¹ ბს-499-428-კ-04 1 მარტი, 2005 წ.,

ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: ნ. სხირტლაძე (თავმჯდომარე),

ნ.კლარჯეიშვილი (მომხსენებელი),

ი. ლეგაშვილი

დავის საგანი: ადმინისტრაციული აქტების ბათილად ცნობა.

აღწერილობითი ნაწილი:

2001წ. 3 ოქტომბერს გ. მ-მა სარჩელი აღძრა გორის რაიონულ სასამართლოში ქურთის თემის მიწის მართვის სამმართველოს, ასევე, ზ. კ-ის და ლ. ო-ის მიმართ და მოითხოვა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-23-ე მუხლების საფუძველზე, სოფ. ... მიწის რეფორმის საპრივატიზაციო კომისიის 1997წ. 11 ივნისის გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა, რომლითაც მის სარგებლობაში არსებული 0,26 ჰა მიწის ნაკვეთი გამოეყოთ მესამე პირებს _ ზ. კ-ესა და ლ. ო-ს, თითოეულს 0,13 ჰა და მითითებული მიწის ნაკვეთის მოსარჩელის საკუთრებად აღრიცხვა იმ მოტივით, რომ მიწის რეფორმის კომისიის მითითებული აქტი პირდაპირ და უშუალო ზიანს აყენებს და ზღუდავს მის კანონიერ უფლებას. მოსარჩელის განმარტებით, იგი დაბადებიდან ცხოვრობს სოფ. ... მისი ოჯახი განეკუთვნებოდა საკოლმეურნეო კომლს. 1988წ. 31 ივლისს ოჯახი გაიყარა, რაც დამტკიცდა ქემერტის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის 1988წ. 21 სექტემბრის ¹9 ოქმით. 1989 წელს გ. მ-ს 5-წლიანი ვადით იჯარით გამოეყო 0,26 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც მის მიერ პრივატიზებულ იქნა 1992 წელს, მანამდე კი მოსარჩელე ასევე ფლობდა 0,36 ჰა მიწას.

1997წ. 11 ივნისს ქემერტის მიწის რეფორმის კომისიის აქტით გ. მ-ისათვის 0,26 ჰა მიწის ნაკვეთის გამოყოფა უკანონოდ იქნა მიჩნეული, რის გამოც მას მიწის ნაკვეთი ჩამოერთვა და ამავე აქტით გადაეცა ზ. კ-ესა და ლ. ო-ს სადავო 0,13 _ 0,13 ჰა. აღნიშნულთან დაკავშირებით 1998წ. 27 თებერვალს ზ. კ-ესა და ლ. ო-ს სარჩელი ჰქონდათ აღძრული ცხინვალის რაიონულ სასამართლოში გ. მ-ის მიმართ, რომლითაც ითხოვდნენ 1997წ. 11 ივნისის აქტით მათთვის გადაცემული ნაკვეთით მოპასუხისათვის სარგებლობის აკრძალვას, რაც დაკმაყოფილდა გორის რაიონული სასამართლოს 2000წ. 4 აპრილის გადაწყვეტილებით და გ. მ-ს აღეკვეთა მოსარჩელეებისათვის მიკუთვნებული 0,26 ჰა მიწის ნაკვეთის სარგებლობა. აღნიშნული გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა თბილისის საოლქო სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა სააპელაციო პალატის 2001წ. 4 ივლისისა და საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო, სამეწარმეო და გაკოტრების საქმეთა პალატის 2002წ. 14 იანვრის განჩინებებით. გ. მ-მა მიიჩნია, რომ 1997წ. 11 ივნისის აქტი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი და ზ. კ-ე და ლ. ო-ი არ უნდა ჩაითვალონ სადავო მიწის ნაკვეთის მესაკუთრეებად, რადგან მათ არ მოუხდენიათ სკ-ის 183-ე მუხლის შესაბამისად მიწის ნაკვეთის საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია.

გ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა გორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 27 მაისის გადაწყვეტილებით, რაც მან სააპელაციო წესით გაასაჩივრა.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2002წ. 27 სექტემბრის საოქმო დადგენილებით საქმეში მოპასუხედ ჩაერთო ქურთის თემის საკრებულო, ხოლო ამავე სასამართლოს 2004წ. 4 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა; გაუქმდა გორის რაიონული სასამართლოს 2002წ. 27 მაისის გადაწყვეტილება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით გ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა; ბათილად იქნა ცნობილი გორის რაიონის სოფ. ... მიწის რეფორმის კომისიის 1997წ. 11 ივნისის გადაწყვეტილება; ბათილად იქნა ცნობილი 1998წ. 14 მარტის მიწის მიღება-ჩაბარების აქტები ზ. კ-ისა და ლ. ო-ისთვის 0,13-0,13 ჰა მიწის გადაცემის თაობაზე და აღდგენილ იქნა სადავო 0,26 ჰა მიწის ფართზე გ. მ-ის უფლებები, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ 1988წ. 31 ივნისის გაყრილობის განაჩენით გ. მ-ის ოჯახი ცალკე კომლად გამოეყო მშობლების ოჯახს. კომლი მუდმივად დაკავებული იყო სოფლის მეურნეობით. 1991წ. მაისამდე გ. მ-ი პარალელურად მუშაობდა ტაქსის მძღოლად. 1997წ. 11 ივნისს მიწის რეფორმის კომისიის გადაწყვეტილებით გ. მ-ის ოჯახი მიჩნეულ იქნა მეორე კატეგორიის მიწათმოსარგებლედ და ჩამოერთვა ზედმეტად რიცხული 0,26 ჰა მიწის ნაკვეთი, რაც 1998წ. 14 მარტის მიღება-ჩაბარების აქტით გადაეცათ ზ. კ-ესა და ლ. ო-ს.

სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა “საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწების რეფორმის შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48 დადგენილების პრაქტიკული განხორციელების დამატებით ღონისძიებათა თაობაზე საქართევლოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 6 თებერვლის ¹128 დადგენილებით, რომლითაც განისაზღვრა საკუთრებაში გადასაცემი საკარმიდამო მიწის ზღვრული ნორმები და დადგინდა, რომ საკარმიდამო მიწების გაცემა უნდა განხორციელებულიყო 1992წ. 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლების მიხედვით.

პალატამ ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ გ. მ-ი და მისი მეუღლე ლ. მ-ი ცალკე კომლად აღირიცხნენ 1988 წლიდან. 1989 წლიდან მათი ოჯახი ყოველწლიურად ასრულებდა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის საწარომოო გეგმას, 1990 წლიდან კი დამატებით აღებული ჰქონდათ და ამუშავებდნენ საიჯარო მიწის ფართს. აღნიშნულის გათვალისწინებით, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ გ. მ-ის ოჯახი განეკუთვნებოდა სოფელში მუდმივად მცხოვრებ და სოფლის მეურნეობით დაკავებულ კომლთა კატეგორიას, რის გამოც მისი მიჩნევა მეორე კატეგორიის მიწათმოსარგებლედ არასწორია. შესაბამისად, უსაფუძვლოა სარეფორმო კომისიის 1997წ. 11 ივნისის გადაწყვეტილება გ. მ-ისთვის სადავო ფართის ჩამორთმევისა და მესამე პირებზე განაწილების შესახებ, რის გამოც იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ზ. კ-ემ და ლ. ო-მა და მოითხოვეს მისი გაუქმება და რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება. კასატორებმა არ გაიზიარეს სააპელაციო სასამართლოს მოტივაცია შემდეგ გარემოებებზე დაყრდნობით:

კასატორთა მითითებით, მიუხედავად იმისა, რომ გ. მ-ი დაიბადა სოფ. ... და 1978 წელს დაოჯახდა, იგი მუშაობდა ქ. ცხინვალში ტაქსის მძღოლად. 1988 წელს გამოეყო დედის კომლს, ცალკე კომლის შექმნის გარეშე. 1989 წელს იჯარით აიღო 0,26 ჰა კოლმეურნეობის მიწის ნაკვეთი. 1997 წელს საპრივატიზაციო კომისიის მიერ შემოწმებულ იქნა მიწის ნაკვეთების გაცემის კანონიერება, რის შემდგომაც კანონიერად მოხდა მისი მიკუთვნება მეორე კატეგორიის კომლისათვის და ზედმეტად რიცხული 0,26 ჰა-ს ჩამორთმევა. კასატორთა აზრით, სააპელაციო სასამართლომ საქმის მასალების შესწავლის გარეშე, კანონის დარღვევით, მიიღო გადაწყვეტილება, რითაც დაირღვა კასატორებისათვის კონსტიტუციის 21-ე მუხლის პირველი ნაწილითა და სკ-ის 170-ე მუხლებით მინიჭებული უფლება, რადგან სადავო ნაკვეთის მესაკუთრეებად საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული იყვნენ ზ. კ-ე და ლ. ო-ი. ასევე დაირღვა სკ-ის 312-ე მუხლის პირველი ნაწილით წარდგენილი საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმცია. გარდა ამისა, კასატორების განმარტებით, გ. მ-ის მიერ გაშვებულ იქნა სადავო აქტების გასაჩივრების ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ხანდაზმულობის ვადა, რადგან სადავო აქტები გ. მ-ისთვის ცრობილი იყო 1998 წლიდან, სარჩელი კი აღძრა 2002 წელს. ამასთან, კასატორის სახელზე მიწის ნაკვეთების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ აღმჭურველი ადმინისტრაცი-ული აქტები გამოცემულია 2000 წლამდე და ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლის თანახმად, მათი ბათილად ცნობა დაუშვებელია.

კასატორების მითითებით, მათთვის სადავო ნაკვეთების გამოყოფის დროს დაცული იქნა “საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ” მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48 დადგენილების მე-11 მუხლის და “მიწის რეგისტრაციის შესახებ” კანონის მე-17 მუხლის მოთხოვნები. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ გ. მ-ს იჯარით ჰქონდა აღებული სადავო ნაკვეთი და მისგან იღებდა მოსავალს, კასატორების განმარტებით აღნიშნულს არ შეიძლება მიენიჭოს უპირატესობა, რადგან გ. მ-ის მიერ ვერ იქნა წარმოდგენილი შესაბამისი მტკიცებულება.

მოწინააღმდეგე მხარე გ. მ-მა სარჩელი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით არ ცნო. მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა და სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვება, რაზეც დაეთანხმა სსიპ “საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს” ქემერტის თემის სარეგისტრაციო სამსახურის წარმომადგენელი. ქემერტის თემის საკრებულოს წარმომადგენელი საკასაციო სასამართლოში არ გამოცხადდა, მაგრამ წერილობით მხარი დაუჭირა საკასაციო საჩივარს, რადგან მათი აზრით, გ. მ-ს სწორად მიენიჭა მიწის მიმღების II კატეგორია.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო პალატა საქმის მასალების გაცნობის, მხარეთა განმარტებების მოსმენის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლიანობის შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერება-დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ზ. კ-ისა და ლ. ო-ის საკასაციო საჩივარი უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 4 თებერვლის გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო:

სსკ-ის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, საკასაციო პალატისთვის სავალდებულოა სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმის მასალებზე დაყრდნობით დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ 1988წ. 31 ივლისის გაყრილობის განაჩენით, რომელიც დამტკიცებულია ქემერტის სასოფლო საბჭოს აღმასკომის 1988წ. 22 სექტემბრის ¹9 ოქმით, სოფ. ... მცხოვრები ვ. მ-ის ოჯახი (კომლი) გაიყო და მეორე კომლად გამოეყო გ. მ-ი. სახელმწიფო ფირმა “ორიონის” მიერ გაცემული ცნობის მიხედვით გ. მ-ი 1991წ. 28 მაისამდე მათ ფირმაში მუშაობდა ტაქსის მძღოლად. სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ ტაქსის მძღოლად მუშაობის პარალელურად გ. მ-ი და მისი ოჯახის წევრები (მეუღლე ლ. მ-ი) დასაქმებულნი იყვნენ სოფლის მეურნეობაში, რაც დასტურდება საქმეში წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების საწარმოო გეგმების შესრულებისა და ანგარიშსწორების ქვითრებით. ამასთან, კასატორებიც აღიარებენ, რომ გ. მ-ს 1989 წლიდან იჯარით ჰქონდა აღებული მიწის ნაკვეთი დასამუშავებლად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა სრულად იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს შეფასებას, რომ ტაქსის მძღოლად მუშაობის პარალელურად გ. მ-ი და მისი მეუღლე მუდმივად ცხოვრობდნენ სოფლად და დასაქმებულნი იყვნენ სოფლის მეურნეობაში, ამიტომ ისინი განეკუთვნებოდნენ პირველი კატეგორიის კომლს და მათი გადაყვანა მე-2 კატეგორიის კომლში არასწორია. საკასაციო პალატის აზრით, შესაბამისად უკანონოა გ. მ-ის, როგორც მე-2 კატეგორიის კომლისათვის, ზედმეტად გამოყოფილი 0,26 ჰა სადავო მიწის ნაკვეთის ჩამორთმევა და კასატორებისათვის გაცემა, რადგან “საქართველოს რესპუბლიკაში სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის რეფორმის შესახებ” საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. 18 იანვრის ¹48 დადგენილების მე-8 პუნქტისა და ქემერტის კოლმეურნეობის მიწის პრივატიზაციის კომისიის 1992წ. 12 აპრილის ¹3 საოქმო გადაწყვეტილებით პირველი კატეგორიის კომლს მიეკუთვნა კომლი, რომელიც მუდმივად ცხოვრობს სოფლად და დასაქმებულნი არის სოფლის მეურნეობაში, რასაც სრულად აკმაყოფილებს გ. მ-ის კომლი, ხოლო მეორე კატეგორიის კომლს მიეკუთვნენ პირები, რომლებიც ჩაწერილნი არიან სოფელში და მუშაობენ სოფლის გარეთ. საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1992წ. ¹128 დადგენილების მე-2 პუნქტის მიხედვით, სარეფორმო მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემა უნდა განხორციელებულიყო 1992წ. 1 იანვრის მდგომარეობით რიცხული კომლებისათვის. ამდენად, საკასაციო საჩივარი აღნიშნულ ნაწილში უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია, ამიტომ არ უნდა დაკმაყოფილდეს და უცვლელად დარჩეს სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, რადგან სასამართლომ წარმოდგენილი მტკიცებულებების სწორი შეფასებითა და ფაქტობრივი გარემოებების მართებული დადგენით, ასევე მიწის რეფორმის შესახებ კანონმდებლობის სწორი გამოყენება-განმარტებით გამოიტანა კანონიერი გადაწყვეტილება გ. მ-ის, როგორც პირველი კატეგორიის კომლის, სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ.

საკასაციო პალატა უსაფუძვლობის გამო ასევე ვერ გაიზიარებს კასატორთა მითითებას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლსა და სარჩელის ხანდაზმულობის შესახებ, რადგან განსახილველი დავის საგანი, კერძოდ, მიწის მიღება-ჩაბარების აქტი სამართლებრივად არ წარმოადგენს აღმჭურველ ადმინისტრაციულ აქტს, რომლის ბათილად ცნობაც ნამდვილად დაუშვებელია ზემოაღნიშნული 218-ე მუხლის მიხედვითარამედ დავის საგანია ადმინისტრაციული გარიგება, რადგან მიწის მიღება-ჩაბარების სადავო აქტებით სახელმწიფომ, ქემერტის თემის საკრებულოს გამგეობის სახით, როგორც ადმინისტრაციულმა ორგანომ ფიზიკურ პირებს: კასატორ ლ. ო-სა და ზ. კ-ეს ადმინისტრაციული კანონმდებლობის საფუძველზე (მიწის რეფორმის შესახებ კანონმდებლობა) უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადასცა უძრავი ქონება, ანუ მოახდინა მიწის განკარგვა (გასხვისება). კასატორებმა არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცეს განსახილველი დავის საგანს. მიწის მიღება-ჩაბარების სადავო აქტები, რომლითაც კასატორებს საკუთრებაში გადაეცათ გ. მ-ისთვის ჩამორთმეული 0,26 ჰა მიწის ნაკვეთი, დაკავშირებულია ადმინისტრაციულ გარიგებასთან, ამიტომ კასატორთა მითითება ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 218-ე მუხლსა და ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებულ გასაჩივრების ხანდაზმულობის 6-თვიანი ვადის გასვლაზე უსაფუძვლოა, რადგან მითითებული ნორმები არეგულირებენ ადმინისტრაციულ აქტებთან დაკავშირებულ დავებს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა ზ. კ-ისა და ლ. ო-ის საკასაციო საჩივარს უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის მოტივით ვერ დააკმაყოფილებს და თვლის, რომ უცვლელად უნდა დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 4 თებერვლის გადაწყვეტილება, რადგან საკასაციო საჩივარში მითითებულ კანონდარღვევები არ არსებობს და სასამართლომ წარმოდგენილ მტკიცებულებათა და ფაქტობრივ გარემოებათა სწორი გამოკვლევა-დადგენითა და მიწის რეფორმის შესახებ კანონმდებლობის მართებული გამოყენება-განმარტებით გამოიტანა კანონიერი გადაწყვეტილება გ. მ-ის სარჩელის დაკმაყოფილების შესახებ.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო პალატამ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი, სსკ-ის 47-ე, 410-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ლ. ო-ისა და ზ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს;

2. უცვლელად დარჩეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა სააპელაციო პალატის 2004წ. 4 თებერვლის გადაწყვეტილება;

3. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.