ბს-494-470(კ-06) 27 ნოემბერი, 2006წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა შემდეგი შემადგენლობით: ნ. წკეპლაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ლ. ლაზარაშვილი,

ნ. სხირტლაძე

დავის საგანი: საბიუჯეტო დავალიანების დაკისრება, ადმინისტრაციული აქტის ბათილად ცნობა.

საკასაციო სასამართლომ საქმის მასალების გაცნობის შედეგად

გ ა მ ო ა რ კ ვ ი ა:

2002წ. 1 მაისს ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციამ სარჩელი აღძრა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში მოპასუხე ი/მ «რ. ბ-ის» მიმართ, რომლითაც მოითხოვა ი/მ რ. ბ-თვის ვადაგადაცილებული საბიუჯეტო დავალიანების _ 37253,9 ლარის დაკისრება.

საქმის გარემოებები:

რ. ბ-ე საგადასახადო კოდექსის მე-3 მუხლის შესაბამისად, გადამხდელად ირიცხებოდა ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციაში და ითვლებოდა ანგარიშვალდებულად ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის წინაშე. სარჩელის აღძვრის დროისათვის მას სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ გადასახდელი ჰქონდა 37253.9 ლარი, მათ შორის _ ძირითადი 13790,50 ლარი, ხოლო საურავი, 23463,40 ლარი. საგადასახადო კოდექსის 244.1. და 244.2. მუხლების საფუძველზე, გადამხდელის მთელი ქონების მიმართ სახელმწიფოს სასარგებლოდ გირავნობისა და იპოთეკის უფლების შესახებ განცხადება რეგისტრირებულ იქნა 2001წ. 19 ნოემბერს ქუთაისის მერიის ტექნიკური აღრიცხვის ტერიტორიულ სამსახურსა და ქ. ქუთაისის მიწის მართვის სამმართველოში.

მოპასუხე რ. ბ-ემ შეგებებული სარჩელი აღძრა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოში, რომლითაც მოითხოვა საგადასახადო ინსპექციის 26.12.2000წ. აქტის გაუქმება, შემდეგი საფუძვლით:

ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 13.12.2000წ. ბრძანებით საგადასახადო ინსპექციის კონტროლის განყოფილების საგადასახადო ინსპექტორებმა, საქართველოს საგადასახადო შემოსავლების სამინისტროს ოპერატიული სამსახურის იმერეთის რეგიონალური სამმართველოს 24.06.2000წ. ¹17-03/231 მიმართვით წარმოდგენილი მასალების საფუძველზე, შეამოწმეს ი/მ «რ. ბ-ის» სამეწარმეო საქმიანობის ბიუჯეტთან ანგარიშსწორება, რაზეც კანონმდებლობის მოთხოვნათა დარღვევითშედგააქტი. საგადასახადო კოდექსის მე-4 მუხლის თანახმად, დაბეგვრისას გამოიყენებოდა საგადასახადო კანონმდებლობის ის აქტები, რაც მოქმედებდა საგადასახადო ვალდებულებების წარმოშობის დროისათვის, ხოლო ამავე კოდექსის მე-6 მუხლით საგადასახადო კანონმდებლობის აქტებს არ ჰქონდა უკუქცევითი ძალა, თუ შესაბამისი ნორმატიული აქტით სხვა რამ არ იყო დადგენილი.

გასაჩივრებული აქტით რ. ბ-ეს უკანონოდ დაეკისრა თანხის გადახდა, საგადასახადო კოდექსი ძალაში შევიდა 1997წ. 1 იანვრიდან, ხოლო აქტის შედგენისას გამოყენებულ იქნა საგადასახადო კოდექსის 42-ე მუხლი, რომელიც ძალაში 1998წ. 1 იანვრიდან იყო შესული. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, მის მიერ განხორციელებული საქმიანობის პერიოდში პროდუქციის შემოტანისა და შემდგომ მისი რეალიზაციისათვის დასაბეგრი თანხის რაოდენობაზე ვერ გავრცელდებოდა საგადასახადო კოდექსის შესაბამისი მუხლები. ამასთან, საგანგებო ლეგიონის ¹5 განყოფილების მიერ ჩატარდა მოკვლევა, რომლის დასკვნითაც, მას არანაირი საბიუჯეტო დავალიანება არ გააჩნდა.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2005წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილებით ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი დაკმაყოფილდა; რ. ბ-ეს დაეკისრა 37253,90 ლარის გადახდა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სასარგებლოდ; რ. ბ-ის შეგებებული სარჩელი საგადასახადო ინსპექციის 26.12.2000წ. აქტის ბათილად ცნობის თაობაზე არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო, რაც სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

საქალაქო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ რ. ბ-ეს 1995-1997 წლებში მიღებული ჰქონდა უცხოური წარმოების 76013 კგ ბანანი, 2000 კგ. მზესუმზირის ზეთი და 500 ცალი საბურავი. სასამართლომ არ გაიზიარა რ. ბ-ის განმარტება, რომ მის მიერ შემოტანილი ერთი პარტია ბანანი გაფუჭდა, ვინაიდან აღნიშნულის დამადასტურებელი მტკიცებულება ვერ იქნა მოპოვებული. ასევე არ იქნა სასამართლოს მიერ გაზიარებული საქმეში არსებული 2003წ. 14 ივლისის ექსპერტის დასკვნა, იმ მოტივით, რომ მასში არ იყო გაანგარიშებული რ. ბ-ის მთლიანი შემოსავალი, ამასთან, გაანგარიშებისას არ იყო აღნიშნული, თუ რომელი ნორმატიული აქტით მოხდა მისი დადგენა.

საქალაქო სასამართლომ იხელმძღვანელა «ნორმატიული აქტების შესახებ” კანონის 47.3 მუხლით და განმარტა, რომ საგადასახადო კოდექსის 4.2 მუხლის შესაბამისად, დაბეგვრისათვის გამოყენებული უნდა ყოფილიყო საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული ის აქტები, რაც მოქმედებდა საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის. საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, რ. ბ-ის სამეწარმეო საქმიანობის დროს მოქმედი «საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის «დ”-»ე” ქვეპუნქტების მიხედვით, საურავი შეადგენდა 0,3%-ს, ხოლო აღრიცხვის უქონლობის ყველა შემთხვევაში რეალიზების ეტაპზე სათანადო წესით გაუფორმებელი საქონლის, აგრეთვე, შემოწმების დროს გამოვლენილ და დადგენილ ვადებში საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავი მატერიალური ფასეულობის მთლიანი ღირებულების გადახდევინება ეკისრებოდა გადამხდელს. აღნიშნულის შესაბამისად, საქალაქო სასამართლომ მიიჩნია, რომ რ. ბ-ის საქმიანობით მიღებულ შემოსავალზე სანქცია-საურავები სწორად არ იყო დარიცხული შემამსუბუქებელი კანონით.

საქალაქო სასამართლომ არ გაიზიარა რ. ბ-ის მოსაზრება, რომ სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებისას იგი იყო ფიქსირებული და არა დამატებითი ღირებულების გადასახადის გადამხდელი, ვინაიდან 1994 წლიდან მოქმედი «დამატებით ღირებულებაზე გადასახადის შესახებ” კანონის 2.2 მუხლის შესაბამისად, ყველა იურიდიული, ფიზიკური და სხვა პირი, რომლებიც ახორციელებდა საქონლის იმპორტს საქართველოს რესპუბლიკაში, მიიჩნეოდა დამატებითი ღირებულების გადასახადის გადამხდელად.

საქალაქო სასამართლოს დასკვნით, საგადასახადო ინსპექტორების მიერ შედგენილი აქტის თანახმად, რ. ბ-ის მიერ საქართველოში შემოტანილი ბანანის, მზესუმზირის ზეთისა და საბურავების საბაზრო ღირებულება შეადგენდა 44806,50 ლარს, რომელზედაც დღგ-ს, საშემოსავლო და ეკონომიკური საქმიანობის ძირითადმა გადასახადმა შეადგინა 13790,50 ლარი, ხოლო სანქცია-საურავებმა _ 23463,40 ლარი, რაც დასტურდებოდა საქმეში არსებული 2002წ. შედარების აქტით.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გასაჩივრდა რ. ბ-ის მიერ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის საოლქო სასამართლოს 2005წ. 4 მაისისგანჩინებით რ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შესაბამისად, უცვლელად დარჩა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2005წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილება.

საკასაციო სასამართლოს 2005წ. 2 დეკემბრის განჩინებით რ. ბ-ის საკასაციო საჩივრის საფუძველზე გაუქმდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე არსებითი განხილვისათვის გადაეგზავნა ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატას.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2006წ. 11 აპრილის გადაწყვეტილებით რ. ბ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2005წ. 2 თებერვლის გადაწყვეტილება. ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ი/მ «რ. ბ-ის» შეგებებული სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2000წ. 26 დეკემბრის აქტი, რაც სააპელაციო სასამართლომ დაასაბუთა შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტები:,

ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2000წ. 13 დეკემბრის ბრძანების საფუძველზე შემოწმდა ი/მ «რ. ბ-ე» და 2000წ. 26 დეკემბერს შედგა აქტი. რ. ბ-ეს 1995-1997 წლებში მიღებული ჰქონდა ბანანი 76013 კგ, 2000 კგ მზესუმზირის ზეთი და 500 ცალი ნახმარი საბურავი.

სასამართლოს დასკვნით, 1997წ. საგადასახადო კოდექსის 4.4. მუხლისა და 2005წ. საგადასახადო კოდექსის 2.2. მუხლის მიხედვით, გადასახადებით დაბეგვრისათვის გამოიყენებოდა საქართველოს საგადასახადო კანონმდებლობის ოფიციალურად გამოქვეყნებული და ძალაში შესული ის ნორმატიული აქტები, რაც მოქმედებდა საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის. შესაბამისად, ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის 2000წ. 13 დეკემბრის აქტით რ. ბ-ეს გადასახადი დაეკისრა 1995-1996 წლებსა და 1997წ. იანვარში განხორციელებული სამეწარმეო საქმიანობისთვის. ამდენად, სადავო სამართალურთიერთობები წარმოშობილი იყო 1997წ. საგადასახადო კოდექსის ძალაში შესვლამდე, ხოლო საგადასახადო კოდექსის 4.6. მუხლის მიხედვით, საგადასახადო კანონმდებლობის აქტებს უკუქცევითი ძალა არ ჰქონდა, თუ შესაბამისი ნორმატიული აქტით სხვა რამ არ იყო დადგენილი. სადავო აქტებით რ. ბ-ეს დაეკისრა ეკონომიკური საქმიანობისა და საშემოსავლო გადასახადების გადახდა. აღნიშნულ დროს მოქმედი «სავაჭრო საწარმოებისა და ორგანიზაციების დროებითი საფირმო გადასახადის შესახებ» საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1994წ. 26 დეკემბრის ბრძანებულებაში 1995წ. 6 მაისის ¹157 ბრძანებულებით შეტანილი ცვლილებების თანახმად, რესპუბლიკის მთელ ტერიტორიაზე განლაგებული სავაჭრო, საყოფაცხოვრებო და ინდივიდუალური მეწარმეობისათვის მოგების გადასახადების ნაცვლად დაწესდა ფიქსირებული საფირმო გადასახადი მათ მიერ დაკავებული საერთო ფართის მიხედვით. 1996წ. «სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ» კანონის მე-20 მუხლით გაუქმდა სავაჭრო და მომსახურების სფეროს საწარმოებისა და ორგანიზაციებისათვის ხელისუფლებისა და მმართველობის ყველა ტერიტორიული ორგანოს მიერ შემოღებული დროებითი ფიქსირებული გადასახადი და საფირმო გადასახადი დაწესდა მხოლოდ 20კვ/მ-მდე ფართის მქონე საწარმოსათვის. საქართველოს ტერიტორიაზე განლაგებული სავაჭრო და მომსახურების სფეროს საწარმოების, ორგანიზაციებისა და ინდივიდუალური მეწარმისათვისდღგ-სა და მოგების გადასახადების ნაცვლად, მათ მიერ დაკავებული საერთო ფართის მიხედვით, დაწესდა დროებითი ფიქსირებული გადასახადი და მისი ოდენობა განისაზღვრა საწარმოს მიერ დაკავებული ფართის მიხედვით. ეს წესი გაუქმდა «სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ» 1997წ. კანონის 27.2 მუხლით. ასევე, ამ პერიოდში მოქმედი «საგადასახადო სისტემის საფუძვლების შესახებ» კანონი არ ითვალისწინებდა სადავო აქტით დარიცხულ ეკონომიკური საქმიანობის გადასახადს, რის გამოც სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო აქტით რ. ბ-ზე დარიცხული იყო გადასახადები 1997წ. საგადასახადო კოდექსის მიხედვით, რომელსაც უკუქცევითი ძალა არ ჰქონდა.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 60.1 მუხლის “დ” პუნქტის მიხედვით, ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტი ბათილად უნდა გამოცხადებულიყო, თუ იგი ეწინააღმდეგებოდა კანონს. ამასთან, 1997წ. საგადასახადო კოდექსის 237.1 მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს შეეძლო დაერიცხა და გადაესინჯა გადასახადზე დარიცხული თანხის დარიცხვა და გადარიცხვა საგადასახადო პერიოდის დამთავრებიდან 6 წლის განმავლობაში, სადავო პერიოდი მოიცავდა 1995-1997 წლებს, სარჩელი კი შეტანილი იყო 2002წ. 1 მაისს, ამ პერიოდში სკ-ის (1964წ. რედაქცია) 75-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობის ვადა იყო სამი წელი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციამ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი მოტივით:

კასაციის მიზეზი:

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ ისე გააუქმა 2000წ. 26 დეკემბრის შემოწმების აქტი, რომ არ უმსჯელია დარიცხული საურავისა და ჯარიმის რეალობაზე, მაშინ, როცა ი/მ რ. ბ-ე ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ რეგისტრაციაში გატარდა 1995წ. 26 სექტემბერს 12/1/-454 ნომრით, თუმცა იგი, როგორც გადასახადის გადამხდელი, შემოწმების პერიოდისათვის, 2000წ. 26 დეკემბერს, საგადასახადო ინსპექციაში აღრიცხვაზე არ იდგა და არც საიდენტიფიკაციო კოდი ჰქონდა მინიჭებული, ხოლო საგადასახადო კოდექსის 223.6. მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოებში აღრიცხვის გარეშე საქმიანობის განხორციელების შემთხვევაში, გადამხდელს გადახდება კუთვნილი გადასახადები და ჯარიმა იმავე ოდენობით.

კასატორმა აღნიშნა, რომ რ. ბ-ეს 1995-1997 წლებში მიღებული ჰქონდა 76013 კგ ბანანი, 2000 კგ მზესუმზირის ზეთი და 500 ცალი ნახმარი საბურავი. საქონლის რეალიზაციით მიღებულმა საერთო შემოსავლის დღგ-მ შეადგინა 7467 ლარი და გადასახდელი დარჩა 3557 ლარი. დარიცხულ გადასახადზე გავრცელდა საგადასახადო კოდექსის 252-ე, 253-ე და 223-ე მუხლებით გათვალისწინებული სანქცია-საურავები. კასატორმა განმარტა, რომ სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელების დროს მოქმედი “საგადასახადო სისტემის საფუძვლიანობის შესახებ” კანონის მე-11 მუხლის “დ” და “ე” ქვეპუნქტების მიხედვით, საურავი შეადგენდა 0,3%-ს, ხოლო აღრიცხვის უქონლობის ყველა ცალკეულ შემთხვევაში რეალიზაციის ეტაპზე სათანადო წესით გაფორმებული საქონლის, აგრეთვე შემოწმების დროს გამოთვლილ ვადებში საბუღალტრო დოკუმენტებში აღურიცხავი მატერიალური ფასეულობის მთლიანი ღირებულების გადახდევინება ეკისრება გადამხდელს.

კასატორმა მიუთითა საგადასახადო კოდექსის 223.5 მუხლზე და განმარტა, რომ საგადასახადო ორგანოებში აღრიცხვის გარეშე საქმიანობის განხორციელების შემთხვევაში, გადამხდელს გადახდება კუთვნილი გადასახადები და ჯარიმა იმავე ოდენობით, რაც გათვალისწინებული იყო მოქმედი საგადასახადო კოდექსით დადგენილი ნორმებით.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა საკასაციო პალატის 2006წ. 1 ნოემბრის განჩინებით ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი მიჩნეულ იქნა დასაშვებად საქართველოს ადმინისტრაციული კოდექსის 34.3 მუხლის “გ” ქვეპუნქტის შესაბამისად /პროცესუალური კასაცია/.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის მოტივების საფუძვლიანობის, სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასაბუთებულობა _ კანონიერების შემოწმებისა და საქმის სასამართლო სხდომაზე განხილვის შედეგად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ ფინანსთა სამინისტროს საგადასახადო დეპარტამენტის ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ, შესაბამისად, გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლოს მიერ გასაჩივრებული განჩინების გამოტანისას დარღვეულია მატერიალური და საპროცესო სამართლის ნორმები, კერძოდ, სსკ-ის 393-ე და 394-ე მუხლების მოთხოვნები. სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, GAგამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არასწორად განმარტა კანონი. სააპელაციო სასამართლოს მიერ სწორი შეფასება არ მიეცა საქმის მასალებს, საქმეზე ფაქტობრივი გარემოებები დადგენილია არასრულად, სწორად არ იქნა გამოკვლეული საქმის მასალები და დადგენილი ფაქტები.

სსკ-ის 407.2. მუხლის შესაბამისად, საოლქო სასამართლოს კოლეგიის ან პალატის მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი დასაბუთებულია, კერძოდ, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასაციის მოტივს, რომ ქუთაისის სააპელაციო სასამართლომ ისე გააუქმა 2000წ. 26 დეკემბრის შემოწმების აქტი, რომ არ უმსჯელია დარიცხული საურავისა და ჯარიმის რეალობაზე, მაშინ, როცა ი/მ რ. ბ-ე ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს მიერ რეგისტრაციაში გატარდა 1995წ. 26 სექტემბერს 12/1/-454 ნომრით, თუმცა სასამართლოს არ გამოუკვლევია ი/მ «რ. ბ-ე», როგორც გადასახადის გადამხდელი, შემოწმების პერიოდისათვის, 2000წ. 26 დეკემბერს, საგადასახადო ინსპექციაში იდგა თუ არა აღრიცხვაზე და საიდენტიფიკაციო კოდი მინიჭებული ჰქონდა თუ არა.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ადმინისტრაციულ სამართალწარმოებაში სასამართლო უფლებამოსილია, თავისი ინიციატივით გამოითხოვოს მტკიცებულებები, კერძოდ, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით სასამართლოს მინიჭებული აქვს უფლებამოსილება, თავისი ინიციატივით მიიღოს გადაწყვეტილება დამატებითი მტკიცებულებების წარმოდგენის თაობაზე, შეაგროვოს ფაქტობრივი გარემოებები საკუთარი ინიციატივით და მოიპოვოს მტკიცებულებები, რაც მოცემულ შემთხვევაში უგულებელყოფილია სასამართლოს მიერ.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ საქმე საჭიროებს დამატებით გამოკვლევას, სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა მოიპოვოს მტკიცებულებები და მათი შეფასების შემდეგ გამოიტანოს დასკვნა საქმისათვის არსებითი გარემოების არსებობის ან არარსებობის შესახებ, კერძოდ, ი/მ «რ. ბ-ე» იყო თუ არა როგორც მეწარმე რეგისტრირებული 1995 წელს, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ უნდა იმსჯელოს სახეზე არის თუ არა მოცემულ შემთხვევაში საგადასახადო კოდექსის /1997წ. რედაქცია/223.6. მუხლის გამოყენების წინაპირობა, რომლის თანახმად‚ საგადასახადო ორგანოებში აღრიცხვის გარეშე საქმიანობის განხორციელების შემთხვევაში გადამხდელს გადახდება კუთვნილი გადასახადები და ჯარიმა იმავე ოდენობით. ამასთან, სასამართლომ უნდა გამოიკვლიოს თუ როდის ჩაჰბარდა ი/მ «რ. ბ-ეს» ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სადავო აქტი, შესაბამისად სააპელაციო სასამართლომ შეგებებული სარჩელის ფარგლებში ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სადავო აქტის კანონიერების შეფასებისას, უნდა იმსჯელოს ასევე შეგებებული სარჩელის ხანდაზმულობაზე /რაც სასამართლოს პირდაპირი ვალდებულებაა/ და დარიცხული გადასახადების კანონიერებაზე გადასახადის დარიცხვის პერიოდში /1995, 1996 და 1997წ. იანვარი/ მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობის საფუძველზე.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სრულიად დაუსაბუთებელია სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის სკ-ის (1964წ. რედაქცია) 75-ე მუხლის თანახმად ხანდაზმულად მიჩნევის თაობაზე, რამდენადაც სააპელაციო სასამართლომ არ დაასაბუთა, საიდან მივიდა სასამართლო ამგვარ დასკვნამდე.

როგორც საქმის მასალებით ირკვევა, სადავო აქტით ი/მ «რ. ბ-ეს დაეკისრა 1995წ., 1996წ. და 1997წ. იანვრის პერიოდის გადასახადები, ხოლო სარჩელი ქუთაისის საოლქო საგადასახადო ინსპექციის მიერ სასამართლოში წარდგენილია 2002წ. 1 მაისს, ანუ 1997წ. საგადასახადო კოდექსის მოქმედების პერიოდში.

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საგადასახადო ორგანო საგადასახადო კოდექსის 237.1. მუხლის საფუძველზე უფლებამოსილია დარიცხული გადასახადების კანონიერება შეამოწმოს და გადასინჯოს 6 წლის განმავლობაში, რაც გულისხმობს, რომ საგადასახადო სამართალურთიერთობასთან დაკავშირებით მოქმედებს ხანდაზმულობის სპეციფიური6 წლიანი ვადა, მაშინ როცა სააპელაციო სასამართლოს დასკვნით, კონკრეტულ ურთიერთობაზე უნდა გავრცელებულიყო სკ-ის /1964წ. რედაქცია/ 75-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს ხანდაზმულობის სამწლიან ვადას, რაც სრულიად დაუსაბუთებელია, რამდენადაც ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის მიერ, როგორც უკვე აღინიშნა სარჩელი სასამართლოში აღძრულია 2002წ. 1 მაისს, საგადასახადო კოდექსის 1997წ. რედაქციის მოქმედების პერიოდში, ამასთან, სადავო სამართალურთიერთობა გამომდინარეობს საგადასახადო კანონმდებლობიდან, კერძოდ, მოცემულ შემთხვევაში სადავოა ი/მ «რ. ბ-თვის» ვადაგადაცილებული საბიუჯეტო დავალიანების დაკისრება, შესაბამისად, სასამართლოს სარჩელის ხანდაზმულობის თაობაზე მსჯელობისას უნდა ეხელმძღვანელა სწორედ სარჩელის აღძვრის მომენტისთვის მოქმედი ნორმატიული აქტით 1997წ. საგადასახადო კოდექსით, ნაცვლად სკ-ის 75-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადისა, მით უფრო, რომ სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადები შესაძლებლია გავრცელდეს სამოქალაქო, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებზე. ამდენად, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ამ ნაწილში მიღებულია 393-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით, კერძოდ, სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი.

საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ საქმის მასალების მიხედვით, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2005წ. 2 დეკემბრის განჩინებით მოცემული საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს მითითებებით, კერძოდ, საქმის ხელახლა განსახილველად დაბრუნების წინაპირობას წარმოადგენდა საქმის განხილვა საპროცესო დარღვევებით დასასამართლოს მიეცა მითითებები, რომ სასამართლოს ემსჯელა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის უწყებრივ განსჯადობაზე და ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის ნაწილში სსკ-ის 272 «ა» მუხლის, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.3. 26².4. მუხლის საფუძველზე საქმის წარმოების შეწყვეტის საფუძვლების თაობაზე, რაც სააპელაციო სასამართლოს არ განუხორციელებია, კერძოდ, სააპელაციო სასამართლომ არა თუ არ იქონია მსჯელობა სარჩელის ამ ნაწილში უწყებრივი ქვემდებარეობის თაობაზე, არამედ, ი/მ «რ. ბ-ის» შეგებებული სარჩელის დაკმაყოფილებით სსკ-ის 189-ე მუხლის «ბ» პუნქტის საფუძველზე გამორიცხა ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი შესაძლებლობა /იხ.ს.ფ. 182/

საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენდა მოპასუხისათვის ვადაგადაცილებული საბიუჯეტო დავალიანების დაკისრება. საგადასახადო კოდექსის 235-ე მუხლის თანახმად, საგადასახადო ორგანოს უფლება აქვს თითოეულ გადამხდელს დაარიცხოს კუთვნილი გადასახადი. ამავე კოდექსის 243.1. მუხლი ადგენს დარიცხული გადასახადების გასაჩივრების უფლებამოსილებას, კერძოდ, გადასახადის დარიცხულ თანხასთან დაკავშირებით საგადასახადო ორგანოში გასაჩივრების ან სასამართლოში აპელაციის შემთხვევაში გადასახადის დარიცხული თანხა ექვემდებარება გადახდას და შეიძლება გადახდევინებულ იქნეს გასაჩივრების ან აპელაციის მიუხედავად, თუ ზემდგომი ორგანო დავის განხილვის პერიოდში არ აჩერებს დარიცხული გადასახადის გადახდას.

საკასაციო სასამართლო ზემოაღნიშნული ნორმის საფუძველზე განმარტავს, რომ საგადასახადო ორგანოს საგადასახადო კანონმდებლობის საფუძველზე გააჩნია უფლებამოსილება განახორციელოს დარიცხული გადასახადების ბიუჯეტში იძულებითი გადახდევინება, რაც საგადასახადო ორგანოს პირდაპირ უფლებამოსილებაა, მოცემულ შემთხვევაში კი საქმის მასალებით არ დასტურდება საგადასახადო ორგანოს მიერ ამგვარი უფლებამოსილების გამოყენება _ ი/მ «რ. ბ-გან» დარიცხული გადასახადების ამოღებისათვის რაიმე მოქმედებების განხორციელება.

საკასაციო სასამართლომ როგორც ერთხელ უკვე მიუთითა, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 2.3 მუხლი ცალსახად ადგენს, რომ დაუშვებელია ადმინისტრაციული ორგანოს სარჩელი იმ საკითხთან დაკავშირებით, რომლის გადაწყვეტა მის უფლებამოსილებას განეკუთვნება, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში, საგადასახადო ორგანოს უფლებამოსილებას განეკუთვნება სადავო საკითხის გადაწყვეტა, იგი არ არის უფლებამოსილი სარჩელის აღძვრისა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სააპელაციო სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას უნდა იმსჯელოს მოპასუხისათვის ვადაგადაცილებული საბიუჯეტო დავალინების დაკისრების ნაწილში ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის სარჩელის უწყებრივ განსჯადობაზე.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნას, რომ საგადასახადო კოდექსის ნორმებს არ გააჩნიათ უკუქცევითი ძალა, კერძოდ, საგადასახადო კოდექსის 1997წ. რედაქცია/ 4.4. მუხლის თანახმად, დაბეგვრისათვის გამოიყენება საგადასახადო კანონმდებლობის გამოქვეყნებული აქტები, რომელიც მოქმედებს საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის დღისათვის. საგადასახადო კოდექსის 4.6. მუხლი კი ცალსახად ადგენს, რომ საგადასახადო კანონმდებლობის აქტებს უკუქმედების ძალა არა აქვს, თუ შესაბამისი ნორმატიული აქტით სხვა რამ არ არის დადგენილი. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ საგადასახადო კოდექსის ნორმას არა აქვს უკუქცევითი ძალა, რაც გულისხმობს, საგადასახადო კოდექსის მოქმედი ნორმების გამოყენების შესაძლებლობას მხოლოდ იმ ურთიერთობებზე, რომლებიც მისი მიღების, გამოცემისა და ოფიციალური გამოქვეყნების შემდეგ წარმოიშვა, რის გამოც ი/მ «რ. ბ-ზე» დარიცხული გადასახადების კანონიერების შემოწმებისას გამოყენებული უნდა ყოფილიყო გადასახადების დარიცხვის პერიოდში მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობის შესაბამისი ნორმატიული აქტები, რაც სააპელაციო სასამართლოს მიერ მართებულად იქნა შეფასებული.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსკ-ის 412.2 მუხლის თანახმად არსებობს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების პროცესუალური და სამართლებრივი საფუძვლები, რის გამოც, სსკ-ის 411-ე მუხლის შესაბამისად, საკასაციო სასამართლოს მიერ ახალი გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია. ამდენად, სასამართლომ საქმის ხელახლა განხილვისას ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის მე-4 და მე-19 მუხლებით მინიჭებული უფლებამოსილების გამოყენებით, კანონიერი და ობიექტური გადაწყვეტილების დადგენის მიზნით, სრულყოფილად უნდა გამოიკვლიოს ზემომითითებული გარემოებები და დავა გადაწყვიტოს მოქმედი საპროცესო და მატერიალური სამართლის კანონმდებლობის შესაბამისად.

საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სსკ-ის 53.4. მუხლის შესაბამისად, სასამართლო ხარჯები უნდა გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის I, სსკ-ის 53.4, 257-ე, 372-ე, 390-ე, 399-ე,412-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ქუთაისის საგადასახადო ინსპექციის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატის 2006წ. 11 აპრილის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. სასამართლო ხარჯები გადანაწილდეს საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების დადგენისას;

4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.