საქმე №ას-1300-1320-2011 27 მარტი, 2012 წელი,

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

სხდომის მდივანი – ლელა სანიკიძე

კასატორები _ კ. ბ-ი, ჯ. ჩ-ა

წარმომადგენელი _ ი. ბ-ა

მოწინააღმდეგე მხარეები _ ჯ. ა-ი, ლ. ა-ი

წარმომადგენელი _ ა. კ-ი

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება

დავის საგანი _ ფულადი ვალდებულების შესრულება, პირგასამტეხლოს დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

2009 წლის 30 ოქტომბერს ჯ. ზ. ა-მა და ლ. ა-მა სარჩელი აღძრეს ჯ. ჩ-სა და კ. ბ-ის მიმართ და მოითხოვეს ფულადი ვალდებულების შესრულება და პირგასამტეხლოს დაკისრება შემდეგი დასაბუთებით: 2007 წლის 4 აგვისტოს მოსარჩელეებსა და მოპასუხეებს შორის დაიდო საინვესტიციო ხელშეკრულება, რომელიც დამოწმდა სანოტარო წესით. საინვესტიციო ხელშეკრულების თანახმად, ინვესტორებს უნდა მოეზიდათ 500 000 აშშ დოლარი იმისათვის, რომ მოპასუხეების დახმარებით შესაძლებელი ყოფილიყო თბილისში, ვ-ის ქ. 12/14-ში მდებარე 608 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენა სხვადასხვა ფიზიკური პირებისაგან, შემსრულებლებს კი შეძენილ მიწის ნაკვეთზე უნდა უზრუნველეყოთ საცხოვრებელი, საოფისე და კომერციული ფართის აშენება, მისი გაყიდვა და ინვესტორებისათვის ინვენსტიციისა და მოგების დაბრუნება. იმისათვის, რომ ინვესტორებს საინვესტიციო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები შეესრულებინათ, თავად მოუწიათ სესხის აღება ისრაელში, კერძოდ, ბანკ „ლ-ში“. კრედიტის სახით მიღებული თანხა ჯ. ზ. ა-ს ჩაერიცხა ორ ტრანშად _ 2007 წლის 27 აგვისტოს 550 000 შეკელი და 525 000 შეკელი. ამდენად, ინვესტორების მიერ საინვესტიციო ხელშეკრულებით ნაკირი ვალდებულება შესრულებულ იქნა სრულად, გადახდილ იქნა 500 000 აშშ დოლარი. საინვესტიციო ხელშეკრულება შემსრულებლებმა არ შეასრულეს, რადგან ინვესტიციისა და სარგებლის დაბრუნება უნდა განხორციელებულიყო შემდეგნაირად: მე-16 თვეს - 400000, მე-17 თვეს - 400000 და მე-18 თვეს - 400000 დოლარი. თანხის დაბრუნების ვადა უნდა ათვლილიყო 2007 წლის სექტემბრიდან. მოსარჩეელების მხრიდან არაერთი გაფრთხილების მიუხედავად, მოპასუხეებმა ვალდებულება არ შეასრულა.

მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელეების მიერ სრულად არ შესრულებულა ვალდებულება 500 000 აშშ დოლარის ინვესტიციის განხორციელების თაობაზე. მოსარჩელეებს წარმოდგენილი არა აქვთ სათანადო მტკიცებულება, რომელიც დაადასტურებს მათ მიერ ზემოაღნიშნული თანხის გადახდას. საბანკო ბრუნვის ამონაწერები და გასავლის ორდერები ვერ ჩაითვლება სათანადო მტკიცებულებად, ვინაიდან ისინი ადასტურებენ მხოლოდ მოსარჩელის ანგარიშზე თანხის ჩარიცხვას და მის მიერვე თანხის გამოტანას, მაგრამ არა სრულად დაბანდებასა და ხელშეკრულების პირობის შესრულებას. ხელშეკრულების მთავარი პირობა იყო ქ.თბილისში, ვ-ის ქ.12/14-ში მდებარე 608 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენა. აღნიშნული ფართი სრულად არ იქნა შეძენილი, ანუ არ შესრულებულა ხელშეკრულების მთავარი პირობა. ხელშეკრულების მე-3 პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტის თანახმად, ინვესტორს დამატებითი ხელშეკრულებები უნდა დაედო შემსრულებლებთან, რომლითაც ინვესტორი გადმოსცემდა ყველა უფლებასა და ვალდებულებას მშენებლობასთან, რეკონსტრუქციასთან და ა.შ დაკავშირებით. მსგავსი ხელშეკრულება ინვესტორებს (მოსარჩელეებს) არ დაუდიათ.

მოსარჩელეები ცდილობენ, მხარეთა შორის არსებული მიმოწერით დაამტკიცონ მათ მიერ ვალდებულების შესრულების ფაქტი, იყენებენ რა მოპასუხეების მიერ გაგზავნილ წერილებს, რაც არასწორია. დაუსაბუთებელია მოსარჩელეთა მოთხოვნა განხორციელებული ინვესტიციის თანხის დაკისრების თაობაზე, ვინაიდან აღნიშნული თანხით მოპასუხეებს რაიმე სარგებელი არ მიუღიათ. სარგებელი მხოლოდ მოსარჩელეებმა მიიღეს, ვინაიდან მათ მიერ ნაწილობრივ განხორციელებული ინვესტიციით მათ შეიძინეს ფართი, რაც დღემდე მათი საკუთრებაა. რაც შეეხება პირგასამტეხლოს, ვინაიდან ხელშეკრულება არ დარღვეულა, ვერც ეს მოთხოვნა ჩაითვლება საფუძვლიანად, იქიდან გამომდინარე, რომ ხელშეკრულებით პირგასამტეხლოზე არ შეთანხმებულან.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 16 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ჯ. ზ. ა-ისა და ლ. ა-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოსარჩელეებმა. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 27 მაისის განჩინებით დაკმაყოფილდა ჯ. ზ. ა-ისა და ლ. ა-ის სასარჩელო მოთხოვნა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2007 წლის 4 აგვისტოს, ერთი მხრივ, მოსარჩელეებს ჯ. ზ. ა-ის, ლ. ა-ის (ინვესტორი) და მეორე მხრივ, მოპასუხეებს კ. ბ-სა და ჯ. ჩ-ს (შემსრულებელი) შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, მხარეები შემდეგ არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ: ინვესტორი განახორციელებდა 500 ათასი დოლარის ოდენობით ინვესტიციას, თბილისში ვ-ის 12/14-ში მდებარე 608 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, რაც აღირიცხებოდა ინვესტორის საკუთრებად, ხოლო შემსრულებლები აწარმოებდნენ მშენებლობას აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე და დაასრულებდნენ მას მიწის შეძენასთან დაკავშირებული საკითხების დარეგულირებიდან და მისი ინვესტორის საკუთრებად რეგისტრაციიდან თვრამეტ თვეში. ინვესტორს მიწის ნაკვეთი უნდა შეეძინა იმჟამინდელი მფლობელებისაგან, ხოლო თავის სახელზე მიწის რეგისტრაციაში მას დახმარებას უწევდნენ შემსრულებელები. შემსრულებლებსვე გადაეცემოდათ ინვესტორისაგან ამ უკანასკნელის საკუთრებად რეგისტრირებულ მიწის ნაკვეთზე მყოფი მცხოვრებლების განსახლებასა და მშენებლობის განხორციელებისთვის, ასევე საცხოვრებელი, საოფისე და კომერციული ფართის გაყიდვისათვის საჭირო ყველა უფლებამოსილება და ვალდებულება. „შემსრულებელები“ იღებდნენ ვალდებულებას, დაებრუნებინათ ინვესტორისთვის ინვესტირებული თანხა სარგებელთან 700 000 დოლართან ერთად თვრამეტ თვეში შემდეგი გრაფიკით: მე-16 თვეს - 400 000 აშშ დოლარი, მე-17 თვეს - 400 000 აშშ დოლარი, მე-18 თვეს - 400 000 აშშ დოლარი. სულ 1 200 000 აშშ დოლარი. მხარეების შეთანხმებით, შემსრულებლებს უნდა შეეტყობინებინათ ინვესტორისთვის სამშენებლო გეგმის, არქიტექტურული დიზაინის, გასაშენებელი ფართის ზომის, სართულების რაოდენობის მშენებლობის ნებართვების ღირებულების, მშენებლობის წარმოების პერიოდის შესახებ. სანამ არ გაიცემოდა ნებართვა, ბიზნესიც არ განხორციელდებოდა. ინვესტორი მონაწილეობას არ იღებდა როგორც მშენებლობის, ასევე აშენებული ფართების რეალიზაციის პროცესში და ამას შემსრულებლები აკეთებდნენ თავიანთი შეხედულებით, გარდა ფასადის მხარეს არსებული კომერციული ფართის 50%-ისა, რომლის გაყიდვაც მხარეთა შეთანხმებით შესაძლებელი იყო საინვესტიციო თანხისა და სარგებლის სრულად გადახდის შემთხვევაში (4.ზ.თ. პ). ამასთან, ინვესტორი შემსრულებლებს გადასცემდა ყველა უფლებას თავის საკუთრებაში არსებულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის განხორციელების მიზნით, გარდა მისი გასხვისების ან რაიმე ვალდებულების უზრუნველყოფის გამოყენებისა, რაც ემსახურებოდა შემსრულებელთა მიზნის მიღწევისთვის ინვესტორის, როგორც მიწის ნაკვეთის მესაკუთრის მხრიდან რაიმე დაბრკოლების აღკვეთას. საინვესტიციო თანხისა და სარგებლის სრულად და დროულად დაბრუნების შემდეგ ინვესტორი გადასცემდა მიწის ნაკვეთს შემსრულებლებს ან მათ მიერ მითითებულ ნებისმიერ პირს საკუთრებაში (3.ვ. პუნქტი). თანხის დაბრუნების გრაფიკის დარღვევის შემთხვევაში, ინვესტორი უფლებამოსილი იყო, მიწის ნაკვეთი და მასზე არსებული მშენებლობა დაეტოვებინა საკუთრებაში და გაესხვისებინა.

დადგენილია, რომ მოსარჩელეებმა განახორციელეს 500 000 დოლარის ინვესტიცია. აღნიშნული გარემოება მოპასუხეებმა, მართალია, სადავოდ გახადეს შესაგებლით, მაგრამ სააპელაციო სასამართლო სხდომაზე მოპასუხეთა წარმომადგენლმა განმარტა, რომ განსხვავება იმდენად უმნიშვნელო იყო, აღნიშნულ საკითხს სადავოდ არ ხდიდა. ის გარემოება, რომ მოპასუხეებმა სრულად მიიღეს 500 000 დოლარი, დასტურდება მოპასუხეთა ხელშეკრულების გაფორმების შემდგომი მოქმედებებითაც, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილია მოპასუხეთა წერილი რომელშიც აღიარებენ ა-ის მიმართ ვალდებულების დარღვევის ფაქტს, კერძოდ, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირველი ეტაპის გადახდის (400000 დოლარის) ვადის გადაცილებას, რაც საქართველოში 2008 წლის აგვისტოში არსებულ საომარ მდგომარეობას დაუკავშირეს და მოითხოვეს ა-ისთვის ვალის დაბრუნების ცხრა თვით გადავადება, ამასთან, მზაობა გამოთქვეს, პასუხი აგონ მიყენებული ზიანისათვის. 2009 წლის 12 ივნისს, მოპასუხეებს მოსარჩელის წერილის პასუხად მისწერეს, რომ, ფორსმაჟორული მდგომარეობის გამო, გადაუვადონ სესხის დაბრუნების ვადა 4-5 თვით. პალატა ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხეთა მიერ არც ერთ წერილობით მტკიცებულებაში არ არის უარყოფილი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხის - 400 000 დოლარის (პირველ ეტაპზე) დაბრუნების ვალდებულება და არ ყოფილა მითითებული იმ გარემოებაზე, რომ საინვესტიციო თანხის არასრულად მიღების, ინვესტორის მიერ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო, აღნიშნული თანხა არ უნდა გადახდილიყო, ან უნდა გადახდილიყო უფრო ნაკლები. ამასთან, გადახდის ვადის გადაცილებად, მოპასუხეები უთითებდნენ საქართველოში არსებულ საომარ მდგომარეობას და არა მოსარჩელეთა მიერ საინვესტიციო ვალდებულების არაჯეროვან შესრულებას. ამდენად, პალატა არ იზიარებს მოპასუხეთა პოზიციას სახელშეკრულებო პირობის მოსარჩელეთა მიერ დარღვევის თაობაზე. მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულება – მიწის შეძენისთვის ხელშეკრულებით განსაზღვრული თანხის ინვესტირება შესრულებულ იქნა ჯეროვნად. ამასთან, მოპასუხე მხარე მოსარჩელის მიერ სრულად იყო აღჭურვილი მიწის ნაკვეთის შესყიდვის უფლებამოსილებით და ახორციელებდა კიდეც შესყიდვას. ინვესტირებული თანხით, ინვესტორის სახელით შეძენილ იქნა ვ-ის 12/14-ში მდებარე მიწის ნაკვეთის ნაწილი, მხარეთა განმარტებით, დაახლოებით 271 კვ.მ, რაც დარეგისტრირებულ იქნა ჯ. ა-ის საკუთრებად. აღნიშნული გარემოება ასევე სადავო არ არის მხარეთა შორის. მიწის ნაკვეთის შესყიდვას, გამყიდველებისთვის თანხის გადახდას და შემდგომში მიწის ნაკვეთის ჯ. ზ. ა-ის სახელზე რეგისტრაციას, ამ უკანასკნელის მიერ გაცემული მინდობილობით მისი სახელითა და ხარჯით აწარმოებდა ერთ-ერთი სოლიდარული მოვალე, კ. ბ-ი. აღნიშნული გარემოების დასადასტურებლად სასამართლო აფასებს საქმეში წარმოდგენილ შემდეგ მტკიცებულებებს: ნასყიდობის ხელშეკრულებები, სადაც მითითებულია, რომ მყიდველის წარმომადგენლად ნასყიდობაში მონაწილეობდა კ. ბ-ი, ხელმოწერილია მის მიერ და მასში აღნიშნულია ანგარიშსწორების წესი, კერძოდ, მყიდველი ხელშეკრულების დამოწმებისთანავე უხდის გამყიდველს ნასყიდობის ფასს, ხოლო ეს უკანასკნელი უფორმებს ბინას. მხარეთა შორის არ არის სადავო, რომ ხელშეკრულებების საფუძველზე ა-ის უფლება დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში და არც ერთ გამყიდველს პრეტენზია თანხის გადაუხდელობაზე არ გამოუთქვამს, ასევე, საქმეში წარმოდგენილია, მხარეთა მიმოწერა, რომლითაც დასტურდება რომ, საინვესტიციო თანხებს ღებულობდნენ მოპასუხეები გამყიდველთათვის გადაცემის მიზნით. სასამართლო სხდომაზე კ. ბ-მა აღინიშნა, რომ იგი მინდობილობის საფუძველზე მონაწილეობდა ქონების შესყიდვაში.

პალატამ უდავოდ მიიჩნია ის გარემოება, რომ მიწის ნაკვეთის შეძენა ემსახურებოდა მხოლოდ მოსარჩელის მოთხოვნის უზრუნველყოფას და არა მის მიზანს - როგორც მესაკუთრემ განახორციელოს აღნიშნული ქონების ფლობა - სარგებლობა. აღნიშნული გარემოება დასტურდება მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო პირობით (4.ვ პუნქტი), რომლის მიხედვითაც ინვესტორის სახელზე ქონების აღრიცხვის პერიოდი განისაზღვრა საინვესტიციო თანხისა და სარგებლის დაბრუნებამდე ვადით, რის შემდეგაც ქონება გადაეცემოდა შემსრულებლებს. პალატამ მიიჩნია, რომ მოთხოვნის ამგვარი უზრუნველყოფის შესახებ შეთანხმება არ წარმოადგენს კანონსაწინააღმდეგო დათქმას და იგი ნამდვილია. ამასთან, მიწის ნაკვეთი, მხოლოდ სრულად (608 კვ.მ.) შეძენისა და მასზე მშენებლობის განხორციელების შემთხვევაში, ხდებოდა მოთხოვნის დაკმაყოფილების საკმარისი საშუალება, რადგან მხარეები ადასტურებენ, შესყიდულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის დაწყების შეუძლებლობას, ხოლო, მათი შეთანხმებით, მიწის ნაკვეთის და მასზე აშენებული ნაწილის გაყიდვის გზით ინვესტორის მიერ მოთხოვნის დაკმაყოფილება, გათვალისწინებული იყო იმ შემთხვევისთვის, თუ თანხის დაბრუნების ვალდებულება არ შესრულდებოდა შემსრულებლებთა მხრიდან უშუალოდ მშენებლობის დაწყების შემდეგ. აღნიშნული სასამართლომ დაასკვნა ხელშეკრულების 4.ლ. პუნქტის გონივრული, მხარეთა ნების შესატყვისი განმარტების შედეგად. მითითებულ პუნქტში საუბარია მიწის ნაკვეთსა და მასზე განხორციელებულ მშენებლობაზე. მხარეთა მიერ უდავოდ დადგენილია, რომ ჯ. ა-ის საკუთრებაში არსებულ, 300 კვ.მ-მდე მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის განხორციელების შეუძლებლობის შესახებ მხარეთათვის იმთავითვე ცნობილი იყო. ამდენად, შესყიდული მიწის ნაკვეთის ჯ.ა-ის საკუთრებად რეგისტრაციის გამო, მოსარჩელეთა მოთხოვნის დაკმაყოფილებულად მიჩნევის შესახებ, მოპასუხეთა პოზიცია სასამართლომ არ გაიზიარა. პალატამ დაადგინა, რომ ხელშეკრულებით მხარეები არ შეთანხმებულან ვადაგადაცილების გამო გადასახდელ პირგასამტეხლოზე. ამ დათქმას არ შეიცავს ხელშეკრულების ქართული ვერსია.

სააპელაციო პალატამ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების შედეგად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა სასესხო ურთიერთობა, ამასთან, მხარეების შეთანხმება სესხის სარგებელზე პირობით გარიგებათა რიცხვს უნდა მიეკუთვნოს. აღნიშნული დასკვნის მიღებისას სასამართლომ ყურადღება მიაქცია ხელშეკრულების მე-4.ვ. პუნქტით გათვალისწინებულ შეთანხმებას, რომ სანამ არ გაიცემოდა ნებართვა, ბიზნესი არ განხორციელდებოდა. აღნიშნული დათქმისას მხრეთა ნების განმარტების მიზნით, სასამართლო ყურადღებას მიაქცევს მოპასუხეთა წერილს ინვესტორისადმი, სადაც ნათქვამია, რომ ინვესტორს დაუბრუნდება სესხი და სარგებელი, ხოლო იმ შემთხვევაში, თუ არ დაიწყება მშენებლობა, რაიმე მიზეზის გამო, იგი მიიღებს სესხის თანხას და ზიანის ანაზღაურებას. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ წინასახელშეკრულებო მოლაპარაკებების დროსაც სესხზე სარგებლის გადახდას მხარეები უკავშირებდნენ მშენებლობის დაწყების შემთხვევას და, სწორედ, ამ საკითხზე შეთანხმდნენ, როდესაც მათ არსებით პირობად მიიჩნიეს ზემომითითებული 4.ვ. პუნქტი 2007 წლის ხელშეკრულებაში. შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სარგებელზე შეთანხმება პირობით გარიგებას წარმოადგენს, რომელიც დამოკიდებული იყო სამომავლო უცნობ მოვლენაზე – მშენებლობის ნაკვეთის გასუფთავების, სათანადო ნებართვების მიღებასა და მშენებლობის განხორციელებაზე. მოსარჩელეებს სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში აქვთ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის უფლება. საქართველოს ეროვნული ბანკის ვებგვერდის ინფორმაციით, www.nbg.gov.ge, ხელშეკრულების დადებიდან 18 თვის შემდეგ – 2009 წლის თებერვლისთვის საბანკო სესხით სარგებლობისთვის გათვალისწინებული პროცენტი იყო ყოველწლიური 16%, რაც თვეში 1,33%-ს შეადგენს (500000*1,33%=6650 აშშ დოლარის). აღნიშნული თანხა სესხის ძირითადი თანხის დაფარვამდე ყოველთვიურად, როგორც ფულადი ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებით გამოწვული ზიანი, უნდა აუნაზღაურდეს მოსარჩელეებს არა უმეტეს 865 000 დოლარისა, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ სასარჩელო მოთხოვნას წარმოადგენს 1 365 000 დოლარი, ხოლო 500000 დოლარი მოსარჩელეებს უნაზღაურდებათ სესხის თანხის სახით (1 365 000-500000).

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 50-ე, 327-ე მუხლებით და მიუთითა, რომ ნების გამოვლენის მეშვეობით მხარეები მიზნად ისახავენ გარკვეული სამართლებრივი შედეგის მიღწევას. ისინი არამხოლოდ სამართლებრივ შედეგებზე თანხმდებიან, არამედ წესებზეც, რომლებსაც უნდა დაემორჩილონ ამ სამართლებრივი შედეგის მისაღწევად. მხარეთა შორის არსებული ურთიერთობისა და ხელშეკრულების არსებითი პირობების შინაარსის გათვალისწინებით, პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლზე დაყრდნობით მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის დაიდო სესხის ხელშეკრულება. გამსესხებელს წარმოადგენდნენ სოლიდარული კრედიტორები ჯ. და ა. ა-ები, ხოლო მსესხებლები იყვნენ სოლიდარული მოვალეები კ. ბ-ი და ჯ. ჩ-ა. სესხის თანხას შეადგენდა 500 000 აშშ დოლარი. სესხი უნდა მოხმარებოდა ვ-ის ქუჩაზე მდებარე მიწის ნაკვეთის შეძენას, სამომავლოდ, მსესხებლების მიერ მასზე მშენებლობის წარმოების მიზნით. ამასთან, მიწის ნაკვეთის შეძენის ინტერესი გააჩნდა მსესხებელ მხარეს, ვინაიდან, სწორედ ისინი აპირებდნენ თავიანი რესურსებით აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე მშენებლობას. მოსარჩელეების ინტერესი მიწის ნაკვეთის და მასზე წარმოებული მშენებლობის მიმართ ემსახურებოდა მხოლოდ მოპასუხეთა ვალდებულების უზრუნველყოფას, რაც მხარეებს სადავოდ არ გაუხდიათ. პალატამ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება მხარეთა შორის ურთიერთობისთვის ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობის კვალიფიკაციის მინიჭების შესახებ სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლიდან გამომდინარე, რადგან მოსარჩელე მხარის მიზანს არ წარმოადგენდა მიწის ნაკვეთზე მშენებლობის განხორციელება და ფართების შემდგომი რეალიზაციით მოგების მიღება. მოსარჩელე დაინტერესებას იჩენდა მიწის ნაკვეთის შესყიდვისა და მშენებლობის წარმოების საკითხებზე მხოლოდ იმ მიზნით, რათა მისთვის წინასწარ ცნობილი ყოფილიყო რამდენად დროული და სარგებლიანი იქნებოდა სესხის დაბრუნება. მოსარჩელე არ ახორციელებდა რაიმე შენატანს, რაც, ამხანაგობისთვის დადგენილი ზოგადი წესით ამხანაგობის წევრთა საერთო საკუთრებად მიიჩნეოდა და არ იღებდა მონაწილეობას მშენებლობის მიზნით განხორციელებულ დანახარჯებში. მის მიერ „მოგების სახით“ მისაღები თანხის ოდენობა სესხის სარგებელს შეადგენდა, მისი გადახდის გრაფიკი ხელშეკრულებაშივე იყო ფიქსირებული და არ იყო დამოკიდებული „სამშნებელო ბიზნესის“ წარმატებით დასრულებაზე. სესხზე სარგებლის დარიცხვა დაკავშირებული იყო სამშენებლო ნებართვის მიღებისა და მშენებლობის დაწყების მომენტთან, რაც დაახლოებით 2-4 თვეს შეადგენდა. თავის მხრივ, მოპასუხე მხარეს აინტერესებდა როგორც მიწის ნაკვეთის შეძენა, ასევე მშენებლობის განხორციელებისა და ფართების რეალიზაციით მოგების მიღება. საბოლოოდ, უძრავი ქონების მესაკუთრე ან თვით შემსრულებლები, ან მათ მიერ მითითებული პირი უნდა გამხდარიყო. ინვესტორის წინაშე შემსრულებელთა ვალდებულება შემოიფარგლებოდა სესხის დროულად დაბრუნებითა და უზრუნველყოფის მიზნით, მიწის ნაკვეთის კრედიტორისვე საკუთრებად დარეგისტრირებაში. აღნიშნული დასკვნის საფუძველს იძლევა დათქმა იმის თაობაზე, რომ სესხისა და სარგებლის დაბრუნების შემდეგ გამსესხებელს ვალდებულება წარმოეშობოდა, დაებრუნებინა უზრუნველყოფის სახით გამოყენებული ქონება მოსარჩელეთა საკუთრებაში. ამდენად, სასამართლო, ხელშეკრულებაში ასახული მხარეთა ნების გონივრული განმარტების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების შემდგომ, მოპასუხე უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოსარჩელე მხარეს ხელშეკრულების 3.ვ. ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულება და უზრუნველყოფის სახით გადაცემული მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემა. ამდენად, იმ ვითარებაში, როდესაც მოპასუხეს წარმოეშობა მოთხოვნის უფლება მოსარჩელე მხარის მიმართ ვალდებულების შესრულების შემდეგ (მოპასუხეს შეგებებული სარჩელით ამგვარი მოთხოვნით არ მოუმართავს), არ შეიძლება მოსარჩელე სხვის ხარჯზე გამდიდრებულიყო.

სამოქალაქო კოდექსის 93-ე, 96-ე, 455-ე, 463-ე, 623-ე, 625-ე მუხლებზე დაყრდნობით, გადაწყვეტილებაში მითითებული დასაბუთების გათვალისწინებით, სარგებელზე მხარეები გადადების პირობით შეთანხმდნენ. სარგებლის მიღების თაობაზე სახელშეკრულებო დათქმა ძალადაკარგულად უნდა ჩაითვალოს, ვინაიდან, მშენებლობა ბანკში დეპოზიტის გახსნიდან 2-4 თვეში არ დაწყებულა და გასულია აღნიშნული ვადა. მოსარჩელე უფლებამოსილია, მიიღოს მოთხოვნილი თანხის ნაწილი, ზიანის ანაზღაურების სახით, მოპასუხეთა მხრიდან ვალდებულების დარღვევისა და სესხის დაბრუნების ვადის გადაცილების გამო. სამოქალაქო კოდექსის 394.1 მუხლით დადგენილი წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა ვალდებულების დარღვევისათვის. სამოქალაქო კოდექსის მე-361-ე მუხლის მეორე ნაწილით, 400-404-ე მუხლებითა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობა ან არაჯეროვანი შესრულება ვალდებულების დარღვევას წარმოადგენს, რაც მოვალეზე ქონებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძველია. კონკრეტულ შემთხვევაში, მოპასუხის (მსესხებლის) მხრიდან ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულება (ვალდებულების დარღვევა) გამოიხატება სესხის დაფარვის ვადის გადაცილებაში და, ამასთან, არსებობს მოპასუხისათვის ქონებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების ყველა წინაპირობა. (მართლწინააღმდეგობა, ბრალი, მიზეზობრივი კავშირი, ზიანი) მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანი გამოიხატება მიუღებელ შემოსავალში, რასაც იგი მიიღებდა კრედიტის სარგებლის სახით, მოპასუხეს კრედიტის თანხა ვადის დაცვით რომ დაებრუნებინა. ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ვერ გამორიცხავს 2008 წლის აგვისტოს მოვლენების გამო ქვეყანაში გამოცხადებული საომარი მდგომარეობა, რომელიც სესხის აღებიდან თითქმის ერთი წლის შემდეგ მოხდა. მოპასუხე სადავოდ არ ხდის, რომ მოსარჩელეთათვის თანხის დაბრუნების წყაროს აშენებული ბინების რეალიზაციით მიღებული თანხა შეადგენდა, თავის მხრივ, მშენებლობა უნდა დაწყებულიყო მაქსიმუმ ოთხი თვის განმავლობაში სადეპოზიტო ანგარიშის გახსნიდან, რაც არც ამ ვადაში და არც შემდგომ არ განხორციელებულა, ამდენად, აშკარაა, რომ მოვალე გადახდის ვადას გადააცილებდა, მიუხედავად იმისა, გამოცხადდებოდა თუ არა 2008 წლის აგვისტოში საომარი მდგომარეობა. ამასთან, პალატამ ზიანის სახით ასანაზღაურებელ თანხის განსაზღვრისას იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 402-ე, 408-ე მუხლის პირველ ნაწილით, 411-ე, 412-ე და 414-ე მუხლებით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა კ. ბ-მა და ჯ. ჩ-მ შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლომ მოსარჩელესა და მოპასუხეს შორის ურთიერთობა შერაცხა ჩვეულებრივ სასესხო ურთიერთობად, მაშინ როდესაც ფული, სხვა საგანი ან რაიმე მატერიალური აქტივი მოპასუხე მხარეს არ მიუღია და ასეთი რამ არც ხელშეკრულებით იყო გათვალისწინებული. ხელშეკრულების შესაბამისად, მოსარჩელე მხარემ საკუთარი სახსრებით შეიძინა უძრავი ქონება საქართველოში, მთელ შეძენილ ქონებაზე საკუთრების უფლება დაარეგისტრირა თავის სახელზე. ამის შემდეგ უნდა გაფორმებულიყო ხელშეკრულება მოსარჩელის საკუთარ ნაკვეთზე მშენებლობის შესახებ. ასეთი ურთიერთობისათვის სესხის ხელშეკრულების კვალიფიკაციის მინიჭება აშკარად სცილდება სამოქალაქო კანონმდებლობის საზღვრებს. სასამართლოს გადაწყვეტილებით განისაზღვრა მოსარჩელე მხარის მიერ უკანონო გამდიდრების ფაქტი, ანუ სასამართლომ იმთავითვე დაუშვა, რომ მისი გადაწყვეტილების შესრულებას შედეგად მოსარჩელე მხარის უსაფუძვლო გამდიდრება მოჰყვა. სასამართლომ, მხარეებს შორის ხელმოწერილ და ნოტარიულად დამოწმებულ ხელშეკრულებას გაუთანაბრა მათ შორის ელექტრონული საშუალებით მიმოწერა, დაამახინჯა ელექტრონული მიმოწერის ტექსტი და მასზე დააფუძნა გადაწყვეტილება. სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 52-ე მუხლი, გამოიყენა რა იგი არა ხელშეკრულების პირობების განმარტებისათვის, არამედ ხელშეკრულების პირობების მოსარჩელის სასარგებლოდ რევიზიისათვის. სასამართლომ მოსარჩელის სასარგებლო გადაწყვეტილების მიღება დაასაბუთა იმ გარემოებით, რომ არც მოსარჩელე მხარეს და არც მოპასუხე მხარეს არ გააჩნდა უძრავი ქონების საკუთრებაში დატოვების ინტერესი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს GAგასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად უბრუნებს სააპელაციო სასამართლოს, თუ საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა. ამავე კოდექსის 393-ე მუხლის შესაბამისად, სამართლის ნორმები დარღვეულად ითვლება, თუ სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, ხოლო 394-ე მუხლის ე1 პუნქტის თანახმად კი, გადაწყვეტილების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი არსებობს, თუკი გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

მოცემულ საქმეზე უდავოდ დადგენილია, რომ 2007 წლის 4 აგვისტოს, ერთი მხრივ, მოსარჩელეებს, ჯ. ზ. ა-ის, ლ. ა-ის („ინვესტორი“) და მეორე მხრივ, მოპასუხეებს კ. ბ-სა და ჯ. ჩ-ს („შემსრულებელი“) შორის დაიდო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც, მხარეები შემდეგ არსებით პირობებზე შეთანხმდნენ: ინვესტორი განახორციელებდა 500 ათასი დოლარის ოდენობით ინვესტიციას, თბილისში ვ-ის 12/14-ში მდებარე 608 კვ.მ მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, რაც აღირიცხებოდა ინვესტორის საკუთრებად, ხოლო შემსრულებლები აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე აწარმოებდნენ მშენებლობას და დაასრულებდნენ მას მიწის შეძენასთან დაკავშირებული საკითხების დარეგულირებიდან და მისი ინვესტორის საკუთრებად რეგისტრაციიდან თვრამეტ თვეში. „შემსრულებელები“ იღებდნენ ვალდებულებას დაებრუნებინათ ინვესტორისთვის ინვესტირებული თანხა სარგებელ 700 000 დოლართან ერთად თვრამეტ თვეში.

ზემოაღნიშნულ ფაქტობრივ გარემოებაზე დაყრდნობით, სააპელაციო პალატამ მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობა შეაფასა როგორც სესხის ხელშეკრულება, რასაც საკასაციო სასამართლო არ იზიარებს შემდეგი დასაბუთებით:

სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლით სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს, დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. ამავე კოდექსის 327-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზედაც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად მიჩნეულია კანონის მიერ.

მოცემულ შემთხვევაში, სადავოს არ წარმოადგენს და სასამართლომაც დაადგინა ის ფაქტი, რომ მხარეები ხელშეკრულებით შეთანხმდნენ 500 000 დოლარის ინვესტიციის განხორციელების თაობაზე განსაზღვრულ მისამართზე მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, რაც აღირიცხებოდა ინვესტორის საკუთრებად. შემსრულებლები იღებდნენ ვალდებულებას, ინვესტორისთვის ინვესტირებული თანხა შეთანხმებულ სარგებელთან ერთად 18 თვეში დაებრუნებინათ. ხელშეკრულების 3.ვ პუნქტით განისაზღვრა, რომ საინვესტიციო თანხისა და სარგებლის სრულად და დროულად დაბრუნების შემდეგ ინვესტორი გადასცემდა მიწის ნაკვეთს შემსრულებლებს ან მათ მიერ მითითებულ ნებისმიერ პირს საკუთრებაში.

ზემოაღნიშნული სამართლებრივი ნორმები და დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები არ ქმნიან სასესხო ურთიერთობების მომწესრიგებელი სამართლებრივი ნორმების შემადგენლობას, ვინაიდან სესხის ხელშეკრულების საგანს წარმოადგენს ფულის ან გვაროვნული ნიშნით განსაზღვრული სხვა ნივთის მსესხებლისათვის საკუთრებაში გადაცემა მსესხებლის მიერ იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთის დაბრუნების პირობით. როგორც წესი, სესხის ხელშეკრულების შინაარსში არ მოიაზრება სესხად გადაცემული თანხის მხოლოდ გამსესხებელთან შეთანხმებული პირობებით მოხმარება. მართალია, სახელშეკრულებო თავისუფლების პირობებში ამგვარი შეთანხმებაც ვერ აიკრძალება, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში, ასეთ შეთანხმებას ადგილი არ ჰქონია. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.1.1. პუნქტით დადგენილია, რომ ინვესტორი განახორციელებდა 500 ათასი დოლარის ოდენობით ინვესტიციას, თბილისში, ვ-ის 12/14-ში მდებარე 608 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის შეძენის მიზნით, რაც აღირიცხებოდა ინვესტორის საკუთრებად, ხოლო შემსრულებლები აწარმოებდნენ მშენებლობას აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე და დაასრულებდნენ მას მიწის შეძენასთან დაკავშირებული საკითხების დარეგულირებიდან და მისი ინვესტორის საკუთრებად რეგისტრაციიდან თვრამეტ თვეში. გადაწყვეტილების 4.1.2. პუნქტით კი დადგენილია, რომ „შემსრულებლები“ იღებდნენ ვალდებულებას, დაებრუნებინათ ინვესტორისათვის ინვესტირებული თანხა სარგებელთან ერთად. ხელშეკრულების ამ პირობებით თანხის სესხად გადაცემა არ დგინდება.

მხარეთა შორის წარმოშობილი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობის სესხის ხელშეკრულებად კვალიფიკაციის არგუმენტად ვერ მიიჩნევა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.7 პუნქტით დადგენილი გარემოების – მხარეთა შორის წარმოებულ მიმოწერაში კასატორთა მიერ სესხზე მითითება. კერძო სამართლის სუბიექტთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის სწორი სამართლებრივი შეფასებისათვის გადამწყვეტია ამ სუბიექტთა ნამდვილი ნების გამოვლენა, რომლის საფუძველზე დადგენილი ფაქტების სამართლებრივი კვალიფიკაცია სასამართლოს კომპეტენციას წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს კასატორის მოსაზრებას, მხარეთა შორის წარმოშობილი ურთიერთობის სამოქალაქო კოდექსის 930-ე მუხლით ერთობლივი საქმიანობად შეფასების თაობაზე. მართალია, ხელშეკრულება მოიცავს მიწის ნაკვეთის მშენებლობის მიზნით შეძენის პირობებს, მაგრამ ხელშეკრულებით არ დგინდება ურთიერთობის ერთობლივ საქმიანობის ხელშეკრულებად შეფასების არსებითი ნიშნები: სუბიექტები ისახავენ ერთიან(საერთო) მიზანს; ასრულებენ ამ მიზნის მისაღწევად აუცილებელ მოქმედებებს; შენატანების საფუძველზე საერთო წილობრივი საკუთრების ქონებას ქმნიან; საქმიანობიდან წარმოშობილი ზიანისა და ხარჯების განაწილებას ერთობლივად კისრულობენ და ინაწილებენ მიღებულ შედეგებს. სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ დაუდგენია და ვერც კასატორი ვერ ასაბუთებს ამ ნიშნების არსებობას.

მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების არსებით პირობას წარმოადგენს ერთი მხარის მიერ ინვესტირების განხორციელებითა და მეორე მხარის მიერ გარკვეული სამუშაოების შესრულებით მოგების მიღება.

საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი პუნქტით, ინვესტიციად მიიჩნევა ყველა სახის ქონებრივი და ინეტელექტუალური ფასეულობა ან უფლება, რომელიც დაბანდდება და გამოიყენება შესაძლო მოგების მიღების მიზნით საქართველოს ტერიტორიაზე განხორციელებულ სამეწარმეო საქმიანობაში.

სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ, კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. აღნიშნული ნორმა ასახავს სამოქალაქო სამართლით აღიარებულ ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპს, რომელიც ხელშეკრულების დადების თავისუფლებასთან ერთად მოიცავს ხელშეკრულების შინაარსის თავისუფლებას. ეს უკანასკნელი გულისხმობს, რომ მხარეებს შეუძლიათ, თავისუფლად განსაზღვრონ ხელშეკრულების შინაარსი. მხარეთა ავტონომიურობის პრინციპს აშკარად ასახავს ზემოხსენებული ნორმით აღიარებული კერძო სამართლის სუბიექტთა უფლება – დადონ ისეთი ხელშეკრულება, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის ვალდებულებითი სამართლით გათვალისწინებულ ხელშეკრულებათა სახეები ამომწურავი არ არის და მხარეებს, ამავე კოდექსის განხილული ნორმის შესაბამისად, ხელშეკრულების თავისუფლების ფარგლებში, შეუძლიათ, დადონ მათთვის სასურველი შინაარსის და კანონით პირდაპირ გაუთვალისწინებელი ხელშეკრულება.

ამდენად, მხარეთა შორის მიღწეულია შეთანხმება ერთი მხარის მიერ ინვესტირების, ხოლო მეორე მხარის გარკვეული სამუშაოების განხორციელებით კონკრეტული, მხარეებისათვის სასურველი შედეგის მიღებაზე, წარმოშობილი ვალდებულებითსამართლებრივი ურთიერთობა, სამოქალაქო კოდექსის სპეციალური ნორმებით მოწესრიგებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება კანონს და მისი სამართლებრივი შეფასება ვალდებულებითი სამართლის ზოგადი დებულებებით უნდა განხორციელდეს.

სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია, მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც. ამავე კოდექსის 361-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას, ხოლო, 394-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია, მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება.

ზემოაღნიშნული ნორმებისა და მხარეთა შორის დადებული ორმხრივი ხელშეკრულების პირობების ურთიერთშეჯერებით, საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის არგუმენტს, რომ პალატამ ხელშეკრულების პირობების გამოკვლევის გარეშე დაადგინა მოსარჩელის მიერ ნაკისრი ვალდებულების ჯეროვნად შესრულება, კერძოდ, მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულებით ზუსტად არის განსაზღვრული თითოეული მხარის უფლებები და ვალდებულებები, მათ შორის, შესაძენი მიწის ნაკვეთის ოდენობა, გადასახდელი თანხა და ა.შ. გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არ არის დადგენილი ინვესტორის მხრიდან ხელშეკრულების პირობის შესაბამისად ვალდებულების შესრულების ფაქტი - 608 კვ.მ. მიწის ნაკვეთის შეძენა ან ვალდებულების შეუსრულებელობის - მიწის ნაკვეთის შეუძენლობის კანონიერი საფუძველი (როგორც ინვესტორი განმარტავს, აღნიშნულზე მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების პირობისგან განსხვავებული შეთანხმება არსებობს).

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ მხარეთა განმარტებებისა და საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებების საფუძველზე უნდა გამოარკვიოს ორივე მხარის უფლებები და ვალდებულებები, შესაბამისად, ამ ფარგლებში უნდა განისაზღვროს თითოეული მხარის მიერ ვალდებულების შესრულების ხარისხი და სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დადგენისათვის აუცილებელი წინაპირობების (ზიანი, მართლსაწინააღმდეგო ქმედება, მიზეზობრივი კავშირი და ბრალი) უტყუარად არსებობა.

საკასაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს სააპელაციო პალატის მსჯელობას მხარეთა შორის შეთანხმებული უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების წესთან დაკავშირებით, კერძოდ;

სააპელაციო პალატა უდავოდ მიიჩნევს იმ გარემოებას, რომ მიწის ნაკვეთის შეძენა ემსახურებოდა მხოლოდ მოსარჩელის მოთხოვნის უზრუნველყოფას და არა მის მიზანს - როგორც მესაკუთრემ განახორციელოს აღნიშნული ქონების ფლობა და სარგებლობა. გასაზიარებელია პალატის მოსაზრება, რომ მოთხოვნის უზრუნველყოფის ამგვარი შეთანხმება არ წარმოადგენს კანონსაწინააღმდეგო დათქმას და იგი ნამდვილია.

მოვალის მიერ ნაკისრი ვალდებულებების უზრუნველყოფას მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება, რაც განაპირობებს მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებების განსაკუთრებულ მნიშვნელობას სამოქალაქო ბრუნვის სფეროში. მოთხოვნის უზრუნველყოფის ინსტიტუტი კრედიტორს უქმნის რწმენას, რომ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაშიც კი, ამ სამართლებრივი მექანიზმის გამოყენებით, შესძლებს საკუთარი მატერიალური უფლების დაცვას და მოთხოვნის დაკმაყოფილებას. სამოქალაქო კოდექსი არაერთი სახის მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებას გარიგების სახით იცნობს (გირავნობა, იპოთეკა, საბანკო გარანტია და სხვა), ამავდროულად კოდექსის არაერთი ნორმაც მოიცავს დანაწესს, რომელიც კრედიტორის მოთხოვნას უზრუნველყოფილს ხდის (კანონისმიერი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებები), თუმცა, ეს ნორმები კლასიკური მოთხოვნის უზრუნველყოფის გარიგებებს არ წარმოადგენენ. აღნიშნულის დასტურს წარმოადგენს, მაგალითად, სამოქალაქო კოდექსის 188-ე მუხლი, რომლის ძალითაც, თუ გამსხვისებელმა პირობად დათქვა საკუთრების გადასვლა შემძენზე მხოლოდ ნივთის საფასურის გადახდის შემდეგ, ივარაუდება, რომ საკუთრება გადავა შემძენზე საფასურის სრულად გადახდის შემდეგ. თუ შემძენი გააჭიანურებს საფასურის გადახდას, ხოლო გამსხვისებელი უარს იტყვის ხელშეკრულებაზე, უკვე ორმხრივად განხორციელებული შესრულება მხარეებმა უნდა დააბრუნონ. პირობადებული საკუთრების არსი იმაში მდგომარეობს, რომ შემძენის მფლობელობაში გადაცემული ნივთი საფასურის სრულ გადახდამდე გამსხვისებლის საკუთრებაა, ხოლო გამსხვისებლის მოთხოვნას მიუღებელი ნასყიდობის საფასურზე, გასხვისებულ ნივთზე შენარჩუნებული მისი მესაკუთრის ტიტული უზრუნველყოფს. მართალია, აღნიშნული მოთხოვნის უზრუნველყოფა მხოლოდ მოძრავ ნივთებს ეხება, მაგრამ ამ შინაარსის მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების გამოყენება არც უძრავ ნივთებზე იკრძალება.

ზემოაღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ამგვარი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება კლასიკური მოთხოვნის უზრუნველყოფად არ შეიძლება იქნეს მიჩნეული, მაგრამ სამოქალაქო ბრუნვის ეფექტურობის მიზნით, სამოქალაქო სამართალი კერძო სამართლის სუბიექტებს აძლევს შესაძლებლობას მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად საჭირო ქონების არ არსებობის შემთხვევაში, უზრუნველყოფის სხვა საშუალებების გამოყენებითაც ხელმისაწვდომი გახდეს სამოქალაქო ბრუნვაში მონაწილეობა.

ამასთან, ვალდებულების დარღვევისას მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების გამოყენების შემთხვევაში, გათვალისწინებული უნდა იქნეს ამ ინსტიტუტის არსი და დანიშნულება, კერძოდ, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება უზრუნველყოფილი მოთხოვნის გარანტიას წარმოადგენს და, მოვალის მიერ ვალდებულების შეუსრულებლობის შემთხვევაში, იგი იკავებს ვალდებულების შესრულების ადგილს, რაც შეიძლება განხორციელდეს, როგორც მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების აუქციონზე რეალიზაციით მიღებული თანხის, ასევე ნივთის კრედიტორისათვის საკუთრებაში გადაცემით. ამდენად, მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალების ფუნქცია შეუსრულებელი ვალდებულების შესრულებაა, რაც ნიშნავს იმას, რომ მოვალისათვის ვალდებულების შესრულების დაკისრება უზრუნველყოფის საშუალებით ხორციელდება, ანუ მოვალის შესასრულებელ ვალდებულებას მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალება ჩაანაცვლებს.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, დასაბუთებას მოკლებულია სააპელაციო პალატის დასკვნა, რომ ნაკისრი ვალდებულების შესრულების შემდეგ მოპასუხეს შეუძლია, მოსთხოვოს მოსარჩელეს ხელშეკრულების 3.ვ. ქვეპუნქტით ნაკისრი ვალდებულების შესრულება და უზრუნველყოფის სახით გადაცემული მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემა. უპირველესად უნდა აღინიშნოს, რომ მოპასუხეს საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი უზრუნველყოფის სახით გამოყენება საქმის მასალებით არ დგინდება. შესაბამისად დაუსაბუთებელია სასამართლოს მითითება, ხელშეკრულების 3.ვ. ქვეპუნქტიდან გამომდინარე კ.ბ-ისა და ჯ.ჩ-ს მიერ ჯ.ა-ისგან მიწის ნაკვეთის საკუთრებაში გადაცემის მოთხოვნის საფუძვლიანობაზე, მაშინ როდესაც მიწის ნაკვეთი თავიდანვე ჯ.ა-ის სახსრებით იქნა შეძენილი და ამ ნაკვეთის გადაცემის ვალდებულება მას მხოლოდ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული პირობის შესრულების შემდეგ წარმოეშობოდა.

ამდენად, დასაბუთებასაა მოკლებული, ვალდებულების შეუსრულებლობის გამო კ.ბ-ისა და ჯ.ჩ-სთვის ინვესტირებული თანხის დაკისრებისას ამ თანხით შეძენილი ქონების (მიწის ნაკვეთის) ღირებულებისა და მასზე საკუთრების უფლების გაუთვალისწინებლობა.

საქმის ხელახლა განმხილველმა სასამართლომ უნდა გამოარკვიოს გადაწყვეტილების კვლევით ნაწილში მითითებული გარემოებები და სამართლებრივი შეფასება მისცეს მას.

სარეზოლუციო ნაწილი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

კ. ბ-ისა და ჯ. ჩ-ს საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 მაისის გადაწყვეტილება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე: ნ. კვანტალიანი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე