საქმე №ას-515-487-2012 7 ივნისი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ვ., გ., მ., ა. პ-ები (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ვ., რ. პ-ები (მოპასუხე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობა, სამკვიდროდან წილის გამოყოფა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ე. პ-მა, ვ., ვ., გ., მ. და ა. პ-ებმა სარჩელი აღძრეს ვ. და რ. პ-ების მიმართ ნოტარიუს ნ. ბ-ის მიერ რ. და ვ. პ-ების სახელზე გაცემული ს. პ-ის სამკვიდრო მოწმობის ბათილად ცნობისა და მოსარჩელეთათვის, როგორც პირველი რიგის მემკვიდრეთათვის სამკვიდროს 1/7-1/7 წილის მიკუთვნების შესახებ.
მოპასუხეებმა სარჩელი ვ. და ა. პ-ების მიმართ ცნეს, დანარჩენ ნაწილში კი მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 31 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ვ. და ა. პ-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა, ე.პ-ის, გ., მ. და ვ. პ-ების სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, ვ. პ-ი და ა. პ-ი ცნობილ იქნენ თბილისში, ნავთლუღის დასახლებაში ზ-ის ქ. №70-72-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრედ თითოეული 1/7 ნაწილზე, ცვლილება შევიდა ნოტარიუს ნ. ბ-ის მიერ 2009 წლის 11 თებერვალს რ. და ვ. პ-ების სახელზე გაცემულ №2-87 კანონისმიერ სამკვიდრო მოწმობაში.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ვ., გ. და მ. პ-ებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 იანვრის გადაწყვეტილებით გ. და მ. პ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ვ. პ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სარეზოლუციო ნაწილის მე-2 პუნქტის სადავოდ გამხდარი ნაწილის შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ვ. პ-ი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ნავთლუღის დასახლების ზ-ის ქ.№70-72-ში (საკადასტრო კოდი №...) მდებარე უძრავი ქონების ვ. და რ. პ-ების სახელზე რიცხული 1/2 ნაწილის 2/7 წილის მესაკუთრედ, ვ. და რ. პ-ები ცნობილ იქნენ ხსენებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი №...) იმ დროის მდგომარეობით მათ სახელზე რიცხული 1/2 ნაწილის მესაკუთრეებად თითოეული 2/7 ნაწილზე, საქლაქო სასამართლოს გადაწყვეტილების შესაბამისად, ა. პ-ი ცნობილ იქნა ქ.თბილისში, ნავთლუღის დასახლების ზ-ის ქ.№70-72-ში მდებარე უძრავი ქონების ვ. და რ. პ-ების სახელზე რიცხული 1/2 ნაწილის 1/7 წილის მესაკუთრედ, ხოლო დანარჩენ ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
ქ.თბილისში, ნავთლუღის დასახლების ზ-ის ქუჩა №70-72-ში მდებარე უძრავი ქონების მესაკუთრეს წარმოადგენდა ვ. პ-ი, რომელიც 1971 წლის 28 მარტს გარდაიცვალა.
ვ., ა., მ., ე., გ. და ს. პ-ები, ასევე ე. პ-ი წარმოადგენენ ვ. პ-ის პირველი რიგის მემკვიდრეებს.
ს. პ-ი გარდაიცვალა 2001 წლის 23 მაისს, ხოლო ე. პ-ი – 2005 წლის 2 მაისს.
მოსარჩელე ვ. მ-ი წარმოადგენს ე. პ-ის პირველის რიგის მემკვიდრეს.
ა. პ-ი დაიბადა 1957 წლის 17 ივნისს და სამკვიდროს გახსნის დროისათვის იყო არასრულწლოვანი.
მხარეთა ახსნა-განმარტებებით დადგინდა, რომ ვ. პ-ს და ს. პ-ს ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდათ ვ. პ-ის სამკვიდრო ქონება.
მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ ის გარემოება, რომ მოსარჩელეებს ვ. პ-ის სამკვიდროს მისაღებად ნოტარიუსისათვის არ მიუმართავთ.
2009 წლის 11 თებერვალს მამკვიდრებელ ს. პ-ის ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა გაიცა ვ. და რ. პ-ების სასარგებლოდ. სამკვიდრო ქონებას წარმოადგენდა ქ.თბილისში, ზ-ის ქ. №70-72-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი, რომელიც ირიცხებოდა 1971 წლის 28 მარტს გარდაცვლილ ს. პ-ის მამის – ვ. პ-ის სახელზე.
საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, ქ.თბილისში, ზ-ის ქ. №70-72-ში მდებარე ქონების 1/2 ნაწილი 2009 წელს 11 თებერვალს გაცემული სამკვიდრო მოწმობის შესაბამისად, ირიცხება რ. და ვ. პ-ების სახელზე.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა მ. და გ. პ-ების მოსაზრება, რომ მათ ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდათ მამის – ვ. პ-ის სამკვიდრო ქონება.
აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო პალატა დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლებიდან გამომდინარე მიუთითა, რომ მხარეს ეკისრება, როგორც ფაქტების მითითების, ასევე მათი მტკიცების ტვირთი, რაც სათანადო მტკიცებულებების წარდგენით უნდა განახორციელოს. განსახილველ შემთხვევაში, აპელანტებმა ვერ წარადგინეს იმ გარემოების დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულებები, რომ მ. და გ. პ-ებს სამკვიდრო მიღებული ჰქონდათ ფაქტობრივი ფლობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 31 დეკემბრის გადაწყვეტილება ა. პ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებისა და ე. პ-ისა და ვ. პ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში არ გასაჩივრებულა და ხსენებულ პირებთან მიმართებაში იგი შესულია კანონიერ ძალაში.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 1507-ე და 1504-ე მუხლებით და მიიჩნია, რომ გამოყენებულ უნდა იქნეს სარჩელში მითითებული სადავო სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის დროს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსი.
მოცემულ შემთხვევაში ვ. პ-ის სამკვიდრო გაიხსნა 1971 წლის 28 მარტს, ახალი სამოქალაქო კოდექსის ამოქმედებამდე, ამდენად, სამკვიდროს მიღებასთან დაკავშირებული სადავო საკითხები უნდა მოწესრიგდეს სამკვიდროს გახსნის დროისათვის მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 1964 წლის რედაქციის შესაბამისი ნორმებით.
სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 540-ე მუხლის თანახმად, 1971 წლის 28 მარტს ვ. პ-ის გარდაცვალებით გაიხსნა მისი სამკვიდრო.
სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 539-ე, 544-ე და 556-ე მუხლების საფუძველზე განმარტა, რომ აღნიშნული ნორმები სამკვიდროს მიღებას უკავშირებს მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვის განმავლობაში მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს დაუფლების სურვილს, რისი ერთ-ერთი გამოხატულებაა დანაშთი ქონების ფაქტობრივად მიღება და მართვა. ამდენად, სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივად დაუფლების დროს განმსაზღვრელია იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ელემენტები – სამკვიდროს მართვა-დაუფლებისაკენ მიმართული ნება და ამგვარი ნების მამკვიდრებლის გარდაცვალებიდან 6 თვეში გამოვლენა.
სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობა შეიძლება განხორციელდეს სხვადასხვა გზით, კერძოდ, მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრის ცხოვრება სამკვიდრო სახლში განიხილება როგორც სამკვიდროს მიღება გარდაცვლილის ნივთის ფლობით.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამკვიდროს მიღება არის ცალმხრივი გარიგება. ამ გარიგებით გამოვლენილი ნება ჩაითვლება ნამდვილად, თუ მემკვიდრე მიმართავს კანონით გათვალისწინებულ მოქმედებებს. განსახილველ შემთხვევაში, სადავო ბინაში ვ. პ-ის რეგისტრაციისა და ცხოვრების ფაქტები მიუთითებენ იმ კონკლუდენტურ მოქმედებაზე, რომელიც ადასტურებს სამკვიდრო ქონების მართვასთან დაკავშირებით მოსარჩელის ნების განხორციელებას, რაც, სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 556-ე მუხლის თანახმად, ნიშნავს, რომ მან მამის სამკვიდრო მიიღო კანონით დადგენილი წესით – სამკვიდროს ფაქტობრივი დაუფლებით, დანარჩენ სამ კანონისმიერ მემკვიდრესთან – ვ., რ. და ა. პ-ებთან ერთად. როგორც ზემოთ აღინიშნა, ა. პ-თან მიმართებით თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 31 დეკემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით მისი წილი მამის სამკვიდროდან განისაზღვრა ქონების 1/7 ნაწილით. აღნიშნული გადაწყვეტილება ა. პ-ს არ გაუსაჩივრებია. აღნიშნულიდან გამომდინარე, დანარჩენი სამკვიდრო, ანუ 6/7 ნაწილი, პირველი რიგის მემკვიდრეებს – ვ., რ. და ვ. პ-ებს შორის თანაბრად უნდა განაწილდეს და, შესაბამისად, თითოეული მათგანის წილი უნდა განისაზღვროს 2/7 (6/7 : 3) ნაწილით.
სააპელაციო პალატამ მიუთითა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა საქმის ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორად გაანაწილა პირველი რიგის მემკვიდრეებს შორის სამკვიდრო წილი და ვ. პ-ის წილი განსაზღვრა 1/7 ნაწილით, რითაც დაირღვა სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 544-ე მუხლის დანაწესი.
საქმეში წარდგენილი სამკვიდრო მოწმობითა და ამონაწერით საჯარო რეესტრიდან დგინდება, რომ მამკვიდრებელ ვ. პ-ის სამკვიდრო შეადგენს ქ.თბილისში, ნავთლუღის დასახლების ზ-ის ქ. №70-72-ში მდებარე უძრავი ქონების მხოლოდ 1/2 ნაწილს, დანარჩენი 1/2 ნაწილის მესაკუთრეს კი წარმოადგენს სახელმწიფო. აღნიშნულის გათვალისწინებით, მამკვიდრებელს ეკუთვნის ქ.თბილისში, ნავთლუღის დასახლების ზ-ის ქ. №70-72-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/2 ნაწილი, შესაბამისად, მემკვიდრეთა შორის განაწილებულ უნდა იქნეს ხსენებული უძრავი ქონების მხოლოდ 1/2 ნაწილი.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების სამართლებრივი ანალიზის საფუძველზე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ვ. პ-ის სასარჩელო მოთხოვნა საფუძვლიანია და უნდა დაკმაყოფილდეს.
გ. და მ. პ-ების სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიასთან დაკავშირებით, სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, ვინაიდან საქმეში არ მოიპოვება არანაირი მტკიცებულება მათ მიერ მითითებული სადავო ფაქტობრივი გარემოების დასადასტურებლად, მათი სააპელაციო საჩივარი, როგორც უსაფუძვლო, არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ვ., გ., მ. და ა. პ-ებმა გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება, მემკვიდრეებს შორის სამკვიდრო ქონების თანაბარწილებად განაწილების გზით შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილი და ერთი წილის ნაცვლად, რომელიც ეკუთვნოდა გარდაცვლილ ს. პ-ს, მის მემკვიდრეებს მიაკუთვნა ორი წილი, 1/7 წილის მაგივრად რ. და ვ. პ-ებს მიაკუთვნა თითოეულს 2/7 წილი, ანუ ერთად 4/7, არასწორია.
სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია მემკვიდრის თანასწორუფლებიანობის პრინციპი, ა. პ-ს მიაკუთვნა 1/7 წილი, ხოლო რ. და ვ. პ-ებს – თითოეულს 2/7 წილი.
სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლი და სამკვიდრო მასად ჩათვალა მამკვიდრებლის საკუთრებაში არსებული მხოლოდ 1/2 წილი, მაშინ, როდესაც მამკვიდრებელ ვ. პ-ის სახელზე ირიცხებოდა თბილისში, ზ-ის ქ. №70-72-ში მდებარე მთლიანი სახლი და არა 1/2 ნაწილი.
სააპელაციო პალატამ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი. მიუხედავად იმისა, რომ მ. და გ. პ-ებს ფაქტობრივი ფლობით ჰქონდათ მიღებული მემკვიდრეობა, ჩაწერილები იყვნენ სადავო სახლში, მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ ცხოვრობდენენ იქ და სარგებლობდნენ დანაშთი ქონებით, მათ არ მიაკუთვნა კუთვნილი წილები.
ვ. პ-ის საკუთრებაში სადავო სახლის ერთპიროვნული ფლობა დასტურდება საჯარო რეესტრის ტექბიუროს არქივის მონაცემებით, რომლის თანახმადაც მამკვიდრებელი წარმოადგენდა მთლიანი უძრავი ქონების მესაკუთრეს. ამონაწერში არსებული მითითება 1/2 წილის სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებობის შესახებ გამოიწვია იმან, რომ რ. და ვ. პ-ებმა მემკვიდრეობა მიიღეს კანონდარღვევით, ვ. პ-ის კუთვნილი მეორე ნახევარი კი არ იყო რეგისტრირებული რეესტრში.
მემკვიდრეობა ფაქტობრივი ფლობით მიღებული ჰქონდათ ა., გ. და მ. პ-ებსაც, ვინაიდან ისინი ცხოვრობდენენ სადავო სახლში, ჩაწერილები იყვნენ იქ, რაც ასევე დასტურდება მხარეთა ჩვენებებით, საბინაო წიგნის ასლითა და დიპლომის ასლით.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მაისის განჩინებებით მ., ვ., გ. და ა. პ-ების საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. სასამართლო განჩინებით მ. პ-ი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მ., ვ., გ. და ა. პ-ების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს – მ., ვ., გ. და ა. პ-ებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ვ. პ-ის მიერ გადახდილი 642,75 ლარის 70% – 449,925 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
მ., ვ., გ. და ა. პ-ების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორებს ვ. (პირადი №...), გ. (პასპორტი №...) და ა. პ-ებს (პასპორტი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 2012 წლის 21 აპრილს №7, 20 აპრილს №5067752 და 8 მაისს №7 სალაროს შემოსავლის ორდერებით ვ. პ-ის მიერ გადახდილი 642,75 ლარის 70% – 449,925 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
