საქმე №ას-750-704-2012 22 ივნისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ა. მ-ი (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სს „...“ (თ-ი) (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის, სახელფასო და ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, სამეთვალყურეო საბჭოს სხდომის ოქმისა და საშტატო განრიგის ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ა. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „...“ (თ-ის) მიმართ და მოითხოვა სს „...-ის“ 2011 წლის 5 აპრილის №9კ ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განცდურის, სახელფასო და ადვოკატის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯების, მორალური და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება, სამეთვალყურეო საბჭოს №7 სხდომის ოქმისა და ლოჯისტიკის დეპარტამენტის საშტატო განრიგის ბათილად ცნობა შემდეგი საფუძვლებით:
1978 წლის 15 სექტემბრიდან მოსარჩელე მუშაობდა მოპასუხე საზოგადოებაში სხვადასხვა თანამდებობებზე განუსაზღვრელი ვადით დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე. მისი ხელფასი შეადგენდა საშუალოდ 723 ლარს.
2011 წლის 25 მარტს სამხედრო პოლიციის წარმომადგენელმა სს „...-ს“ გადასცა კითხვარი გრიფით – „საიდუმლო“, რისი შევსებაც დაევალა უპირობოდ ყველა თანამშრომელს. კითხვარი გულისხმობდა პირადი საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის სამხედრო პოლიციისათვის გადაცემას, რაზეც მოსარჩელემ და რამდენიმე თანამშრომელმა უარი განაცხადეს.
აღნიშნულის შემდეგ მითითებული პირები და, მათ შორის, ა. მ-ი გათავისუფლდნენ სამსახურიდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის დ“ პუნქტისა და 38-ე მუხლის მესამე ნაწილის საფუძველზე, რაც წარმოადგენს დისკრიმინაციასა და დევნას კანონისმიერი აზროვნებისა და მოქმედებისათვის. მითითებულის გამო მოსარჩელეს მიადგა მორალური და მატერიალური ზიანი. ამასთან, მოპასუხეს გააჩნდა სახელფასო დავალიანება მოსარჩელის მიმართ და გადასახდელი ჰქონდა ა.მ-ის მივლინებაში ყოფნის დროს მოსარჩელის მიერ გაღებული ხარჯები.
მოსარჩელისა და სხვა პირთა გათავისუფლების შემდეგ, 2011 წლის 18 ივლისს შედგა საზოგადოების სამეთვალყურეო საბჭოს სხდომა, რომლის №7 ოქმით დადგინდა ლოჯისტიკის დეპარტამენტის ახალი საშტატო განრიგი და უკანონოდ გაუქმდა მითითებულ პირთა მიერ გათავისუფლებამდე დაკავებული თანამდებობები.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ ა. მ-ის სამუშაოდან გათავისუფლებისას კანონის მოთხოვნები არ დარღვეულა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა სახელფასო დავალიანების – 6584,96 ლარისა და ადვოკატის ხარჯების – 263 ლარის ანაზღაურება, დანარჩენ ნაწილში კი, სარჩელს ეთქვა უარი.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ა. მ-მა გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
1978 წლიდან 2011 წლის 31 მარტამდე ა. მ-ი მუშაობდა სს „...“ თ-ში სხვადასხვა თანამდებობაზე. ბოლოს ა. მ-ს ეკავა სს „...“ თ-ის შესყიდვების დეპარტემენტის მზა ნაკეთობათა შესყიდვის მთავარი სპეციალისტის თანამდებობა და მისი შრომის ანაზღაურება საშემოსავლო გადასახადის გარეშე შეადგენდა 723 ლარს.
2011 წლის 5 აპრილის №09კ ბრძანებით ა. მ-ს შეუწყდა შრომითი ხელშეკრულება 2011 წლის 31 მარტიდან. ბრძანებაში შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლად მიეთითა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნტი და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლის მესამე ნაწილი.
მოსარჩელის მტკიცება, რომ მოპასუხეს გააჩნია მის მიმართ მივლინებასთან დაკავშირებული ხარჯებიდან წარმოშობილი 1594 ლარის ოდენობით დავალიანება საქმეში არსებული მასალებით არ დასტურდება. აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ აღნიშნავს, რომ სამივლინებო ხარჯებიდან წარმოშობილი დავალიანების შესახებ ინფორმაცია სასამართლოს მიერ გამოთხოვილ იქნა სს „...“ თ-საგან. როგორც მოპასუხის 2012 წლის 16 იანვრის №08/801 წერილიდან ირკვევა სს „...“ თ-ს ა. მ-ის მიმართ სამივლინებო ხარჯების დავალიანება არ გააჩნია. ამდენად, პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის მტკიცება მოპასუხის მხრიდან მის მიმართ მივლინებასთან დაკავშირებული ხარჯებიდან წარმოშობილი დავალიანების არსებობის თაობაზე.
სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილით, მე-3 მუხლით, პირველი მუხლის პირველი ნაწილით, და მიიჩნია, რომ აპელანტი სადავოდ ხდის პირველი ინსტანციის სასამართლოს სამართლებრივ შეფასებებს შრომის კოდექსის 37–ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „დ“ პუნქტთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ ხელშეკრულების მოშლას წინ უნდა უძღოდეს კონკრეტული საფუძველი, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ არსებობს.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულების შინაარსის გათვალისწინებით, განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის არსებული შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობიდან გამომდინარე შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ სადავო სამართლებრივი საკითხის გადაწყვეტა არ ექცევა რაიმე სპეციალური კანონით დადგენილ სპეციალური მოწესრიგების ფარგლებში და მხარეთა შორის სადავო საკითხის გადაწყვეტა უნდა მოწესრიგდეს მოქმედი შრომის კოდექსის შესაბამისი ნორმებით.
აღნიშნულთან დაკავშირებით პალატამ ყურადღება გაამახვილა მხარეთა შორის 2008 წლის 1 მაისს გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების №1228 მე–5 მუხლის 5.3. პუნქტით გათვალისწინებულ დათქმაზე, რომლის თანახმადაც: „ხელშეკრულების ვადამდე შეწყვეტა შესაძლებელია საქართველოს შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევებში“.
ამდენად, მხარეთა შორის 2008 წლის 1 მაისის შრომითი ხელშეკრულების დადების მომენტშივე მხარეები ფაქტობრივად შეთანხმდნენ ამ ურთიერთობის შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლებზეც, კერძოდ, მხარეებმა გამოავლინეს ნება, რომ მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა განხორციელებულიყო საქართველოს შრომის კოდექსის შესაბამისად.
სასამართლომ ჩათვალა, რომ მხარეთა შორის დავის სწორად გადაწყვეტისათვის განმსაზღვრელია, სამართლებრივად შეფასდეს ა. მ-სთან შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი და მისი სამართლებრივი ბუნება, რამდენადაც შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძვლის სამართლებრივი ბუნების მიხედვით უნდა განისაზღვროს, თუ კონკრეტულად რომელი ნორმის რეგულირების ფარგლებში ექცევა სადავო საკითხის გადაწყვეტა.
შრომითი ხელშეკრულების მოშლა, როგორც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი, პირდაპირაა გათვალისწინებული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტით და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლით. პალატამ მიიჩნია, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტით გათვალისწინებული დანაწესიდან გამომდინარე, განმტკიცებულია შრომითი ხელშეკრულების მოშლის უფლებამოსილება.
კონკრეტულ შემთხვევაში სადავო ხდება საკითხი იმასთან დაკავშირებით, გააჩნდა თუ არა დამსაქმებელ სს „...“ თ-ს ხელშეკრულების მოშლის შესახებ მოხმობილი ნორმით განმტკიცებული უფლებამოსილების განხორციელების საფუძველი. პალატამ აღნიშნა, რომ დამსაქმებელი თავისი ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმით წარმოადგენს სააქციო საზოგადოებას და, შესაბამისად, კაპიტალური ტიპის საზოგადოებას, რომელიც, თავის მხრივ, გულისხმობს ორიენტირებას მოგებაზე. ამასთან, გასათვალისწინებელია სს „...“ თ-ის საქმიანობის სპეციფიკურობაც, რაც გარკვეულწილად გულისხმობს სხვადასხვა სახის (სამხედრო, სახელმწიფო) საიდუმლოების შემცველ ინფორმაციასთან თანამშრომლების შემხებლობასაც. აღნიშნული კი, განაპირობებს დასაქმებულთა მიმართ დიდ ნდობით. პალატის მოსაზრებით, სს „...“ თ-ი, როგორც დამსაქმებელი, არ შეიძლება შეიზღუდოს მუშაკების თავისუფალ არჩევანში. მხარეთა შორის შეთანმხებული პირობა (შრომითი ხელშეკრულების 5.3. პუნქტი) ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივ საფუძვლებთან დაკავშირებით პალატის მოსაზრებით სწორედ იმ გარემოებაზე მიანიშნებს, რომ დამსაქმებელმა წინასწარვე შეათანხმა დასაქმებულთან ხელშეკრულების მოშლის გზით, ანუ ცალმხრივად ყოველგვარი მიზეზის მითითების გარეშე ხელშეკრულების შეწყვეტის სამართლებრივი შესაძლებლობა.
პალატის მოსაზრებით, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საკმარის საფუძველს არ ქმნის აპელანტის პრეტენზია, რომ რეალურად სამსახურიდან გათავისუფლების მიზეზი იყო მისთვის სამსახურში გადაცემული კითხვარის მის მიერ შეუვსებლობა, რაც დასტურდება საქმეში მოწმედ დაკითხული პირების – კ. ყ-ისა და ი. ჭ-ის ჩვენებებით. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კ. ყ-ისა და ი. ჭ-ის ჩვენებები არ არის საკმარისი იმ მტკიცების გასაზიარებლად, რომ მოსარჩელის მიმართ განხორციელდა დისკრიმინაცია და დევნა კანონისმიერი აზროვნებისა და მოქმედებისათვის, რამდენადაც მოწმეთა ჩვენებებით არ დასტურდება, რომ ა.მ-სათვის გადაცემული კითხვარი შეიცავდა ისეთ საკითხებს და საჭიროებდა ისეთი ინფორმაციის დაფიქსირებას, რაც გამოიწვევდა პირადი საიდუმლოების შესახებ უფლების დარღვევას. ამასთან, მხოლოდ მოწმეთა ჩვენება არ არის საკმარისი იმ გარემოების დასადასტურებლად, რომ ა. მ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების მიზეზი სწორედ ის გახდა, რომ მის მიერ არ შევსებულა მისთვის გადაცემული ფორმულარი.
პალატამ ყურადღება გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ თავად მოწმედ დაკითული პირებიც წარმოადგენდნენ სს „.“ თ-ის თანამშრომლებს და მათი გათავისუფლებაც მოხდა იმავე ბრძანებით, რომლითაც გათავისუფლდა ა.მ-ი. შესაბამისად, მათ მიერ მიცემული ჩვენება კითხვარის შინაარსთან დაკავშირებით და მათი შეფასება შესაძლოა იყოს მოტივირებული იმ გარემოებით, რომ მათ მიმართაც შეწყდა შრომითი ურთიერთობა. ამდენად, კითხვარის შინაარსთან დაკავშირებით აპელანტის მტკიცება, რომ იგი გულისხმობდა პირადი საიდუმლოების შემცველი ინფორმაციის გამჟღავნებას, მოკლებულია დამაჯერებლობას. ამასთან, პალატამ აღნიშნა, რომ დამსაქმებელი ზემოთ მითითებული გარემოებების გამო და მხარეთა შორის გაფორმებული შრომითი ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, აღჭურვილი იყო უფლებამოსილებით, ცალმხრივად შეეწყვიტა ა.მ-თან შრომითი ხელშეკრულება მისი მოშლის გზით, აპელანტის მხრიდან იმ გარემოებაზე აქცენტირება, რომ სწორედ კითხვარის შეუვსებლობა გახდა მისი სამსახურიდან უკანონოდ გათავისუფლების მიზეზი, მოკლებულია საფუძვლიანობას.
სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ აპელანტი 1978 წლიდან მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში და რაიმე ნიშნის მიხედვით დევნას არ განიცდიდა. შესაბამისად, არადამაჯერებელია მტკიცება, რომ ა. მ-ი სხვა თანამშრომლებისაგან კონკრეტულ შემთხვევაში გამოირჩეოდა კანონისმიერი აზროვნებითა და მოქმედებით, რის გამოც განიცადა დამსაქმებლის მხრიდან დევნა.
ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ სს „...“ თ-ი, როგორც დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, ა. მ-თან განეხორციელებინა 2008 წლის შრომითი ხელშეკრულების 5.3. პუნქტით და შრომის კოდექსის 37–ე მუხლის „დ“ პუნქტით გათვალისწინებული უფლებამოსილება ხელშეკრულების მოშლის თაობაზე.
რამდენადაც დადგინდა ა. მ-თან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის უფლებამოსილება სს „...“ თ-ის მხრიდან და, შესაბამისად, არ არსებობს სადავო ბრძანების ბათილობის საფუძველი, პალატამ ჩათვალა, რომ სასარჩელო მოთხოვნები სამსახურში აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების თაობაზე მოკლებულია საფუძვლიანობას და პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად უთხრა უარი მოსარჩელეს მათ დაკმაყოფილებაზე.
ამასთანავე, სასამართლოს მითითებით, არ გამოიკვეთა რა სადავო ბრძანების უკანონოდ ცნობის წინაპირობა და არ არსებობს ა. მ-ის სამსახურში აღდგენის სამართლებრივი საფუძველი, გამოირიცხება სამეთვალყურეო საბჭოს №7 სხდომის ოქმისა და ლოჯისტიკის დეპარტამენტის საშტატო განრიგის ბათილად ცნობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნისადმი მოსარჩელის მხრიდან ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობაც, ვინაიდან მისი მატერიალურ-სამართლებრივი მდგომარეობა ვერანაირ უფლებრივ გაუმჯობესებას ვერ განიცდის სადავო ოქმისა და საშტატო განრიგის ბათილად ცნობის შემთხვევაში. ანუ ა.მ-ის იურიდიული ინტერესი სადავო ოქმის და საშტატო განრიგის ბათილობის შესახებ მოთხოვნისადმი გამოკვეთილი იქნებოდა იმ შემთხვევაში, თუკი დადგინდებოდა გათავისუფლების შესახებ სადავო ბრძანების ბათილობის საფუძვლები.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე მუხლის ნორმის დანაწესიდან გამომდინარე კი, პალატა მიუთითებს, რომ აღიარებითი კატეგორიის სარჩელის (სასარჩელო მოთხოვნის) დაკმაყოფილების ერთ-ერთ აუცილებელ წინაპირობას წარმოადგენს აღიარებითი მოთხოვნისადმი მოსარჩელის მხრიდან იურიდიული ინტერესის არსებობა. ვინაიდან სადავო ოქმისა და საშტატო განრიგის ბათილობის შესახებ მოთხოვნისადმი მოსარჩელის ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობა გამორიცხულია, არ არსებობს ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობაც.
პალატის მოსაზრებით, ფაქტობრივ დასაბუთებას მოკლებულია სასარჩელო მოთხოვნა ა. მ-ის მივლინებასთან დაკავშირებით დამსაქმებლის მხრიდან წარმოშობილი დავალიანების – 1594 ლარის ანაზღაურებასთან დაკავშირებით, ასევე სამივლინებო ხარჯის გამო წარმოშობილი დავალიანების – 1594 ლარის გადაუხდელობით გამოწვეული ზიანის – გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ თვეზე 31,88 ლარის ანაზღაურების შესახებ მოთხოვნაც.
რაც შეეხება, სასარჩელო მოთხოვნას მორალური ზიანის სახით მოპასუხისათვის 2169 ლარის დაკისრების თაობაზე, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და სამართლებრივი დასკვნები მოცემულ მოთხოვნასთან დაკავშირებით და ჩათვალა, რომ სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლისა და 413-ე მუხლის დანაწესზე მითითებით სწორად შეაფასა, რომ კონკრეტულ შემთხვევაში არ არსებობდა ხსენებულ ნორმათა კვლიფიკაციისა და ამ ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივი შესაძლებლობა იმის გათვალისწინებით, რომ მოპასუხის მხრიდან მართლსაწინააღმდეგო ქმედება არ განხორციელებულა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ა. მ-მა გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ საერთოდ გვერდი აუარა იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რაც წარმოადგენს ა.მ-ის სამსახურიდან გათავისუფლების მიზეზს და მხარეთა ახსნა-განმარტებითა და მოწმეთა ჩვენებებით ცალსახად დასტურდება. სასამართლოს სათანადოდ არ შეუფასებია სამხედრო პოლიციისათვის გადასაცემი კითხვარის შეუვსებლობის გამო კასატორის სამუშაოდან დათხოვა, რაც დაადასტურეს მოწმეებმა კ.ყ-მა და ი.ჭ-მა. პალატას არ გამოუკვლევია ის ფაქტი, იმყოფებოდა თუ არა კასატორი სამსახურებრივ მივლინებაში 2006 წლის 7-13 ივნისს, რის შემდეგაც გამოარკვევდა, სამივლინებო დავალიანების არსებობას.
სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტი და 38-ე მუხლი, როდესაც მიიჩნია, რომ დამსაქმებელს ნებისმიერ დროს, ყოველგვარი დასაბუთებისა და წინასწარი გაფრთხილების გარეშე შეუძლია, გაათავისუფლოს მუშაკი სამსახურიდან. ამასთან, ნორმათა ასეთი განმარტება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკას. სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ დამსაქმებლის ხსენებული უფლება შეუზღუდავი არ არის და ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით. აღნიშნულის გარანტია საქართველოს კონსტიტუციის მე-6, მე-7, 30-ე, 39-ე მუხლები, ადამიანის უფლებათა დეკლარაციის 22-ე, 23-ე მუხლები, ევროპის სოციალური ქარტიის 4.4 მუხლი, ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის მე-6 და მე-7 მუხლები, რაც სასამართლომ არ გამოიყენა.
სამივლინებო ხარჯების გარდა, ყველა სხვა საკითხი სასამართლომ არასწორად დაუკავშირა 2011 წლის 5 აპრილის კასატორის სამუშაოდან დათხოვნის სადავო ბრძანებას და არ დააკმაყოფილა იმ მოტივით, რომ ხსენებული ბრძანება კანონიერად ჩათვალა.
სასამართლომ არასწორად არ მიიღო ა.მ-ის მიერ წარდგენილი ახალი მტკიცებულება – მისი ძველი პასპორტი, რომლითაც დასტურდებოდა მხარის მივლინებაში საზღვარგარეთ გასვლის ფაქტი და არ დაკითხა მოწმე მოსარჩელის მივლინებაში ყოფნასთან დაკავშირებით, ვინაიდან დირექტორის წერილით არ ირკვევა, იმყოფებოდა თუ არა კასატორი სადავო მივლინებაში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 მაისის განჩინებით ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ შეისწავლა საკასაციო საჩივრის საფუძვლები, შეამოწმა გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთება და მიიჩნევს, რომ ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში უნდა გაუქმდეს და საქმე ამ ნაწილში დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად შემდეგ გარემოებათა გამო:
უპირველეს ყოვლისა, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 29 სექტემბრის გადაწყვეტილება მოსარჩელე ა. მ-მა სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მისი სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში, შესაბამისად, სააპელაციო პალატის განჩინება ამ გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე სახელფასო დავალიანების ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში საკასაციო სასამართლოს მსჯელობის საგანი ვერ გახდება.
რაც შეეხება სააპელაციო სასამართლოს განჩინების დანარჩენ ნაწილს საკასაციო პალატა არ ეთანხმება მის დასაბუთებას, კერძოდ:
სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მხარე განთავისუფლებულია შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად. აღნიშნული ნორმის საფუძველზე დამსაქმებელს უფლებამოსილება – შეეწყვიტა მხარეთა შორის არსებული გარიგება – სასამართლომ შეუზღუდავ უფლებად მიიჩნია. საკასაციო სასამართლო ამ მოსაზრებას არ ეთანხმება. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი განსაზღვრავს შრომის ხელშეკრულების მოშლის საფუძველს ანუ ეს ნორმა შრომის ხელშეკრულების მხარეებს ანიჭებს უფლებამოსილებას, შეწყვიტონ მათ შორის არსებული სამართლებრივი ურთიერთობა ხელშეკრულების მოშლის გზით. მაგრამ პალატა მიიჩნევს, რომ მითითებული ნორმით მხარეთათვის მინიჭებული ხელშეკრულების მოშლის უფლება არ არის შეუზღუდავი, რამეთუ არ არსებობს აბსოლუტური, შეუზღუდავი სამოქალაქო უფლება. იგი ყოველთვის შემოფარგლულია მისი განხორციელების მართლზომიერებით.
სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. სასამართლოს უპირველესი ამოცანაც სამოქალაქო უფლების მართლზომიერად განხორციელების უზრუნველყოფაში მდგომარეობს. ნებისმიერი დავის განხილვისას, როგორც წესი, სასამართლო ამოწმებს უფლების გამოყენებისა და ვალდებულების შესრულების მართლზომიერების საკითხს და მის საფუძველზე აფასებს მხარეთა მიერ სასამართლოს წინაშე დაყენებულ მოთხოვნათა მართებულობას. წინააღმდეგ შემთხვევაში სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება თავის მნიშვნელობას კარგავს. უფლების გამოყენების მართლზომიერების შესაფასებლად კი აუცილებელია მისი გამოყენების განმაპირობებელ გარემოებათა მართლზომიერების შეფასება.
შრომითი დავის განხილვისას სასამართლომ უნდა შეაფასოს, დაირღვა თუ არა მხარეთა უფლებები ამა თუ იმ სამართლებრივი აქტის თუ მოქმედების განხორციელების შედეგად, უნდა დადგინდეს დაირღვა თუ არა მხარეთა თანასწორობის პრინციპი, ხომ არ განხორციელდა დისკრიმინაცია და ა.შ. ამ ამოცანის შესრულება კი შეუძლებელია, თუ სასამართლოსათვის უცნობია ხელშეკრულების მოშლის მიზეზი და უცნობია ან არ დადგინდა დავის წარმოშობის მიზეზი.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს ზემოთ მითითებული მსჯელობა წინააღმდეგობაშია შრომის სამართლის უზოგადეს პრინციპებთან, კერძოდ, შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, შრომითი ურთიერთობა ეფუძნება მხარეთა თანასწორუფლებიანობას. იმავე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად კი, აკრძალულია ნებისმიერი სახის დისკრიმინაცია. პალატა მიიჩნევს, რომ შრომითი დავების გადაწყვეტისას დაცულ უნდა იქნეს როგორც მითითებული, ასევე კონსტიტუციითა და სხვა ნორმატიული აქტებით რეგულირებული ადამიანის უფლებანი და თავისუფლებანი, ხოლო ამ უფლებათა დარღვევის შეფასება შეუძლებელია ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლის არცოდნის შემთხვევაში.
საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მოსაზრებას ვერც იმასთან დაკავშირებით, რომ, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში არ გამოიკვეთა სადავო ბრძანების უკანონოდ ცნობის წინაპირობა და არ არსებობს ა. მ-ის სამსახურში აღდგენის სამართლებრივი საფუძველი, გამოირიცხება სამეთვალყურეო საბჭოს №7 სხდომის ოქმისა და ლოჯისტიკის დეპარტამენტის საშტატო განრიგის ბათილად ცნობის შესახებ სასარჩელო მოთხოვნისადმი მოსარჩელის მხრიდან ნამდვილი იურიდიული ინტერესის არსებობაც, რადგან მისი მატერიალურ-სამართლებრივი მდგომარეობა ვერანაირ უფლებრივ გაუმჯობესებას ვერ განიცდის სადავო ოქმისა და საშტატო განრიგის ბათილად ცნობის შემთხვევაში.
საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სასამართლო ვერ იმსჯელებს მოსარჩელის სამუშაოზე აღდგენის მართლზომიერებაზე, თუ არ გაირკვევა იმ საშტატო ერთეულის გაუქმების კანონიერების საკითხი, სადაც სამუშაოზე აღდგენის შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების შემთხვევაში მხარე აღდგენილ უნდა იქნეს სამსახურში. ამდენად, აღნიშნული გარემოება წარმოადგენს სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების კიდევ ერთ საფუძველს.
საკასაციო სასამართლო დაუსაბუთებლად თვლის კასატორის შუამდგომლობას მის მიერ მტკიცებულების სახით ა. მ-ის ძველი პასპორტის წარდგენასთან დაკავშირებით, ვინაიდან აღნიშნული დოკუმენტი არ ამტკიცებს ა.მ-ის მიმართ სამივლინებო თანხის დავალიანების არსებობას. ამ კუთხით მნიშვნელოვანია, რომ სს „...-ს“ (თ-ს) დასაბუთებული შესაგებლის წარდგენის გზით არ უარუყვია ა. მ-ის სადავო მივლინებაში ყოფნის ფაქტი. საზოგადოების დირექტორის წერილით მოპასუხემ გამოთქვა თავისი პოზიცია, რომ სს „...-ს“ მოსარჩელის მიმართ მსგავსი დავალიანება არ გააჩნია, თუმცა საკასაციო პალატა ეთანხმება ა. მ-ის პრეტენზიას, რომ ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოს აღნიშნული საკითხი სათანადოდ არ გამოუკვლევია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის პირველი ნაწილის მეორე წინადადების თანახმად, სასამართლოს შეუძლია შესთავაზოს მხარეებს წარმოადგინონ დამატებითი მტკიცებულებები, ხოლო 203-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის მიხედვით, სასამართლოს მთავარ სხდომაზე განხილვისათვის საქმის მოსამზადებლად მოსამართლეს შეუძლია, დაავალოს მხარეებს შეავსონ, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში განმარტონ მათ მიერ წარმოდგენილი წერილობითი მასალები, წინადადება მისცეს მათ წარმოადგინონ საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ნივთები თუ დოკუმენტები. ამდენად, კანონმდებელი შესაძლებლობას აძლევს სასამართლოს, საჭიროებისამებრ დაავალოს მხარეებს, წარადგინონ მტკიცებულებანი სადავო ფაქტობრივი გარემოებების სწორად დადგენაში ხელის შესაწყობად.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატას უნდა ეხელმძღვანელა ზემოხსენებული ნორმებით და დაევალებინა სს „...-სათვის“ (თ-ისათვის) იმ მტკიცებულებების წარდგენა (ბრძანება მივლინების შესახებ, სამივლინებო ხარჯების მოთხოვნის საბუთი და ა.შ), რაც დაადასტურებდა ა. მ-ის სადავო მივლინებაში ყოფნისა და აღნიშნულისათვის სათანადო ანაზღაურების მიღების ფაქტებს, რაც მას არ განუხორციელებია. შესაბამისად, მითითებული სადავო გარემოება ითხოვს დამატებით შესწავლას, რის შემდეგაც სასამართლო და არა სს „...-ის“ დირექტორი შეაფასებს სამივლინებო დავალინების არსებობა-არარსებობის საკითხს.
ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომიდნარე, საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა შეამოწმოს სამეთვალყურეო საბჭოს №7 სხდომის ოქმისა და ლოჯისტიკის დეპარტამენტის საშტატო განრიგის კანონიერება, დაადგინოს აპელანტის სამსახურიდან გათავისუფლების საფუძველი, რის გარეშეც შეუძლებელია, შეფასდეს მხარეთა შორის გარიგების მოშლის მართლზომიერება და განჩინების კვლევით ნაწილში მითითებული საპროცესო მოქმედებების გათვალისწინებით გამოიკვლიოს მოსარჩელის მივლინებაში ყოფნისა და სამივლინებო ხარჯების ანაზღაურების საკითხი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ა. მ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 თებერვლის განჩინება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში და საქმე ამ ნაწილში დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
