№ას-1777-1755-2011 4 ივნისი, 2012 წელი,
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი _ ნ. კ-ა
მოწინააღმდეგე მხარე _ ე. ლ-ა, გ. პ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – ქონების ყადაღისგან განთავისუფლება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ე. ლ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ნ. კ-სა და გ. პ-ის მიმართ ქონების ყადაღისგან განთავისუფლების შესახებ შემდეგი საფუძვლებით: 2011 წლის 9 აპრილს, აჭარის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებელ ჯ. ძ-ის მიერ შედგენილ იქნა მოვალის ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტი. მოვალე გ. პ-ის ქონება აღიწერა ქ.ბათუმში, ჭ-ის ქ.№39/40-ში მდებარე ბინა №30-ში, რომელიც მოსარჩელის საკუთრებაა. აღნიშნულ ბინაში მოვალე გ. პ-ი 2 წელზე მეტია, რაც რეგისტრირებული აღარ არის. არსებობს რეალური საშიშროება იმისა, რომ აღმასრულებლის მიერ განხორციელდეს აღწერილი და დაყადაღებული ნივთების იძულებითი აუქციონის წესით რეალიზაცია, რაც საფრთხეს შეუქმნის მოსარჩელის საკუთრებაში არსებულ ნივთებს, რომლებიც აუცილებელია მისი ოჯახის ყოფა-ცხოვრებისათვის. დაყადაღებულია აუცილებელი საყოფაცხოვრებო ნივთები.
მოპასუხე ნ. კ-მ სარჩელი არ ცნო იმ საფუძვლით, რომ იგი უკანონო და დაუსაბუთებელია. მოსარჩელე მიზნად ისახავს აღსრულების თავიდან აცილებას.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილებით ე. ლ-ს სასარჩელო განცხადება არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 13 ივლისის გადაწყვეტილება და ე.ლ-ს სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა. სააპელაციო პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. პ-ს ნ. კ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 3000 აშშ დოლარის გადახდა; გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში. აღნიშნულ გადაწყვეტილებაზე 2009 წლის 20 ნოემბერს, ბათუმის საქალაქო სასამართლომ გასცა სააღსრულებო ფურცელი, რომელშიც მოვალე გ. პ-ის საცხოვრებელ მისამართად მიეთითა ქ.ბათუმი, ჭ-ის ქ.№39/47, ბინა 30. აღნიშნულ ბინაში არსებულ მოძრავ ნივთებს, კერძოდ: ორკამერიან მაცივარ „ბეკოს“, გაზქურა „გეფეს“, ელექტროღუმელ „LG-ის“, წყლის გამათბობელ „არისტონს“, ტელევიზორ „სონის“, ელექტროღუმელს, ხის მაგიდას 6 სკამით, 4 განყოფილებიან ასაწყობ კუთხეს, ჟურნალების მაგიდას, იატაკის ხალიჩას, ჭაღს, სარეცხ მანქანა „სამსუნგს“, ტელევიზორ „შარფს“, საძინებლის სავარძელს, საძინებლის ხალიჩას, საძინებლის ტრილიაჟს, მტვერსასრუტ „ბოშს“, ორ ხალიჩას დაედო ყადაღა. საჯარო რეესტრის ამონაწერით დგინდება, რომ ქ. ბათუმში, ჭ-ის ქ. 39/47-ში მდებარე №30 ბინა ე. ლ-ს საკუთრებაშია 2008 წლის 11 ნოემბრიდან.
სასამართლომ სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით არ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნები და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის, სამოქალაქო კოდექსის 183-ე და 312-ე მუხლების საფუძველზე, განმარტა: საჯარო რეესტრის მონაცემებით, ქ.ბათუმში, ჭ-ის ქ. №39/47-ში მდებარე №30 ბინა ეკუთვნის ე. ლ-ს. საქმის მასალებით არ დასტურდება ამ მონაცემის უსწორობა. სამოქალაქო კოდექსის 151-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ანალიზისას კი დგინდება, რომ ბინაში არსებული ავეჯი, მართალია, არ არის ბინის შემადგენელი ნაწილი, მაგრამ განკუთვნილია მისი სამსახურისთვის, დაკავშირებულია მასთან საერთო სამეურნეო დანიშნულებით, რის გამოც, იგი სივრცობრივ კავშირშია ბინასთან და, დამკვიდრებული შეხედულების მიხედვით, ითვლება საკუთვნებლად, შესაბამისად, ბინაში არსებული ავეჯი ბინის საკუთვნებელია. საკუთვნებელს კი ფლობს ის პირი, ვინც ფლობს მთავარ ნივთს. სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ მოძრავი ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. დადგენილია, რომ აპელანტი ცხოვრობს ქ.ბათუმში, ჭ-ის ქ.№39/47-ში მდებარე ბინა №30-ში. ბუნებრივია, ეს ნიშნავს იმას, რომ ის ფლობს ამ სახლში არსებულ მოძრავ ნივთებსაც. საქმეში წარმოდგენილი არ არის იმის დამადასტურებელი მტკიცებულებებიც, რომ სადავო ბინა ან მასში არსებული ნვთები, ოდესმე ეკუთვნოდა გ. პ-ს. მართალია, გ. პ-ი, ზემოხსენებულ მისამართზე რეგისტრირებული იყო 2009 წლის 11 მაისამდე, თუმცა ეს არ ადასტურებს, რომ იგი იყო ქონების მესაკუთრე. ამასთან, აპელანტის ბინა, სადაც სადავო ნივთებია განთავსებული, შეძენილი აქვს ჯერ კიდევ 2008 წლის 11 ნოემბერს, ე.ი მანამ, სანამ ძალაში შევიდოდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილება. ამგვარად ნათელია, რომ მოძრავი ქონება, რომელსაც ყადაღა დაადო აღმასრულებელმა, ეკუთვნის აპელანტს და არა გ. პ-ს. პალატამ იხელმძღვანელა რა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლითა და 32-ე მუხლის 1-ლი პუნქტით, ასევე სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლით, განმარტა, რომ აპელანტი უფლებამოსილია, მოითხოვოს ქონების ყადაღისაგან განთავისუფლება და ენიჭება უფლება, განკარგოს თავისი საკუთრება, რასაც ქონებაზე არსებული ყადაღა უზღუდავს.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. კ-მ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი საფუძვლებით: ბათუმის საქალაქო სასამართლომ სწორად ჩათვალა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოვალე გ. პ-ი ფაქტობრივად ცხვორობს ქ.ბათუმში, ჭ-ის ქ. 39/47-ში მდებარე ბინა №30-ში და 2011 წლის 9 აპრილისათვის ამ ბინაში არსებული ნივთები ეკუთვნის გ. პ-ს. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილების აღსრულების უზრუნველყოფის მიზნით აჭარის სააღსრულებო ბიუროს აღმასრულებელმა ჯ. ძ-მ 2011 წლის 9 აპრილს შეადგინა მოვალის ქონების აღწერისა და დაყადაღების შესახებ აქტი, რომლის თანახმად ყადაღა დაედო აღნიშნულ ბინაში არსებულ მოძრავ ნივთებს. აღნიშნული აქტი აღმასრულებელმა შეადგინა „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად. საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა და უდავოდ ჩათვალა ის გარემოება, რომ მოვალე გ. პ-ი აპელანტის დაა, რაც დგინდება საქმეზე წარმოდგენილი წერილობითი მტკიცებულებებით. ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 29 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით გ. პ-ს ნ. კ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 3000 აშშ დოლარის გადახდა. გ.პ-მა იმავე წლის 11 ნოემბერს, 11 დღის შემდეგ, თვალთმაქცურად გაასხვისა ქ.ბათუმში, ჭ-ის ქ.№39/47-ში მდებარე №30 ბინა თავის დის, ე.ლ-ს სახელზე, რათა თავი აერიდებინა ვალდებულების შესრულებისთვის და არ გადაეხადა დაკისრებული თანხა. ასევე არ უნდა იქნას გაზიარებული გასაჩივრებული გადაწყვეტილების 4.14 და 4.15 პუნქტები. ნივთები, რომელიც აღმასრულებელმა აღწერა და დააყადაღა გ. პ-ის საკუთრებაა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების სამართლებრივი დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. კ-ს საკასაციო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 410-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტების თანახმად, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა. საკასაციო სასამართლოს აზრით, სააპელაციო პალატამ სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მეორე ნაწილის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება). კასატორს დასაბუთებული საკასაციო პრეტენზია არ წარმოუდგენია, ხოლო სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 29 ოქტომბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით გ. პ-ს ნ. კ-ს სასარგებლოდ დაეკისრა 3000 აშშ დოლარის გადახდა. გადაწყვეტილებაზე, 2009 წლის 20 ნოემბერს, სასამართლომ გასცა სააღსრულებო ფურცელი, რომელშიც მოვალე გ. პ-ის საცხოვრებელ მისამართად მიეთითა ქ.ბათუმი, ჭ-ის ქ.№39/47, 30-ე ბინა. აღნიშნულ ბინაში არსებულ მოძრავ ნივთებს დაედო ყადაღა. დადგენილია, რომ ქ. ბათუმში, ჭ-ის ქ. 39/47-ში მდებარე ბინა №30 2008 წლის 11 ნოემბრიდან ე. ლ-ს საკუთრებაშია.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ ე.ლ-ს საკუთრებაში არსებულ ქონებაზე (მოძრავ ნივთებზე) ყადაღის დადება უსაფუძვლოა შემდეგ გარემოებათა გამო: „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-40 მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის – ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, მასზე ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების – აკრძალვის გამოცხადებას ანდა ქონების შესანახავად გადაცემას. აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. აღნიშნული ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ ყადაღა შეიძლება დაედოს მხოლოდ მოვალის კუთვნილ მოძრავ ქონებას.
„სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონის 32-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების თანახმად, თუ მესამე პირი ამტკიცებს, რომ მას აღსრულების საგანზე გააჩნია უფლება, მაშინ იმ სასამართლოში, რომლის სამოქმედო ტერიტორიაზედაც ხდება აღსრულება, მესამე პირს შეუძლია, აღძრას სარჩელი. ასეთ სარჩელს სასამართლო განიხილავს სასარჩელო წარმოების წესით (სარჩელი ყადაღისაგან ქონების განთავისუფლების შესახებ). სარჩელი ყადაღისაგან ქონების გათავისუფლების შესახებ წარედგინება მოვალესა და კრედიტორს. აღნიშნული დანაწესი იცავს იმ პირთა უფლებებს, რომელთა საკუთრების ობიექტი გარკვეული ცდომილების შედეგად მიიჩნევა მოვალის ქონებად, (აღსრულების საგნად). ასეთ ვითარებაში აღსრულების საგანზე უფლების მქონე მესამე პირი სარგებლობს უფლებამოსილებით, აღძრას სასამართლოში სარჩელი მოვალისა და კრედიტორის წინააღმდეგ და მოითხოვოს ქონების ყადაღისაგან განთავისუფლება.
საკასაციო სასამართლო იზიარებს სააპელაციო პალატის დასკვნას, რომ ყადაღადადებული ქონება ე.ლ-ს საკუთრებას წარმოადგენს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო კოდექსის 158-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ივარაუდება, რომ ნივთის მფლობელი არის მისი მესაკუთრე. ეს წესი არ მოქმედებს იმ შემთხვევაში, როცა ნივთზე საკუთრებითი ურთიერთობის ხასიათი ვლინდება საჯარო რეესტრიდან. საკუთრების პრეზუმფცია არ გამოიყენება არც ძველი მფლობელის მიმართ, თუ მან ეს ნივთი დაკარგა, მოჰპარეს ან სხვაგვარად გავიდა იგი მისი მფლობელობიდან. საკუთრების პრეზუმფცია მოქმედებს ძველი მფლობელის სასარგებლოდ მხოლოდ მისი მფლობელობის პერიოდში. აღნიშნული მუხლით გათვალისწინებული ვარაუდი (პრეზუმფცია) ასახავს იმ შემთხვევებს, როდესაც ბრუნვის მონაწილეთათვის უცნობია მფლობელობის უკან არსებული უფლება, ხშირ შემთხვევაში უცნობია მფლობელის უფლებები, მაგრამ სამართლებრივი წესრიგი მოითხოვს, დავეყრდნოთ მფლობელის კეთილსინდისიერებას და იგი, საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე, ნივთის მესაკუთრედ მივიჩნიოთ.
სამოქალაქო კოდექსის 151-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, საკუთვნებელი არის მოძრავი ნივთი, რომელიც, თუმცა არ არის მთავარი ნივთის შემადგენელი ნაწილი, მაგრამ განკუთვნილია მთავარი ნივთის სამსახურისთვის, დაკავშირებულია მასთან საერთო სამეურნეო დანიშნულებით, რის გამოც იგი სივრცობრივ კავშირშია მთავარ ნივთთან და, დამკვიდრებული შეხედულების მიხედვით, ითვლება საკუთვნებლად. საკუთვნებლის თვისებას შეადგენს ის, რომ იგი მთავარ ნივთთან დაკავშირებულია საერთო სამეურნეო დანიშნულებით, რაც გამოიხატება იმაში, რომ საკუთვნებელი განკუთვნილია მთავარი ნივთის სამსახურისათვის. საკუთვნებელი სივრცობრივად უკავშირდება მთავარ ნივთს, საწინააღმდეგოს დამტკიცებამდე, მთავარი ნივთის მესაკუთრე იმავდროულად საკუთვნებლის მესაკუთრედ მიიჩნევა. საცხოვრებელ ბინაში არსებული ავეჯი განკუთვნილია მისი სამსახურისათვის და დაკავშირებულია მასთან საერთო სამეურნეო დანიშნულებით. აღმასრულებლის მიერ ყადაღადადებული ნივთები წარმოადგენს ე.ლ-ს კუთვნილი უძრავი ქონების - საცხოვრებელი სახლის საკუთვნებელს.
ე.ლ-ს, როგორც უძრავი ნივთის მესაკუთრის და სადავო დაყადაღებული მოძრავი ნივთების მფლობელის, მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფციის საწინააღმდეგო მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვება. ზემოაღნიშნულ მისამართზე 2009 წლის 11 მაისამდე გ.პოღოსიანის რეგისტრაციის ფაქტი კი, არ ადასტურებს ყადაღადადებულ ქონებაზე მის საკუთრებას. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე და 103-ე მუხლების შესაბამისად, მოძრავი ნივთების გ.პ-სადმი კუთვნილების ფაქტის მტკიცება ნ.კ-ს ევალებოდა, რაც სარწმუნოდ არ განხორციელებულა. აღნიშნულთან მიმართებით ნ.კ-ს მითითება, რომ გ. პ-ი ე.ლ-ს ნათესავია (დაა), არ წარმოადგენს საკმარის საფუძველს ნივთების პ-ის საკუთრებად მიჩნევისათვის.
სადავო საკითხის ამგვარი განმარტება სრულად შეესაბამება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებულ ერთგვაროვან სასამართლო პრაქტიკას (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებები საქმე №ას-305-293-2012; #as-1522-1529-2011).
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ნ. კ-ს საკასაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 20 ოქტომბრის განჩინება დარჩეს უცვლელი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
