№ას-645-608-2012 21 მაისი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ბ. ქ-ა

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. მ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, მოძრავ ნივთებზე უკანონო მფლობელობის აღკვეთა, მოპასუხის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 31 ოქტომბერს ზუგდიდის რაიონულ სასამართლოს სარჩელით მიმართა ბ. ქ-ამ მოპასუხე მ. მ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა: ა. მ. მ-ის საკუთრებაში რეგისტრირებულ უძრავ ნივთზე – ქ.ზუგდიდში, ჩ-ის ქ.41/33-ში მდებარე საცხოვრებელ ბინაზე 2010 წლის 28 მაისს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა; ბ. აღნიშნულ საცხოვრებელ ბინაში არსებული მოძრავი ნივთების (ბ. ქ-ას მზითევი და საოჯახო ნივთები) გამოთხოვა მოპასუხის უკანონო მფლობელობიდან; გ. მოპასუხის მიმართ სიხლის სამართლის საქმის აღძვრა (ტომი 1, ს.ფ. 1-9).

ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ბ. ქ-ას სარჩელი უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობისა და საოჯახო ნივთებისა და მზითევის დაბრუნების ნაწილში არ დაკმაყოფილდა; სარჩელზე მოპასუხის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის აღძვრის ნაწილში საქმის წარმოება შეწყდა და მოპასუხეს განემარტა, რომ პირის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის აღძვრის საკითხის გადასაწყვეტად შეეძლო მიემართა პროკურატურის ორგანოებისათვის (ტომი 1, ს.ფ. 77-79).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ქ-ამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და საქმის პირველი ინსტანციის სასამართლოსათვის ადმინისტრაციული წესით ხელახლა განსახილველად დაბრუნება (ტომი I, ს.ფ. 94-102).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 6 მარტის განჩინებით ბ. ქ-ას სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ზუგდიდის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 14 დეკემბრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოპასუხე მ. მ-ი ცხოვრობს ქ.ზუგდიდში, ჩ-ის ქ.№41/33-ში მდებარე ბინაში.

2010 წლის 28 მაისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებით, დალი ემხვაიამ მის სახელზე რიცხული უძრავი ქონება, კერძოდ, ქ.ზუგდიდში, ჩ-ის ქ.№41-ში მდებარე ბინა №33, მიჰყიდა მ. მ-ს.

2010 წლის 29 ივნისის მონაწერით საჯარო რეესტრიდან დადგენილია, რომ ქ.ზუგდიდიში, ჩ-ის ქ.№41-ში, ბინა №33 რეგისტრირებულია მესაკუთრე მ. მ-ის სახელზე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მართალია აპელანტის (მოსარჩელე) მითითებით, სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულებით მოპასუხემ კანონსაწინააღმდეგოდ შეიძინა მოსარჩელის საკუთრებაში არსებული უძრავი ქონება, მაგრამ ეს გარემოება ვერ დაამტკიცა.

სადავო უძრავი ქონება არასდროს ყოფილა აღრიცხული ბ. ქ-ას სახელზე.

2010 წლის 28 მაისის უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მოსარჩელე ბ. ქ-ა არ წარმოადგენს მხარეს. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ბ. ქ-ას სარჩელის დასაბუთება ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით სრულიად უსაფუძვლოდ მიიჩნია.

სადავო საცხოვრებელ ბინაში ბ. ქ-ას კუთვნილი არანაირი ნივთი არ ყოფილა, მათ შორის, არ ყოფილა მოსარჩელის კუთვნილი მზითევიც.

ბ. ქ-ას ოჯახი ირიცხება სოციალურად დაუცველთა ოჯახების ერთიან ბაზაში და იღებს შემწეობას. სარეიტინგო ქულა შეადგენს 56330-ს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საჯარო რეესტრის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის თანახმად, უძრავ ნივთზე გარიგებისა და სხვა სამართლებრივი მოქმედების განხორციელებისას, გარდა მემკვიდრეობის უფლების დადგენისა, მასზე დაინტერესებული პირის უფლებამოსილება დგინდება მხოლოდ ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან. ამ ნორმის შესაბამისად, უძრავ ნივთებზე საკუთრებითი ურთიერთობის ხასიათი ვლინდება მხოლოდ საჯარო რეესტრიდან. შესაბამისად, მხოლოდ საჯარო რეესტრის მონაცემებით შეიძლება დადგინდეს უძრავი ნივთის მესაკუთრე.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ აპელანტის (მოსარჩელის) სასარგებლოდ ასეთი მონაცემების არსებობის შესახებ მხარეს არ მიუთითებია, რაიმე კონკრეტული მტკიცებულება საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოდან არ წარმოუდგენია, ხოლო მის მიერ მითითებული მტკიცებულებებით (როდერ სამუშიას წერილობითი განმარტება, მოსარჩელის მეზობლების ერთობლივი წერილობითი განცხადებები) არ შეიძლება დადასტურდეს მოსარჩელის საკუთრება სადავო ხელშეკრულებაში მითითებულ ბინაზე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სადავო ხელშეკრულება დადებულ იქნა 2010 წლის 28 მაისს და ამ ხელშეკრულების მხარეს აპელანტი (მოსარჩელე) ბ. ქ-ა არ წარმოადგენდა. ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ უძრავი ნივთის გამყიდველისადმი ამ ნივთის კუთვნილება შემოწმებულ იქნა ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან. საწინააღმდეგო მტკიცება საქმეში არ არსებობდა. ამდენად, ხელშეკრულების დადების მომენტში აპელანტი ბ. ქ-ა ნასყიდობის საგნის მესაკუთრეს არ წარმოადგენდა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის განმარტება იმის შესახებ, რომ მ. მ-ის საკუთრებაში რეგისტრირებულ ბინაში, სადაც ამჟამად ცხოვრობდა მ-ი, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების მომენტშიც და ამჟამადაც იყო მის (ბ. ქ-ას) კუთვნილი მოძრავი ქონება (მზითევი და საოჯახო ნივთები), რასაც მოპასუხე მ. მ-ი უკანონოდ ფლობდა, რადგან ზემოაღნიშნული საქმის მასალებით არ დადასტურდა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლით მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, ამ ნორმის დანაწესი განსაზღვრავს, თუ რომელი გარემოებები უნდა დამტკიცდეს სამოქალაქო საქმის განხილვის და გადაწყვეტის მიზნით და ვინ, ე.ი. რომელმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს ეს გარემოებანი (მტკიცების ტვირთი). სამოქალაქო სამართალწარმოება შეჯიბრებითობის პრინციპზე უნდა განხორციელდეს, რომლის თანახმადაც, თითოეული მხარე სარგებლობს თანაბარი შესაძლებლობით, რათა განკარგონ ფაქტიური გარემოებების დადგენის საპროცესო საშუალებები. ამდენად, სამოქალაქო სამართალწარმოებაში თითოეული მხარის უფლებრივ ტვირთს წარმოადგენს იმ ფაქტების მითითება და დამტკიცება, რომლითაც მხარეებს სურთ დაასაბუთონ თავიანათი სასარჩელო მოთხოვნები ან გააქარწყლონ სასარჩელო მოთხოვნათა დასასაბუთებლად მითითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, რომლის თანახმად, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ამ გარემოებების არარსებობის პირობებში, იმის გათვალისწინებით რომ აპელანტმა ბ. ქ-ამ ვერ დაამტკიცა გასხვისებულ ბინაზე მისი საკუთრების უფლების არსებობა, მოსარჩელის მოთხოვნები ხელშეკრულების ბათილობასთან დაკავშირებით უსაფუძვლო იყო. ასევე აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ მითითებულ სხვა გარემოებებთან დაკავშირებით (გამსხვისებლის ხანდაზმულობა, მისი შეცდომაში შეყვანა და მყიდველის მიერ ბინის შეძენა საბაზრო ფასებზე ნაკლებ ფასად, ბინის გასხვისება ამ ბინაზე დავის არსებობის პირობებში) წარმოადგენდა იმგვარ პრეტენზიებს, რომელთა არსებობის შემთხვევაში ხელშეკრულება შეიძლებოდა საცილო გაეხადა ამ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტი (მოსარჩელე) სადავო ხელშეკრულების მხარეს არ წარმოადგენდა, თუმცა უძრავი ნივთის ხელშეკრულების ბათილად ცნობით მას სურდა მისთვის სასარგებლო სამართლებრივი შედეგის დადგომა – მესამე პირის (მესაკუთრის) მიერ გასხვისებულ ბინაზე მფლობელობის და საკუთრების შეძენა (დაბრუნება). შესაბამისად, სასამართლომ მისი სარჩელის საფუძვლიანობა შეამოწმა სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის დანაწესებით. რაც შეეხებოდა ზემოხსენებულ სხვა პრეტენზიებს, სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იგი არ იყო შემხებლობაში უშუალოდ მოსარჩელის უფლებებთან და კანონიერ ინტერესებთან, ამიტომ, უსაფუძვლო იყო.

მოძრავ ნივთებთან დაკავშირებული დავის ნაწილში სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე, მესაკუთრეს შეუძლია მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ამ ნივთის ფლობის უფლება. სასამართლომ შეამოწმა განსახილველი შემთხვევისათვის მოხმობილი მუხლის დისპოზიციით გათვალისწინებული გარემოებების არსებობა და დაადგინა, რომ მოპასუხე მ. მ-ი არ ფლობდა მოსარჩელის მოძრავ ნივთებს (მზითევი და საოჯახო ნივთები). შესაბამისად მის მიერ ამ ნივთების დაბრუნების მოთხოვნა უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოპასუხე მ. მ-ის მიმართ სისხლის სამართლებრივი დევნის აღძვრა და ამ მიზნით საქმის პროკურატურაში გადაგზავნა, არ წარმოადგენდა სასამართლოს კომპეტენციას. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მე-12 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სისხლისსამართლებრივ დევნას ამ კოდექსით დადგენილი წესით ახორციელებს მხოლოდ პროკურორი. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, სასამართლო, თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ საქმე არ უნდა იქნეს განხილული სასამართლოში იმის გამო, რომ კანონის თანახმად მისი განხილვა სხვა უწყების კომპეტენციაში შედის. თუ საქმის წარმოება შეწყვეტილია იმის გამო, რომ საქმე კანონის თანახმად სასამართლოს არ ექვემდებარება, სასამართლო ვალდებულია მიუთითოს, თუ რომელ ორგანოს უნდა მიმართოს განმცხადებელმა.

სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 6 მარტის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ქ-ამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, შემდეგი საფუძვლებით:

ბ. ქ-ას ადმინისტრაციული სარჩელი განხილულია კანონის დარღვევით, სამოქალაქო კანონმდებლობით დადგენილი წესით. მხარის მოთხოვნა, საქმე განხილულიყო ადმინისტრაციული წესით, სასამართლომ არ გაითვალისწინა. აღნიშნული სასამართლო სხდომის ოქმში არ დაფიქსირდა. აქედან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ სასამართლო სხდომის ოქმი არ არის სრულყოფილი, რასაც ეყრდნობა გასაჩივრებული განჩინება.

განჩინებაში არასწორად არის მითითებული, რომ ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან ადასტურებს მ-ის საკუთრების უფლებას ბინაზე, ვინაიდან ბინა მის სახელზეა რეგისტრირებული. ადმინისტრაციული სარჩელის დავის საგანს წარმოადგენს ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, რის საფუძველზეც განხორციელდა სადავო ბინის რეგისტრაცია მ. მ-ის სახელზე. აღნიშნული დასტურდება როდერ სამუშიას წერილობითი განმარტებით, ასევე მეზობლების ახსნა-განმარტებით, ბინაში კასატორის კუთვნილი მზითევის და სხვა ნივთების არსებობით, რაც მიუთითებს ნასყიდობის ხელშეკრულების სიყალბეზე.

კასატორი არ ეთანხმება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ თითქოს იგი არ არის სადავოდ გამხდარი ხელშეკრულების მხარე, რამდენადაც მისი მზითევი და საოჯახო ნივთები განთავსებულია ნასყიდობის ხელშეკრულებაში მითითებულ ბინაში. ხელშეკრულება და მის საფუძველზე მომხდარი რეგისტრაცია, არის ყალბი.

კასატორის მტკიცებით, მ. მ-ს მის ბინაში არ უცხოვრია. იგი ცდილობდა ბინა მიესაკუთრებინა გაქირავებით, მაგრამ ეს ვერ შეძლო, რადგან კასატორმა მოითხოვა შემაკავებელი ორდერი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ბ. ქ-ას საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ბ. ქ-ას საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ბ. ქ-ას საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.