საქმე №ას-10-10-2012 28 ივნისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ლ. ხ-ა (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო (მოსარჩელე)
მესამე პირები – ი. და რ. გ-ები
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 18 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ლ. ხ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს მიმართ და მოითხოვა საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების – 56175 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგი საფუძვლებით:
თბილისის ორჯონიკიძის რაიონის რაისაბჭოს საბინაო სამმართველოს 1939 წლის 4 სექტემბრის №6/309 გადაწყვეტილებით მოსარჩელის დედას – ო. გ-ს უფლება მიეცა, მუდმივად ეცხოვრა კ-ის (შემდეგში შ-ის) ქ. №17-ში მდებარე 18 კვ.მ ერთ ოთახში, ხოლო 1942 წლის 5 დეკემბერს მოსარჩელის მამა პ. ხ-ს – იმავე სახლში მდებარე 16 კვ.მ. ერთ ოთახში. მამა გარდაიცვალა 1991 წელს, ხოლო დედა – 1998 წელს. მოსარჩელე დღემდე აგრძელებს ამ ბინაში ცხოვრებას, იხდის კომუნალურ გადასახადებს. მოსარჩელეს, როგორც მოსარგებლეების უფლებამონაცვლეს, უნდა აუნაზღაურდეს სახელმწიფოსაგან საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულება.
მოპასუხე სამინისტრომ სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოცემულ დავაში სათანადო მოპასუხეს არ წარმოადგენს, ვინაიდან მოსარჩელეს არ დაუკონკრეტებია, რომელმა სახელმწიფო ორგანომ უნდა აუნაზღაუროს სადავო თანხა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 11 მაისის საოქმო განჩინებით საქმეში მოპასუხის მხარეზე მესამე პირებად ჩაებნენ ი. და რ. გ-ები, ხოლო ამავე სასამართლოს 2011 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით ლ. ხ-ს სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება ლ.ხ-მ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 18 ოქტომბრის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
ქ.თბილისში, შ-ის (ყოფილი კ-ის) ქუჩა №17-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ლიტ „ა-ს“ II სართულზე მდებარე №11 და №12 ოთახები, ამ ოთახების წინ მდებარე სათავსები – შუშაბანდი, სამზარეულო, სანიტარული კვანძი და კიბის ქვეშ არსებული დამხმარე სათავსი იმყოფება ლ. ხ-ს მფლობელობაში სამართლებრივი საფუძვლის გარეშე. ლ. ხ-ა არ წარმოადგენს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეს.
საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, აღნიშნული უძრავი ნივთი რ. და ი. გ-ების თანასაკუთრებაშია.
ლ. ხ-ს მშობლები ზემოაღნიშნულ ბინას ფლობდნენ მართლზომიერად. №11 16 კვ.მ ოთახი მოსარჩელის მამას – პ. ხ-ს გადაეცა 1942 წელს თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის საბინაო სამმართველოს მიერ ამავე წლის 5 დეკემბერს გაცემული №524 ორდერით. დასახელებული ორდერით, ა-ის ქუჩა №3-ში მცხოვრებ პ. ა-ს ძე ხ-ს მიეცა შესახლების უფლება ოჯახის 2 წევრთან ერთად კ-ის ქუჩა №11-ში მდებარე 16 კვ.მ ერთ ოთახში, ბ-ს ყოფილ ბინაში, ხოლო ლ. ხ-ს დედას – ო. (ო.) გ-ს 1939 წელს სადირექტივო ორგანოების №ა-041 განკარგულების თანახმად, უფლება მიეცა, მუდმივად ეცხოვრა კ-ის №11-ში მდებარე 18 კვ.მ ბ-ის ყოფილ ერთ ოთახში.
თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ი. და ჯ. გ-ების სარჩელი დაკმაყოფილდა და ს. ჯ-ა, კ. კ.-ჯ-ა, მ. ჯ-ა, გ. მ-ე, ო. გ-ე, ლ. ხ-ა და თ. გ-ი გამოსახლდნენ ქ.თბილისში, შ-ის (ყოფილი კ-ის) ქ. №17-ში მდებარე სახლიდან.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1996 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით აღნიშნული გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში იმ ცვლილებით, რომ გ. მ-ე, ს., კ. და ი. ჯ-ები სადავო ბინებიდან გამოსახლდნენ დროებით, სადავო ბინის ფაქტობრივად დანგრევის მომენტისათვის და ახალი სახლის აშენების შემდეგ შესახლდნენ იმავე ფართში.
1995 წლის 11 სექტემბრის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და 1996 წლის განჩინებით გამოსახლებული პირები ო. გ-ე, ლ. ხ-ა და თ. გ-ი აღნიშნული დროისათვის დაკმაყოფილდნენ ბინებით. ო. გ-ე იმ პირთა შორის იყო, რომელიც პ. ხ-ს სახელზე გაცემული ორდერის მიხედვით გამოყოფილ ბინაში გადავიდა. ლ. ხ-სა და თ. გ-ს კი, საკუთრების უფლებით ბინა მიეცათ ქ.თბილისის პირველი მაისის რაიონის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1981 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით. აღსანიშნავია, რომ ამავე გადაწყვეტილების შესაბამისად, ზემოხსენებულ პირებს ბინა იმ საფუძვლით გამოეყოთ, რომ მათ ბინა საკუთრებაში არ გააჩნდათ და კ-ის ქ.№17-ში მდგმურის უფლებით ცხოვრობდნენ.
ამდენად, პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელის მამა – პ. ხ-ა სახელმწიფოსაგან ბინით დაკმაყოფილდა 1981 წელს, სადაც შესახლდა მოსარჩელის დედა, და და ძმა, ხოლო თავად მოსარჩელეს სახელმწიფოსაგან საკუთრების უფლებით ბინა 1965 წელს გამოეყო.
სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომ 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით აღიარებულ იქნა ო. გ-ის, ლ. ხ-სა და თ. გ-ის უფლება სადავო ბინაზე, თუმცა, გამოსახლება განხორციელდა შექმნილი მდგომარეობიდან გამომდინარე. 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილების გადასინჯვის საფუძველზე ზემდგომი სასამართლოს 1996 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ თ. გ-ი, ლ. ხ-ა და ო. გ-ე ჩაწერილები იყვნენ ამ ბინაში, მაგრამ ახალი ბინების მიღების შემდეგ ამოეწერნენ და ამჟამად კვლავ აგრძელებენ ჩაუწერავად გ-ების სახლში ცხოვრებას.
ამდენად, 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით განისაზღვრა რა მხარეთა უფლებები არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად, ლ. ხ-ს უფლება სადავო ბინაზე არ იქნა აღიარებული, ვინაიდან სასამართლომ გამოარკვია, რომ ზემოხსენებული პირები ახალი ბინების მიღების შემდეგ ამოეწერნენ სადავო სახლთმფლობელობიდან, რის გამოც, ისინი გამოასახლეს, განსხვავებით გ. მ-ის, ს., კ. და ი. ჯ-ებისაგან, რომელთაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1996 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით დაუდგინდათ ამავე სახლში შესახლების უფლება.
სასამართლომ იხელმძღვანელა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის პირველი მუხლით და განმარტა, რომ დასახელებული კანონის რეგულირების სფეროში შემავალი ურთიერთობების თავისებურებას წარმოადგენს საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრისა და მოსარგებლის საერთო უფლებიდან თითოეულის მართლზომიერი ინტერესის დაკმაყოფილების საჭიროება. ამ უფლებასთან დაკავშირებით მესაკუთრის ან მოსარგებლის მიერ პრეტენზიის გაცხადება ურთიერთობის მონაწილეთა კონკრეტული უფლების დადგენის საფუძველია, რითაც შესაბამისი სამართალურთიერთობა წყდება.
მოცემულ შემთხვევაში პალატამ მიუთითა, რომ სადავო ბინაზე დადგინდა რ. და ი. გ-ების საკუთრების უფლება, ლ. ხ-ს უფლება კი არ იქნა მიჩნეული დასაბუთებულად, რის გამოც ეს უკანასკნელი, ოჯახთან ერთად, სასამართლოს 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით გამოსახლდა დაკავებული სადგომიდან.
ამდენად, აპელანტის მიერ მითითებული გარემოებები მოსარგებლის უფლებამოსილებასთან დაკავშირებით წარმოადგენდა სასამართლო განხილვის საგანს 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილების მიღებისას და ამავე გადაწყვეტილების გადასინჯვის ეტაპზე, რის შედეგადაც მიღებულ იქნა 1996 წლის 18 დეკემბრის განჩინება.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მითითებული კანონის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომის ფლობის ფაქტს განმარტავს ამავე კანონის 11-ე მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი, აღსანიშნავია, რომ ამ ნორმით გათვალისწინებულ უფლებათა ნამდვილობას კანონი უკავშირებს გარკვეული დროის პერიოდს, რაც იმას ნიშნავს, რომ მოსარგებლეს ზემოხსენებული საფუძვლით წარმოშობილი უფლება არა მხოლოდ მოპოვებული უნდა ჰქონდეს, არამედ აღნიშნული უფლება ნამდვილი, ანუ იურიდიული ძალის მქონე უნდა ყოფილიყო ამავე კანონი მიღების დროისათვის – 1998 წლის 25 ივნისისათვის.
სასამართლომ ასევე ჩათვალა, რომ მოსარგებლის უფლების ნამდვილობა, მართლზომიერება და აღნიშნული უფლებისადმი კეთილსინდისიერი დამოკიდებულება განპირობებულია როგორც ობიექტური, ასევე სუბიექტური ფაქტორებით. უფლების ნამდვილობის და მართლზომიერების განსაზღვრის მიზნებისათვის, აუცილებელია, დგინდებოდეს 1998 წლის 25 ივნისისათვის კანონით გათვალისწინებული საფუძვლებით საცხოვრებელი სადგომის ფლობის ფაქტი. იმ შემთხვევაში, თუ მოსარგებლე მართლზომიერად არ ფლობს საცხოვრებელ სადგომს, მნიშვნელოვანია მოსარგებლის სუბიექტური დამოკიდებულების დადგენა აღნიშნული ფაქტის მიმართ.
განსახილველ შემთხვევაში, პალატამ დაადგინა, რომ 1998 წლის 25 ივნისის მდგომარეობით ლ. ხ-ს, ო. გ-ს და თ.გ-ს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით შეუწყდათ აღნიშნული საცხოვრებელი სადგომით მართლზომიერი ფლობის უფლება, ხოლო პ. ხ-ა, როგორც ხსენებული გადაწყვეტილებების გამოტანის, ასევე კანონის მიღების მომენტისათვის, გარდაცვლილი იყო.
ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ლ. ხ-ა, ო. გ-ე და თ. გ-ი არ წარმოადგენდნენ სადავო საცხოვრებელი სადგომის მართლზომიერ მფლობელებს, ვინაიდან აღნიშნული დროისათვის მათ მიერ სადავო საცხოვრებელი სადგომის ფლობას სამართლებრივი საფუძველი არ გააჩნდათ, რის თაობაზეც აღნიშნული პირები ინფორმირებულები იყვნენ. აღნიშნული კი, სასამართლომ იმდაგვარად განმარტა, რომ ხსენებული სამართალურთიერთობის რეგულირების მიზნებისათვის სადავო პირები არ წარმოადგენენ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებს.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-8 და მე-10 პუნქტებიდან გამომდინარეობს, რომ სახელმწიფოს აკისრია კომპენსაციის (საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების) ანაზღაურების ვალდებულება იმ მოსარგებლისათვის, რომელსაც „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს ადმინისტრაციული აქტით. მესაკუთრე შეზღუდულია, მოითხოვოს საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლის მფლობელობის შეწყვეტა სახელმწიფოს მიერ ამ ვალდებულების შესრულებამდე, თუმცა, კანონი მესაკუთრეს ანიჭებს უფლებას, თავად გადაუხადოს მოსარგებლეს სადგომის საბაზრო ღირებულება.
სასამართლოს მითითებით, განსახილველ სამართალურთიერთობაში სახელმწიფოს არ ეკისრება ლ. ხ-სათვის კომპენსაციის გადახდის ვალდებულება, ვინაიდან ლ. ხ-ა აღნიშნული კანონის მიღების მომენტისათვის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გამოსახლდა სადავო ბინიდან, ასევე ამავე კანონის მე-8 მუხლის გამოყენების მიზნებისათვის მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ იგი სახელმწიფოს მიერ უკვე დაკმაყოფილებულია ბინის გადაცემის გზით.
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-8 და მე-9 მუხლები იმ სამართალურთიერთობას არეგულირებს, როდესაც სახელმწიფომ კერძო პირს ბინა გამოუყო, თუმცა შემდეგომ აღნიშნული ბინა სხვა კერძო პირის საკუთრებაში აღმოჩნდა, ასეთ შემთხვევაში, სახელმწიფოს ვალდებულება, დააკმაყოფილოს აღნიშნული პირი საცხოვრებელი ბინით, შენარჩუნებულია. სწორედ ამ მიზანს ემსახურება მოსარგებლისათვის კომპენსაციის მიცემის ვალდებულება, თუმცა აღნიშნული ნორმა არ უნდა იქნეს გამოყენებული მაშინ, როდესაც სასამართლო დადგენილად მიიჩნევს, რომ სახელმწიფომ აღნიშნული პირი ბინის გამოყოფის გზით უკვე დააკმაყოფილა.
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ პ. ხ-ს დაკმაყოფილების მიზნით ბინა გამოეყო. ბინა გამოეყო ასევე ლ. ხ-ს და თ. გ-საც. შესაბამისად, სახელმწიფომ შეასრულა თავისი ვალდებულება და ადმინისტრაციული აქტით სხვის კერძო საკუთრებაში შესახლებულ მოსარგებლეს კომპენსაცია გადაუხადა.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ლ. ხ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-8 პუნქტი იმდაგვარად განმარტა, რომ იმ მესაკუთრეს, რომლის საცხოვრებელ სადგომშიც ადმინისტრაციული აქტით შესახლებულ იქნა მოსარგებლე, შეუძლია მოსთხოვოს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მოსარგებლეს სახელმწიფო აუნაზღაურებს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებას. ამდენად, ასეთ შემთხვევაში ადმინისტრაციული აქტით შესახლებულ პირების გარდაცვალების შემდეგ აღნიშნული უფლებები და მოთხოვნები მათ უფლებამონაცვლეებსა და მემკვიდრეებზე არ გადადის, ვინაიდან ხსენებული კანონის პირველი და მე-3 პუნქტებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში აღნიშნულია უფლებამონაცვლეობასთან დაკავშირებული უფლებები. იმ შემთხვევაზე კი, სადაც ურთიერთობა ადმინისტრაციული აქტით შესახლებულ პირებს ეხება, სასამართლომ ზემოთ მითითებული უფლებამონაცვლებასთან დაკავშირებული მსჯელობა არასწორად არ გაავრცელა. კანონმდებელი პირდაპირ არსად არ უთითებს, რომ ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე შესახლებულ პირებზე უფლებამონაცვლეობა არ უნდა გავრცელდეს. მემკვიდრეობის უფლება გარანტირებულია როგორც ქვეყნის შიდა, ისე საერთაშორისო კანონმდებლობით და ამ უფლების უგულებელყოფა დაუშვებელია.
სააპელაციო პალატამ სათანადოდ არ შეაფასა და შესაბამისი კანონით არ დაარეგულირა ის გარემოება, რომ ო. გ-ს ორდერებით მიეცა სადავო ფართი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში სადავო ფართიდან ამოწერის შემდეგ, ხოლო 1982 წლიდან გარდაცვალებამდე, 1998 წლამდე იგი ჩაეწერა და ცხოვრობდა შ-ის ქ.№17-ში. აღნიშნული დასტურდება რიგი მტკიცებულებებით. სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქმეში წარმოდგენილი საინფორმაციო ბარათი, სამოქალაქო რეესტრის დასკვნა, საინვენტარიზაციო გეგმა, კომუნალური გადასახადების გადახდის ფაქტი და თუნდათ სასამართლოს 1984 და 1995 წლების გადაწყვეტილებები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ განიხილა საკასაციო საჩივარი, გაეცნო საქმის მასალებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საჯარო რეესტრის ამონაწერის თანახმად, სადავო უძრავი ნივთი რ. და ი. გ-ის თანასაკუთრებაშია.
ლ. ხ-ს მშობლები ზემოაღნიშნულ ბინას ფლობდნენ მართლზომიერად. №11 16 კვ.მ ოთახი მოსარჩელის მამას – პ. ხ-ს გადაეცა 1942 წელს თბილისის საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის საბინაო სამმართველოს მიერ ამავე წლის 5 დეკემბერს გაცემული №524 ორდერით. დასახელებული ორდერით, ა-ის ქუჩა №3-ში მცხოვრებ პ. ა-ს ძე ხ-ს მიეცა შესახლების უფლება ოჯახის 2 წევრთან ერთად კ-ის ქუჩა №11-ში მდებარე 16 კვ.მ ერთ ოთახში, ბ-ს ყოფილ ბინაში, ხოლო ლ. ხ-ს დედას – ო. (ო.) გ-ს 1939 წელს სადირექტივო ორგანოების №ა-041 განკარგულების თანახმად, უფლება მიეცა, მუდმივად ეცხოვრა კ-ის №11-ში მდებარე 18 კვ.მ ბ-ის ყოფილ ერთ ოთახში.
თბილისის მთაწმინდის რაიონის სასამართლოს 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით ი. და ჯ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა და ს. ჯ-ა, კ. კ.-ჯ-ა, მ. ჯ-ა, გ. მ-ე, ო. გ-ე, ლ. ხ-ა და თ. გ-ი გამოსახლდნენ ქ.თბილისში, შ-ის (ყოფილი კ-ის) ქ. №17-ში მდებარე სახლიდან.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1996 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით აღნიშნული გადაწყვეტილება დარჩა ძალაში იმ ცვლილებით, რომ გ. მ-ე, ს., კ. და ი. ჯ-ები სადავო ბინებიდან გამოსახლდნენ დროებით, სადავო ბინის ფაქტობრივად დანგრევის მომენტისათვის და ახალი სახლის აშენების შემდეგ შესახლდნენ იმავე ფართში.
1995 წლის 11 სექტემბრის სასამართლოს გადაწყვეტილებითა და 1996 წლის განჩინებით გამოსახლებული პირები – ო. გ-ე, ლ. ხ-ა და თ. გ-ი აღნიშნული დროისათვის დაკმაყოფილდნენ ბინებით. ო. გ-ე იმ პირთა შორის იყო, რომელიც პ. ხ-ს სახელზე გაცემული ორდერის მიხედვით გამოყოფილ ბინაში გადავიდა. ლ. ხ-სა და თ. გ-ს კი, საკუთრების უფლებით ბინა მიეცათ ქ.თბილისის პირველი მაისის რაიონის სახალხო დეპუტატთა საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის 1981 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით. აღსანიშნავია, რომ ამავე გადაწყვეტილების შესაბამისად, ზემოხსენებულ პირებს ბინა იმ საფუძვლით გამოეყოთ, რომ მათ ბინა საკუთრებაში არ გააჩნდათ და კ-ის ქ.№17-ში მდგმურის უფლებით ცხოვრობდნენ.
ამდენად, პალატამ დაადგინა, რომ მოსარჩელის მამა – პ. ხ-ა სახელმწიფოსაგან ბინით დაკმაყოფილდა 1981 წელს, სადაც შესახლდა მოსარჩელის დედა, და და ძმა, ხოლო თავად მოსარჩელეს სახელმწიფოსაგან საკუთრების უფლებით ბინა 1965 წელს გამოეყო.
1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილების გადასინჯვის საფუძველზე ზემდგომი სასამართლოს 1996 წლის 18 დეკემბრის გადაწყვეტილებით სასამართლომ მიიჩნია, რომ თ. გ-ი, ლ. ხ-ა და ო. გ-ე ჩაწერილები იყვნენ ამ ბინაში, მაგრამ ახალი ბინების მიღების შემდეგ ამოეწერნენ და ამჟამად კვლავ აგრძელებენ ჩაუწერავად გაბუნიების სახლში ცხოვრებას.
ამდენად, 1995 წლის 11 სექტემბრის გადაწყვეტილებით განისაზღვრა რა მხარეთა უფლებები არსებული კანონმდებლობის შესაბამისად, ლ. ხ-ს უფლება სადავო ბინაზე არ იქნა აღიარებული, ვინაიდან სასამართლომ გამოარკვია, რომ ზემოხსენებული პირები ახალი ბინების მიღების შემდეგ ამოეწერნენ სადავო სახლთმფლობელობიდან, რის გამოც ისინი გამოასახლეს, განსხვავებით გ. მ-ის, ს., კ. და ი. ჯ-ებისაგან, რომელთაც თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 1996 წლის 18 დეკემბრის განჩინებით დაუდგინდათ ამავე სახლში შესახლების უფლება სამომავლოდ.
საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს არასრულყოფილად აქვს შეფასებული საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებები და, ამასთან, მათ მიეცათ არასწორი სამართლებრივი შეფასება, რის გამოც საქმეზე მიღებულია არასწორი გადაწყვეტილება.
უპირველეს ყოვლისა, სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო სასამართლოს იმ მოსაზრებას, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის შესაბამისად სადგომით მოსარგებლის უფლებამონაცვლისათვის (მემკვიდრისათვის) ანაზღაურების ვალდებულება, როცა საქმე ეხება ადმინისტრაციული აქტით შესახლებულ პირებს, კანონით გათვალისწინებული არ არის. უნდა აღინიშნოს, რომ კანონი ასეთ დათქმას არ შეიცავს. ამასთან, ამ სახის ურთიერთობის სპეციფიურობის წარმოსაჩენად სააპელაციო სასამართლოს მიერ მითითება იმ ფაქტზე, რომ ამ სახის ურთიერთობებს საბინაო კანონმდებლობა არ იცნობდა, არასწორია, რადგან იმ დროისათვის მოქმედი საბინაო კანონმდებლობა არ ითვალისწინებდა არც ერთი სახის ურთიერთობას, რომელიც რეგულირებულია ამ კანონით. ხოლო რაც შეეხება პრივატიზაციას, იგი ეხებოდა სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებულ ბინებს და ამ პროცესში ვერც ერთი ზემოთ მითითებული კანონით გათვალისწინებული მოსარგებლე ვერ მიიღებდა მონაწილეობას.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონი განსხვავებულად არეგულირებს ადმინისტრაციული აქტის საფუძველზე შესახლებული პირების მიმართ წარმოშობილ ურთიერთობებს. კანონის მე-2 მუხლის მე-8 ქვეპუნქტის თანახმად, იმ მესაკუთრეს, რომლის საცხოვრებელ სადგომშიც ადმინისტრაციული აქტით შეასახლეს მოსარგებლე, შეუძლია მოსარგებლეს მოსთხოვოს ნივთზე მფლობელობის შეწყვეტა მხოლოდ მას შემდეგ, რაც მოსარგებლეს სახელმწიფო აუნაზღაურებს დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულებას. როგორც ზემოთ უკვე აღვნიშნეთ, ეს ნორმა არავითარ დათქმას არ აკეთებს (არ კრძალავს) უფლებამონაცვლეობის თაობაზე. სამოქალაქო კოდექსი კი ასეთი შემთხვევასთან დაკავშირებით ამგვარ დათქმას აკეთებს 157-ე მუხლის თანახმად, მფლობელობა მემკვიდრეებზე გადადის იგივე სახით რა სახითაც არსებობდა იგი მამკვიდრებელთან. აღნიშნული ნორმიდან გამონმდინარე მემკვიდრე აღიჭურვება იგივე უფლებებით, რაც აქვს მამკვიდრებელს. იგივე დასკვნა შეიძლება გაკეთდეს სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის მიხედვითაც, რომლის თანახმად, საკვიდრო შეიცავს მამკვიდრებლის როგორც ქონებრივი უფლებების, ასევე მოვალეობების ერთობლიობას, რაც მამკვიდრებელს ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. შესაბამისად, ფართის დათმობაც გარკვეული სასაყიდლის სანაცვლოდ ადამიანის ქონებრივ უფლებას წარმოადგენს და ამ უფლების რეალიზაცია არ შეიძლება შეიზღუდოს.
გარდა ზემოაღნიშნულისა, პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები და სათანადო შეფასება არ მისცა მათ. კერძოდ, სასამართლოს არ დაუდგენია, ცხოვრობს თუ არა მოსარჩელე სადავო ფართში და რა პერიოდიდან ფლობს მას. ასევე სასამართლოს სათანადო შეფასება არ მიუცია იმ გარემოებისათვის, რომ პ. ხ-ზე გაცემული ორდერი გაფორმდა მის ვაჟზე – მ. ხ-ზე ოჯახის გაყოფის მიზნით. სასამართლოს არ გამოუკვლევია ის გარემოება, გააგრძელა თუ არა პ. ხ-მ სადავო ქონების ფლობა ორდერის გაცემის შემდეგ. ასევე, შეწყვიტა თუ არა ო. გ-მ სადავო ფართის ფლობა ახალი ბინის მიღების ან სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების გამოტანის შემდეგ და სახლის მფლობელობის გაგრძელების შემთხვევაში, რა სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდა იგი მესაკუთრესთან. სასამართლოს ასევე უნდა გამოეკვლია, მიღებული აქვს თუ არა ლ. ხ-ს მშობელთა სამკვიდრო ქონება კანონით დადგენილი წესით და არის თუ არა იგი უფლებამოსილი იდავოს აღნიშნულ ქონებაზე.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დასაბუთება არასრულია, რის გამოც იგი განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ლ. ხ-ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.
გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 18 ოქტომბრის განჩინება და საქმე დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს ხელახლა განსახილველად.
საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
