№ას-667-628-2012 28 მაისი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – ნ. წ-ი
მოწინააღმდეგე მხარე _ ე. შ-ე
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
2011 წლის 4 ნოემბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. წ-მა მოპასუხე ე. შ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი სადგომის საკუთრებაში გადაცემა (ტ.1, ს.ფ. 37-46)
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 26 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ. წ-ის სარჩელი მოპასუხე ე. შ-ის მიმართ საცხოვრებელ სადგომზე საბაზრო ღირებულების 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ მოსარგებლედ ცნობისა და მასზე საკუთრების უფლების გადაცემის შესახებ არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ამ სარჩელთან დაკავშირებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 26 ოქტომბრის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება და ყადაღა მოეხსნა ე. შ-ის სახელზე რიცხულ უძრავ ქონებას, მდებარე – ქ. თბილისი, ... მ/რ-ნი, კორპ. 23, ბ. 118 (ტომი 1, ს.ფ.137-145).
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ნ. წ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება (ტომი 1, ს.ფ. 154-165).
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 მარტის განჩინებით ნ. წ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლისს 26 დეკემბრის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობა არ ექცეოდა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ’’ საქართველოს კანონის რეგულირების სფეროში შემდეგ გარემოებათა გამო:
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ მოწესრიგებას მოითხოვს.
ამ კანონის 11-ე მუხლის „ა” პუნქტის თანახმად, მოსარგებლეა პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით.
ამდენად, იმისათვის, რომ პირი მიჩნეული ყოფილიყო მითითებული კანონით გთვალისწინებულ მოსარგებლედ და მასზე გავრცელებულიყო აღნიშნული კანონი, საჭირო იყო სახეზე ყოფილიყო შემდეგი სამი პირობა: 1. საცხოვრებელ სადგომის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული ჰქონოდა 2. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან 3. ადმინისტრაციული აქტით.
როგორც საქმის მასალებიდან ირკვეოდა, აპელანტი სამივე საფუძველზე მითითებით მოითხოვდა მის მოსარგებლედ ცნობას.
,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მეორე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს წერილობითი შეთანხმება საცხოვრებელი სადგომის ნასყიდობაზე (სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე), მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისთვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისთვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 90%-ის გადახდის შემთხვევაში. ამავე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის პირველი პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 10%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა.
მოცემულ შემთხვევაში დგინდებოდა, რომ ნასყიდობის ხელშეკრულების გაფორმებისას ბინის მესაკუთრეს წარმოადგენდა ვ. წ-ი (ნ. წ-ის მეუღლე), აქედან გამომდინარე 1995 წლის 16 ივნისს გაფორმებულ ნასყიდობის ხელშეკრულება ვერ განიხილებოდა ე. შ-ესა და ნ. წ-ს შორის სადავო ფართზე საკუთრების უფლების დათმობის თაობაზე ფორმადაუცველ შეთანხმებად. პალატამ საკუთრების უფლების დათმობის შეთანხმებად ასევე ვერ განიხილა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1997 წლის 22 ივლისის N507 განჩინება, ვინაიდან თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1997 წლის 22 ივლისის N507 განჩინებით, გაუქმდა თბილისის გლდანის რაიონის სასამართლოს 1997 წლის 04 ივნისის გადაწყვეტილება და შეწყდა საქმის წარმოება მხარეთა მორიგების გამო, იმ პირობით, რომ მზია კაციაშვილი (რომელიც იყო შუამავალი ბინის ყიდვისას მხარეებს შორის) ორი თვის ვადაში შეუძენდა ე. შ-ეს ოროთახიან ბინას. შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნულ ურთიერთობაზე ვერ გავრცელდებოდა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ’’ საქართველოს კანონი.
მითითებული კანონის მეორე მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).
პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, ნ. წ-ი ცხოვრობდა საცხოვრებელ სადგომში ქ.თბილისის, ... მ/რ-ნი, კორპუსი N23, ბინა N118-ში, ასევე ნ. წ-ი რეგისტრირებული იყო მითითებულ მისამართზე 1979 წლის 24 აპრილიდან და საქმეში წარმოდგენილი კომუნალური გადასახადების ქვითრებით გადამხდელად ფიქსირდებაოდა აბონენტი წ-ი, მაგრამ მარტოოდენ ბინაში ცხოვრება და კომუნალური გადასახადების გადახდა ვერ მოაქცევდა ნ. წ-ს ამ კანონით განსაზღვრულ მოსარგებლე სუბიექტად, ვინაიდან, კონკრეტულ შემთხვევაში გათვალისწინებული უნდა ყოფილიყო ის ფაქტობრივი გარემოებებიც, რომ ნ. წ-ი სადაო ბინაში ცხოვრობდა პრივატიზაციამდეც, იგი წარმოადგენდა ამ ბინის დამქირავებლის ვ. წ-ის მეუღლეს - ოჯახის წევრს. ბინა ვ. წ-ს საკუთრებაში გადაეცა პრივატიზაციის წესით 1992 წლის 25 დეკემბერს, ხოლო 1995 წლის 16 ივნისის ხლშეკრულებით მან გაასხვისა აღნიშნული ბინა ე. შ-ეზე, რომელიც მესაკუთრედ აღირიცხა საჯარო რეესტრში. სადაო ბინაში ნ. წ-ის ჩაწერა არ მომხდარა ე. შ-ის ნებართვით, იგი ამ ბინაში ცხოვრობდა ბინის გასხვისებამდე და პრივატიზაციის შედეგად თანასაკუთრების უფლებაც მოიპოვა. სწორედ ამის გამო ნასყიდობის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებით მხარეთა შორის მიმდინარეობდა დავა სასამართლოში და ხელშეკრულება არ იყო გაუქმებული.
რაც შეეხება მფლობელობის უფლების მიღებას ადმინისტრაციული აქტით, პალატამ აღნიშნა, რომ ნ. წ-ი ამ საფუძვლით, მისი როგორც მოსარგებლის სტატუსის წარმოშობას უკავშირებდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1997 წლის 22 ივლისის N507 განჩინებას, რომელსაც მოიაზრებდა ადმინისტრაციულ აქტად. პალატამ განმარტა, რომ სასამართლო გადაწყვეტილება (განჩინება) არ წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ აქტს და ამგვარი გადაწყვეტილება არ შეიძლება მიჩნეულიყო ამ კანონით განსაზღვრულ ურთიერთობის წარმოშობის საფუძვლად (ტ.2, ს.ფ. 39-49).
სააპელაციო სასამართლოს დასახელებული განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. წ-მა.
კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არ გაითალისწინა ის ფაქტი, რომ საქალაქო სასამართლოს 1997 წლის 22 ივლისის №507 განჩინებით ე. შ-ემ და მზია კაციაშვილმა ხელი მოაწერეს გარიგებას, რომლითაც ერთმა მხარემ – კაციაშვილმა იკისრა თანხის გადახდა, ხოლო მეორე მხარემ ე. შ-ემ დაადასტურა წ-ისათვის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება. კასატორი მიუთითებს, რომ მოცემულ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა გარიგებას უფლების დათმობის შესახებ, ხოლო სასამართლომ არ გამოიყენა კანონის შესაბამისი ნორმები. საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ ვინაიდან არ მომხდარა ნასყიდობის ხელშეკრულების გაუქმება და წ-ის უფლების აღდგენა უძრავ ქონებაზე, კასატორი წარმოადგენს და მასზე უნდა გავრცელდეს საქართველოს კანონი „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ (ტ.2, ს.ფ. 59-62).
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. ნ. წ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
