№ას-658-619-2012 17 მაისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – თ. ს-ი (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – ო. ბ-ე, ი. ბ-ე, ვ. ბ-ე (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 მარტის განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებისა და თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 7 მარტის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

თ. და მ. ს-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ო., ი., ვ. და თ. ბ-ეების მიმართ ქ.მცხეთაში, გ-ის ქ№21-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე მოსარჩელეთა საკუთრების უფლების აღიარების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

ეკონომიკური მდგომარეობის გამო, 1995-1996 წლებში, მოსარჩელეების ოჯახი მესაკუთრეთა თანხმობით საცხოვრებლად გადავიდა ქ.მცხეთაში, გ-ის ქ№1-ში მდებარე ო. ბ-ის კუთვნილ საცხოვრებელ სახლში. 1997 წლის დასაწყისში ო. ბ-ის ოჯახის წვრებმა მოსარჩელეებს შესთავაზეს ამ მისამართზე მდებარე სახლის შეძენა. შეთახმების მიხედვით, მოსარჩელეებმა სახლის საფასურის ნახევარი - 3000 აშშ დოლარი გადაიხადეს ერთ თვეში, ხოლო დანარჩენი - 3000 აშშ დოლარი უნდა გადაეხადათ ეტაპობრივად. მოპასუხეებმა შემდეგში ნივთი 1000 დოლარით გააძვირეს. 2000 წლის მაის-ივლისში სახლის საფაუსრი სრულად დაფარეს, კერძოდ, ნასყიდობის თანხა - 7000 აშშ დოლარი გადაუხადეს ო. ბ-ის ოჯახის წევრებს - მშობლებსა და მეუღლეს. ამ პერიდში ო. ბ-ე იმყოფებოდა საზღვარგარეთ და ხელშეკრულების გაფორმება ამიტომ ვერ მოხდა. 2007 წლის ჩუქებს ხელშეკრულებით ო. ბ-ემ სახლი აჩუქა ი. ბ-ეს, რომლის მოთხოვნითაც მოსარჩელეები სახლიდან გამოსახლეს. 1995 წლიდან ს-ები ამ სახლში ცხოვრობენ, დ. ს-ი რეგისტრირებული იყო აბონენტად და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს, რის გამოც, „საცხოვრებელი სადგომიდან წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის შესაბამისად, ის წარმოადგენდა საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეს, ამასთან, მოსარჩელეთა განმარტებით, მათ მიერ გადახდილი 7000 აშშ დოლარი უნდა ჩაითვალოს ამ კანონით გათვალისწინებულ კომპენსაციაში.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელეებმა სადავო უძრავ ქონებაზე მოლაპარაკება აწარმოეს არაუფლებამოსილ პირთან, ო. ბ-ის მეუღლე ნ. ბ-ნთან, რომელსაც უძრავი ქონება არ ეკუთვნოდა, შესაბამისად, მას არც ამ ქონების გასხვისების უფლება გააჩნდა. არც დ. ს-ი და არც მისი ოჯახის წევრი სადავო მისამართზე ჩაწერილი არ ყოფილა, მოსარჩელეები ამ მისამართზე ფაქტობრივად ცხოვრობდნენ, მოიხმარდნენ ელექტროენერგიასა და წყალს, რის გამოც სწორედ ისინი იხდიდნენ კომუნალურ გადასახადებსაც, ხოლო დ. ს-ის აბონენტად რეგისტრაცია უკანონოდ, მესაკუთრესთან შეუთანხმებლად განხორციელდა.

მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მ. და თ. ს-ების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. ამავე გადაწყვეტილებით გაუქმდა მცხეთის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 13 აპრილისა და 19 ივლისის განჩინებებით გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნა ი. ბ-ის (პირადი №...) საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას.

რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ს-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 მარტის განჩინებით თ. ს-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა მცხეთის რაიონული სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 16 აგვისტოს გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1996 წლის გაზაფხულზე აპელანტ თ. ს-ის მეუღლე და მ. ს-ის მამა დ. ს-ი საცხოვრებლად გადავიდა მცხეთაში, გ-ის ქ№21-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლში. ამ დროისათვის, 1993 წლის 27 მაისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე, ქონების მესაკუთრე იყო ო. ბ-ე. მითითებული ხელშეკრულებით ვ. ბ-ემ შვილ ო. ბ-ეს აჩუქა მცხეთაში, გ-ის №21-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შედგება სამი ოთახისაგან, სასარგებლო ფართით 41.22 კვ.მ, აქედან საცხოვრებელი ფართი 41.22 კვ.მ. ტექ.აღრიცხვის სამსახურში 1993 წლის 27 მაისიდან, აღნიშნულ უძრავ ქონებაზე აღირიცხა ო. ბ-ის საკუთრების უფლება. 1998 წლიდან სახლში დ. ს-თან ერთად საცხოვრებლად გადავიდნენ ასევე თ. და მ. ს-ები. მცხეთაში გ-ის №21-ში მდებარე უძრავი ქონების საფასურიდან 3000 აშშ დოლარი დ. ს-მა გადაუხადა ო. ბ-ის მეუღლე ნ.ზ ბ-ნს, ხოლო 4000 აშშ დოლარი 1998-2001 წლებში ნაწილ-ნაწილ გადაუხადეს ო. ბ-ის მშობლებს: ვ. და თ. ბ-ეებს, ასევე ნ.ზ ბ-ნს. დ. ს-ი გარდაიცვალა 2007 წლის 22 მარტს. 2008 წლის 22 ივლისს გაცემული კანონისმიერი სამკვიდრო მოწმობის თანახმად, დ. ს-ის სამკვიდროზე სამკვიდრო მოწმობა გაიცა მეუღლე თ. ს-ის სახელზე, რომლის თანახმადაც, დ. ს-ი გარდაცვალებამდე რეგისტრირებული იყო დუშეთის რაიონის სოფელ ჩ-ში. თ. ს-ი რეგისტრირებულია დუშეთის რაიონის სოფელ ნაღვარევში, ხოლო მ. ს-ი - მცხეთაში, გ-ის ქ.№12-ში. დ. ს-ი და მისი ოჯახის წევრები: მ. და თ. ს-ები, მცხეთაში, გ-ის ქ№21-ში (სადავო სახლში) ჩაწერილები არ ყოფილან. მცხეთაში, გ-ის ქ№21-ში მდებარე სახლში სს „ე. ჯ-ასა“ და „მცხეთა წ-ის“ აბონენტად რეგისტრირებულია დ. ს-ი. მოპასუხე თ. ბ-ე გარდაიცვალა 2011 წლის 20 ივლისს. სსიპ „ლევან სამხარაულის სახელობის ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს“ 2009 წლის 18 აგვისტოს დასკვნის თანახმად, მცხეთაში, გ-ის ქ№21-ში მდებარე 630 კვ.მ მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულებაა 37000 ლარი. 2007 წლის 23 მაისს დადებული ჩუქების ხელშეკრულებით, ო. ბ-ემ მცხეთაში, გ-ის №21-ში მდებარე 0.0630 ჰა უძრავი ქონება (საკადასტრო კოდი ...) აჩუქა დას - ი. ბ-ეს და ამ ჩუქების ხელშეკრულების საფუძველზე საჯარო რეესტრში სადავო ქონება ი. ბ-ის საკუთრებადაა რეგისტრირებული. მ. და თ. ს-ების მფლობელობა სადავო უძრავ ქონებაზე შეწყვეტილია ი. ბ-ის მოთხოვნით. საკუთრებაში არსებული უძრავი ნივთის ხელყოფის ან სხვაგვარად ხელშეშლის აღკვეთის №3 ოქმის თანახმად, თ. და მ. ს-ებმა ნებაყოფლობით, იძულების გარეშე დატოვეს მცხეთაში, გ-ის №21-ში მდებარე ი. ბ-ის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლი. პალატამ გაიზიარა გადაწყვეტილების დასკვნა, რომ დ. ს-ს სადავო საცხოვრებელი სახლით სარგებლობის უფლება არ მიუღია ამ უძრავი ქონების მესაკუთრესთან შეთანხმებით. მოსარჩელეების განმარტების თანახმად, სასამართლომ სწორად ჩათვალა დადასტურებულად, რომ ო. ბ-ე 1996 წელს საქართველოში არ იმყოფებოდა და სადავო საცხოვრებელი სახლის შეძენის თაობაზე მოლაპარაკებას ს-ების ოჯახთან აწარმოებდნენ ო. ბ-ის მეუღლე ნ.ზ ბ-ნი, ასევე ო. ბ-ის მშობლები: ვ. და თ. ბ-ეები. ეს პირები მცხეთაში, გ-ის №21-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეები არ იყვნენ და არც სათანადო რწმუნებით იყვნენ აღჭურვილი მესაკუთრისაგან. ამდენად, პალატის მოსაზრებით, დ. ს-სა და უძრავი ქონების მესაკუთრე ო. ბ-ეს შორის არ დადებულა შეთანხმება სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მოსარჩელეებსა და მათ მამკვიდრებლ დ. ს-ს ო. ბ-ისათვის არ გადაუხდიათ უძრავი ქონების საფასური. დ. ს-ი და მისი ოჯახის წევრები სადავო საცხოვრებელი სახლის ყიდვაზე შეუთანხმდნენ ო. ბ-ის მეუღლესა და მშობლებს, რადგან ისინი მიაჩნდათ ქონების მესაკუთრეებად. პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებას და აღნიშნა შემდეგი: „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლისა და თვით სარჩელში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სადავო სამართალურთიერთობები არ საჭიროებს სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას და ისინი უნდა დარეგულირდეს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმების საფუძველზე, რის გამოც, საჩივარში მითითებული საფუძვლით აპელანტის მოთხოვნის დაკმაყოფილება შეუძლებლად იქნა მიჩნეული. არ იქნა გაზიარებული აპელანტის მოსაზრება პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის არასწორ გამოყენებასა და არასწორი განმარტების თაობაზე, რადგანაც, კანონის ამ ნორმის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის დასადასტურებელად აუცილებელია საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების ან/და უძრავი ქონების მესაკუთრისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა. ამავე კანონის 1¹ მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, არც მოსარჩელეები და არც მამკვიდრებელი დ. ს-ი სადავო საცხოვრელ სახლში ჩაწერილები არ იყვნენ, გარდა ამისა, დ. ს-სა და უძრავი ქონების მესაკუთრე ო. ბ-ეს შორის შეთანხმების დადების შედეგად არ მოხდარა სარგებლობის უფლების დათმობა და მოსარჩელეებსა და მათ მამკვიდრებლ დ. ს-ს ო. ბ-ისათვის არ გადაუხდიათ უძრავი ქონების საფასური.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა თ. ს-მა, მოითხოვა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებისა და სააპელაციო პალატის განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მისი სარჩელის დაკმაყოფილება, კერძოდ, სადავო საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, ქ.მცხეთაში, გ-ის ქ№21-ში მდებარე საცხოვრებელ სახლზე მესაკუთრედ ცნობა შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ უსაფუძვლოდ მიიჩნია დადგენილად ის გარემოება, რომ დ. ს-ს სადავო საცხოვრებელი სახლით სარგებლობის უფლება არ ჰქონია მოპოვებული უძრავი ქონების მესაკუთრესთან შეთანხმებით. აღნიშნული დასკვნის საფუძველი გახდა ის გარემოება, რომ სასამართლომ არ გაიზიარა ნ.ბ-ნის სანოტარო წესით დამოწმებული განცხადების შინაარსი, რომლის თანახმადაც განმცხადებელმა 1992 წელს შეიძინა ქ.მცხეთაში, გ-ის ქ№21-ში მდებარე სახლი, რომლის გამოც ხსენებული ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებას წარმოადგენდა. სასამართლომ ასევე არასწორად არ გაიზიარა ამავე განცხადების მითითება, რომ საცხოვრებელი სახლის ნასყიდობის თაობაზე მოლაპარაკებას ს-ებთან აწარმოებადა ო. ბედელიძის მთელი ოჯახი ნივთის მესაკუთრესთან შეთანხმებითა და მისი პირობებით. სასამართლომ არც ის ფაქტი გაიზიარა, რომ ნ.ბ-ნმა თანხა ო.ბ-ის სასარგებლოდ მიიღო, ამასთანავე, სასამართლოს ო.ბ-ნი მოწმედ არ დაუკითხავს. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და არასწორადვე განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტი, ამასთანავე, უდავო ფაქტობრივ გარემოებადაა მითითებული ს-ების მიერ სადგომით სარგებლობა. კასატორმა ასევე იშუამდგომლა სასამართლოს წინაშე ნ.ზ ბ-ნის მოწმედ დაკითხვის თაობაზე.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 მაისის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ი“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, თ. ს-ი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა, ხოლო მისი საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა თ. ს-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული, ხოლო შუამდგომლობა მოწმის დაკითხვის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორები მიუთითებენ რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას თ. ს-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

რაც შეეხება კასატორის შუამდგომლობას ნ.ზ ბ-ნის მოწმედ დაკითხვის თაობაზე, პალატა თვლის, რომ აღნიშნული უსაფუძვლოა და არ უნდა დაკმაყოფილდეს, რადგანაც, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს და მისი შინაარსიდან გამომდინარეობს, რომ საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება, შესაბამისად, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსი მოწმის ჩვენებას განიხილავს ერთ-ერთ მტკიცებულებად, საკასაციო პალატა არ არის უფლებამოსილი, მიიღოს და შეაფასოს აღნიშნული, რაც საკასაციო პალატის მიერ შუამდგომლობის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

თ. ს-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორის შუამდგომლობა ნ.ზ ბ-ნის მოწმედ დაკითხვის თაობაზე არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.