საქმე №ას-622-585-2012 4 ივნისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. ა-ფ-ე (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ დ-ის საჯარო სკოლა (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სამუშაოზე აღდგენა, იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ა-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ დ-ის საჯარო სკოლის (დირექტორი მ.ტ-ე) მიმართ 2011 წლის 20 ოქტომბრის №20 ბრძანების ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

2006 წლის 1 თებერვლიდან №34 ბრძანებით მოსარჩელე თანამდებობაზე დაინიშნა განუსაზღვრელი ვადით და მუშაობდა სოფელ დ-ის საჯარო სკოლაში ისტორიის მასწავლებლად. 2011 წლის 20 ოქტომბრის №20 ბრძანებით ნ.ა-ფ-ე „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტის, ასევე შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტის და 38-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების შესაბამისად, გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან. სამუშაოდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება უკანონოა, რადგანაც მასში არ არის დასაბუთებული სამუშაოდან გათავისუფლების მიზეზი, მხოლოდ სამართლის ნორმის მითითება საკმარისი არ არის, ასევე არასწორია სადავო ბრძანებაში „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის მე-2 პუნქტის ბრძანებაში მითითება, რადგანაც ამ ნორმის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით განსაზღვრულია დირექტორის უფლებამოსილება, რა შემთხვევაში შეუძლია, შეწყვიტოს ხელშეკრულება მასწავლებელთან, მოცემულ შემთხვევაში კი, არ არსებობს ნორმაში მითითებული წინაპირობები. საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის 2005 წლის 15 სექტემბრის №448 ბრძანებით დამტკიცებული „საჯარო სკოლის წესდების“ მე-7 მუხლის პირველი პუნქტის „ზ“ ქვეპუნქტით დაზუსტებულია ასევე მასწავლებლის გათავისუფლების საფუძვლები, თუმცა არც ამ ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობებია სახეზე, ამასთანავე, სადავო საკთხთან მიმართებით, დასახელებული სამართლის ნორმები წარმოადგენს სპეციალურ კანონს და დამსაქმებელი ვალდებული იყო, ეხელმძღვანელა ზემოაღნიშნულით.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

გასაჩივრებული ბრძანება კანონიერია და არ არსებობს მისი გაუქმების საფუძველი, რადგანაც სკოლასა და მასწავლებელს შორის შრომითი ურთიერთობა შრომის კოდექსითაა რეგულირებული, აღნიშნული კანონის 37-ე მუხლი კი შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძვლად შრომითი ხელშეკრულების მოშლას ითვალისწინებს, ამასთანავე, დაცულია ამავე კოდექსის 38-ე მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდის ვალდებულება. არასწორია მოსარჩელის განმარტება ბრძანების დაუსაბუთებლობის თაობაზე, რადგანაც ასეთს შრომის კოდექსი არ ითვალისწინებს, ამასთანავე, ვინაიდან არ არსებობს ბრძანების ბათილად ცნობის საფუძველი, უსაფუძვლოა სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნაც.

ხელვაჩაურის რაიონული სასამართლოს 2011 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 თებერვლის განჩინებით ნ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული შემდეგი დასაბუთებით:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ნ. ა-ე 2006 წლიდან მუშაობდა შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფელ დ-ის საჯარო სკოლაში და 2011 წლის 20 ოქტომბერს გათავისუფლდა სამსახურიდან შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტისა და 38-ე მუხლის პირველი და მე-3 ნაწილების შესაბამისად. სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე, მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მიცემული განმარტების თანახმად, დადგინდა, რომ ნ. ა-ის საათობრივი დატვირთვა შედგებოდა კვირაში სამი საათისაგან და ის სამსახურიდან გათავისულდა შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, რასაც, თავის მხრივ, საფუძვლად დაედო სკოლაში ახალი საათობრივი ბადის დამტკიცება და საათების შემცირება.

საქართველოს განათლებისა და მეცნიერებათა მინისტრის მიერ 2005 წლის 15 სექტემბრის №448 ბრძანებით, რომლითაც დაფუძნდა ზოგადსაგანმანათლებო დაწესებულებები საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სახით, მათ შორის, შუახევის რაიონის სოფელ დ-ის საჯარო სკოლა, დამტკიცდა საჯარო სკოლების წესდება. საჯარო სკოლის წესდების პირველი მუხლის თანახმად, საჯარო სკოლა არის საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიერ შექმნილი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც დამოუკიდებლად ახორციელებს საგანმანათლებო საქმიანობას და უზრუნველყოფს ზოგადი განათლების მიღებას დაწყებით და საბაზო ან/და საშუალო საფეხურზე ეროვნული სასწავლო გეგმის შესაბამისად. სკოლა თავის საქმიანობას წარმართავს საქართველოს კონსტიტუციით, „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონით, სხვა ნორმატიული აქტითა და წესდებით. წესდების მე-7 მუხლის, „ზოგადი განათლების შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის, განათლებისა და მეცნიერებათა მინისტრის ბრძანებისა, სასამართლომ ჩათვალა, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, დავის გადასაწყვეტად სამართლის წყაროს ასევე შრომის კოდექსის 38-ე მუხლის პირველი ნაწილი და 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი წარმოადგენდა. შუახევის რაიონის სოფელ დ-ის საჯარო სკოლაში განხორციელდა რა საათების შემცირება, რამაც სკოლის საათობრივი ბადის ცვლილებები გამოიწვია, სასამართლოს მოსაზრებით, ნ. ა-ის სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ ბრძანება შეესაბამება შრომის კოდექსის 37-38-ე მუხლებს და მისი ბათილად ცნობის საფუძველი არ არსებობდა. სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ურთიერთობები იწყება შრომითი ხელშეკრულების დადებით და წყდება ერთ-ერთი მხარის მიერ ნების გამოვლენით. სკოლის დირექტორის ბრძანება მოსარჩელესთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის თაობაზე ცალმხრივი გარიგების ერთგვარი სახეა, რაც კანონმდებლობის დაცვით იქნა მიღებული სსიპ შუახევის რაიონის სოფელ დ-ის საჯარო სკოლის დირექტორის მიერ. შრომის კოდქესის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „დ“ ქვეპუნქტი შრომითი ხელშეკრულების მოშლის დამოუკიდებელ საფუძველს წარმოადგენს. ხელშეკრულების მოშლა შეუძლია, როგორც დასაქმებულს, ისე დამსაქმებელს. დამსაქმებლის მიერ ხელშეკრულების მოშლა არ გულისხმობს ხელშეკრულების შეწყვეტას დასაქმებულის, ანუ ხელშემკვრელი მხარის მიერ ვალდებულებათა დარღვევის გამო. ამ სამართლებრივი საფუძვლით მუშაკის გათავისუფლების საფუძველია დამსაქმებლის ნების გამოვლენა შრომითი ურთიერთობის მოშლის შესახებ. შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტში გაკეთებული დათქმით კანონმდებელმა მხარეთა ნების თავისუფლება აღიარა შრომითსამართლებრივ ურთიერთობაში (მათ შორის ამ ურთიერთობის მოშლაც), თუმცა, სასამართლოს მოსაზრებით, ამგვარი აღიარება არ ნიშნავს ნების თვითნებობას, არამედ იგი (ნების გამოვლინება) აუცილებლად უნდა ემორჩილებოდეს ზოგად სამართლებრივ პრინციპებს, გარკვეულ აკრძალვებსა და უნდა ითვალისწინებდეს იმ ღირებულებათა დაცვას, რასაც საქართველოს კონსტიტუცია იცავს. კონკრეტულ შემთხვევაში, აპელანტის მოწინააღმდეგე მხარის მიერ მითითებული და სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეულ ფაქტობრივი გარემოებათა გათვალისწინებით, პალატამ ჩათვალა, რომ სკოლის ადმინისტრაციას გააჩნდა ობიექტური საფუძველი, აპელანტთან შრომითი ურთიერთობის მოშლისათვის (საათების შემცირება და ახალი საათობრივი ბადის დამტკიცება) და არ არსებობდა ნ. ა-ის სამუშაოზე აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების სამართლებრივი საფუძვლები.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. ა-ფ-მ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა რიგი ფაქტობრივი გარემოებები, თუმცა სასამართლოს არ აღუნიშნავს ის გარემოება, რომ მოსარჩელე სამუშაოზე დაინიშნა უვადოდ, არასწორია სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ სააპელაციო პალატის მთავარ სხდომაზე მოწინააღმდეგე მხარის მიერ წარმოდგენილი მტკიცებულებებით დადასტურდა სკოლის საათობრივი ბადის ცვლილება და აღნიშნულის გამო გათავისუფლდა მოსარჩელე სამსახურიდან შრომის კოდექსის 37-38-ე მუხლების საფუძველზე, რაც ბრძანების ბათილად ცნობაზე უარის თქმის საფუძველია. საათობრივი დატვირთვის ცვლილების თაობაზე არც პირველ და არც სააპელაციო სასამართლოში საუბარი არ ყოფილა, უფრო მეტიც, მითითებული იყო მხოლოდ ის, რომ მოსარჩელე გათავისუფლდა ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, რადგანაც დირექტორს მოქმედი კანონმდებლობით უფლებამოსილი იყო, გაეთავსუფლებინა დასაქმებული. მოპასუხემ განმარტა, რომ გამოთავისუფლებული საათები მოსარჩელის მეუღლეს გადაეცა და ამით მათ ოჯახს მატერიალური ზიანი არ მიდგომია, თუმცა, მოცემულ შემთხვევაში, დავის საგანი შეეხება დასაქმებულის პირად უფლებას და არა ზიანის ანაზღაურებას. სააპელაციო პალატამ, ერთი მხრივ, განმარტა, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი ითვალისწინებს დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლებას ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე, თუმცა აღნიშნული მაინც უნდა შეესაბამებოდეს სამართლის ზოგად პრინციპებსა და კონსტიტუციით აღიარებულ აკრძალვებს. სასამართლოს აღნიშნული განმარტება წინააღმდეგობრივია და არ შეესაბამება მის მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას. სწორედ აღნიშნული მსჯელობა იყო ასახული პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში, რაც არასწორია, რადგანაც შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტის ამგვარი გაგება მცდარია, რადგანაც, მართალია, შრომითი ურთიერთობა მხარეთა ნების თავისუფლებაზეა დამყარებული, თუმცა შრომის უფლება გარანტირებული უნდა იყოს ყოველგვარი შეზღუდვის გარეშე და დასაქმებულის სამუშაოდან გათავისუფლება არ შეიძლება იმგვარად, როგორც სასამართლომ განმარტა. საყურადღებოა, რომ სააპელაციო პალატის ამგვარი განმარტება არ შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ ერთგვაროვან პრაქტიკას, ასევე საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ გაკეთებულ განმარტებას შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტთან მიმართებით, აღნიშნულის გათვალისწინებით კი, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მე-5 ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, არსებობს მოცემული საკასაციო საჩივრის დასაშვებად ცნობის წინაპირობა.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 მაისის განჩინებით ნ. ა-ე ფ-ის საკასაციო საჩივარი ბრძანების ბათილად ცნობისა და სამუშაოზე აღდგენის მოთხოვნის ნაწილში დარჩა განუხილველად დადგენილ ვადაში ხარვეზის გამოუსწორებლობის გამო, ხოლო იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში კასატორი „სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის საფუძველზე, სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა და ამ ნაწილში საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში ნ. ა-ფ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში დაუშვას ნ. ა-ფ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, კასატორი იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. ა-ფ-ის საკასაციო საჩივარი იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების მოთხოვნის ნაწილში დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.