№ას-668-629-2012 28 მაისი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები – ლ. ყ-ი, ე. და შ. გ-ეები (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ვ-ო“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – საკომპენსაციო თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. ყ-მა, ე. და შ. გ-ეებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში შპს „ვ-ოს“ მიმართ ლ. ყ-ისა და ე. გ-ის სასარგებლოდ 20000 აშშ დოლარის, ასევე 20000 აშშ დოლარის შ. გ-ის სასარგებლოდ დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
მოსარჩელეები იძულებით გადაადგილებული პირები არიან, რომლებიც 1991 წლის იანვრიდან 2011 წლის 15 აგვისტომდე მართლზომიერად ფლობდნენ საცხოვრებელ ფართებს ქ.თბილისში, ვ-ას გამზირის №25-ში მდებარე სასტუმრო „ა-ში“, შენობის მესაკუთრე შპს „ვ-ოს“ წერილობითი განცხადების საფუძველზე მოსარჩელეები პოლიციის მეშვეობით გამოსახლდნენ ზემოაღნიშნული შენობიდან. იძულებით გადაადგილებულ პირთა გამოსახლება განხორციელდა საკომპენსაციო თანხის გადახდის სანაცვლოდ, თუმცა მოსარჩელეებს აღნიშნული თანხა არ მიუღიათ, მიუხედავად იმისა, რომ დამოუკიდებელ ოჯახებს წარმოადგენდნენ, ამასთან, კანონმდებლობა პირის გამოსახლებას მანამ, სანამ წერილობითი შეთანხმება არ იქნება დადებული, არ ითვალისწინებს, ხოლო მოსარჩელეები, აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, დარჩენილი არიან საცხოვრებელი ფართის გარეშე.
შპს „ვ-ომ“ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
საქართველოს პრეზიდენტის 2011 წლის 19 ივლისის №19/17/05 განკარგულების საფუძველზე 2011 წლის 26 ივლისს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და შპს „ვ-ოს“ შორის გაფორმებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით „ვ-ოს“ საკუთრებაში გადაეცა სარჩელში მითითებული უძრავი ქონება, ხელშეკრულების 3.1.2. პუნქტით შპს „ვ-ომ“ იკისრა ვალდებულება საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს მიერ განხორციელებული ლტოლვილთა განსახლების დაფინანსება 3985239,8 აშშ დოლარის ფარგლებში, ამავე ხელშეკრულების 3.2.1. პუნქტით კი, შემძენმა ასევე იკისრა ვალდებულება, სამინისტროს წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, 10 საბანკო დღის ვადაში გადაეხადა გამოსახლებული პირებისათვის კომპენსაცია ან ფართის შესაძენი თანხა. მოსარჩელეებს მოპასუხისათვის თანხისა თუ კომპენსაციის მიღების თაობაზე არ მიუმართავს, თუმცა ასეთს რომც ჰქონოდა ადგილი, შპს „ვ-ო“ თანხას მაინც არ აანაზღაურებდა, რადგანაც მან უძრავი ქონების შეძენისას ვალდებულება სახელმწიფოს და არა კონკრეტული პირების მიმართ იკისრა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ლ. ყ-ის, შ. და ე. გ-ეების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 9 მარტის განჩინებით ლ. ყ-ის, ე. გ-ისა და შ. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 15 ნოემბრის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით დადგენილი გარემოება, რომ ლ. ყ-ი, ე. გ-ე და შ. გ-ე არიან იძულებით გადაადგილებული პირები, რომლებიც 1991 წლის იანვრიდან 2011 წლის 15 აგვისტომდე ფლობდნენ საცხოვრებელ ფართს, ქ.თბილისში, ვ-ას გამზირის N25-ში მდებარე სასტუმრო „ა-ში“. მოპასუხეების გამოსახლება განხორციელდა პოლიციის მიერ შპს „ვ-ოს“ მოთხოვნის საფუძველზე. ქ.თბილისში, ვ-ას N25-ში მდებარე არასასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული შენობა შპს „ვ-ოს“ საკუთრებაში გადაეცა პირდაპირი მიყიდვის ფორმით პრივატიზების გზით, საქართველოს პრეზიდენტის 2011 წლის 19 ივლისის განკარგულების საფუძველზე. შპს „ვ-ოს“ კონკრეტულად რომელიმე იძულებით გადაადგილებული ფიზიკური პირის მიმართ თანხის გადახდის ვალდებულება არ უკისრია. საქმეში არ არის წარდგენილი მტკიცებულება, რომლის საფუძველზეც შპს „ვ-ომ“ მოსარჩელეების წინაშე იკისრა ვალდებულება, თანხის გადახდის ან საკომპენსაციო ფართის შეძენის შესახებ, ამავდროულად, 2011 წლის 26 ივლისის ხელშეკრულებით, რომელიც დადებულია ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და შპს „ვ-ოს“ შორის, მოპასუხემ იკისრა ვალდებულება, ამავე სამინისტროს წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე დევნილებისთვის კომპენსაციის ან ფართის შესაძენი თანხის გაცემის თაობაზე. პალატის მოსაზრებით, ამავე ხელშეკრულების შინაარსი ადასტურებს შპს „ვ-ოს“ ვალდებულებას მხოლოდ სახელმწიფოს მიმართ.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლზე და დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებას, რომ შპს „ვ-ოსა“ და მოსარჩელეებს შორის ხელშეკრულება თანხის გადახდის შესახებ არ დადებულა, შესაბამისად, არ არსებობს ზემოაღნიშნული ნორმით განსაზღვრული ვალდებულების წარმოშობის სხვა საფუძვლები. სამოქალაქო კოდექსის 349-ე მუხლის თანახმად, პალატამ დამატებით აღნიშნა შემდეგი: 2011 წლის 26 ივლისის ხელშეკრულება, რომელიც დადებულია ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროსა და შპს „ვ-ოს“ შორის, ასევე წარმოადგენს მესამე პირის (პირების) სასარგებლოდ დადებულ ხელშეკრულებას. ხელშეკრულების 3.2.1. ქვეპუნქტით შპს „ვ-ომ“ იკისრა ვალდებულება, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე ქ.თბილისში, ვ-ას გამზირის N25-ში მდებარე სასტუმრო „ა-ში“ მყოფი დევნილებისათვის კომპენსაციის ან ფართის შესაძენი თანხა გადაეცა. ყურადღება უნდა მიექცეს იმ გარემოებას, რომ თავად შპს „ვ-ო“ ინიციატივას ვერ გამოიჩენდა და უშუალოდ ვერ დაუკავშირდებოდა იძულებით გადაადგილებულ პირებს კომპენსაციების გასაცემად, ხელშეკრულებით, მას ასეთი ვალდებულება არ ეკისრებოდა, არამედ ვალდებული იყო, გაეცა კომპენსაციები მხოლოდ მას შემდეგ, რაც ამის თაობაზე მას, კონკრეტულ პირებზე მითითებით, წერილობით მიმართავდა შესაბამისი სამინისტრო. პალატის განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 349-ე მუხლის თანახმად, მესამე პირებს ყოველთვის არ გააჩნიათ დამოუკიდებელი მოთხოვნა, რისი დასტურიცაა აღნიშნული მუხლის ბოლო წინადადება, თუ „თვით ვალდებულების არსიდან სხვა რამ არ გამომდინარეობს“. მოცემულ შემთხვევაში, აპელანტებს (იძულებით გადაადგილებულ პირებს) შეიძლება მოთხოვნის უფლება ჰქონდეთ უშუალოდ სახელმწიფოს (საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიებიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა სამინისტროს) მიმართ, თუ ისინი თვლიან, რომ ამ უკანასკნელმა მათი უფლება დაარღვია (მაგალითად, წერილობით არ მიაწოდა მათ შესახებ ინფორმაცია შპს „ვ-ოს“ და არ მოითხოვა მისგან კომპენსაციების გაცემა აპელანტების სასარგებლოდ).
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ლ. ყ-მა, ე. და შ. გ-ეებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მათი სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგ გარემოებებზე მითითებით:
გასაჩივრებული განჩინებით სასამართლომ დაარღვია კანონი, რაც მისი გაუქმების საფუძველია, სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლზე მითითებით, პალატა ასაბუთებს მხარეთა შორის ვალდებულების არარსებობის ფაქტს, მაშინ, როდესაც სწორედ ამ ნორმით უნდა დადასტურდეს მოთხოვნის საფუძვლიანობა. დასახელებული ნორმიდან გამომდინარე, ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა შესახებ“ საქართველოს კანონია, რომელიც ამ პირთა დაცვის სოციალურ და სხვა გარანტიებს აწესებს და ადგენს საქართველოს შესაბამის ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის აღდგენამდე დევნილთა კომპაქტური განსახლების ობიექტიდან დევნილის გამოსახლების დაუშვებლობას გარდა იმ შემთხვევისა, თუ: ა) დევნილთან იდება წერილობითი შეთანხმება; ბ) გამოიყოფა შესაბამისი საცხოვრებელი ფართი, რომლითაც არ გაუარესდება დევნილის საცხოვრებელი პირობები; გ) ხდება სტიქიური ან სხვა მოვლენები, რაც ითვალისწინებს განსაზღვრულ კომპენსაციებს და რეგულირდება საერთო წესით; დ) დევნილს ფართობი დაკავებული აქვს თვითნებურად, კანონის დარღვევით. კანონით რეგლამენტირებული ზემოაღნიშნული უფლებები ყველა პირს აკისრებს ვალდებულებას მათი დაცვის თაობაზე, შესაბამისად, შპს „ვ-ო“ ვალდებული იყო სასტუმრო „ა-ში“ მართლზომიერად დაკავებული ფართის მფლობელებთან ეწარმოებინა მოლაპარაკება და მათთან დაედო შეთანხმება ფართის გამოთავისუფლების სანაცვლოდ, თუმცა მსგავსი შეთანხმება, მოცემულ შემთხვევაში, არ განხორციელებულა. „იძულებით გადაადგილებულ პირთა - დევნილთა მიმართ 2009-2012 წლებში სახელმწიფო სტრატეგიის განხორციელების სამოქმედო გეგმის დამტკიცების შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2009 წლის 28 მაისის №403 განკარგულების 2.1.11.1 პუნქტის თანახმად, შპს „ვ-ოს“ ეკისრებოდა მოვალეობა, ეწარმოებინა მოლაპარაკება დევნილებთან და მხოლოდ იმ შემთხვევაში გამოესახლებინა ისინი დაკავებული ფართებიდან, თუ დაცული იქნებოდა კანონის მოთხოვნები. დავის გადაწყვეტისას სასამართლო ვალდებული იყო ასევე ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლით, რომლითაც განსაზღვრული კეთილსინდიდიერი მფლობელობის მარეგულირებელი სამართლებრივი რეჟიმი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 მაისის განჩინებით ლ. ყ-ი, ე. და შ. გ-ეები „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ1“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდნენ, ხოლო მათი საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ლ. ყ-ის, ე. და შ. გ-ეების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ლ. ყ-ის, ე. და შ. გ-ეების საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „მ1“ ქვეპუნქტის საფუძველზე კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისფლებულები არიან.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ლ. ყ-ის, ე. და შ. გ-ეების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორები სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისფლებული არიან. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.