№ას-630-593-2012 11 ივნისი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორები – 1. სს „ს. რ-ა“
2. შპს „ი-ი“
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 თებერვლის განჩინება
კასატორ შპს „ს. რ-ის“ მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
კასატორ შპს „ი-ის“ მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს გადახდა, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა შპს „ს. რ-მ“ შპს „ი-ის“ მიმართ და მოითხოვა:
შპს „ი-სათვის“ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ N1-5052 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საიჯარო ქირის გადახდის დაკისრება 60979,08 აშშ დოლარის ოდენობით;
შპს „ი-სათვის“ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ N1-5052 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლოს გადახდის დაკისრება 34778,37 აშშ დოლარის ოდენობით;
შპს „ი-სათვის“ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ N1-5052 ხელშეკრულების დარღვევით მიღებული ზიანის ანაზღაურების დაკისრება 1697993,96 ლარისა და 1732926,12 ლარის ოდენობით;
შპს „ი-სათვის“ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ N1-8847 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე საიჯარო ქირის გადახდის დაკისრება 135942,72 ლარის ოდენობით;
შპს „ი-სათვის“ შპს „ს.რ-ის“ სასარგებლოდ N1-8847 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე პირგასამტეხლოს გადახდის დაკისრება 135942,72 ლარის ოდენობით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 21 დეკემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ს. რ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, კერძოდ, შპს „ი-ს” შპს „ს. რ-ის” სასარგებლოდ დაიკისრა 81551.56 აშშ დოლარის, 106 673.23 ლარისა და ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების შესასრულებლად 2445792.27 ლარის გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
შპს „ს. რ-სა” და შპს „ი-ს” შორის 2006 წლის 27 ივლისს გაფორმდა საიჯარო ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, მოიჯარე შპს „ი-მა” საკონტეინერო ტერმინალის მოწყობის მიზნით იჯარის ფორმით მიიღო შპს „ს. რ-ის” ფილიალ „ს. თ-ს-ს” საკონტეინერო მოედანი - 19305 კვ.მ მიწის ფართი და მასზე განლაგებული ტექნიკური საშუალებები (საიჯარო ქონება) მდებარე თბილისში, ვ-ს ქ. №1-ში;
2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულების პირველი მუხლის 1.4. პუნქტით ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 10 წელი;
2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1. პუნქტის მიხედვით, მოიჯარის მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირა განისაზღვრა წელიწადში 400 004 აშშ დოლარის ექვივალენტით ლარებში ვალდებულების შესრულების დღისთვის არსებული ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი კურსის მიხედვით;
2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.3. პუნქტის თანახმად, საიჯარო ქირა მოიჯარემ მეიჯარეს უნდა გადაუხადოს ყოველთვიურად თანაბარწილად, ყოველი საანგარიშო თვის 5 რიცხვამდე. ამასთან, პირველი თვის საიჯარო ქირის გადახდა ხორციელდება ხელშეკრულების ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს 5 კალენდარული დღის განმავლობაში;
2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.6. პუნქტის თანახმად, თუ მოიჯარე დაარღვევს საიჯარო ქირის გადახდის ვადებს, იგი ჯარიმდება ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე თვიური საიჯარო ქირის 0,2%-ის ოდენობით (ჯარიმა მოიჯარეს ეკისრება წინასწარი გაფრთხილების გარეშე);
2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების მე-3 მუხლის 3.4. პუნქტის 3.4.1. ქვეპუნქტის მიხედვით, მოიჯარე ვალდებულია მეიჯარეს გადაუხადოს საიჯარო ქირა იმ ოდენობითა და გადახდის პირობებით, რაც გათვალისწინებულია ხელშეკრულების მეორე მუხლით;
2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების მე-3 მუხლის 3.4. პუნქტის 3.4.3. ქვეპუნქტის მიხედვით, მოიჯარე ვალდებულია უზრუნველყოს საბაჟო საკონტეინერო ტერმინალის გამოყენებით შპს „ს. რ-ით” „ს. თ-ს-ს” დანიშნულებით ან ამ სადგურიდან იჯარის პირველი წლის განმავლობაში ჯამში არანაკლებ 10 000 ოცფუტიანი (დატვირთული) კონტეინერის გადაზიდვა, ხოლო მომდევნო 9 წლის განმავლობაში - არანაკლებ 20000 ოცფუტიანი (დატვირთული) კონტეინერის გადაზიდვა ყოველწლიურად. ამასთან, თუ გადაზიდვა განხორციელდება 40 ფუტიანი კონტეინერებით, მაშინ ერთი 40 ფუტიანი კონტეინერი ექვივალენტურია ორი 20 ფუტიანი კონტეინერისა;
2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების მე-4 მუხლის 4.2. პუნქტის მიხედვით, ამ ხელშეკრულების 3.4.3. პუნქტით ნაკისრი ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად, რომელიც ითვალისწინებს იჯარის პირველი წლის განმავლობაში, ჯამში, არანაკლებ 10000 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვას, მოიჯარის მიერ წარმოდგენილია სს ბანკ „რ-ს” მიერ გაცემული 2006 წლის 22 ივნისის №3579/09/58 გადახდის საბანკო გარანტია 100000 მილიონი ლარის ოდენობით, რომელიც თან ერთვის წინამდებარე ხელშეკრულებას დანართი №2-ის სახით და და წარმოადგენს მის განუყოფელ ნაწილს;
2009 წლის 01 მაისს მხარეთა შორის გაფორმებული ურთიერთშედარების აქტით, შპს „ს. რ-სა” და შპს „ი-ს” შორის გაფორმებულ საიჯარო ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილება, კერძოდ, შეიცვალა ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1 პუნქტი და მოიჯარის მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირა განისაზღვრა წელიწადში 200 002 აშშ დოლარის ექვივალენტით ლარებში ვალდებულების შესრულების დღისთვის არსებული ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი გადაცვლითი კურსის მიხედვით. ცვლილება შევიდა საიჯარო ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის 3.4.3. პუნქტში, რომლის თანახმად, მოპასუხეს ეკისრება მხოლოდ 10 000 ოცფუტიანი ამ მისი ნახევარი ორმოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვა ყოველწლიურად;
2009 წლის 2 ივლისის ურთიერთშედარების აქტის მიხედვით, 2007-2008 წლებში გადაზიდულია 10 187 ოცფუტიანი კონტეინერი;
მხარეებს შორის 2009 წლის 16 ნოემბერს გაფორმდა ურთიერთშედარების აქტი, რომლის მიხედვით, 2008 წლის 27 ივლისიდან 2009 წლის 27 ნოემბრამდე 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ი-ის” მიერ გადაზიდულია 7 708 ერთეული 20 ფუტიანი კონტეინერი (ტომი I, ს.ფ. 391);
2007 წლის 10 სექტემბერს შპს „ს. რ-სა” და შპს „ი-ს” შორის გაფორმდა იჯარის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, მეიჯარე შპს „ს. რ-ა” გადასცემდა, ხოლო მოიჯარე შპს „ი-ი” დროებით სარგებლობაში იჯარის ფორმით იღებდა შპს „ს. რ-ის” ბალანსზე რიცხულ 61 ერთეულ ფიტინგს (კონტეინერმზიდი ვაგონი). ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა მხარეებს შორის გაფორმებული იჯარით გადაცემული ქონების მიღება-ჩაბარების აქტი, მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენისას იჯარით გადასაცემი ქონება უნდა ყოფილიყო გამართულ და მისი დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ვარგის მდგომარეობაში. ხელშეკრულების მოქმედების ვადად განისაზღვრა 5 წელი;
2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.1. პუნქტის მიხედვით, საიჯარო ქირა შეადგენდა 12.05 აშშ დოლარის ექვივალენტურ თანხას ლარებში დღე-ღამეში 1 ვაგონზე, დღგ-ს გარეშე. 2.2. პუნქტის თანახმად, თვიური საიჯარო ქირის ოდენობა, მეიჯარის მოთხოვნით, მოიჯარეს შეეძლო გადაეხადა რკინიგზის ტრანსპორტის სათათბიროს მიერ დადგენილი სატვირთო ვაგონების გამოყენების საზღაურის მიხედვით;
2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.4. პუნქტის მიხედვით, საიჯარო ქირა მოიჯარეს მეიჯარისათვის უნდა გადაეხადა წინასწარ ყოველი საანგარიშსწორებო თვის 5 რიცხვამდე. ქირის გადახდა ხორციელდებოდა ანგარიშსწორების მომენტისთვის ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი სავალუტო კურსის მიხედვით. საიჯარო ქირის გადახდას მოიჯარე იწყებდა იჯარით გადაცემული ქონების მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების შემდეგ;
2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულების მე-2 მუხლის 2.6 პუნქტის მიხედვით, საიჯარო ქირის დადგენილ ვადაში გადაუხდელობის შემთხვევაში, მოიჯარეს დაეკისრებოდა პირგასამტეხლო ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ყოველთვიური საიჯარო ქირის 0,1%-ის ოდენობით;
ხელშეკრულების მე-3 მუხლის 3.3 პუნქტის 3.3.1 ქვეპუნქტის მიხედვით, მეიჯარის ვალდებულებას წარმოადგენდა მიღება-ჩაბარების აქტის ხელმოწერის შემდეგ ვადიან სარგებლობაში მოიჯარისათვის საიჯარო ქონების გადაცემა. მიღება-ჩაბარების აქტის შედგენის მომენტისთვის გადასაცემი ქონება უნდა ყოფილიყო გამართული და მისი დანიშნულებისამებრ გამოსაყენებლად ვარგის მდგომარეობაში. ხელშეკრულების მე-9 მუხლის 9.5 პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულება ძალაში შედის მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების დღიდან;
2008 წლის 10,15 და 18 სექტემბერს მხარეებს შორის გაფორმდა მიღება-ჩაბარების აქტები, რომლის საფუძველზეც შპს „ი-ს” სარგებლობაში გადაეცა 44 ფიტინგი;
2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულება მხარეებს შორის შეწყვეტილია 2009 წლის დეკემბრიდან;
2006 წლის 27 ივლისის იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე შპს „ი-ის” მიერ გადასახდელი ქირის ოდენობა შეადგენს 50036.84 აშშ დოლარს, ხოლო ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისთვის გადასახდელი პირგასამტეხლო 31 514.72 აშშ დოლარს.
სასამართლომ არ გაიზიარა მოპასუხის წარმომადგენლების განმარტება შპს „ი-ის” მიერ ქირისა და დარიცხული პირგასამტეხლოს სახით არსებული დავალიანების გადახდის ვალდებულების შესრულების თაობაზე.
სასამართლოს მითითებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზეც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებებით, მოწმეთა ჩვენებებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.
სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე ჩატარდა საბუღალტრო ექსპერტიზა. საჯარო სამართლის იურიდიული პირი ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის დასკვნის თანახმად, მხარეებს შორის გაფორმებული 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შპს „ი-ის” დავალიანება 2009 წლის 1 ივნისის მდგომარეობით შეადგენს 95 757.45 აშშ დოლარს, მათ შორის ძირითადი თანხაა – 60 979.08 აშშ დოლარი, ხოლო საურავი - 34 779.37 აშშ დოლარი.
სასამართლო სხდომაზე ექსპერტის განმარტებით დადგენილად იქნა მიჩნეული, რომ დასკვნის შედგენისას გათვალისწინებულია საქმეში წარმოდგენილი მოპასუხის მიერ განხორციელებული ყველა გადახდები საანგარიშო პერიოდამდე - 2009 წლის 1 ივნისამდე. ექსპერტიზის დასკვნაში ასახული თანხის ოდენობის დასასაბუთებლად სასამართლო სხდომაზე ექსპერტმა მიუთითა მოსარჩელის მიერ შედგენილ ცხრილებზე (ტომი I, ს.ფ. 55-56, ტომი II, ს.ფ. 109-114), რომელიც ექსპერტის მიერ სრულად იქნა გაზიარებული. სასამართლო სხდომაზე ექსპერტმა დეტალურად მიუთითა მოცემული დავალიანების გაანგარიშება გარკვეულ პერიოდებში წარმოშობილ დავალიანებასთან დაკავშირებით, რომლის შესაბამისად, დათვლა განხორციელდა კონკრეტულ პერიოდებში მოპასუხის მიერ განხორციელებული გადახდების გათვალისწინებით.
შპს „ი-ის“ წარმომადგენლებმა მიუთითეს, რომ ექსპერტიზის დასკვნა დაუსაბუთებელია, თუმცა, ამ დასკვნის საწინააღმდეგოდ მოპასუხემ ვერ წარმოადგინა მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ ექსპერტის მიერ დავალიანებისა და მასზე დარიცხული პირგასამტეხლოს დათვლა არ განხორციელებულა ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად ან არ იქნა გათვალისწინებული საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები შპს „ი-ის” მიერ ვალდებულების შესრულების შესახებ. რაც შეეხება 2009 წლის 1 ივნისის შემდეგ განხორციელებულ გადახდებს, აღნიშნული ექსპერტიზის მიერ გათვალისწინებული არ ყოფილა. საქმეში წარმოდგენილია 2009 წლის 1 ივნისის საგადასახადო დავალება, რომლითაც დასტურდება ტერიტორიის იჯარის დავალიანების ნაწილის გამო შპს „ს.რ-ისათვის” 18000 ლარის გადახდა (ტომი I, ს.ფ. 383). გადახდის დროისათვის 1 აშშ დოლარი შეადგენდა 1.6450 ლარს. შესაბამისად, 18000 ლარი 1.6450 კურსით შეადგენს 10 942.24 აშშ დოლარს. ამდენად, ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ქირის თანხას 60 979.08 აშშ დოლარს უნდა გამოაკლდეს 10 942.24 აშშ დოლარი და ტერიტორიის იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე გადასახდელი ქირის თანხად უნდა განისაზღვროს 50 036.84 აშშ დოლარი. ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, პირგასამტეხლოს სახით არსებული დავალიანების დათვლა განხორციელდა ხელშეკრულების პირობების შესაბამისად. რაც შეეხება ექსპერტის მიერ საანგარიშო პერიოდის შემდეგ განხორციელებულ პირგასამტეხლოს გადახდებს, საქმეში წარმოდგენილია ამ პერიოდის შემდგომი ორი გადახდა. 2009 წლის 3 აგვისტოს საგადასახადო დავალებით შპს „ს. რ-ისათვის” ტერიტორიის იჯარაზე საურავის სახით გადახდილია 3425.26 ლარი, გადახდის დანიშნულებაა ტერიტორიის იჯარის აპრილის თვის 26 დღის ვადაგადაცილების პირგასამტეხლო, რაც აშშ დოლარში 1.6746 კურსით შეადგენს 2045.41 აშშ დოლარს. 2009 წლის 2 სექტემბრის საგადასახადო დავალების მიხედვით, შპს „ს-ისათვის” გადახდილია ტერიტორიის იჯარაზე საურავი 8141.18 ლარის ოდენობით, დღეზე 39.33 აშშ დოლარი კურსით 1.6829, მათ შორის საურავი მაისის 31 დღეზე შეადგენს 1219.23 აშშ დოლარს. ამდენად, 2009 წლის 1 ივნისის შემდეგ მოპასუხემ აპრილის თვის საურავის ჩასათვლელად გადაიხადა 2045.41 აშშ დოლარი და მაისის თვის საურავის ჩასათვლელად 1219.23 აშშ დოლარი, სულ 3264.64 აშშ დოლარი. სასამართლოს მითითებით, აღნიშნული თანხა უნდა გამოაკლდეს ექსპერტის მიერ დაანგარიშებულ პირგასამტეხლოს თანხას - 34 779.37 აშშ დოლარს (ტომი II, ს.ფ. 149,150);
2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულების საფუძველზე გადასახდელი ქირის თანხა შეადგენს 101 203.41 ლარს, ხოლო საურავი 5469.82 ლარს.
სასამართლომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მოსაზრება, რომლის მიხედვით, მისი წერილობითი შეტყობინება საიჯარო ქირის ოდენობის გაზრდის შესახებ მიიღო შპს „ი-მა”, შესაბამისად, მოიჯარეს ეკისრება გაზრდილი ოდენობით ქირის გადახდის ვალდებულება.
სასამართლოს განმარტებით, რომ კონკრეტული შეთანხმების დასადებად გადამწყვეტია მხარეთა კონსენსუსი, რაც უნდა მოხდეს დადგენილი ფორმით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. ამავე მუხლის მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად, უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით.
სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, ხელშეკრულება დადებულად ჩაითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ასეთად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზეც ერთ-ერთი მხარის თხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. ხელშეკრულების ერთ-ერთი არსებითი პირობაა ხელშეკრულების ფასი. მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის გაფორმებულ ხელშეკრულებაში განისაზღვრა ქირის ოდენობა. ქირის ოდენობის გაზრდასთან დაკავშირებით მხარეთა წერილობითი შეთანხმებით ცვლილება არ განხორციელებულა.
ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შპს „ი-ის” დავალიანება 2009 წლის 1 ივნისის მდგომარეობით შეადგენს 141 412. 54 ლარს, საიდანაც ძირითადი თანხაა 135 942.72 ლარი, ხოლო საურავი - 5469.82 ლარი. ვინაიდან დადგენილია, რომ მხარეებს შორის „ფიტინგების” იჯარის ხელშეკრულებაში ქირის ოდენობასთან დაკავშირებით ცვლილება არ განხორციელებულა, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ქირის ოდენობა უნდა ყოფილიყო განსაზღვრული მხარეთა შორის შეთანხმებული ოდენობით, რაც ყოველდღიურად გადაცემულ 44 ფიტინგზე 12.05 აშშ დოლარს შეადგენს. ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს ექსპერტიზის დასკვნის მიხედვით, ფიტინგების იჯარის ხელშეკრულების თანახმად, 34739.31 ლარი არის შპს „ს.რ-ის” მიერ ცალმხრივად გაზრდილი ქირის ოდენობა (კორექტირებული დავალიანება - ტომი I, ს.ფ. 56). შესაბამისად, სასამართლომ მიიჩნია, რომ აღნიშნული თანხა უნდა გამოაკლდეს ძირითად დავალიანებას, რის შედეგადაც 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „ი-ის” მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირის ოდენობად უნდა განისაზღვროს 101203.41 ლარი, ხოლო ქირის გადახდის ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო დარიცხული პირგასამტეხლოს ოდენობად - 5469.82 ლარი;
2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვის შემთხვევაში, შპს „ს. რ-ა” 2007-2009 წლების განმავლობაში მიიღებდა შემოსავალს 2 445 792.27 ლარის ოდენობით.
სასამართლოს მითითებით, შპს „ი-ი” სადავოდ ხდის ზიანის ოდენობის გაანგარიშების პრინციპს და მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი აუდიტის გაანგარიშების აქტის წინააღმდეგ მისი პოზიციის დასადასტურებლად მიუთითებს დამოუკიდებელი აუდიტორის საექსპერტო დასკვნაზე (ტომი I, ს.ფ. 252-261), რომლის მიხედვით, ხელშეკრულების არცერთ მუხლში არ არის გათვალისწინებული კონტეინერების გადაზიდვასთან დაკავშირებული უფლება-მოვალეობები, კერძოდ, შეთანხმებული კონტეინერების გადაზიდვის ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, თუ რა სახის ფინანსური ღონისძიებები უნდა გაეტარებინა შპს „ს. რ-ს”.
დასკვნის მიხედვით, შპს „ინ-ის” გაანგარიშების აქტში გაურკვეველია, რის საფუძველზე განსაზღვრა აუდიტმა მიმართულების ტარიფები. შპს „ს. რ-ს” დადგენილი აქვს ყოველწლიურად მიმართულების მიხედვით გადაზიდვის ტარიფები (კონტეინერებზე). მოცემულ შემთხვევაში, უცნობია, რა მიმართულებით უნდა განხორციელებულიყო შეუსრულებელი გადაზიდვები, შესაბამისად, გადაზიდვების მომსახურების ზუსტი ღირებულების განსაზღვრა ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით დაუსაბუთებელია. კონტეინერების გადაზიდვის საშუალო ღირებულების გაანგარიშების წესის შემოღება არასწორია. სადგურის მომსახურების ღირებულებასთან დაკავშირებით აუდიტმა მიუთითა, რომ ამ ნაწილში დასკვნა დაუსაბუთებელია, არ არის მითითებული სადგურით მომსახურების ღირებულების შედგენის კალკულაცია.
ზემოაღნიშნული გარემოებების გათვალისწინებით, შპს „ს. რ-ის” მიერ მისაღები სარგებლის ოდენობასთან დაკავშირებით სასამართლომ გაიზიარა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა, რომლის მიხედვით, 2006 წლის 27 ივლისს შპს „ს. რ-სა” და შპს „ი-ს” შორის გაფორმებული იჯარის ხელშეკრულების 3.4.3. ქვეპუნქტის შესაბამისად, შპს „ს. რ-ის” მიუღებელი შემოსავალი 2007-2009 წლებში საორიენტაციოდ შეადგენს 2 445 792.27 ლარს.
ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნა გადაზიდვის მომსახურების ღირებულების გაანგარიშებისას ემყარება შპს „ს. რ-ის” მიერ წარმოდგენილ მონაცემებს წინა წლებში განხორციელებული გადაზიდვის მიმართულებებთან დაკავშირებით. თითოეულ მიმართულებაზე არსებული ტარიფის გათვალისწინებით არის გაანგარიშებული გადაუზიდავ კონტეინერებზე მისაღები სარგებლის ოდენობა. დასკვნაში დეტალურად არის დასაბუთებული გადაუზიდავი კონტეინერების რაოდენობისა და გამოსაკვლევ პერიოდში მოქმედი სატვირთო გადაზიდვების ტარიფები და, დამატებითი საფასურების გათვალისწინებით, შპს „ს. რ-ის” მიერ მისაღები სარგებლის ოდენობა. შპს „ი-ის” მიერ არ ყოფილა წარმოდგენილი ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნის საწინააღმდეგო მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებდა, რომ შპს „ს. რ-ა” მისი მხრიდან ვალდებულების ჯეროვნად შესრულების შემთხვევაში მიიღებდა უფრო ნაკლებ სარგებელს.
სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 316-317-ე მუხლებზე, ასევე ამავე კოდექსის 581-ე მუხლზე, რომლის მიხედვით, იჯარის ხელშეკრულებით მეიჯარე მოვალეა გადასცეს მოიჯარეს განსაზღვრული ქონება დროებით სარგებლობაში და საიჯარო დროის განმავლობაში უზრუნველყოს ნაყოფის მიღების შესაძლებლობა, თუ იგი მიღებულია მეურნეობის სწორი გაძღოლის შედეგად შემოსავლის სახით. მოიჯარე მოვალეა გადაუხადოს მეიჯარეს დათქმული საიჯარო ქირა. საიჯარო ქირა შეიძლება განისაზღვროს როგორც ფულით, ისე ნატურით. მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ საიჯარო ქირის განსაზღვრის სხვა საშუალებებზეც. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულების მიმართ გამოიყენება ქირავნობის ხელშეკრულების წესები, თუ 581-606-ე მუხლებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული.
სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის ვალდებულებითი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველია 2006 წლის 27 ივლისის იჯარის ხელშეკრულება, რომლის შესაბამისად, შპს „ს. რ-მ” მოიჯარეს გადასცა დროებით სარგებლობაში საკონტეინერო მოედანი, რომელიც მოიცავდა მიწის ფართსა და მასზე განლაგებულ ტექნიკურ საშუალებებს. მოიჯარე შპს „ი-მა” იკისრა ვალდებულება, გადაეხადა საიჯარო ქირა მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული ოდენობით.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 427-ე მუხლის შესაბამისად, ვალდებულებითი ურთიერთობა წყდება კრედიტორის სასარგებლოდ ვალდებულების შესრულებით. ამავე კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი.
დასახელებული ნორმების თანახმად, ვალდებულების შესრულებისას მოვალეს ეკისრება მტკიცების ტვირთი და ვალდებულების შესრულებისას იგი უფლებამოსილია კრედიტორისაგან მოითხოვოს შესრულების მიღების დამადასტურებელი დოკუმენტი.
სასამართლოს მითითებით, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში შპს „ი-ს“ შპს „ს. რ-ის” წინაშე ვალდებულება არა აქვს შესრულებული ჯეროვნად, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის მიხედვით, კრედიტორი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ვალდებულების შესრულება, ხოლო მოვალემ ვალდებულება უნდა შეასრულოს.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მიხედვით, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას. სამოქალაქო კოდექსის მე-400 მუხლის „ა” ქვეპუნქტის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ შესრულებისთვის დადგენილ დროში ვალდებულება არ შესრულდა.
განსახილველ შემთხვევაში, შპს „ი-ს” მეიჯარის - შპს „ს. რ-ის” წინაშე არა აქვს შესრულებული საიჯარო ქირის გადახდის ვალდებულება ჯეროვნად, კერძოდ მას გადასახდელი აქვს მეიჯარისათვის ქირის სახით 50 036.84 აშშ დოლარი. ამდენად, სასამართლოს დასკვნით, შპს „ი-ს“ უნდა დაკისრებოდა აღნიშნული თანხის გადახდა შპს „ს. რ-ის” სასარგებლოდ;
სამოქალაქო კოდექსის 417-ე მუხლის თანახმად, პირგასამტეხლო წარმოადგენს მხარეთა შეთანხმებით განსაზღვრულ ფულად თანხას, რომელიც მოვალემ უნდა გადაიხადოს ვალდებულების შეუსრულებლობის ან არაჯეროვანი შესრულებისათვის. ამავე კოდექსის 418-ე მუხლის მიხედვით, ხელშეკრულების მხარეებს შეუძლიათ თავისუფლად განსაზღვრონ პირგასამტეხლო, რომელიც შესაძლოა აღემატებოდეს შესაძლო ზიანს. ხელშეკრულება პირგასამტეხლოს შესახებ მოითხოვს წერილობით ფორმას.
სასამართლოს განმარტებით, აღნიშნული ნორმის მიხედვით, პირგასამტეხლო მოვალეს უპირობოდ ეკისრება. ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში დამრღვევმა მხარემ უპირობოდ უნდა მოახდინოს პირგასამტეხლოს გადახდა. განსახილველ შემთხვევაში, არსებობს მხარეების მიერ დადებული წერილობითი გარიგება, რომელიც ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში ადგენს პირგასამტეხლოს. დადგენილია, რომ შპს „ი-მა” ვალდებულება არ შეასრულა ჯეროვნად და არ გადაიხადა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირა. ამდენად, არსებობს ყველა პირობა, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა პირგასამტეხლოს დაკისრების შესახებ დაკმაყოფილდეს. ვადაგადაცილების პერიოდის გათვალისწინებით, შპს „ი-ის“ მიერ გადასახდელი პირგასამტეხლოს ოდენობად მიჩნეულ იქნა 31 514. 72 აშშ დოლარი;
მხარეებს შორის იჯარის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის მიხედვით, 2008 წლის სექტემბერში შპს „ს. რ-მ” მოპასუხე შპს „ი-ს” გადასცა დროებით სარგებლობაში 44 ცალი „ფიტინგი” (კონტეინერმზიდი ვაგონი). შესაბამისად, სასამართლოს მითითებით, შპს „ი-ს” წარმოეშვა ფიტინგებით სარგებლობისათვის ქირის გადახდის ვალდებულება. ქირის ოდენობა მხარეთა შეთანხმებით შეადგენდა 12.05 აშშ დოლარს ერთ ვაგონზე ერთი დღე-ღამის განმავლობაში. ამდენად, სასამართლოს დასკვნით, ამ ხელშეკრულების საფუძველზე, მოიჯარე შპს „ი-ს” შპს „ს. რ-სათვის” გადასახდელი აქვს ქირის სახით 101 203.41 ლარი და ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებისათვის მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული პირგასამტეხლო, ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე ყოველთვიური საიჯარო ქირის 0,1%-ის ოდენობით, რაც საიჯარო ქირის გადაუხდელი პერიოდის გათვალისწინებით 5469.82 ლარს შეადგენს;
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 394-ე მუხლის მიხედვით, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. სამოქალაქო კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად, მიუღებელი შემოსავალი წარმოადგენს სავარაუდო შემოსავალს, მაგრამ მისი დადგენისთვის აუცილებელია გათვალისწინებულ იქნეს, რამდენად მოსალოდნელი იყო მისი მიღება.
სასამართლოს მითითებით, ხელშეკრულების 3.4.3. პუნქტით ცალსახადაა გათვალისწინებული შპს „ი-ის” ვალდებულება, უზრუნველეყო ამ პუნქტით გათვალისწინებული რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვა. იჯარის ხელშეკრულებაში მოიჯარის ასეთი ვალდებულების გათვალისწინება შპს „ს. რ-სათვის” მნიშვნელოვანი რომ იყო იმითაც დგინდება, რომ ამ ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად იჯარის პირველი წლის განმავლობაში მოიჯარის მიერ წარმოდგენილია საბანკო გარანტია. დადგენილია, რომ მოპასუხის მიერ ვალდებულება არ შესრულდა ჯეროვნად და მისი პასუხისმგებლობისაგან განთავისუფლების საფუძველი არ არსებობს.
სასამართლოს მითებით, შპს „ს. რ-ის“ მიერ მითითებული მიუღებელი შემოსავლის სახით ზიანის მიღება რეალურად მოსალოდნელი იყო. შპს „ს. რ-ა” მხარეთა შეთანხმებით გათვალისწინებული რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვის შემთხვევაში მიიღებდა შემოსავალს სადგურის მომსახურებისა და ტვირთის გადაზიდვის მომსახურების საფასურის სახით.
სამოქალაქო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, ანაზღაურებას ექვემდებარება ის ზიანი, რომელიც მოვალისთვის წინასწარ სავარაუდო იყო და წარმოადგენს ზიანის გამომწვევი მოქმედების უშუალო შედეგს. როდესაც ხელშეკრულების მხარე კისრულობს ვალდებულებას, მას მხედველობაში აქვს თავის თავზე მხოლოდ იმ რისკის აღება, რომელიც კანონზომიერად არის დაკავშირებული ხელშეკრულების შესრულებასთან. აღნიშნულის გამო, მისგან შეიძლება მხოლოდ მოთხოვნილი იქნეს იმ ზიანის ანაზღაურება, რომელიც ხელშეკრულების დარღვევის ნორმალურ შედეგად აღიქმება. 412-ე მუხლი მოვალეს ათავისუფლებს ისეთი რისკისაგან, რაც მიუღებელია ქონებრივი პასუხისმგებლობის ჩვეულებრივი პრინციპებისათვის. მოსარჩელემ უნდა დაამტკიცოს, რომ მის მიერ განცდილი ზარალი არის ასეთი ხელშეკრულების დარღვევის ჩვეულებრივი და ნორმალური შედეგი. ზიანის სავარაუდოობა დგინდება გონივრული ადამიანის თვალსაზრისით და არ განისაზღვრება კონკრეტული ხელშეკრულების კონკრეტული დამრღვევის სუბიექტური შესაძლებლობებით. მოვალემ ზიანი უნდა აანაზღაუროს ყოველთვის, მაგრამ მხოლოდ ხელშეკრულებით ნაკისრი რისკის ფარგლებში.
მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან იჯარის ხელშეკრულებით მოიჯარემ იკისრა 3.4.3. პუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულება, სასამართლომ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულებით დაცულია ის ინტერესი, რომლის დარღვევის შემთხვევაში მოვალისთვის წინასწარ უნდა ყოფილიყო სავარაუდო ზიანის არსებობა. სასამართლოს მითითებით, ზიანის ოდენობის განსაზღვრისას გასათვალისწინებელია შპს „ს. რ-ის” ინტერესი, რაც კონკრეტულ შემთხვევაში უკავშირდება შეთანხმებული რაოდენობის კონტეინერების გადაზიდვას. ვალდებულების ჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში შპს „ს. რ-ის“ მიერ მისაღები შემოსავლის ოდენობა შეადგენს 2 445792.27 ლარს და, სასამართლოს დასკვნით, სწორედ ამ თანხით უნდა განისაზღვროს ზიანის ოდენობა.
ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „ს. რ-ა” უფლებამოსილია, მოითხოვოს შპს „ი-საგან” 2007-2009 წლებში ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების გამო მიყენებული ზიანის ასანაზღაურებლად 2 445 792.27 ლარის გადახდა.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ორივე მხარემ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 თებერვლის განჩინებით შპს „ს. რ-ის” და შპს „ი-ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში სადავოდ გამხდარი და საქმის გადაწყვეტისათვის მნიშვნელობის მქონე შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
შპს „ს. რ-ის” სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით:
2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს „ი-ის“ მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირა შეადგენს 50 036,84 აშშ დოლარს, ხოლო პირგასამტეხლო - 31 5214,72 აშშ დოლარს. სასამართლომ არ გაიზიარა შპს „ს. რ-ის” აპელაციას იმასთან დაკავშირებით, რომ საიჯარო ქირის დავალიანება შეადგენს 60 979,08 აშშ დოლარს, ხოლო დარიცხული პირგასამტეხლო - 34 778,37 აშშ დოლარს. პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ ექსპერტის მიერ არ იქნა გათვალისწინებული ის გადახდები, რომელიც შპს ი-ის“ მიერ განხორციელდა და რომელიც იმ პერიოდის ვალდებულების დაფარვას ემსახურება, რომელ პერიოდსაც შპს „ს. რ-ის” მიერ წარდგენილი სასარჩელო მოთხოვნა ფარავს, კერძოდ, საუბარია 2009 წლის პირველ ივნისამდე წარმოშობილ ვალდებულებებსა და აღნიშნული ვალდებულებების შესრულების მიზნებისათვის განხორციელებულ გადახდებზე (ტომი 1, ს.ფ. 383, ტომი 2, ს.ფ. 149,150);
2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს „ს. რ-მ“ შპს „ი-ის“ მიერ ვალდებულების არაჯეროვნად შესრულების გამო ვერ მიიღო შემოსავალი 2 445 792,27 ლარის ოდენობით. სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტ შპს „ს. რ-ის“ აპელაცია მიუღებელი შემოსავლის ოდენობასთან დაკავშირებით. პალატამ მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 105-ე მუხლებზე და მიუღებელი შემოსავლის დადასტურების მიზნებისათვის ყურადღება გაამახვილა, ერთი მხრივ, შპს „ს. რ-ის“ მიერ წარმოდგენილ შპს აუდიტურ-საკონსულტაციო კორპორაცია „ინ-ის” 2008 წლის 18 დეკემბრის მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშების აქტსა (ტ 1, ს.ფ. 385-386) და 2009 წლის 21 სექტემბრის ფინანსური ზარალის გაანგარიშების აქტზე (ტ 2, ს.ფ. 387-389) და, მეორე მხრივ, ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 6 სექტემბრის #4493 დასკვნაზე. პალატამ ხაზგასმით მიუთითა აუდიტორული დასკვნისა და ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშების მეთოდოლოგიაზე, კერძოდ, აუდიტორული დასკვნების შესაბამისად, უცნობი იყო რა გადაზიდვის მიმართულებები, გადაზიდვის ღირებულებად მიჩნეულ იქნა ფაქტიურად შესრულებულ ოდენობაზე დარიცხული თანხებიდან გამომდინარე გადაზიდვის საშუალო ღირებულება, შესაბამისად, მიუღებელი შემოსავალი გაანგარიშებულ იქნა სწორედ გადაზიდვების საშუალო ღირებულებაზე დაყრდნობით (ტ 1, ს.ფ. 385-389). რაც შეეხება ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს დასკვნას, ექსპერტმა იხელმძღვანელა გამოსაკვლევ პერიოდში მოქმედი სატვირთო გადაზიდვებისა და სადგურის მომსახურებისათვის ნორმატიულად გაწერილი ტარიფებით (ტ 2, ს.ფ. 33-78; ტ 2, ს.ფ. 195-206). სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში, ექსპერტიზის დასკვნა უფრო სარწმუნოა, ვიდრე შპს აუდიტურ-საკონსულტაციო კორპორაცია „ინ-ის” მიერ მომზადებული დასკვნები, ვინაიდან გაანგარიშება უფრო ზუსტია, ეფუძნება ნორმატიულად გაწერილ ტარიფებს და არა დარიცხული ტარიფების შესაბამისად გამოანგარიშებულ საშუალო მაჩვენებელს. ამდენად, პალატა ადგენს, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი შეფასება მისცა წარმოდგენილ მტკიცებულებებს. სხვა სახის დასაბუთებული პრეტენზია, რითაც გაქარწყლდებოდა ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ გამოყენებული მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშების პრინციპი, აპელანტის მიერ წარმოდგენილი არ ყოფილა.
2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, შპს „ი-ის“ მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირის ოდენობა შეადგენს 101 203, 41 ლარს, ხოლო დარიცხული პირგასამტეხლო 5 469,82 ლარს. სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტ შპს „ს-ის“ პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ შპს „ი-ს“ გადაცემული ფიტინგების საფასური უნდა დაეკისროს ქირის გაზრდილი ოდენობის მიხედვით, ვინაიდან ქირის გაზრდის ფაქტი არ იყო აქცეპტირებული (მიღებული) შპს „ი-ის“ მიერ არც წერილობითი თანხმობით და არც კონკლუდენტური მოქმედებით (გაზრდილი ქირის გადახდის გზით), ამდენად, აღნიშნული სახელშეკრულებო პირობა ვერ მიიჩნევა მხარეთა შორის შეთანხმებულად და შესაბამისად, მოთხოვნის წარმოშობის ლეგიტიმურ საფუძვლად.
შპს „ი-ის“ სააპელაციო საჩივართან დაკავშირებით:
2006 წლის 27 ივლისის იჯარის ხელშეკრულების შესაბამისად, არსებობს შპს „ი-სათვის“ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ საიჯარო ქირისა და საიჯარო ქირის გადახდასთან დაკავშირებული ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო პირგასამტეხლოს დაკისრების ფაქტობრივი წინაპირობები. სასამართლომ არ გაიზიარა შპს „ი-ის“ აპელირება 2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების 2.6 პუნქტზე, რომლის მიხედვითაც, სახელშეკრულებო ვალდებულებების შეუსრულებლობის ფაქტის გამოვლენის შემთხვევაში, მოიჯარეს ეგზავნება გაფრთხილება წერილობითი ფორმით, სადაც დარღვევის აღმოსაფხვრელ ვადად მიჩნეულია 30 (ოცდაათი) დღე. შპს „ი-ის“ აღნიშნული არგუმენტის საფუძვლიანობის შემოწმების მიზნებისათვის პალატა ყურადღებას ამახვილებს მითითებული სახელშეკრულებო პირობის შემდეგ წინადადებაზე, კერძოდ, „თუ მოიჯარე დაარღვევს საიჯარო ქირის გადახდის ვადებს, იგი ჯარიმდება ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე საიჯარო ქირის 0,2%-ის ოდენობით (ჯარიმა მოიჯარეს ეკისრება გაფრთხილების გარეშე). ამდენად, აღნიშნული სახელშეკრულებო დანაწესის როგორც სიტყვასიტყვითი, ასევე ლოგიკური და შინაარსობრივი ახსნა-განმარტების შესაბამისად, წინასწარი გაფრთხილების მიუხედავად ჯარიმის გადახდის ვალდებულების წარმოშობა იმთავითვე სახელშეკრულებო პირობაა (ტ 1, ს.ფ. 26). პალატის მოსაზრებით, შპს „ი-ის“ აღნიშნული არგუმენტი საფუძველს მოკლებულია ასევე საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 387-ე მუხლის კონტექსტშიც, ვინაიდან ვალდებულებათა დაფარვის რიგითობა მხარეთა შორის წერილობით შეთანხმებული არ ყოფილა, რაც შეეხება ზეპირ შეთანხმებას, სხვაგვარი მტკიცებულებების არარსებობის პირობებში, სასამართლო ხელმძღვანელობს იმ ფაქტობრივი გარემოებით, რომ შპს „ი-ს“ ხელშეკრულების მოქმედების ფარგლებში საცილოდ არ გაუხდია დასაფარ და შემდგომ უკვე მის მიერ გადახდილი თანხით დაფარულ დავალიანებათა თანმიმდევრობა.
2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულების შესაბამისად, შპს „ი-ის“ მიერ გადასახდელი საიჯარო ქირა შეადგენს 50 036,84 აშშ დოლარს, ხოლო პირგასამტეხლო - 31 5214,72 აშშ დოლარს. პალატამ არ გაიზიარა შპს „ი-ის“ სააპელაციო საჩივრის ერთ-ერთ არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა განსაზღვრული 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე შპს „ი-სათვის“ დაკისრებული საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს ოდენობა. პალატამ განმარტა, რომ თბილისის სააპელაციო პალატა დაეყრდნო ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წლის 6 სექტემბრის #4493 დასკვნას (ტ 2, ს.ფ. 195-206), რომელიც ეფუძნება, საქმის მასალებს, რომელშიც განთავსებულია სააპელაციო საჩივარი და შესაგებელი თანდართულ მასალებთან ერთად (ტ. 1, ტ. 2), ასევე შპს „ს. რ-ისა“ და შპს „ი-ის“ მიერ წარდგენილ წერილობით მასალებს (ტ 2, ს.ფ. 201). გარდა ამისა, ექსპერტის ზეპირ ახსნა-განმარტებას, რომელიც ასახულია სასამართლო სხდომის ოქმში, (ტ 2, ს.ფ. 2010 წლის 8 დეკემბრის სხდომის ოქმი, ს.ფ. 242-248) და მხარეთა ახსნა-განმარტებებს (ტ 3, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 15 ნოემბრის სხდომის ოქმი, ს.ფ. 71-78, 2011 წლის 13 დეკემბრის სხდომის ოქმი, ს.ფ. 80-87, 2012 წლის 14 თებერვლის სასამართლო სხდომის ოქმი, ს.ფ. 94-96).
აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ განმარტა, რომ 2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების 2.3. პუნქტის მიხედვით, საიჯარო ქირა მოიჯარემ მეიჯარეს უნდა გადაუხადოს ყოველთვიურად, თანაბარწილად, ყოველი საანგარიშსწორებო თვის 5 (ხუთ) რიცხვამდე. ამასთან, პირველი თვის საიჯარო ქირის გადახდა ხორციელდება ხელშეკრულების ძალაში შესვლიდან 5 კალენდარული დღის განმავლობაში. პალატამ დადენილად მიიჩნია, რომ ხელშეკრულება გაფორმდა და ძალაში შევიდა 2006 წლის 27 ივლისს. შესაბამისად, პირველი თვე, რომლის ანგარიშსწორებაც უნდა განხორციელებულიყო 5 კალენდარული დღის განმავლობაში, ივლისის თვეა, რაც იმას ნიშავს, რომ ივლისის თვის საიჯარო ქირა მოიჯარეს მეიჯარისათვის უნდა გადაეხადა არაუგვიანეს პირველი აგვისტოსა. ხელშეკრულების, როგორც სიტყვა-სიტყვითი, ასევე ლოგიკური და შინაარსობრივი განმარტება სხვაგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას არ იძლევა. პალატამ ასევე მიზანშეწონილად მიიჩნია, ყურადღება გაემახვილებინა 2008 წლის აგვისტოს ომით გამოწვეულ ფორს-მაჟორზე, პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მეიჯარე შპს „ს-მ“ აღნიშნული გარემოება გაითვალისწინა და აგვისტოს თვის საიჯარო ქირა გაანახევრა, თუმცა, ვინაიდან აგვისტოს თვის საიჯარო ქირა მოიჯარეს უკვე გადახდილი ჰქონდა, ამიტომ გადახდილი თანხის ნახევარი მოიჯარეს კრედიტად აესახა (ტ 3, 2011 წლის 13 დეკემბრის სხდომის ოქმი, ს.ფ. 80-87, ტ 1, ს.ფ. 2-21). ამდენად, პალატამ არ გაიზიარა აპელანტ შპს „ი-ის“ არგუმენტი საიჯარო ქირის შემცირებასთან დაკავშირებით, ფორს-მაჟორის გამო, ვინაიდან ძირითადი თანხის დარიცხვის დროს ფორს-მაჟორი მეიჯარის მიერ გათვალისწინებულ იქნა, ხოლო პირგასამტეხლოს დარიცხვა განაპირობა შემდგომი თვის საიჯარო ქირის სრულად გადაუხდელობამ, რომლის დასაფარადაც მიექცა კრედიტად არსებული ნახევარი თვის საფასური. რაც შეეხება 2009 წლის ივნისის თვეში გადახდილ 10 000 ლარს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 429-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, კრედიტორმა მოვალის მოთხოვნით შესრულების მთლიანად ან ნაწილობრივ მიღების შესახებ უნდა გასცეს ამის დამადასტურებელი დოკუმენტი. ამდენად, მტკიცების ტვირთის ობიექტური და სამართლიანი განაწილების შედეგად, მოვალემ უნდა ამტკიცოს ვალდებულების შესრულებისა და ასევე აღნიშნული შესრულებით შეწყვეტილი ვალდებულების მაიდენტიფიცირებელი ფაქტი. შპს „ს. რ-ა“ დავალიანების დაფარვას ითხოვს 2009 წლის პირველ ივნისამდე მდგომარეობით. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საგადასახადო დავალება არ ასახავს, თუ რომელი თვის იჯარის დავალიანება იფარება აღნიშნული თანხით, მითუმეტეს, რომ 2006 წლის 27 ივლისის საიჯარო ხელშეკრულების 2.3. პუნქტის მიხედვით, ივნისის თვის საიჯარო ქირა გადახდილი უნდა ყოფილიყო არაუგვიანეს 2009 წლის 5 ივნისისა, შესაბამისად, 2009 წლის 23 ივნისს გადახდილი 10 000 ლარი არ ადასტურებს ივნისის თვემდე არსებული დავალიანების დაფარვის ფაქტს, ვინაიდან ივნისის თვის გადასახადი იმ დროისათვის უკვე დავალიანებაში იყო.
2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ფიტინგები შპს „ი-ს“ მიღება ჩაბარების აქტების საფუძველზე 2008 წლის 10, 15 და 18 სექტემბერს გადაეცა ანუ 2008 წლის აგვისტოს ომის შემდგომ პერიოდში. პალატამ ყურადღება გაამახვილა 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებაზე, რომლის მიხედვითაც, მეიჯარე შპს „ს. რ-ს“ მოიჯარე შპს „ი-სათვის“ დროებით სარგებლობაში უნდა გადაეცა 61 ერთეული ფიტინგი (კონტეინერმზიდი ვაგონი), ხოლო მოიჯარე შპს „ი-ს“ მეიჯარე შპს „ს. რ-სათვის“ უნდა გადაეხადა 12, 05 აშშ დოლარი 1 დღე-ღამეში, 1 ვაგონისათვის. ამავე ხელშეკრულების 9.5 პუნქტის მიხედვით, ხელშეკრულება ძალაში შედის მიღება-ჩაბარების აქტის გაფორმების დღიდან. ამდენად, პალატა დადგენილად მიიჩნევს, რომ ხელშეკრულება მოიჯარეს ანიჭებს ფიტინგების გადაცემის, ხოლო მეიჯარეს - საიჯარო საზღაურის მოთხოვნის უფლებას. მოიჯარე შპს „ი-მა“ თავისი უფლება 2008 წლის სექტემბრის თვეში განახორციელა, მაშინ როდესაც მისთვის ცნობილი იყო ფორს-მაჟორული გარემოების არსებობის შესახებ, მითუმეტეს, იმის გათვალისწინებით, რომ მოიჯარე მეწარმე სუბიექტია და მან კარგად იცოდა ფორს-მაჟორული ვითარების თანმდევი შედეგები ბიზნეს გარემოს განვითარების ჭრილში. ამდენად, 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულება მხარეებს შორის, მხარეთა ნების საფუძველზე, ისეთ დროს შევიდა ძალაში, როდესაც აპელანტის მიერ მითითებული საფუძვლით (აგვისტოს ომი) შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების წინაპირობები უკვე სახეზე იყო (იხ. სააპელაციო სასამართლოს სამართლებრივი შეფასება). უფრო მეტიც, შპს „ი-ი“ ფიტინგების საიჯარო საზღაურს იხდიდა, მართალია ვადაგადაცილებით, თუმცა მაინც, ხოლო საიჯარო ქირის გადახდა სრულად 2009 წლის მარტის თვიდან შეწყვიტა (ტ 1, ს.ფ. 54, ტ 2, ს.ფ. 300). ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ შპს „ი-ის“ გათავისუფლება საიჯარო ქირის გადახდასთან დაკავშირებული ვალდებულებისაგან ფორს მაჟორის საფუძვლით, ვითარების შეცვლის გამო, დაუშვებელია, ვინაიდან ხელშეკრულების ძალაში შესვლის დროისათვის ის შეცვლილი გარემოება, რაზეც აპელანტი აპელირებს, უკვე სახეზე იყო. პალატამ ასევე არ გაიზიარა შპს „ი-ის“ არგუმენტი იმასთან დაკავშირებით, რომ მის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება განპირობებულია შპს „ს. რ-ის“ მიერ მასზე დაკისრებული ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულებით, რადგან შპს „ს. რ-მ“ შპს „ი-ს“ ნაცვლად ხელშეკრულებით შეთანხმებული 61 ფიტინგისა, დროებით სარგებლობაში 44 ფიტინგი გადასცა. პალატამ უპირველეს ყოვლისა, ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული არგუმენტი ეწინააღმდეგება შპს „ი-ის“ ზემოთ განხილულ არგუმენტს იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი ვითარების შეცვლის გამო ვეღარ ახერხებდა საიჯარო ქირის გადახდას. აღსანიშნავია, რომ თუ კომპანია ვითარების შეცვლის საფუძვლით ვერ იხდიდა 44 ფიტინგის საიჯარო ქირის საფასურს, მითუმეტეს ვერ გადაიხდიდა 61 ფიტინგის საიჯარო ქირას. გარდა ამისა, აღნიშნული არგუმენტი ვერ განიხილება მოვალის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების საფუძვლად, ვინაიდან მის მიერ ვალდებულების შესრულება არ იყო დამოკიდებული კრედიტორის მიერ ვალდებულების შესრულებაზე. აღსანიშნავია, რომ მოიჯარემ საიჯარო ქირა დროებით სარგებლობაში გადაცემული ქონების შესაბამისად უნდა გადაიხადოს, შესაბამისად, მოიჯარე ვერ გათავისუფლდება გადაცემული ქონების საიჯარო საფასურის გადახდისაგან იმ არგუმენტზე დაყრდნობით, რომ მას იჯარით იმაზე მეტი ქონება უნდა მიეღო, ვიდრე რეალურად მიიღო.
ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2010 წალკის 6 სექტემბრის #4493 დასკვნა მიუღებელი შემოსავლის ნაწილში შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მტკიცებულებად, მიუხედავად იმისა, რომ ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 13 აპრილის განჩინებით არ არის დაზუსტებული შეკითხვა მიუღებელ შემოსავალთან დაკავშირებით. საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, თუ ექსპერტიზის ჩატარებისას ექსპერტი გამოარკვევს საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ისეთ გარემოებებს, რომელთა შესახებაც მას კითხვები არ ჰქონდა დასმული, ექსპერტს უფლება აქვს დასკვნაში მიუთითოს ამ გარემოებებზე. პალატამ განმარტა, რომ საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით გამოკვლეული საკითხი საქმეზე წარმოდგენილი მტკიცებულებაა, რომლის შეფასება სასამართლოს შეხედულებაზეა დამოკიდებული. მოცემულ შემთხვევაში, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურება ერთ-ერთი სასარჩელო მოთხოვნაა, რომლის შემოწმება ექსპერტიზისათვის დასმული შეკითხვებიდან არაპირდაპირ გამომდინარეობს კიდეც, ვინაიდან დასმული შეკითხვების ლოგიკური ანალიზის შედეგად, ექსპერტს უნდა გაერკვია, შპს „ი-მა“ შპს „ს. რ-ს“ შეუსრულა თუ არა ვალდებულება ჯეროვნად, და თუ არ შეუსრულა, რას შეადგენს მისი დავალიანება. ამდენად, ექსპერტმა, სავსებით მართებულად იმსჯელა მიუღებელ შემოსავალზე, თუმცა, სასამართლოს მიერ დასმული შეკითხვები კიდეც, რომ არ იქნეს იმგვარად განმარტებული, რომ აღნიშნული შეკითხვა სასამართლოს განჩინებიდან არ გამომდინარეობდა, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 168-ე მუხლის მე-4 ნაწილის მიხედვით, ექსპერტს მაინც ჰქონდა უფლება ემსჯელა ისეთ საკითხზე, რომელიც საქმისათვის მნიშვნელოვანი იყო. საბოლოო ჯამში, ექსპერტიზის დასკვნის მტკიცებულებად მიჩნევა ან მტკიცებულებათა წრიდან ამორიცხვა სასამართლოს შეფასების საგანია.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე და 52-ე მუხლებზე და განმარტა, რომ ნების გამოვლენის განმარტებისას, ამოსავალი პრინციპია ის გარემოება, რომ ნება განმარტებულ უნდა იქნეს კეთილსინდისიერების პრინციპის შესატყვისად და სამართლებრივი ბრუნვის თავისებურებების გათვალისწინებით. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ნების გამოვლენის საკითხში არ შეიძლება შემოფარგვლა იმ მნიშვნელობით, რაც მასში ივარაუდა ნების გამჟღავნებელმა ან მან, ვინც იყო ნების ადრესატი ხელშეკრულების გაფორმების მომენტში. განმსაზღვრელია მნიშვნელობა, რომელიც შეიძლებოდა მიენიჭებინა წარმოსახვით გონიერ ადამიანს, ჩაყენებულს აღნიშნული ნების ადრესატის მდგომარეობაში, გადაწყვეტილების მიღებისას ხელშეკრულების შინაარსის თაობაზე წერილობით დაფიქსირებული ტექსტის საფუძველზე საქმესთან დაკავშირებული ყველა სხვა მნიშვნელოვანი და ცნობილი გარემოების გათვალისწინებით. პალატა გაეცნო 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულების 2.3. პუნქტს და მიიჩნია, რომ ნების გამოვლენის როგორც სიტყვასიტყვითი, ასევე ლოგიკური და შინაარსობრივი ახსნა-განმარტება იძლევა იმგვარი დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას, რომ ყოველთვიური საიჯარო ქირის გადახდის მიზნებისათვის აღებულ იქნა საანგარიშსწორებო თვის 5 რიცხვამდე პერიოდი, რაც იმას ნიშნავს, რომ ხელშეკრულების გაფორმების მომენტიდან შემდგომი საანგარიშსწორებო თვის საიჯარო ქირა გადახდილი უნდა ყოფილიყო აღნიშნული თვის არაუგვიანეს 5 რიცხვამდე. ამავე მუხლში მხარეებმა დაუშვეს გამონაკლისი და მიმდინარე თვისათვის საიჯარო ქირის გადახდის სპეციალური წესი განსაზღვრეს, კერძოდ, ხელშეკრულების ძალაში შესვლიდან არაუგვიანეს 5 დღისა. აღნიშნული დასკვნის გაკეთების შესაძლებლობას იძლევა თვით დებულების სტრუქტურაც, რომლის პირველ ნაწილში მოცემული წესი, ხოლო მეორე ნაწილში გამონაკლისი, გათვალისწინებული, სპეციალურად, მიმდინარე თვისათვის. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ხელშეკრულების შინაარსი არ არის ბუნდოვანი, მისი განმარტება არ ქმნის გაუგებრობებს, ხელშეკრულებაში გამოყენებული ტერმინები არ არის ურთიერთსაწინააღმდეგო, შესაბამისად, ხელშეკრულების შინაარსის დადგენა არ საჭიროებს ხელშეკრულებათა განმარტების კანონით გათვალისწინებული წესების გამოყენების საჭიროებას, მითუმეტეს, იმის გათვალისწინებით, რომ ხელშეკრულების მხარეები მეწარმე სუბიექტები არიან.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის შესაბამისად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ. იჯარის 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულების 3.4.3 პუნქტში მითითებულია, რომ მოიჯარე შპს „ი-ი“ ვალდებულია უზრუნველყოს საბაჟო საკონტეინერო ტერმინალის გამოყენებით შპს „ს. რ-ით” „ს. თ-ს-ს” დანიშნულებით ან ამ სადგურიდან იჯარის პირველი წლის განმავლობაში, ჯამში, არანაკლებ 10 000 ოცფუტიანი (დატვირთული) კონტეინერის გადაზიდვა, ხოლო მომდევნო 9 წლის განმავლობაში, არანაკლებ 20 000 ოცფუტიანი (დატვირთული) კონტეინერის გადაზიდვა ყოველწლიურად. ამასთან, თუ გადაზიდვა განხორციელდება 40 ფუტიანი კონტეინერებით, მაშინ ერთი 40 ფუტიანი კონტეინერი ექვივალენტურია ორი 20 ფუტიანი კონტეინერის. პალატა მიიჩნევს, რომ არც აღნიშნული ნორმის შინაარსი ქმნის გაუგებრობას, მითუმეტეს, მოიჯარისათვის, რომელიც წერილებით მიმართავდა მეიჯარეს და კონტეინერების ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რაოდენობის გადაზიდვის შეუძლებლობის საპატიოდ მიჩნევას ითხოვდა და სამომავლო პერსპექტივით, იმედს იძლეოდა, რომ იგი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რაოდენობით კონტეინერების გადაზიდვას შეძლებდა (ტ 1, ს.ფ. 37-39). უფრო მეტიც, მოიჯარე კომპანიის დირექტორს, პ. ნ-ს, ხელი აქვს მოწერილი ურთიერთშედარების აქტზე, რომლის შესაბამისადაც, შპს „ი-ს“ 2007-2008 წლებში, ნაცვლად ზემოაღნიშნული ოდენობისა, გადაზიდული აქვს 4 899 ერთეული 20 ფუტიანი და 2 644 ერთეული 40 ფუტიანი კონტეინერი, რაც, საერთო ჯამში, ადასტურებს შპს „ი-ის“ მხრიდან 10 187 ოცფუტიანი კონტეინერის გადაზიდვის ფაქტს. დანაკლისი შეადგენს 9 813 ერთეულ ოც ფუტიან კონტეინერს. ამდენად, პალატა მიიჩნევს, რომ გარკვეული ოდენობით კონტეინერების გადაზიდვის ვალდებულება არათუ მომდინარეობს ხელშეკრულებიდან, არამედ, აღნიშნული ხელშეკრულების ერთ-ერთი არსებითი პირობაა, რომლის გარეშეც ხელშეკრულება არ დაიდებოდა. ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ დაუსაბუთებლად მიიჩნია აპელანტ შპს „ი-ის“ აპელაცია იმასთან დაკავშირებით, რომ 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულება არის იჯარის ხელშეკრულება, შესაბამისად, მას ამ ხელშეკრულებიდან გამომდინარე წარმოეშვა მხოლოდ საიჯარო ქირის გადახდისა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული რაოდენობით კონტეინერების გადაზიდვის მიზნებისათვის, იჯარით აღებული ტერიტორიის ინფრასტრუქტურის განვითარებისა და არა უშუალოდ კონტეინერების გადაზიდვის ვალდებულება.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, თუ ის გარემოებები, რომლებიც ხელშეკრულების დადების საფუძველი გახდა, ხელშეკრულების დადების შემდეგ აშკარად შეიცვალა და მხარეები არ დადებდნენ ამ ხელშეკრულებას ან დადებდნენ სხვა შინაარსით, ეს ცვლილებები რომ გაეთვალისწინებინათ, მაშინ შეიძლება მოთხოვილ იქნეს ხელშეკრულების მისადაგება შეცვლილი გარემოებებისადმი. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ცალკეულ გარემოებათა გათვალისწინებით, ხელშეკრულების მხარეს არ შეიძლება მოეთხოვოს შეუცვლელი ხელშეკრულების მკაცრად დაცვა. პალატამ განმარტა, რომ შეცვლილი გარემოებებისადმი ხელშეკრულების მისადაგების მოთხოვნის უფლება ან კიდევ, შეცვლილი გარემოებების მისადაგებაზე უარის თქმის გამო ხელშეკრულებიდან გასვლა შესაძლებელია მაშინ, როდესაც არსებობს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 398-ე მუხლით გათვალისწინებული ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინაპირობა, კერძოდ, გარემოების შეცვლა ხელშეკრულების დადების შემდეგ, რომელიც განაპირობებს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული უფლება-მოვალეობების განხორციელების შეუძლებლობას. მოცემულ შემთხვევაში, ის ფაქტობრივი გარემოება, რომლის გამოც აპელანტი - შპს „ი-ი“ ვალდებულების შესრულების შეუძლებლობაზე აპელირებს, არსებობდა ხელშეკრულების ძალაში შესვლის მომენტისათვის (იხ. სააპელაციო პალატის მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება 3.2.3.). ამდენად, დაუსაბუთებელია აპელანტის პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ მას არ უნდა დაეკისროს ფიტინგების საიჯარო ქირა, მდგომარეობის შეცვლის გამო.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 329-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადება (ოფერტი) ითვლება შეთავაზებულად, თუ ამ წინადადებაში, რომელიც მიმართულია ერთი ან რამდენიმე პირისადმი, გამოხატულია, რომ წინადადების მიმცემი (ოფერენტი) თანხმობის (აქცეპტის) შემთხვევაში მზადაა შეასრულოს თავისი წინადადება. ამავე კოდექსის 330-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, თანმყოფი პირისათვის გაკეთებულ ოფერტზე პასუხი მაშინვე უნდა იქნეს მიღებული. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არათანმყოფი პირისათვის გაკეთებული ოფერტი შეიძლება მხოლოდ იმ დრომდე იქნეს მიღებული, რა დროშიც ოფერტის მიმცემს, ჩვეულებრივ, შეუძლია დაელოდოს პასუხს. პალატამ აღნიშნა, რომ 2007 წლის 10 სექტემბრის იჯარის ხელშეკრულების 2.2. პუნქტის მიხედვით, თვიური საიჯარო ქირის ოდენობა, მეიჯარის მოთხოვნით, შეიძლება გადაიხედოს რკინიგზის ტრანსპორტის სათათბიროს მიერ დადგენილი სატვირთო ვაგონების გამოყენების საზღაურის მიხედვით. ამავე ხელშეკრულების 9.3 პუნქტის შესაბამისად, ნებისმიერი შეტყობინება, დაკავშირებული ამ ხელშეკრულების ცვლილებასთან, დგება წერილობითი ფორმით. პალატა დადგენილად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საიჯარო ქირის ცვლილებასთან დაკავშირებული ოფერტი შპს „ს-ის” მხრიდან არ იყო გაკეთებული ხელშეკრულებით დადგენილი წესის შესაბამისად და მითუმეტეს, არ იყო აქცეპტირებული შპს „ი-ის“ მიერ. ამდენად, დაუსაბუთებელია შპს „ს. რ-ის” პრეტენზია გაზრდილი ოდენობით საიჯარო ქირის შპს „ი-სათვის“ დაკისრებასთან დაკავშირებით.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს-მ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.
კასატორი მიუთითებს, რომ შპს „ს. რ-ის“ მიერ საქმეში წარდგენილი მტკიცებულებებით დასტურდება შპს „ს. რ-ის“ მიერ მოთხოვნილი საიჯარო ქირისა და პირგასამტეხლოს ოდენობის სისწორე. ასევე შპს „ს. რ-ის“ მიერ სასამართლოში წარდგენილ იქნა შპს „ინ-ის“ 2008 წლის 18 დეკემბრის აუდიტორული დასკვნა 2007/2008 წლების მიუღებელი შემოსავლის გაანგარიშებასთან დაკავშირებით, რომლის მიხედვითაც შპს „ს. რ-ის“ მიუღებელმა შემოსავალმა შეადგინა 1732926.96 ლარი, ხოლო 2009 წლის 21 სექტემბერს შპს „ინ-ის“ მიერ შედგენილი ფინანსური ზარალის გაანგარიშების აქტით შპს „ს. რ-ის“ ზიანმა შეადგინა 1697933.96 ლარი. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს უნდა გაეზიარებინა აღნიშნული აუდიტის დასკვნები და მოწინააღმდეგე მხარისათვის სრულად უნდა დაეკისრებინა მოთხოვნილი თანხა. კასატორის მოსაზრებით, საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით ასევე დასტურდებოდა ის ფაქტი, რომ საიჯარო ქირის გაზრდა განხორციელდა არა ცალმხრივად, არამედ ავტომატურად, როგორც ეს ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული (ტ.3, ს.ფ. 133-140).
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით ასევე გაასაჩივრა შპს „ი-მა“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.
კასატორი მიუთითებს, რომ ექსპერტის დასკვნაში არ იკვეთება მის წინაშე დასმული საკითხების (კერძოდ 2006 წლის 27 ივლისისა და 2007 წლის 10 სექტემბრის ხელშეკრულებებიდან გამომდინარე ვალდებულებების ძირი თანხისა და პირგასამტეხლოს დასაანგარიშებლად), თუ რატომ სჭირდებოდა ექსპერტს 2006 წლის 27 ივლისის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე მიუღებელი შემოსავლის ოდენობის განსაზღვრა და დაანგარიშება. ასევე ექსპერტიზისათვის დამატებითი მასალების წარდგენა მოსარჩელისა და მოპასუხის მიერ განხორციელდა სასამართლოს გარეშე. კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა შპს „ი-ის“ მოსაზრებები 2006 წლის 27 ივლისის იჯარის ხელშეკრულების ქირისა და პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულების არარსებობის თაობაზე. კასატორის მითითებით, საქმეში არ არის წარმოდგენილი დამადასტურებელი დოკუმენტი, ან სხვა რაიმე მტკიცებულება იმისა, რომ შპს „ს. რ-მ“ შპს „ი-ს“ სახელშეკრულებო ვალდებულების დარღვევის გამო გაუგზავნა წერილობითი გაფრთხილება და განუსაზღვრა 30 დღიანი ვადა შეუსრულებელი პირობის შესრულებისათვის, ხოლო კასატორი მიიჩნევს, რომ ქირის გადაუხდელობის ფაქტზე შპს „ს. რ-ა“ ვალდებული იყო გაეგზავნა წერილობითი გაფრთხილება და განესაზღვრა ვადა. აღნიშნული გაფრთხილებით კი მოპასუხე თავიდან აიცილებდა პირგასამტეხლოს ოდენობის გაზრდას (ტ.3, ს.ფ. 145-160).
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ს. რ-ის“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრები არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ს. რ-ის“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრები, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, შპს „ს. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე შპს „ს. რ-ის“ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70% – 5600 ლარი. შპს „ი-ს“ უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე შპს „ჰ. ს. ი. ჯ-ის“ მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი) 70% – 5600 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. სს „ს. რ-ის“ და შპს „ი-ის“ საკასაციო საჩივრები, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ სს „ს. რ-ს“ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს შპს „ს. რ-ის“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 26 მარტი, საგადახდო დავალების ნომერი 145, ანგარიში: სს ბანკი „რესპუბლიკა“, ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 70% – 5600 ლარი სს ბანკი „რესპუბლიკის“ მეშვეობით;
3. კასატორ შპს „ი-ს“ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს შპს „ჰ. ს. ი. ჯ-ის“ მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (8000 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 23 აპრილი, ანგარიში: სს ბანკი „რესპუბლიკა“, ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 70% – 5600 ლარი სს ბანკი „რესპუბლიკის“ მეშვეობით;
4. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
