საქმე №ას-1822-1796-2011 7 ივნისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს „... ...“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „... ...“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაბრუნება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „... ....-მ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „... ...-ის“ მიმართ 100 000 ლარის დაბრუნების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით:
2006 წლის 22 სექტემბერს შპს „... ...-სა“ და საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს შორის გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება, რომლითაც შპს „... ...-ს“ სახელზე გაიცა სესხი 1 500 000 ლარის ოდენობით. აღნიშნული ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები უზრუნველყოფილ იქნა 2008 წლის 30 დეკემბერს შპს „... ...-ს“ და სს „... ...-ს“ შორის გაფორმებული საბანკო გარანტიის ხელშეკრულებით 165 000 ლარის ფარგლებში.
სასამართლოს 2010 წლის 20 იანვრის განჩინებით შპს „.... ...-ს“ ქონებაზე კრედიტორის განცხადების საფუძველზე გაიხსნა გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება.
2010 წლის 27 იანვარს სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოადგილემ წერილით მიმართა სს „... ...-ს“ და მოითხოვა ზემოხსენებული საბანკო გარანტიით გათვალისწინებული თანხის სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ანგარიშზე ჩარიცხვა. ბანკის დირექტორმა აცნობა სამინისტროს, რომ მისი მოთხოვნის შესასრულებლად საჭირო იყო უფლებამოილი პირის მიერ ხელმოწერილი და ბეჭდით დადასტურებული მომართვა.
შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ ინფორმაცია 2010 წლის 2 თებერვალს საჯაროდ გამოქვეყნდა „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნის“ №10-ში.
სამინისტროს განმეორებით მიმართვის საფუძველზე სს „... ...-მ“ მას გარანტიით გათვალისწინებული 165 000 ლარი ჩაურიცხა.
ბანკმა რეგრესის წესით მოსთხოვა მოსარჩელეს სამინისტროსათვის გადახდილი თანხის დაფარვა, რის პასუხადაც 2010 წლის 3 თებერვალს ბანკს ეცნობა შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის თაობაზე და განემარტა, რომ მოთხოვნილ თანხას მიიღებდა გადახდისუუნარობის საქმეში მოთხოვნის წარდგენის საფუძველზე, ხოლო თავად მოსარჩელეს მეურვის გარეშე საკუთარი ანგარიშიდან თანხის გატანის უფლება არ ჰქონდა. მეურვის ხსენებული განცხადება ბანკს 2010 წლის 4 თებერვალს ჩაბარდა.
აღნიშნული გაფრთხილების მიუხედავად, 2010 წლის 15 თებერვალს სს „... ...-მ“ მოსარჩელის ანგარიშიდან უკანონოდ ჩამოაჭრა 100 000 ლარი.
2010 წლის 17 მარტს ბანკმა კვლავ წერილით მიმართა მოსარჩელეს, აღნიშნა, რომ მისთვის გადახდისუუნარობის საქმის გახსნის თაობაზე ცნობილი არ ყოფილა და დახმარება სთხოვა სოფლის მეურნეობის სამინისტროსაგან მის მიერ გადარიცხული თანხის დაბრუნებაში, რის შემდეგაც დაჰპირდა სადავო თანხის დაბრუნებას.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: სადავო თანხის მოსარჩელის ანგარიშიდან ჩამოჭრა განხორციელდა კანონიერად. სასამართლოს განჩინება შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ ბეჭდვით ორგანოში გამოქვეყნდა არა დაუყოვნებლივ, როგორც ეს სასამართლომ დაადგინა, არამედ ორი კვირის დაგვიანებით და თანხის ჩამოჭრის მომენტისათვის მოპასუხემ აღნიშნული წარმოების გახსნის თაობაზე არ იცოდა. ამასთან, მხარეთა შორის დადებული საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების მე-5 მუხლით, ბანკს მინიჭებული ჰქონდა შპს „... ...-ს“ ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრის უფლება.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 7 ივნისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს დაევალა მოსარჩელის საბანკო ანგარიშზე 100 000 ლარის დაბრუნება, რაც ბანკმა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 2 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად.
სს „... ...-ს“ საკასაციო საჩივრის საფუძველზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 2 მაისის განჩინებით სააპელაციო პალატის განჩინება გაუქმდა და საქმე დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა და პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და შპს „... ...-ს“ შორის 2006 წლის 22 სექტემბერს გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება.
2008 წლის 30 დეკემბერს სს „... ...-სა“ და შპს „... ...-ს“ შორის გაფორმდა საბანკო გარანტიის გაცემის შესახებ ხელშეკრულება და ამავე დღეს გაიცა საბანკო გარანტია №3012-07/02, 165 000 ლარზე, რომლითაც ბენეფიციარია საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, ხოლო პრინციპალი – შპს „... ...“.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 იანვრის განჩინებით შპს „... ...-ს“ მიმართ გაიხსნა გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება. განცხადება შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2010 წლის 15 იანვარს.
შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 იანვრის განჩინება გამოქვეყნდა „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნის“ №10 ნომერში 2010 წლის 2 თებერვალს.
საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ სს „... ...-ს“ გაუგზავნა წერილი, რომელიც ბანკს ჩაბარდა 2010 წლის 3 თებერვალს. ამ დოკუმენტით დასტურდება, რომ ბანკმა ჩაიბარა 3 დოკუმენტი (სულ 4 ფურცელი) – სოფლის მეურნეობის სამინისტროს წერილი, მინდობილობა და საბანკო გარანტია.
შპს „... ...-ს“ მეურვემ მოვალის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ აცნობა წერილობით სს „... ...-ს“, რომელსაც აღნიშნული წერილი ჩაბარდა 2010 წლის 4 თებერვალს.
სადავო 100 000 ლარის ჩამოჭრა შპს „... ...-ს“ ანგარიშიდან მოხდა 2010 წლის 4 თებერვალს.
შპს „... ...-ს” სამეურვეო ქონების გაყიდვისათვის გამართული №2 აუქციონის ოქმის თანახმად, შპს „... ...-ის” სამეურვეო ქონების ერთიანი კომპლექსის სახით გაყიდვისათვის გამართულ აუქციონზე, 2010 წლის 25 ივნისს, გამარჯვებულად გამოცხადდა შპს „ქ. წ. კ.”. შპს „... ...-ს” სამეურვეო ქონება, მათ შორის, სს „... ...-ს” მიმართ შპს „... ...-ის” კუთვნილი ფულადი მოთხოვნა სარჩელით სადავო 100 000 ლარზე, შეიძინა შპს „ქ. წ. კ-მ”.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 5 ივლისის განჩინების შესაბამისად, მოვალე შპს „... ...-ს” მიმართ (ს/კ ...) გაკოტრების საქმის წარმოება დასრულდა. შპს „... ...-ს” სამეურვეო ქონების ერთიანი კომპლექსის სახით შემძენ შპს „ქ. წ. კ-ს” შპს „... ...-ს” 100%-იანი წილის მფლობელად დასარეგისტრირებლად მიეცა განჩინების საკანონმდებლო მაცნეში გამოქვეყნებიდან ერთი თვის ვადა.
დადგინდა, რომ აღნიშნული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ სსიპ „საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში“ (მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეესტრში) შპს „... ...-ს” რეგისტრაცია გაუქმდა (სამეწარმეო რეესტრიდან ამოიშალა). სასამართლოს განჩინებით ასევე დადგინდა, რომ გაკოტრების მმართველმა კრედიტორებზე თანხა გაანაწილა. ამონაწერით მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეეტრიდან ირკვევა, რომ შპს „ქ. წ. კ.” დარეგისტრირდა შპს „... ...-ს” 100%-იანი წილის მფლობელად, შესაბამისად, არ მომხდარა მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეეტრიდან შპს „... ...-ს” ამოშლა. გაკოტრების პროცესი დასრულდა ერთიანი ქონებრივი კომპლექსის შემძენი შპს „... ...-ს” პარტნიორად რეგისტრაციით („გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის 38.13 მუხლის საფუძველზე).
სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის პირველი, მე-3 მუხლებით და დაეთანხმა საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას, რომ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის დროისათვის მოვალის საბანკო ანგარიშზე არსებული თანხა წარმოადგენს მის საკუთრებას და, შესაბამისად, ითვლება სამეურვეო ქონებად. ამდენად, სს „... ...-მ“ 2010 წლის 4 თებერვალს საბანკო ანგარიშიდან ჩამოჭრა ის თანხა, რასაც ამ დროისათვის უკვე სამეურვეო ქონების სტატუსი ჰქონდა და მისი განკარგვა ასეთი ფორმით, „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის პირველი მუხლის შესაბამისად, დაუშვებელი იყო.
სააპელაციო პალატა დაეთანხა საქალაქო სასამართლოს განმარტებას, რომ ამავე კანონის მე-19 მუხლის თანახმად, 21-ე მუხლის მოქმედება იწყება განცხადების შემოტანის დღიდან, ამდენად, ყველანაირი იძულებითი აღსრულების შესაძლებლობა ამოიწურა 2010 წლის 15 იანვრიდან, რადგან კრედიტორმა სასამართლოში განცხადება შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ ამ დღეს შეიტანა.
სასამართლომ იხელმძღვანელა „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” კანონის 25-ე, 35.1, მუხლებით და მიიჩნია, რომ ამავე კანონის მე-40 მუხლი ადგენს კრედიტორთა დაკმაყოფილების რიგითობას, რომელიც მკაცრადაა გაწერილი და იმპერატიულ დებულებებს შეიცავს, სწორედ ამ ნორმის დაცვისა და კანონის ძირითადი მიზნის – კრედიტორთა ინტერესების კანონშესაბამისი და თანაზომიერი დაცვისთვის არის გამიზნული კანონის ყველა ნორმა, რომლის საწინააღმდეგოდ განხორციელებული ქმედება ითვლება კანონსაწინააღმდეგოდ და კრედიტორის მიმართ ზიანის მიმყენებლად.
პალატამ დაადგინა, რომ სს „... ...-მ“ 2010 წლის 4 თებერვალს მოახდინა შპს „... ...-ს“ ანგარიშიდან თანხის ჩამოჭრა მაშინ, როცა 2010 წლის 2 თებერვალს გამოქვეყნებული იყო სასამართლოს განჩინება კანონით დადგენილი წესით და მეურვის წერილიც ბანკს ჩაბარდა 2010 წლის 4 თებერვალს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დავის გადაწყვეტისათვის სამართლებრივად მნიშვნელობის არმქონეა სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია, რომ მეურვემ დაარღვია დაუყოვნებლივ გამოცხადების ვალდებულება და განჩინება მთელი ორი კვირის დაგვიანებით გამოაქვეყნა, ამასთან, მეურვისათვის ხელმისაწვდომი იყო ინფორმაცია, რომ სს „... ...“ წარმოადგენდა შპს „... ...-ს“ კრედიტორს და გამოქვეყნების გარეშეც შეეძლო, მეურვეს შეეტყობინებინა სს „... ...-სთვის“. ამავე გარემოებიდან გამომდინარე, სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ მისთვის ცნობილი არ იყო გადახდისუუნაროების საქმის წარმოების დაწყების შესახებ, შესაბამისად, არ იცოდა და არც შეიძლება სცოდნოდა, რომ შპს „... ...-ს“ ქონებაზე გადახდევინების მიქცევა არ შეიძლებოდა.
სააპელაციო პალატა დაეთანხმა სასამართლოს მსჯელობას, რომ სადავო თანხის ჩამოჭრისას ბანკს შპს „... ...-ს” მეურვის წერილი მიღებული რომ არც ჰქონოდა, აღნიშნული ვერ შეცვლიდა კანონის დანაწესს – საკანონმდებლო მაცნეში გამოქვეყნების დღიდან იგი მიიჩნევა საყოველთაოდ ცნობილად. ამდენად, 2010 წლის 4 თებერვალს სს „... ...-ს“ მიერ ჩამოჭრილი თანხა უნდა დაუბრუნდეს შპს „... ...-ს“ საბანკო ანგარიშზე.
პალატამ გაითვალისწინა, რომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამოტანის შემდგომ დასრულდა მოვალის მიმართ გაკოტრების საქმის წარმოება და დამატებით ყურადღება გაამახვილა, თუ რამდენად არსებობს ამ ეტაპზე შპს „... ...-ს” მოთხოვნის სამართლებრივი საფუძველი.
„გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ” საქართველოს კანონის 38-ე მუხლის მე-13 პუნქტის თანახმად, სწორედ შპს „... ...-ს” ერთიანი ქონებრივი კომპლექსის შემძენი დარეგისტრირდა გაკოტრების რეჟიმში მყოფი კომპანიის 100%-იანი წილის მესაკუთრედ, შესაბამისად, შპს „... ...” განაგრძობს ფუნქციონირებას იმავე საიდენტიფიკაციო კოდით (ს/კ ...), რომელიც მას გააჩნდა გადახდისუუნარობის პროცესის დაწყებამდეც და გაკოტრების რეჟიმშიც. ყველა ის ქონება და უფლება (უძრავ-მოძრავი ქონება თუ დებიტორული მოთხოვნები), რაც მას მანამდე გააჩნდა, საწარმოს შეუნარჩუნდა. „... ...-ს” მიმართ მოთხოვნა სარჩელით სადავო 100000 ლარზე შეტანილი იყო გაკოტრების მასაში სხვა დებიტორულ მოთხოვნებთან ერთად და ისიც შეიძინა შპს „ქ. წ. კ-მ”, როგორც ერთიანი ქონებრივი კომპლექსის ნაწილი. იმ შემთხვევაშიც კი, „... ...-ს” მიმართ მოთხოვნა შეტანილი რომ არ ყოფილიყო შპს „... ...-ს” გაკოტრების მასაში, დასახელებული კანონის 38.13 მუხლის საფუძველზე, ნასყიდობის ხელშეკრულების დადების შემდეგ აუქციონზე გაყიდული სამეურვეო ქონების პირველადი მესაკუთრე იურიდიული პირის საკუთრებაში აღმოჩნდა რაიმე ქონება, ეს ქონებაც საკუთრების უფლებით ახალ შემძენს ეკუთვნის.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „... ...“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად შეაფასა „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის ნორმები და ამ ნორმების მიმართ სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ნორმების ურთიერთმოქმედება.
მოცემული საქმე სასამართლოს უწყებრივად არ ექვემდებარება, იგი არბიტრაჟის განსახილველია. სადავო თანხა, რომელიც ბანკმა ჩამოჭრა შპს „... ...-ს“ ანგარიშიდან წარმოადგენდა გირავნობის საგანს. 2009 წლის 20 აპრილის გირავნობის თაობაზე ბანკსა და პრინციპალს შორის არსებობდა გირავნობის ხელშეკრულება, რომლის 9.2 პუნქტის თანახმად, მხარეთა შორის ამ ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი ნებისმიერი დავა განხილულ უნდა იქნეს შპს „თბილისის საარბიტრაჟო ინსტიტუტის“ მიერ. ვინაიდან დავის საგანი დაგირავებული, უაქცეპტოდ ჩამოჭრილი თანხის დაბრუნებაა, აღნიშნული დავა არა სასამართლოს, არამედ ხელშეკრულებაში მითითებული არბიტრაჟის განსახილველია. აღნიშნულის შესახებ სააპელაციო ინსტანციაში წარდგენილ იქნა შუამდგომლობა საქმის შეწყვეტის შესახებ, თუმცა სასამართლოს მხრიდან იგი დაუსაბუთებლად არ დაკმაყოფილდა.
სს „... ...-სა“ და შპს „... ...-ს“ შორის 2008 წლის 30 დეკემბრის საბანკო გარანტიის გაცემის შესახებ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, 2009 წელს 27 იანვარს გაფორმდა თავდებობის ხელშეკრულება ბ. ბ-სთან. ხელშეკრულების საფუძველზე თავდებმა იკისრა სოლიდარული პასუხისმგებლობა და მთელი თავისი ქონებით ბანკის წინაშე თავდებად დაუდგა მსესხებელს ბანკის წინაშე ნაკისრი ვალდებულებების შესრულებაზე, რომლის ძირითადი პირობებიც მოცემულია ხელშეკრულების 1.5 პუნქტში. აღნიშნული მოიცავს საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების პირობებს. თავდები ასევე კისრულობს პასუხისმგებლობას, ძირითად მოვალესთან ერთად ან მის გარეშე შეასრულოს ის ვალდებულებები, რომლის მოთხოვნის უფლებაც ბანკს გააჩნია ძირითადი მოვალის მიმართ. შესაბამისად, სასამართლოს მიერ მიღებული ნებისმიერი გადაწყვეტილება უშუალოდ ეხება თავდების ინტერესებს.
ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად არ დააკმაყოფილა კასატორის მოთხოვნა, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 90-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საქმეში მესამე პირად თავდები ბ. ბ-ის ჩაბმის თაობაზე.
სააპელაციო სასამართლოში წარმოდგენილი ახალი მტკიცებულებებით ირკვევა, რომ სამეურვეო ქონების რეალიზაციის შედეგად უზრუნველყოფილი კრედიტორები დაკმაყოფილდნენ ნაწილობრივ, ხოლო მომდევნო რიგის კრედიტორთა დავალიანების გასასტუმრებლად საჭირო თანხა არ იყო საკმარისი. სადავო თანხა წარმოადგენდა უზრუნველყოფილ კრედიტორულ დავალიანებას და არა დებიტორულს.
ამდენად, ბანკს სრული უფლება აქვს, არ დააბრუნოს ჩამოჭრილი თანხა, რომელიც შპს „... ...-მ“ კვლავ უკან უნდა დაუბრუნოს ბანკს.
მხარეთა შორის 2008 წლის 30 დეკემბერს გაფორმებული საბანკო გარანტიის №3012-08/02 ხელშეკრულების საფუძველზე გარანტი სს „... ...“ იღებდა ვალდებულებას, გაეცა საბანკო გარანტია პრინციპალის ვალდებულებების უზრუნველსაყოფად. ბენეფიციარს წარმოადგენდა სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, რომელმაც გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შემდეგ ბანკისაგან დაიკმაყოფილა თავისი მოთხოვნა სრულად 165000 ლარის ოდენობით. შესაბამისად, ბანკს წარმოეშვა უფლება, პრინციპალი შპს „... ...-სათვის“ მოეთხოვა გადახდილი თანხის ანაზღაურება. კრედიტორთა სიაში სს „... ...“ მითითებულია მე-6 რიგის კრედიტორად 65000 ლარის ოდენობით, ვინაიდან გარანტია უზრუნველყოფილი იყო ნაწილობრივ, მხოლოდ 100 000 ლარის ოდენობით, რომელიც ბანკმა ჩამოჭრა შპს „... ...-ს“ ანგარიშიდან და ამ ნაწილში იგი მითითებულია დებიტორად. აღნიშნული თანხის დაბრუნება გამოიწვევს შპს „... ...-ს“ უსაფუძვლო გამდიდრებას.
ბანკი 100000 ლარით კრედიტორთა სიაში 2009 წლის 2 აპრილის გირავნობის №3012-08/02-1 ხელშეკრულების საფუძველზე კრედიტორად ასახული არ ყოფილა, რადგან სასამართლომ ჩათვალა, რომ ბანკმა თავად დაიკმაყოფილა მოთხოვნა და იგი კრედიტორად ვერ დაფიქსირდებოდა. შპს „... ...-ს“ მოთხოვნა თანხის დაბრუნების თაობაზე უსაფუძვლოა იმ კუთხითაც, რომ საბანკო გარანტიის ხელშეკრულების კონკრეტული პირობების სპეციფიკურობიდან გამომდინარე, ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება ხდება პრინციპალის კუთვნილი თანხებიდან, ბანკის ფუნქცია მხოლოდ იმაში გამოიხატება, რომ ის გარანტიის ვადის გადასვლამდე კლიენტისავე თანხმობით ბლოკავს მის ანგარიშზე არსებულ თანხებს. აღნიშნულის გათვალისწინელით ბენეფიციარის მოთხოვნის დაკმაყოფილება მოხდა კლიანტის ანგარიშზე არსებული ფულადი თანხებიდან. გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ ბანკის დროული ინფორმირების შემთხვევაში, ბანკი ბენეფიციარს შეატყობინებდა დაწყებული გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ, რის გამოც ბენეფიციარს არ ექნებოდა უფლება, მიეთითებინა პრინციპალის მიერ ვალდებულების დარღვევაზე. ბანკი ამ შემთხვევაში წარმოადგენდა საბანკო ოპერაციის განმახორციელებელ სუბიექტს და შპს „... ...-ს“ სასარჩელო მოთხოვნა უნდა წაეყენებინა სოფლის მეურნეობის სამინისტროსათვის თანხის უკან დაბრუნების შესახებ, ვინაიდან გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინება 21.1 მუხლის „გ“, „დ“ პუნქტების შესაბამისად, აღნიშნულს უკავშირდება სამოქალაქო კოდექსის 989-ე, 976-ე და 988-ე მუხლებით გათვალისწინებული შედეგები. ზიანის ანაზღაურების საკითხის გადასაწყვეტად კი გამოიყენება ამავე კოდექსის 979-981-ე მუხლების მოთხოვნები. ასევე სასამართლომ ყურადღება უნდა გაამახვილოს „გადახდისუუნარობის შესახებ საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის პირველი მე-3 მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებზე.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ სს „... ...-ს“ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო პალატის გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება, ხოლო შპს „... ...-ს“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროსა და შპს „... ...-ს“ შორის 2006 წლის 22 სექტემბერს გაფორმდა სესხის ხელშეკრულება.
2008 წლის 30 დეკემბერს სს „... ...-სა“ და შპს „... ...-ს“ შორის გაფორმდა საბანკო გარანტიის გაცემის შესახებ ხელშეკრულება და ამავე დღეს გაიცა საბანკო გარანტია №3012-07/02 165 000 ლარზე, რომლითაც ბენეფიციარია საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრო, ხოლო პრინციპალი – შპს „... ...“.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 იანვრის განჩინებით შპს „... ...-ს“ მიმართ გაიხსნა გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება. განცხადება შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ სასამართლოში წარდგენილ იქნა 2010 წლის 15 იანვარს.
შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 20 იანვრის განჩინება გამოქვეყნდა „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნის“ №10 ნომერში 2010 წლის 2 თებერვალს.
საქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ სს „... ...-ს“ გაუგზავნა წერილი, რომელიც ბანკს ჩაბარდა 2010 წლის 3 თებერვალს. ამ დოკუმენტით დასტურდება, რომ ბანკმა ჩაიბარა 3 დოკუმენტი (სულ 4 ფურცელი) – სოფლის მეურნეობის სამინისტროს წერილი, მინდობილობა და საბანკო გარანტია.
შპს „... ...-ს“ მეურვემ მოვალის მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების გახსნის შესახებ აცნობა წერილობით სს „... ...-ს“, რომელსაც აღნიშნული წერილი ჩაბარდა 2010 წლის 4 თებერვალს.
სადავო 100 000 ლარის ჩამოჭრა შპს „... ...-ს“ ანგარიშიდან მოხდა 2010 წლის 4 თებერვალს.
შპს „... ...-ს“ სამეურვეო ქონების გაყიდვისათვის გამართული №2 აუქციონის ოქმის თანახმად, შპს „... ...-ს“ სამეურვეო ქონების ერთიანი კომპლექსის სახით გაყიდვისათვის გამართულ აუქციონზე, 2010 წლის 25 ივნისს, გამარჯვებულად გამოცხადდა შპს „ქ. წ. კ.“. შპს „... ...-ს“ სამეურვეო ქონება, მათ შორის, სს „... ...-ს“ მიმართ შპს „... ...-ს“ კუთვნილი ფულადი მოთხოვნა სარჩელით სადავო 100 000 ლარზე, შეიძინა შპს „ქ. წ. კ-მ“.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 5 ივლისის განჩინების შესაბამისად, მოვალე შპს „... ...-ს” მიმართ (ს/კ ...) გაკოტრების საქმის წარმოება დასრულდა. შპს „... ...-ს” სამეურვეო ქონების ერთიანი კომპლექსის სახით შემძენ შპს „ქ. წ. კ-ს” შპს „... ...-ს” 100%-იანი წილის მფლობელად დასარეგისტრირებლად მიეცა განჩინების საკანონმდებლო მაცნეში გამოქვეყნებიდან ერთი თვის ვადა.
დადგინდა, რომ აღნიშნული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ სსიპ „საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში“ (მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეესტრში) შპს „... ...-ს“ რეგისტრაცია გაუქმდა (სამეწარმეო რეესტრიდან ამოიშალა). სასამართლოს განჩინებით ასევე დადგინდა, რომ გაკოტრების მმართველმა კრედიტორებზე თანხა გაანაწილა. ამონაწერით მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეეტრიდან ირკვევა, რომ შპს „ქ. წ. კ.“ დარეგისტრირდა შპს „... ...-ს“ 100%-იანი წილის მფლობელად, შესაბამისად, არ მომხდარა მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციულ) იურიდიულ პირთა რეეტრიდან შპს „... ...-ს“ ამოშლა. გაკოტრების პროცესი დასრულდა ერთიანი ქონებრივი კომპლექსის შემძენი შპს „... ...-ს“ შპს „... ...-ს“ მიმართ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების პროცესში.
„გადახდისუუნარობის შესახებ საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლი განმარტავს მითითებული კანონის მიზანს, რაც გულისმობს მოვალისა და კრედიტორის ინტერესების თანაზომიერ დაცვას, შესაძლებლობის შემთხვევაში მოვალის ფინანსური საძნელეების გადაჭრას და კრედიტორთა მოთხოვნის დაკმაყოფილებას, ან მისი შეუძლებლობის შემთხვევაში მოვალის ქონების რეალიზაციით მიღებული თანხების განაწილებით კრედიტორთა მოთხოვნების დაკმაყოფილებას. მითითებული ნორმის ანალიზიდან შეიძლება დავასკვნათ, რომ კანონის მოქმედება მთლიანად დაკავშირებულია გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების პროცესთან, რომლის დამთავრება შეუძლებელს ხდის მითითებული ნორმების გამოყენებას.
საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ მოპასუხემ დაარღვია მითითებული ნორმატიული აქტის 21.1 მუხლის მოთხოვნა, რომლის თანახმადაც გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანის მომენტიდან:
ა) მოვალეს ეკრძალება ნებისმიერი გარიგების დადება ან/და დადებული გარიგების შეწყვეტა მეურვის თანხმობის გარეშე, ხოლო მეურვესთან შეუთანხმებლობის შემთხვევაში – სასამართლოს თანხმობის გარეშე;
ბ) ნებისმიერი კრედიტორი უფლებამოსილია კანონით განსაზღვრულ ვადაში წარუდგინოს სასამართლოს თავისი მოთხოვნები ვალის წარმოშობის საფუძვლის მითითებით;
გ) ჩერდება მოვალის წინააღმდეგ დაწყებული იძულებითი აღსრულების ყველა ღონისძიება და არ დაიშვება იძულებითი აღსრულების ახალი ღონისძიებების დაწყება;
დ) იკრძალება გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანამდე აღებული ვალების უზრუნველყოფა, ჩერდება ვალების გადახდა და პროცენტების, პირგასამტეხლოს, საურავების (მათ შორის, საგადასახადოსი) დარიცხვა/გადახდა;
ე) საქმიანობის უწყვეტობის შენარჩუნების მიზნით საწარმო უფლებამოსილია მეურვის თანხმობით, ხოლო მეურვესთან შეუთანხმებლობის შემთხვევაში – სასამართლოს თანხმობით იკისროს ახალი სახელშეკრულებო ვალდებულებები.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ მოპასუხე არ იყო უფლებამოსილი, მოსარჩელისათვის ჩამოეჭრა ეს თანხა. მიუხედავად აქ გაკეთებული დასკვნისა, პალატა მიიჩნევს, რომ სასამართლოს მიერ სარჩელის დაკმაყოფილება არ გამომდინარეობს საქმის მასალებიდან.
სადავო არ არის ის გარემოება, რომ გადახდისუუნარობის საქმის გახსნამდე მოსარჩელეს თავად ჰქონდა გადასახდელი თანხა მოპასუხისათვის. ხოლო ამ უკანასკნელს არავითარი დავალიანება მოსარჩელის მიმართ არ გააჩნდა. ფაქტია ისიც, რომ მოპასუხეს ამ თანხის მიღება არ შეეძლო გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების დროს. კანონის მითითებული მოთხოვნა დაკავშირებულია სამეურვეო ქონებაში მოვალის მთელი ქონების აკუმულირების უზრუნველყოფასთან, რომლის მეშვეობითაც უნდა დაკმაყოფილდეს ყველა კრედიტორის მოთხოვნა. მითითებული ქონების სამეურვეო ქონებაში შესვლის შემდგომ უნდა დაკმაყოფილებულიყო ყველა პირი, მათ შორის მოპასუხე, როგორც მისი ერთ-ერთი კრედიტორი.
დავას არ იწვევს ის გარემოება, რომ დღეისათვის „... ...-ს“ გადახდისუუნარობის საქმის წარმოება დამთავრებულია და საწარმოს სხვა მესაკუთრე ჰყავს. ასეთ პირობებში პალატა მიიჩნევს, რომ ნორმამ, რომელიც აჩერებდა გადახდისუუნარობის შესახებ განცხადების წარმოებაში მიღების თაობაზე სასამართლოს განჩინების გამოტანამდე აღებული ვალების გადახდასა და პროცენტების, დარიცხვა/გადახდას ძალა დაკარგა (იგულისხმება „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის 21.1 მუხლი). შესაბამისად, შეუძლებელია, დღეისათვის ამ ნორმის საფუძველზე ბანკს მოეთხოვოს ვალდებულების შესრულება.
სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის თანახმად, ვალდებულების წარმოიშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის არსებული ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების, უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა. მოცემულ შემთხვევაში სახელშეკრულებო ვალდებულება მოპასუხეს მოსარჩელის მიმართ მითითებული თანხის დაბრუნების თაობაზე არ გააჩნია. (ასეთი ვალდებულება გააჩნდა მოსარჩელეს და არა მოპასუხეს). არც „გადახდისუუნარობის შესახებ საქმის წარმოების შესახებ“ კანონი ითვალისწინებს გადახდისუუნარიობის საქმის წარმოების დამთავრების შემდგომ სამეურვეო ქონებაში შესატანი თანხის დაბრუნების ვალდებულებას, მითუმეტეს, თუ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ასეთი თანხის გადახდის ვალდებულება გაკოტრებული მხარის მიმართ არ არსებობდა და რომ არა გადახდისუუნარობის საქმე, სწორედ მას უნდა შეესრულებინა ასეთი ვალდებულება. არ შეიძლება იმის თქმაც,რომ ადგილი აქვს მოპასუხის უსაფუძვლო გამდიდრებას,რადგან მოცემულ შემთხვევაში მოპასუხემ მიიღო ის თანხა, რისი გადახდის ვალდებულებაც ჰქონდა მოსარჩელეს.
მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, პალატა თვლის, რომ აღნიშნული თანხის მიღება გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების პროცესში ბანკის მოქმედებას არამართლზომიერს ხდის, რასაც სამართლებრივად შეიძლება მხოლოდ ზიანის ანაზღაურების შედეგი დაუკავშირდეს. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებლია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. პალატა თვლის, რომ ბანკი ვალდებულია, აანაზღაუროს ის ზიანი, რომელიც ამ თანხის ჩამოჭრით მიადგა გაკოტრებულ მოვალესა თუ მის კრედიტორებს. ასეთი საკითხზე მსჯელობას კი მოცემულ საქმეზე ადგილი არ ჰქონია, რის გამოც შეუძლებელია დღეის მდგომარეობით ამ საკითხის გადაწყვეტა.
რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ სს „... ...-ს“ ახალმა მესაკუთრემ სხვა ქონებასთან ერთად შეიძინა აღნიშნული თანხასთან დაკავშირებული მოთხოვნა, უნდა ითქვას, რომ „გადახდისუუნარობის საქმის წარმოების შესახებ“ კანონის მე-3 მუხლის თანახმად გარანტიასთან დაკავშირებული მოთხოვნა პირობითი მოთხოვნაა და არა უტყუარად დადასტურებული მოთხოვნა და მისი უპირობო დაკმაყოფილება არ ხდება, რაც ნათელი უნდა ყოფილიყო შემძენისათვის მისი შეძენის დროს.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატა მიიჩნევს, რომ უნდა გაუქმდეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.
მოცემულ შემთხვევაში დავა გადაწყდა სს „... ...-ის“ სასარგებლოდ, შესაბამისად, შპს „... ...-ს“ სს „... ...-ის“ სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ბანკის მიერ სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი 4000 ლარისა და საკასაციო საჩივრებზე ორჯერ გადახდილი 5000 ლარის, სულ 14000 ლარის გადახდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
სს „... ...-ის“ საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 28 ოქტომბრის განჩინება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.
შპს „... ...-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.
შპს „... ...-ს“ სს „... ...-ის“ სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ გადახდილია სახელმწიფო ბაჟის, სულ 14000 ლარის გადახდა.
საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
