¹ ბს-50-32-კ-05 11 აპრილი, 2005 წ., ქ. თბილისი

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატა

შემადგენლობა: მ. ვაჩაძე (თავმჯდომარე),

ბ. კობერიძე (მომხსენებელი),

ნ. ქადაგიძე

სარჩელის საგანი: ანაბრებზე შეტანილი თანხის ინდექსაციით ანაზღაურება.

აღერილობითი ნაწილი:

1998წ. 18 ივნისს მოსარჩელე ე. გ-მ სარჩელი აღძრა თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოში მოპასუხეების - სს “.. ..-ის” ჩუღურეთის ¹3/29 ფილიალისა და საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ.

პირველი მოპასუხე სს “.. ..-ის” ჩუღურეთის რაიონის ¹3/29 ფილიალის მიმართ მოსარჩელე მოითხოვდა თავის და მისი ოჯახის წევრთა სახელზე შეტანილ ანაბრებზე რიცხული 184836 საბჭოთა მანეთის ანაზღაურებას დაურიცხავი პროცენტისა და ინდექსაციის გათვალისწინებით, რაც, მოსარჩელის განმარტებით, საერთო ჯამში შეადგენდა 560000 აშშ დოლარის ეკვივალენტ ლარს. მოსარჩელემ მეორე მოპასუხე საქართველოს პრეზიდენტისაგან ითხოვა “მოსახლეობის ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების ინდექსაციის მექანიზმისა და მისი განხორციელების ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 ბრძანებულების დანართებითურთ ბათილად ცნობა.

ე. გ-საგან დამოუკიდებლად, 1999წ. 1 ივლისს მოსარჩელე რ. შ-მა სარჩელი აღძრა თბილისის ვაკე-საბურთალოს რაიონულ სასამართლოში მოპასუხეების _ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “.. ..-ის” საბურთალოს ¹7 ფილიალის მიმართ. მოსარჩელემ ითხოვა მისი და მისივე გარდაცვლილი მეუღლე მ. ც-ის მიერ შემნახველი სალაროს წიგნაკზე შეტანილი 226029 მანეთის შესაბამისი 365000 აშშ დოლარის იძულებითი წესით დაბრუნება.

ორივე საქმე დამოუკიდებლად რამდენჯერმე განიხილა სხვადასხვა ინსტანციის სასამართლომ.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს ადმინისტრაციულ და სხვა კატეგორიის საქმეთა პალატის 2000წ. 15 სექტემბრის განჩინებით ე. გ-სა და რ. შ-ის საკასაციო საჩივრებთან დაკავშირებული საქმეები გაერთიანდა ერთ წარმოებად, ხოლო იმავე პალატის 2001წ. 24 ივლისის განჩინებით მოცემული საქმე განსახილველად გადაეცა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდ პალატას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს დიდი პალატის 2002წ. 21 მარტის განჩინებით რ. შ-ისა და ე. გ-ს საკასაციო საჩივრები დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; გაუქმდა თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2000წ. 16 მაისის და 20 ივლისის გადაწყვეტილებები და გაერთიანებული საქმე არსებითად ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდა იმავე სასამართლოს.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2003წ. 18 დეკემბრის განჩინებით დაინიშნა საფინანსო-ეკონომიკური ექსპერტიზა და საექსპერტო დაწესებულებიდან დასკვნის მიღებამდე შეჩერდა საქმის წარმოება.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის ექსპერტის 2004წ. 27 მაისის დასკვნით რ. შ-ის სახელზე სს “.. ..-ის” ¹7 ფილიალში გახსნილ საანაბრო ანგარიშებზე ნაშთის სახით, ინდექსაციის გათვალისწინებით, 2004წ. 1 იანვრის მდგომარეობით უნდა ირიცხებოდეს 1553719 ლარი (736361 აშშ დოლარი), ხოლო ე. გ-ს სახელზე სს “.. ..-ის” ფოთის, გარდაბნის, თბილისის დიდუბისა და მთაწმინდის ფილიალების საბანკო ანგარიშებზე 2004წ. 1 იანვრის მდგომარეობით - 50226 ლარი (18543 აშშ დოლარი).

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 10 ივნისის განჩინებით განახლდა შეჩერებული საქმის წარმოება.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 9 აგვისტოს საოქმო განჩინებით გარდაცვლილი ე. გ-ს უფლებამონაცვლედ მოცემულ საქმეში ჩაება მისი ქალიშვილი ე. გ-.

თბილისის საოლქო სასამართლოს დაზუსტებული სარჩელით მიმართეს მოსარჩელეებმა რ. შ-მა და ე. გ-მ მოპასუხეების _ საქართველოს პრეზიდენტის, საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “.. ..-ის” მიმართ.

მოსარჩელეები ითხოვდნენ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის, სკ-ის 361-ე, 383-ე, 389-ე მუხლებისა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის ექსპერტის 2004წ. 25 მაისის დასკვნის შესაბამისად, მათ სასარგებლოდ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “.. ..-ისთვის” სოლიდარულად 1613945 ლარის, კერძოდ, რ. შ-ის სასარგებლოდ _ 1553719 ლარის, ხოლო ე. გ-ს სასარგებლოდ _ 60226 ლარის დაკისრებას.

პირველი მოპასუხე საქართველოს პრეზიდენტის წარმომადგენელი სარჩელს არ დაეთანხმა და სასამართლო სხდომაზე განმარტა, რომ მოსარჩელეებს არ გააჩნდათ კონკრეტული მოთხოვნა საქართველოს პრეზიდენტის მიმართ.

პირველი მოპასუხის წარმომადგენელმა ითხოვა სარჩელის მხოლოდ ნაწილობრივ დაკმაყოფილება. მისი განმარტებით, მოსარჩელეებს ვერ დაუბრუნდებოდათ სადავო თანხა ინდექსაციის გათვალისწინებით, იმ მოტივით, რომ “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, მოსახლეობის მიერ ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში შეტანილი ანაბრების ინდექსაციით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულ იქნა სახელმწიფოს საშინაო ვალად. ამ მიზეზით, კანონის მიღებამდე, რომელიც მოაწესრიგებდა სადავო ურთიერთობებს, არ დაიშვებოდა შეტანილი ანაბრების ინდექსაციით ანაზღაურება.

აღნიშნული პოზიცია გაიზიარეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროსა და სს “.. ..-ის” წარმომადგენლებმა. ამასთან, სს “.. ..-ის” წარმომადგენელმა განმარტა, რომ საქმის განხილვის დროისთვის რ. შ-ის სახელზე არსებულ ანაბარზე საბანკო ორგანიზაციაში ირიცხებოდა ინდექსაციის გარეშე ანაბარი 0,15 ლარის ოდენობით. რ. შ-ს ეკუთვნოდა, აგრეთვე, მისი გარდაცვლილი მეუღლე გიორგი ც-ის სახელზე გახსნილ ანაბარზე რიცხული თანხა ნაშთის სახით, ინდექსაციის გარეშე, რაც შეადგენდა 0,9 ლარს. შესაბამისად, საერთო ჯამში რ. შ-ის სარჩელი უნდა დაკმაყოფილებულიყო ინდექსაციის გარეშე 1 ლარისა და 05 თეთრის ოდენობით. ე. გ-ს (უფლებამონაცვლე მისი შვილი ე. გ-ა) სახელზე გახსნილ ანაბარზე სს “.. ..-ის” მონაცემებით, ნაშთის სახით ირიცხებოდა 0,23 ლარი. შესაბამისად, მეორე მოსარჩელის სასარგებლოდ სარჩელი შეიძლებოდა დაკმაყოფილებულიყო 0,23 ლარის ფარგლებში.

თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 8 ნოემბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ; სს “.. ..” რ. შ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1 ლარი და 0,5 თეთრი, ხოლო ე. გ-ს სასარგებლოდ _ 0,23 ლარი; სარჩელს დანარჩენ ნაწილში უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე;

სასამართლო კოლეგიამ მიიჩნია, რომ დღეისათვის არ მოქმედებს ნორმატიული აქტი, რომელიც ითვალისწინებს მოსახლეობის მიერ ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში შეტანილი ანაბრების ინდექსირებას. ამასთან, მოქმედებს ნორმა, რომლის თანახმად, ლარის მიმოქცევაში გაშვებამდე _ 1995წ. 2 ოქტომბრამდე საბანკო ანგარიშებზე რიცხული ნაშთების ინდექსაცია არ ხდება კანონით დადგენილი შემთხვევების გარდა.

სასამართლო კოლეგიამ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეებს ეკუთვნით ინდექსაციის გარეშე ის თანხები, რომლებიც მოსარჩელეთა ანაბრებზე ირიცხება ნაშთის სახით. სასამართლო კოლეგიამ რ. შ-ის სასარგებლოდ სს “.. ..-ისათვის” დარიცხული 1,05 ლარი გამოიყვანა რ. შ-ის სახელზე რიცხული ანაბრის ნაშთისაგან, რომელიც შეადგენს 0,15 ლარს და მისი გარდაცვლილი მეუღლის სახელზე რიცხული ანაბრის ნაშთისაგან, რომელიც 0,9 ლარია.

აღნიშნული გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს რ. შ-მა და ე. გ-მ

საკასაციო საჩივარში მითითებულია, რომ აღნიშნულ დავასთან დაკავშირებით, მოსარჩელეთა შუამდგომლობის საფუძველზე, 2003წ. 18 დეკემბერს საოლქო სასამართლომ მიიღო განჩინება საფინანსო-ეკონომიკური ექსპერტიზის დანიშვნის შესახებ, რაზედაც საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის ექსპერტმა 2004წ. 25 მაისს შეადგინა დასკვნა, რომელსაც ეყრდნობა სასარჩელო მოთხოვნა, ვინაიდან იგი სწორია და კანონიერი, რამდენადაც ობიექტურად ასახავს თანხის ოდენობას.

კასატორის განმარტებით, დავის საგანს წარმოადგენს ყოფილი საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო შემნახველ ბანკ “ს-ში” მოსარჩელეების ანგარიშებზე ანაბრების სახით რიცხული თანხების დაბრუნება და მოპასუხეების მიმართ თანხის გადახდის დაკისრება მოსარჩელეთა სასარგებლოდ. “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის “ა” ქვეპუნქტის თანახმად, აღნიშნულ ანაბრებზე რიცხული თანხები საქართველოს სახელმწიფოს მიერ აღიარებულია სახელმწიფოს საშინაო ვალად, კერძოდ, მოსახლეობის მიერ ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში შეტანილი ანაბრების ინდექსაციით წარმოშობილი დავალიანება სახელმწიფომ აღიარა სახელმწიფოს საშინაო ვალად. ასევე, ამავე მუხლის მე-2 ნაწილში მითითებულია, რომ მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულების დაფარვა მოხდეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 და ¹717 ბრძანებულებების შესაბამისად, რომლებიც ეხებოდა მოსახლეობის ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების ინდექსაციის მექანიზმსა და მისი განხორციელების ღონისძიებებს. რაც შეეხება თვით საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 და ¹717 ბრძანებულებებს, მოსარჩელეების მიერ განხორციელებული მრავალწლიანი სამართლებრივი დავების საფუძველზე, 2001წ. 2 ივლისს საქართველოს პრეზიდენტმა მიიღო ¹258 ბრძანებულება, რომლის პირველი პუნქტით ძალადაკარგულად ჩაითვალა საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 ბრძანებულება “მოსახლეობის ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების ინდექსაციის მექანიზმისა და მისი განხორციელების ღონისძიებათა შესახებ.”

კასატორები აღნიშნავენ, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 2 ივლისის ¹258 ბრძანებულების მიხედვით, ასევე, ძალა დაკარგა “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლის მე-2 ნაწილმა, რომლის თანახმად, მოცემული სახელმწიფო სავალო ვალდებულების დაფარვა უნდა მოხდეს საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიერ საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 და ¹717 ბრძანებულებების შესაბამისად. რადგან არ არსებობს სამართლებრივი რეგულირების კონკრეტული ნორმა კონკრეტულ შემთხვევაში, მაშინ სახელმწიფო და თვით სასამართლო ვალდებულია, იხელმძღვანელოს “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლით, აგრეთვე, სკ-ის 361-ე, 383-ე, 389-ე მუხლებითა და საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის მიერ 2004წ. 25 მაისის დასკვნით.

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს ექსპერტიზისა და სპეციალურ გამოკვლევათა ცენტრის 2004წ. 25 მაისის დასკვნის შესაბამისად, რ. შ-ის სახელზე სს “.. ..-ის” ¹7 ფილიალში გახსნილ საანაბრო ანგარიშებზე ნაშთის სახით, ინდექსაციის გათვალისწინებით, 2004წ. 1 იანვრის მდგომარეობით უნდა ირიცხებოდეს 1553719 ლარი, ხოლო ე. გ-ს სახელზე _ 60226 ლარი;

კასატორთა განმარტებით, სასამართლომ სრულიად უკანონოდ არ გაიზიარა ექსპერტის დასკვნა და არ დაასაბუთა, თუ რა საფუძვლით უარყო იგი.

კასატორებს უკანონოდ მიაჩნიათ სასარჩელო მოთხოვნის ნაწილობრივ დაკმაყოფილება, ვინაიდან თვლიან, რომ სასამართლომ მოთხოვნის დაკმაყოფილებისას კანონის უხეში დარღვევით გამოიყენა საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995წ. 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულება “მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის “ლარის” გაშვების შესახებ”. კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა _ 1000000 კუპონი: 1 ლარი. სასამართლომ უკანონოდ ჩათვალა, რომ მოსახლეობის ანაბრებზე კუპონებში რიცხული ყველა თანხა ზემოაღნიშნული შეფარდებით გადავიდა ლარებში. სასამართლოს არ უნდა ეხელმძღვანელა აღნიშნული ბრძანებულებით, რადგან ბრძანებულება გამოცემული იყო ლარის, როგორც ფულადი ერთეულის შემოსვლასთან დაკავშირებით და არა მოსახლეობის სახელზე რიცხული ანაბრების გაუფასურების მიზნით.

კასატორთა აზრით, სასამართლო კოლეგიამ არ გაითვალისწინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

1992წ. 31 აგვისტოს საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ მიიღო ¹576 დადგენილება “ფასიანი ქაღალდების შესახებ” დროებითი დებულების დამტკიცების თაობაზე”. აღნიშნული დებულებით, ფასიანი ქაღალდების სახეებს მიეკუთვნებოდა: აქციები, ობლიგაციები, სახელმწიფო სახაზინო ვალდებულებები, შემნახველი სერტიფიკატები, თამასუქები;

“საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მიმოქცევაში საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნული ბანკის კუპონების გამოშვების შესახებ” საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993წ. 24 მარტის ¹246 დადგენილებით დასტურდება, რომ სახელმწიფომ შემოიტანა დროებითი საგადამხდელო ერთეული, როგორც კუპონი და არა როგორც ფულადი ერთეული. 1993წ. 5 აპრილს საქართველოს რესპუბლიკის ეროვნულმა ბანკმა დამოუკიდებელი კანონიერი საგადამხდელო საშუალების სახით, მიმოქცევაში გაუშვა კუპონი, რომლის თანაფარდობა მანეთთან განისაზღვრა შემდეგი კურსით _ ერთი მანეთი: ერთი კუპონი. აღნიშნული ნათლად უთითებს, რომ კუპონის მანეთზე გადაცვლა მოხდა კუპონის შემოსვლის დღისთვის დაფიქსირებული საბანკო კურსით _ ერთი მანეთი : ერთიYკუპონი, ვინაიდან ამ პერიოდისთვის ბანკთაშორისი აუქციონის კურსი დაფიქსირებული იყო მითითებული კურსით. შესაბამისად, სახელმწიფომ მოსახლეობის ანაბრებზე რიცხული თანხები გადაიყვანა ფიქსირებული კურსით, რის შემდგომ, უკვე რამდენიმე თვეში კუპონმა განიცადა ინფლაცია და შესაბამისად, ფულის კურსი შეიცვალა. 1995 წლისთვის _ ლარის მიმოქცევაში გაშვების დროისთვის სახელმწიფო და ეროვნული ბანკი ვალდებული იყვნენ მოსახლეობის ანგარიშებზე დაეფიქსირებინათ კუპონის ინფლაციის შედეგად მიღებული კურსი, კერძოდ, თუ მოსახლეობის ანაბრებზე ირიცხებოდა ერთი კუპონი რომელიც ერთ რუსულ რუბლზე იქნა შეცვლილი, ამ შემთხვევაში, სახელმწიფოს მიერ ჩარიცხული უნდა ყოფილიყო 1000000 კუპონი, რის შემდგომ სრულიად კანონიერი იქნებოდა სახელმწიფოს, სს “.. ..-სა” და სასამართლოს გამოეყენებინათ “მიმოქცევაში ეროვნული ვალუტის _ “ლარის” გამოშვების შესახებ” საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995წ. 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულება, რომლითაც საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე ერთადერთ კანონიერ საგადამხდელო საშუალებად გამოცხადდა და მიმოქცევაში შემოვიდა ახალი ეროვნული ვალუტა _ ლარი. კუპონის ლარზე გადაცვლის კურსი განისაზღვრა _ 1000000 კუპონი : 1 ლარი. კასატორთა განმარტებით, ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებათა გამოკვლევისა და შესაბამისი ინფლაციის გადაანგარიშების საფუძველზე ექსპერტმა შეადგინა დასკვნა, რომელიც სასამართლომ სრულიად უკანონოდ არ გაიზიარა, ხოლო, რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ საქართველოს სახელმწიფო მეთაურის 1995წ. 16 სექტემბრის ¹363 ბრძანებულება ეხებოდა თუ არა მეანაბრეების ანგარიშებზე რიცხული თანხების გადაანგარიშებებს, გამოირიცხა თვით სახელმწიფოს მიერ მიღებული სხვადასხვა ნორმატიული აქტით, კერძოდ, საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 ბრძანებულებით, “სახელმწიფო ვალის შესახებ” საქართველოს კანონის 48-ე მუხლით, საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 2 ივლისის ¹258 ბრძანებულებითა და ამჟამად საქართველოს პარლამენტში შექმნილი დროებითი საგამოძიებო კომისიის შექმნით.

რაც შეეხება სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილებაში მითითებას, რომ ექსპერტის დასკვნა წარმოადგენს წერილობითი ფორმის მტკიცებულებას და მისი შეფასება უნდა მოხდეს სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში, კასატორთა განმარტებით, მათთვის გაუგებარია, რომელ მტკიცებულებებთან ერთად უნდა შეეფასებინა სასამართლოს ექსპერტის დასკვნა.

კასატორები აღნიშნავენ, რომ სასამართლო კოლეგიამ არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსი (1997 წ.) და გამოიყენა საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი, თუმცა სასამართლო გადაწყვეტილება მაინც დაუსაბუთებელია და საქართველოს სსრ სკ-ის 153-ე, 154-ე, 156-ე, 165-ე, 166-ე, 167-ე, 169-ე, 173-ე, 174-ე, 212-ე, 213-ე, 227-ე, 389-ე და 390-ე მუხლების მოთხოვნებს ეწინააღმდეგება. აღნიშნული კოდექსით არ იყო დარეგულირებული ფულადი ერთეულის შეცვლით გამოწვეული ინფლაციის ანაზღაურება. შესაბამისად, სასამართლო ვალდებული იყო, აღნიშნული ურთიერთობის დასარეგულირებლად გამოეყენებინა საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობა.

კასატორთა განმარტებით, მოპასუხეებმა და სასამართლომ უხეშად დაარღვიეს, როგორც ადრე მოქმედი, ასევე ახალი სამოქალაქო კოდექსის, საქართველოს კონსტიტუციისა და ევროკონვენციის მოთხოვნები.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორებმა ითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება.

სამოტივაციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლო ზეპირი მოსმენის გარეშე გაეცნო საქმის მასალებს, შეამოწმა საკასაციო საჩივრისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი საფუძვლები, რის შემდეგაც მივიდა დასკვნამდე, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ.

საკასაციო სასამართლოს დადგენილად მიაჩნია, რომ “საქართველოს მოსახლეობისთვის ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების დაბრუნების მდგომარეობის გაუმჯობესების ზოგიერთი ღონისძიების შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 2 ივლისის ¹258 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად ჩაითვალა “მოსახლეობის ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების ინდექსაციის მექანიზმისა და მისი განხორციელების ღონისძიებათა შესახებ” საქართველოს პრეზიდენტის 1997წ. 8 დეკემბრის ¹716 ბრძანებულება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს თბილისის საოლქო სასამართლოს მოსაზრებას, რომ დღეისთვის არ მოქმედებს ნორმატიული აქტი, რომელიც გაითვალისწინებდა მოსახლეობის მიერ ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში შეტანილი ანაბრების ინდექსირებას, თუმცა საქართველოს პრეზიდენტის 2001წ. 2 ივლისის ¹258 ბრძანებულებით შეიქმნა სამთავრობო კომისია, რომელსაც დაევალა საქართველოს მოსახლეობისთვის ყოფილ სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში ანაბრებზე რიცხული ფულადი სახსრების დაბრუნების მდგომარეობის გაუმჯობესების თაობაზე ნორმატიული აქტის შემუშავება.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ სასამართლო კოლეგიამ სამართლებრივად სრულყოფილად არ დაასაბუთა გადაწყვეტილება, კერძოდ, მართალია, სასამართლო კოლეგიამ მიუთითა “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის 48-ე მუხლის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტსა და მე-2 პუნქტზე, რომელთა თანახმად, სახელმწიფო-კომერციულ ბანკებში შეტანილი ანაბრების ინდექსაციით წარმოქმნილი დავალიანება აღიარებულია სახელმწიფოს საშინაო ვალად, ხოლო მითითებული სავალო ვალდებულებები უნდა დაფაროს საქართველოს ფინანსთა სამინისტრომ და ამასთან, სასამართლო კოლეგიამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელეებს ეკუთვნოდათ მათ ანაბრებზე ნაშთის სახით რიცხული თანხები ინდექსაციის გარეშე, მაგრამ არ დაასაბუთა, რამდენად შეესაბამებოდა აღნიშნული მოსაზრება “სახელმწიფო ვალის შესახებ” კანონის პირველი პუნქტის “ა” ქვეპუნქტსა და მე-2 პუნქტს.

გარდა ამისა, საკასაციო სასამართლოს მიაჩნია, რომ სამართლებრივად დაუსაბუთებელია სასამართლო კოლეგიის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ, ვინაიდან სახელმწიფო სავალო ვალდებულებების სახელმწიფოს მიერ დაფარვის მექანიზმის შესახებ სამართლებრივი აქტი არ გამოცემულა, აღნიშნული გარემოება არის მოპასუხე საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს სასამართლო კოლეგიის მოტივაციას, რომ ექსპერტის დასკვნა წარმოადგენს ერთ-ერთ წერილობით მტკიცებულებას და მისი შეფასება უნდა მოხდეს სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში, მაგრამ სასამართლო კოლეგიამ სამართლებრივად სრულყოფილად არ დაასაბუთა, რატომ არ გაიზიარა ექსპერტის დასკვნა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილის დარღვევას წარმოადგენს.

საკასაციო სასამართლო თვლის, რომ, ვინაიდან გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სამართლებრივად არასრულყოფილად არის დასაბუთებული, არსებობს სსკ-ის 394-ე მუხლის “ე” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული კასაციის აბსოლუტური საფუძველი.

ამასთან, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ, ვინაიდან მოცემულ საქმეზე სადავო ურთიერთობა წარმოიშვა ახალი სამოქალაქო კოდექსის (1997 წ.) ამოქმედებამდე, ამიტომ სკ-ის 1507-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოცემული სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად გამოყენებულ უნდა იქნეს საქართველოს სსრ სამოქალაქო სამართლის კოდექსი (1964 წ).

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მე-2 ნაწილით, სსკ-ის 408-ე მუხლის მე-3 ნაწილით, 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. რ. შ-ისა და ე. გ-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს ნაწილობრივ;

2. გაუქმდეს თბილისის საოლქო სასამართლოს ადმინისტრაციული სამართლისა და საგადასახადო საქმეთა კოლეგიის 2004წ. 8 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.