საქმე №ას-344-328-2011 26 ივნისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ე. ბ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „თ.ს.კ-ა“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 17 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ავტორის თანხმობის გარეშე ნაწარმოების გამოყენების აკრძალვა, კომპენსაციის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ბ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მოპასუხე შპს „თ. მ-სა“ (უფლებამონაცვლე შპს „თ. ს. კ-ა“) და მესამე პირის _ ქ.თბილისის მერიის მიმართ და მოითხოვა, „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის 59-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ და „ე“ ქვეპუნქტების შესაბამისად, მოპასუხისათვის კომპენსაციის _ 3000000 (სამი მილიონი) ლარის გადახდის დაკისრება, მოსარჩელის მიერ შექმნილი მხატვრული ნაწარმოების ,,თბილისის ემბლემის“ გამოყენების აკრძალვა და რეპროდუცირება მოსარჩელის თანხმობის გარეშე შემდეგი გარემოებების გამო: 1997 წლის 1 თებერვლიდან მეტროპოლიტენის ჟეტონებზე მოპასუხე იყენებს მოსარჩელე ე. ბ-ის მიერ შექმნილ მხატვრულ ნაწარმოებს _ ,,თბილისის ემბლემას“. მოპასუხე ორგანიზაციის 100%-ით დამფუძნებელ ქ.თბილისის მერიასა და ავტორს შორის არ გაფორმებულა საავტორო ხელშეკრულება და, შესაბამისად, არ მომხდარა მისთვის საავტორო ჰონორარის გადახდა, უფრო მეტიც, მოსარჩელეს არ მიუცია ქ. თბილისის მერიისთვის თანხმობა საკუთარი ნაწარმოების სხვისთვის გადაცემაზე, ამასთან, მოსარჩელის წერილობითი მოთხოვნის მიუხედავად, მოპასუხეს არ გადაუხდია საავტორო ჰონორარი და არ გაუფორმებია საავტორო ხელშეკრულება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო შემდეგი გარემოებების გამო: არსებული ჟეტონების გამოყენება 1997 წლის პირველი თებერვლიდან განიხილებოდა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის დადგენილების საფუძველზე, როდესაც თბილისის მეტროპოლიტენის სამმართველო შედიოდა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის დაქვემდებარებაში. ქ.თბილისის მერიის მიერ ქ.თბილისის სიმბოლიკის (დროშა, გერბი) სახით ე.ბ-ის ნაწარმოების გამოყენება დადგენილია 1989 წლიდან ავტორის თანხმობით. სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით, ქ.თბილისის მერიას, ავტორთან ხელშეკრულების გაუფორმებლობისა და საავტორო ჰონორარის აუნაზღაურებლობის გამო, დაეკისრა 45000 ლარის გადახდა ავტორის სასარგებლოდ. მერიის მიერ მოსარჩელის ნაწარმოების გერბად გამოყენება მოიცავს განსახილველ შემთხვევასაც. ამჟამად, მოპასუხის დამფუძნებელი ქ.თბილისის მერიაა, რომლის მიმართაც უკვე არსებობს სასამართლოს გადაწყვეტილება, შესაბამისად, მოპასუხე წარდგენილ მოთხოვნაზე პასუხს არ აგებს. დავა განხილულ უნდა იქნეს 1964 წლის სამოქალაქო სამართლის კოდექსით, რომლის 512-ე მუხლი ითვალისწინებს არა კომპენსაციას, არამედ ზარალის ანაზღაურებას, მოსარჩელე კი ვერ ასაბუთებს ზარალის მიყენებას. გარდა ამისა, კომპენსაციის დაკისრების ნაწილში სარჩელი ხანდაზმულია და უარი უნდა ეთქვას დაკმაყოფილებაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ე. ბ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია დავის გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობის მქონე შემდეგი გარემოებები:

მოსარჩელე ე. ბ-ე არის ავტორი ნაწარმოებისა _ ,,თბილისის ემბლემა” (მხატვრული ნაწარმოები, გრაფიკა). 2001 წლის 28 ივნისს, ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნულ ცენტრის ,,საქპატენტის’’ მიერ, მოსარჩელე რეგისტრირებულ იქნა ნაწარმოების - ,,თბილისის ემბლემის’’ ავტორად, რაზეც გაიცა სერთიფიკატი.

ე. ბ-ის ნაწარმოები ქ. თბილისის სიმბოლიკის, სახელდობრ, გერბის სახით გამოიყენება 1989 წლიდან (ამავე წლიდან თბილისის სიმბოლიკის სახით გამოიყენება ე.ბ-ის შექმნილი დროშა, სიმბოლური გასაღები, ბუნი, ასევე გამოიყენება თბილისობის სიმბოლოც).

ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2002 წლის 24 აპრილის №3-4 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ქალაქ თბილისის სიმბოლიკა. აღნიშნული გადაწყვეტილებით, ქ. თბილისის საკრებულომ დაადგინა ქალაქ თბილისის სიმბოლიკის გამოყენების სავალდებულოობა ,,ქ. თბილისის საკრებულოსა და მისი ორგანოების, ქ. თბილისის მერიისა და მის სისტემაში შემავალი სამსახურებისათვის (ქ. თბილისის მთავრობა, გამგეობები, საქალაქო სამსახურები), ქ. თბილისის საკრებულოსა და მერიის წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი და/ან დაქვემდებარებაში არსებული სხვადასხვა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის საწარმოებისათვის, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციებისათვის. ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2003 წლის 18 მარტის №4-2 გადაწყვეტილებით დამტკიცდა ქალაქ თბილისის დროშისა და გერბის შესახებ დებულება. ამდენად ე. ბ-ის ნაწარმოები _ ,,თბილისის ემბლემა“ ქალაქ თბილისის სიმბოლიკად, სახელდობრ გერბად ოფიციალურად გამოიყენება 2002 წლიდან.

ე. ბ-სა და თბილისის საკრებულოს (მერიას) შორის ე. ბ-ის ნაწარმოების გამოყენებასთან დაკავშირებით, საავტორო ხელშეკრულება არ გაფორმებულა. ასევე ქ. თბილისის საკრებულოს (მერიას) ე. ბ-ისათვის, ამ უკანასკნელის ნაწარმოების გამოყენებისათვის საავტორო ჰონორარი არ გადაუხდია. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით (საქმე №2/559-07) ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა ე. ბ-ის სარჩელი და მოპასუხე ქ. თბილისის მერიას დააკისრა ე. ბ-ის სასარგებლოდ, დროშის, თბილისის ემბლემის (გერბის), თბილისის სიმბოლური გასაღების, თბილისობის სიმბოლოს, ბუნის გამოყენებისათვის, ზიანის ანაზღაურების სახით 45000 ლარის გადახდა. ეს გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაშია შესული.

მოპასუხის საწესდებო კაპიტალში 100% წილის მფლობელია ქ. თბილისის მერია (მთავრობა). ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 21 იანვრის №02.02.96 დადგენილებით („ქ. თბილისის მეტროპოლიტენით მგზავრობის ტარიფის დამტკიცების შესახებ“), თბილისის მეტროპოლიტენში მგზავრთა გადაყვანის უსაფრთხოებისათვის აუცილებელი ტექნოლოგიური პროცესების სრულყოფილად შესრულების ფინანსური უზრუნველყოფის მიზნით, თბილისის მეტროპოლიტენით ერთჯერადი მგზავრობის ტარიფი 1997 წლის 1-ლი თებერვლიდან განისაზღვრა 20 (ოცი) თეთრის ოდენობით; ამავე დროს ცნობად იქნა მიღებული, რომ მ/წლის 1-ლი თებერვლიდან მეტროპოლიტენით მგზავრობისათვის შემოღებულ იქნებოდა ახალი ტიპის ჟეტონები, ხოლო ძველი ჟეტონები ჩაითვლებოდა ძალადაკარგულად. ამდენად მოპასუხე საზოგადოებაში მოქმედი პლასტმასის ჟეტონები ბრუნვაშია 1997 წლის 1 თებერვლიდან (დამზადებულია საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსთან შეთანხმებით, უკრაინაში). სასამართლოს დასკვნით, 1997 წლის 1 თებერვლიდან შემოღებული მეტროპოლიტენით მგზავრობის ჟეტონის ახალი ტიპი (მასალა, ფორმა, ზომა, ფერი, გარეგნული იერსახე) განისაზღვრა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის და არა მის დაქვემდებარებაში შემავალი მეტროპოლიტენის სამმართველოს მიერ.

მეტროპოლიტენით მგზავრობის ახალი ტიპის ჟეტონის ერთ-ერთ მხარეს აღნიშნული გამოსახულება ვიზუალურად იდენტურია იმ დროისთვის ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის და შემდგომ (რამდენიმე წლის განმავლობაში) ქ.თბილისის საკრებულოს მიერ ქ.თბილისის სიმბოლიკად _ გერბად გამოყენებული გამოსახულებისა და არა მოსარჩელე ე.ბ-ის ნაწარმოებისა. ბოლო წლებში გამოყენებული თბილისის გერბის გამოსახულება, განსხვავებით სადავო გამოსახულებისაგან, სრულად მოიცავს ქ.თბილისის გერბის შესახებ დებულებით განსაზღვრულ ქ.თბილისის გერბის ყველა შემადგენელ ელემენტს, შესაბამისად იმეორებს ქ.თბილისის გერბად დამტკიცებული მოსარჩელე ე.ბ-ის ნაწარმოების ყველა დეტალს, რასაც ვერ ვიტყვით ადრე გერბად გამოყენებულ გამოსახულებაზე, რომელიც ასევე აღიბეჭდა ახალი ჟეტონის ერთ-ერთ მხარეს. სასამართლომ გაიზიარა საქმეში წარმოდგენილი ექსპერტის დასკვნა, რომლის მიხედვით ნიმუშად წარმოდგენილ ნაწარმოებსა და გამოსაკვლევად წარმოდგენილ ორ ჟეტონს შორის აღინიშნება როგორც მსგავსება, ასევე განსხვავება, ამასთან ზოგიერთი დეტალი ჟეტონზე არ აღინიშნება.

საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი შეფასებისას სასამართლომ იხელმძღვანელა შემდეგი ნორმატიული მასალით: საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 512-ე მუხლი; საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი; „საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 და მე-12 მუხლები; ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2002 წლის 24 აპრილის #3-4 გადაწყვეტილება; საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე.ბ-მ. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 17 ივნისის განჩინებით არ დაკმაყოფილდა ე.ბ-ის სააპელაციო საჩივარი, უცვლელად იქნა დატოვებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით: სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტით და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები საქმის ფაქტობრივ და სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად იხელმძღვანელა გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში მითითებული ნორმატიული აქტების შესაბამისი ნორმებით და სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას საფუძვლად დაუდო აღნიშნულ ნორმათა სწორი განმარტება, შესაბამისად არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძველი.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე.ბ-ის წარმომადგენელმა ლ.კ-მა, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით ე. ბ-ის სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა მტკიცებულებებს, არასწორად არ გამოითხოვა მხარის მიერ მითითებული მტკიცებულებები, დადგენილად მიიჩნია რიგი გარემოებები, რომელთა დამადასტურებელი მტკიცებულებებიც არ არის საქმეში.

სასამართლომ დადგენილ სადავო გარემოებად მიიჩნია, რომ 1997 წლის პირველი თებერვლიდან შემოღებული მეტროპოლიტების მგზავრობის ჟეტონის ახალი ტიპი, განისაზღვრა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ, ხოლო მოსარჩელე მხარეს საპირისპირო გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია.

ტექ.კრიმინალისტიკური ექსპერტიზის დასკვნა ეწინააღმდეგება სასამართლოს დასკვნას, კერძოდ, სასამართლომ დაადგინა, რომ 1997 წლის პირველი თებერვლიდან შემოღებული მეტროპოლიტენით მგზავრობის ახალი ტიპის ჟეტონის ერთ მხარეს აღნიშნული ჩიტის სტილიზირებული გამოსახულება გაშლილი ფრთებით იდენტურია ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის, შემდგომ კი ქ.თბილისის საკრებულოს მიერ თბილისის სიმბოლოდ _ გერბად გამოყენებული გამოსახულების და არა ე.ბ-ის ნაწარმოებისა, ხოლო, ექსპერტის განმარტების თანახმად, ნიმუშად წარმოდგენილ ნაწარმოებზე „თბილისის ემბლემა“ და გამოსაკვლევად წარმოდგენილ „თბილისის მეტროს“ ჟეტონზე აღინიშნება ერთნაირი შინაარსის ურთიერთგანლაგების ტექსტი გარკვეული თანმიმდევრობით, ერთნაირი კონფიგურაციის ნახატი ჩიტის სახით, ასევე აღინიშნება განსხვავება გარკვეულ წვრილ დეტალებში და ზოგიერთი ჟეტონზე საერთოდ არ აღინიშნება.

სასამართლომ არასწორად გაანაწილა მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთი.

სასამართლომ არ გამოიყენა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლი, რომლის თანახმადაც ავტორს აქვს განსაკუთრებული უფლება ნაწარმოების გამოყენებაზე, აღნიშნული ასევე მოიაზრებს ავტორის უფლებას, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს ნაწარმოების რეპროდუცირება.

სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი და მიიჩნია, რომ საავტორო უფლება არ ვრცელდება ისეთ ნაწარმოებზე, როგორიცაა სახელმწიფო სიმბოლოები.

კასატორის განმარტებით, აღნიშნული ნორმის გამოყენების უსწორობა დასტურდება იმით, რომ სახელმწიფო სიმბოლოებისა და ამ სიმბოლოებიდან წარმოშობილი ურთიერთობა წესრიგდება ორგანული კანონით „საქართველოს სახელმწიფო გერბის შესახებ“. ე.ბ-ის მიერ შექმნილი „თბილისის ემბლემა“ შინაარსით არ წარმოადგენს ამ კანონით დაცულ ნაწარმოებს და არ შეიძლება ჩაითვალოს სახელმწიფო გერბად, რადგან ე.ბ-ის ნაწარმოები ასახავს თბილისის დაარსების ლეგენდას და არაფერი საერთო არ აქვს ზემოაღნიშნული კანონის მე-3 მუხლით მოწესრიგებულ სახელმწიფო გერბთან.

„საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლი ადგენს, რომ თბილისს აქვს გერბი, დროშა, ჰიმნი და მიუთითებს, რომ დედაქალაქის სიმბოლოები არ არის სახელმწიფო სიმბოლოები და მათი გამოყენება უნდა მოხდეს „საქართველოს სახელმწიფო გერბის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 მუხლით დადგენილი წესის თანახმად.

შემაჯამებელ დასკვნაში სასამართლო ეყრდნობა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის გადაწყვეტილებას, რომლის თანახმადაც, 1997 წლის პირველი თებერვლიდან მეტროპოლიტენით მგზავრობისათვის შემოღებულ იქნა ახალი ტიპის ჟეტონები, თუმცა მუნიციპალიტეტის გადაწყვეტილებით არ არის განსაზღვრული ახალი ტიპის ჟეტონის მასალა, ფორმა, ზომა, მისი გარეგნული იერსახე და არც საქმეში მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რომლითაც ჟეტონის ზემოაღნიშნული ნიშნები იქნება განსაზღვრული.

არასწორია სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოცემულ სარჩელზე პასუხი უნდა აგოს თბილისის მერიამ და არა შპს „თ. ს. კ-მ“, რადგანაც მოპასუხე შპს „თ. ს. კ-ა“ კერძო სამართლის სუბიექტია, რომლის 100%-ით დამფუძნებელი ქ.თბილისის მერიაა, აღნიშნული კომპანია „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზეა შექმნილი და ამავე კანონის მე-3 მუხლის მე-4 პუნქტის საფუძველზე საზოგადოების პარტნიორები კრედიტორის წინაშე არ აგებენ პასუხს.

კასატორის განმარტებით, 1997 წლის 21 იანვრის №02.02.896 დადგენილება, მართალია, მიღებულია შპს „თ. მ-ს“ დამფუძნებელ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის მიერ, თუმცა აღნიშნული არ ნიშნავს „მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 მუხლით დადგენილ დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენებას, რადგანაც მუნიციპალიტეტის ზემოხსენებულ გადაწყვეტილებაში მეტროს ჟეტონის ფორმაზე, მასალასა და მის იერსახეზე არაა მითითებული, რომ ჟეტონზე გამოყენებული უნდა ყოფილიყო ე.ბ-ის ნაწარმოები, უფრო მეტიც, დასახელებული აქტით განსაზღვრულია მხოლოდ მგზავრობის ახალი ტარიფები.

მოცემულ საქმეზე სარჩელი ე.ბ-მ შეიტანა 2007 წლის 6 თებერვალს, მაშინ, როდესაც სარჩელი ასევე იყო შეტანილი ქ.თბილისის მერიის მიმართაც. ამ უკანასკნელ საქმეზე საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში 2008 წლის 7 ნოემბერს, ანუ როდესაც მოსარჩელე მოპასუხესთან სამართლებრივი გზით ცდილობდა ურთიერთობის მოწესრიგებას, სადავო საკითხი არც ქ.თბილისის მერიასთან იყო გადაწყვეტილი, სასამართლომ საქმე განიხილა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 59-ე მუხლის მე-3 ნაწილით დადგენილი საქმის განხილვის ვადების დარღვევით, ამასთან, მოსარჩელე ე.ბ-სა და ქ.თბილისის მერიას შორის დღემდე არ არსებობს ხელშეკრულება „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლით გათვალისწინებულ ნაწარმოების რეპროდუცირებასთან დაკავშირებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 10 მაისის განჩინებით ე. ბ-ის საკასაციო საჩივარი ცნობილ იქნა დასაშვებად და საქმის განხილვა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 408-ე მუხლის მესამე ნაწილის საფუძველზე, დაინიშნა ზეპირი მოსმენის გარეშე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლით განსაზღვრულია საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, კერძოდ პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი შეიძლება ეფუძნებოდეს მხოლოდ იმას, რომ გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი. ამავე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილების ანალიზიდან გამომდინარე, კანონის დარღვევაში მოიაზრება როგორც მატერიალური, ისე საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევა. მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მიუთითებს სააპელაციო სასამართლოს მხრიდან მატერიალური და საპროცესო კანონის დარღვევაზე. კასატორის განმარტებით, საპროცესო სამართლის ნორმების დარღვევას წარმოადგენს სასამართლოს მხრიდან მტკიცებულებათა არასწორი შეფასება, ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა არარსებული მტკიცებულებების საფუძველზე, ასევე მხარეთა შორის მტკიცების ტვირთის არასწორად განაწილება. საკასაციო საჩივარში ჩამოყალიბებული პრეტენზიების დასაბუთებულობის შემოწმების მიზნით, საკასაციო პალატა ყურადღებას გაამახვილებს რამდენიმე მნიშვნელოვან საკითხზე:

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელე ე. ბ-ე არის ავტორი ნაწარმოებისა _ ,,თბილისის ემბლემა” (მხატვრული ნაწარმოები, გრაფიკა) და ინტელექტუალური საკუთრების ეროვნული ცენტრის ,,საქპატენტის’’ მიერ მასზე გაცემულია სერთიფიკატი. ე. ბ-ის ნაწარმოები ქ. თბილისის სიმბოლიკის, სახელდობრ, გერბის სახით გამოიყენება 1989 წლიდან (ამავე წლიდან თბილისის სიმბოლიკის სახით გამოიყენება ე.ბ-ის შექმნილი დროშა, სიმბოლური გასაღები, ბუნი, ასევე გამოიყენება თბილისობის სიმბოლოც). ე.ბ-სა და ქ.თბილისის საკრებულოს (მერიას) შორის ე.ბ-ის ნაწარმოების გამოყენებასთან დაკავშირებით, საავტორო ხელშეკრულება არ გაფორმებულა. ასევე ქ.თბილისის საკრებულოს (მერიას) ე.ბ-ისთვის, ამ უკანასკნელის ნაწარმოების გამოყენებისათვის საავტორო ჰონორარი არ გადაუხდია.

კასატორის განცხადებით, საკუთარი ნაწარმოების _ ,,თბილისის ემბლემა” გამოყენებასთან დაკავშირებით იგი პარალელურად დავას აწარმოებდა ქ.თბილისის მერიასთან. საქმეში წარმოდგენილია კანონიერ ძალაში შესული თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილება (იხ.ტ.I, ს.ფ.122-134), სადაც დავის საგანს წარმოადგენდა ავტორის თანხმობის გარეშე გამოყენებული ნაწარმოებების გამოყენების აკრძალვა, მოსარჩელის სასარგებლოდ მორალური ზიანისა და კომპენსაციის დაკისრება. სასარჩელო მოთხოვნის დაზუსტების შემდეგ მოსარჩელის მოთხოვნა საბოლოოდ განისაზღვრა შემდეგი სახით _ დაეკისროს ქ.თბილისის მერიას 6 000 000 ლარის გადახდა კომპენსაციის სახით. თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2007 წლის 23 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ე. ბ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა და მოპასუხე ქ. თბილისის მერიას მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 45 000 ლარის გადახდა.

საქმის მასალებით დადგენილია, რომ 1997 წლის 17 ივნისამდე, მოპასუხე საზოგადოება არსებობდა ,,თბილისის მეტროპოლიტენის სამმართველოს“ სახით, რომელიც შედიოდა ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის დაქვემდებარებაში. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 17 ივნისის №12.17.675 დადგენილებით თბილისის მეტროპოლიტენის სამმართველოს ბაზაზე დაფუძნდა მუნიციპალური საწარმო _ ,,თ. მ. შპს“’, რომელიც წარმოადგენდა თბილისის მეტროპოლიტენის სამმართველოს სამართალმემკვიდრეს და მას მუნიციპალური ქონება, დადგენილი წესით გადაეცა სამეურვეო გამგებლობაში. მსხვილ გადამხდელთა საგადასახადო ინსპექციის 2006 წლის 19 დეკემბრის №114 ბრძანებით, სამეწარმეო რეესტრში გატარებული ცვლილებით შპს ,,ქ. თბილისის მერიის საწარმო ,,თ. მ. შპს„-ს შეეცვალა საფირმო სახელწოდება და ეწოდა შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოება _ ,,თ. მ.“. სწორედ ამ სახელწოდბით არსებობდა მოპასუხე ე. ბ-ის მიერ სარჩელის შემოტანის დროისათვის, რომელსაც შემდგომში ეწოდა შპს ,,თ. ს. კ-ა“. ამდენად მოპასუხის საწესდებო კაპიტალში 100% წილის მფლობელია ქ. თბილისის მერია (მთავრობა).

საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს კასატორის პრეტენზიას იმასთან დაკავშირებით, რომ ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის 1997 წლის 21 იანვრის №02.02.96 დადგენილებით არ განსაზღვრულა ახალი ტიპის ჟეტონის მასალა, ფორმა, ზომა და მისი გარეგნული იერსახე, თუმცა, პალატა აღნიშნავს, რომ მოსარჩელეს სასამართლოსთვის არ წარუდგენია იმის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულება, რომლითაც დადგინდებოდა მოპასუხის მიერ საკუთარი ინიციატივით სადავო ჟეტონების გამოსაყენებლად შემოღების ფაქტი. ამდენად კასატორის პრეტენზია მოცემულ საკითხთან დაკავშირებით ვერ ცვლის საქმის შედეგს. მით უმეტეს, სასამართლოს მიერ დადგენიილა, რომ მეტროპოლიტენით მგზავრობის ახალი ტიპის ჟეტონის ერთ-ერთ მხარეს აღნიშნული გამოსახულება ვიზუალურად იდენტურია იმ დროისთვის ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის და შემდგომ (რამდენიმე წლის განმავლობაში) ქ.თბილისის საკრებულოს მიერ ქ.თბილისის სიმბოლიკად _ გერბად გამოყენებული გამოსახულებისა, რაზეც კასატორს დასაბუთებული პრეტენზიას არ წარმოუდგენია.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის პრეტენზიას სასამართლოს მიერ საქმეში წარმოდგენილი ტექ.კრიმინალისტიკური ექსპერტიზის დასკვნის არასწორ შეფასებასთან დაკავშირებით (იხ.ტ.I, ს.ფ.202-204). როგორც დასკვნის შესავალი ნაწილიდან ირკვევა, ექსპერტს გადასაწყვეტად დაესვა შემდეგი კითხვა: „არის თუ არა მხატვარ ე. ბ-ის მიერ შესრულებული ნაწარმოები თბილისის ემბლემა იდენტური შპს „თ. მ-ს“ ჟეტონზე გამოსახული ემბლემის.“. დასკვნის შინაარსიდან ირკვევა, რომ არსებობს როგორც თანხვედრილი ნიშნები, ასევე განსხვავებული ნიშნები. რაც შეეხება ექსპერტის დასკვნის დასკვნით ნაწილს, მითითებულია, რომ მსგავსებასთან და განსხვავებასთან ერთად ზოგიერთი დეტალები ჟეტონებზე საერთოდ არ აღინიშნება. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 172-ე მუხლის შესაბამისად, ექსპერტის დასკვნა სასამართლოსათვის სავალდებულო არ არის და მისი შეფასება ხდება 105-ე მუხლით დადგენილი წესით, მაგრამ სასამართლოს უარი დასკვნის მიღებაზე დასაბუთებულ უნდა იქნეს საქმეზე გამოტანილ გადაწყვეტილებაში ან განჩინებაში. საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ 1997 წლის პირველი თებერვლიდან შემოღებული მეტროპოლიტენით მგზავრობის ახალი ტიპის ჟეტონის ერთ მხარეს აღნიშნული გამოსახულება არ არის იდენტური ე.ბ-ის ნაწარმოებისა, არ ეწინააღმდეგება ექსპერტის დასკვნის შინაარსს, ვინაიდან ექსპერტს დასმულ კითხვაზე არ გაუცია კატეგორიული პასუხი, ამასთან, სასამართლო არ უარყოფს იმ ფაქტს, რომ გამოსაკვლევ ნიმუშებს შორის დაფიქსირდა თანხვედრაც.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ მართებულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მითითება ქალაქ თბილისის საკრებულოს 2002 წლის 24 აპრილის 3-4 გადაწყვეტილებაზე, რომლთაც დადგინდა, რომ ქალაქ თბილისის სიმბოლიკის გამოყენება სავალდებულოა ქ.თბილისის საკრებულოსა და მისი ორგანოებისათვის, ქ.თბილისის მერიისა და მის სისტემაში შემავალი სამსახურებისათვის (ქ.თბილისის მთავრობა, გამგეობები, საქალაქო სამსახურები), ქ.თბილისის საკრებულოსა და მერიის წილობრივი მონაწილეობით შექმნილ და/ან დაქვემდებარებაში არსებული სხვადასხვა ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის საწარმოებისათვის, დაწესებულებებისა და ორგანიზაციებისათვის. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ აღნიშნული გადაწყვეტილების შესაბამისად, ქალაქ თბილისის სიმბოლიკის გამოყენება სავალდებულო იყო მოპასუხისათვის, როგორც ქ.თბილისის მერიის წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი საწარმოსათვისაც.

საკასაციო პალატის მოსაზრებით, ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლომ სწორად გამოიყენა „საქართველოს დედაქალაქის _ თბილისის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-10 და მე-12 მუხლები, რომლებითაც დადგენილია საკრებულოს კომპეტენცია ქ.თბილისის სიმბოლოების დამტკიცების და მათი გამოყენების წესების განსაზღვრის ნაწილში. როგორც ზემოთ აღვნიშნეთ, ქ.თბილისის მეტროპოლიტენით მგზავრობისათვის ახალი ტიპის ჟეტონები შემოღებულ იქნა ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის დადგენილებით და არა მოპასუხის მიერ. მოცემული მსჯელობიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სწორედ ქ.თბილისის მერიას ევალებოდა ხელშეკრულების გაფორმება და სათანადო ჰონორარის გადახდა მოსარჩელისათვის, რომლის მიერ შექმნილი ნაწარმოები შემდგომში ქ.თბილისის მერიისა და მის სისტემაში შემავალი სამსახურების მიერ გამოიყენებოდა როგორც ქ.თბილისის სიმბოლო.

საკასაციო პალატა ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-18 მუხლის მოთხოვნათა დარღვევასთან დაკავშირებით. დასახელებული მუხლი განამტკიცებს ნაწარმოების ავტორის ისეთ ქონებრივ უფლებებს, როგორიცაა უფლება, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს: ნაწარმოების რეპროდუცირება (18.2 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი); ნაწარმოების სხვაგვარი გამოყენება (18.2 მუხლის „კ“ ქვეპუნქტი). ამავე მუხლის მე-3 პუნქტის მიხედვით, ავტორს ან განსაკუთრებული საავტორო უფლების სხვა მფლობელს უფლება აქვს მიიღოს საავტორო ჰონორარი მისი ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისათვის (ჰონორარის უფლება). საქმის მასალებით დადგენილია, რომ მოსარჩელემ ქ.თბილისის მერიის წინააღმდეგ აღძრულ სარჩელში, უარი თქვა მოთხოვნაზე, რომელიც შეეხებოდა ავტორის თანხმობის გარეშე გამოყენებული ნაწარმოებების გამოყენების აკრძალვას, მოსარჩელის მოთხოვნა საბოლოოდ განისაზღვრა ქ.თბილისის მერიისათვის კომპენსაციის გადახდის დაკისრებით. ამდენად იმ პირობებში, როდესაც მოსარჩელემ ქ.თბილისის მერიასთან მიმართებაში უარი თქვა „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონით გარანტირებულ პირად ქონებრივ უფლებაზე, ქ.თბილისის მერიის წილობრივი მონაწილეობით შექმნილი საწარმოსათვის ნაწარმოების გამოყენების აკრძალვა, რომელიც მოსარჩელის ნაწარმოებს, როგორც ქ.თბილისის სიმბოლოს იყენებს 2002 წლიდან ქ.თბილისის საკრებულოს გადაწყვეტილების საფუძველზე, ხოლო 2002 წლამდე ქ.თბილისის მუნიციპალიტეტის კაბინეტის დადგენილების საფუძველზე, უსაფუძვლოა და გაზიარებული ვერ იქნება. აღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე, ასევე უსაფუძვლოა მოთხოვნა ჰონორარის დაკისრებასთან დაკავშირებით, ვინაიდან მოსარჩელეს, როგორც „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ ურთიერთობათა სუბიექტს შესაძლებლობა აქვს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილების საფუძველზე მიიღოს ის კომპენსაცია, რომელიც უნდა მიეღო ნაწარმოების შექმნისა და ქ.თბილისის თვითმმართველი ერთეულისათვის გადაცემის სანაცვლოდ.

საკასაცო პალატა განმარტავს, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). მოცემულ შმთხვევაში საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ კასატორს სასამართლოსთვის არ წარმოუდგენია დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შდავება). ამავე კოდექსის 410-ე მუხლით დადგენილია საკასაციო საჩივარზე უარის თქმის საფუძვლები, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას. განსახილველ შემთხვევაში, მართალია სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არ შეიცავდა შესაბამის დასაბუთებას, მაგრამ გადაწყევტილებით არსებითად სწორი სამართლებრივი შედეგი დადგა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ე. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.

2. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.