№ას-198-191-2012 23 ივლისი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – ნ. ქ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. კ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 29 ივნისს ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს სარჩელით მიმართა მ. კ-მ მოპასუხე ნ. ქ-ის მიმართ და მოითხოვა ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.№10/17-ში მდებარე საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა მის მიერ მესაკუთრისათვის აღნიშნული საცხოვრებელი სახლის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ (ს.ფ. 1-9).

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ნ. ქ-ს დაევალა მ. კ-სათვის ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.№10/17-ში არსებულ საცხოვრებელ ბინაზე საკუთრების უფლების გადაცემა მისი საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის შემდეგ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი შეიტანა ნ. ქ-მ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ს.ფ. 101-112).

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილებით ნ. ქ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 5 აგვისტოს გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, მ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოსარჩელე ცნობილ იქნა ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.№10/17-ში მდებარე, ნ. ქ-ის საკუთრებაში რეგისტრირებული საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრედ, ამ უკანასკნელისათვის 3750 ლარის გადახდის შემდეგ.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.№10/17-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა ტექნიკური აღრიცხვის მონაცემებით აღრიცხულია მოპასუხე ნ. ქ-ის სახელზე;

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული უძრავ ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ ცნობის თანხმად, ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.10/17-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ნ. ქ-ს. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სადავო არ გამხდარა მხარეთა მიერ;

მ. კ-სა და ნ. ქ-ს შორის, 1996 წლის 1 იანვარს დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად ნ. ქ-მ კუთვნილი ოროთახიანი ბინა ექვსი თვით 300 აშშ დოლარად საცხოვრებლად დაუთმო (დააგირავა) მ. კ-ს. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, ნ. ქ-მ მ. კ-ს არ დაუბრუნა 300 აშშ დოლარი, რის გამოც მ. კ-ე დღემდე ცხოვრობს აღნიშნულ ბინაში;

მოწმეების – მ. ხ-ისა და დ. ხ-ის ჩვენებებით, ასევე გადახდის ქვითრებით, დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ მოსარჩელე 1996 წლიდან ცხოვრობს სადავო ბინაში და იხდის კომუნალურ და სხვა სახის გადასახადებს;

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მხარეთა შორის სადავოს არ წარმოადგენდა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მ. ხ-ე არის მ. კ-ის შვილი და ცხოვრობს დედასთან ერთად. საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებით, ქ.ქუთაისის მერიის „ავტოქარხნის”ტერიტორიული ორგანოს 2011 წლის 31 მარტის ცნობით ირკვევა, რომ მ. ხ-ე 1996 წლიდან ცხოვრობს ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.№10/17-ში;

სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე დაკითხული მოწმის, მ. კ-ის ჩვენებით დგინდებოდა, რომ მ. კ-სა და ნ. ქ-ს შორის წერილობითი შეთანხმება თანხის გადახის სანაცვლოდ საცხოვრებელი ფართის სარგებლობაში დათმობის თაობაზე დაიდო 1996 წლის 1 იანვარს და ამ დროის შემდეგ სადავო ფართს ფლობდა მ. კ-ე მის შვილთან ერთად;

საქმეში განთავსებული მტკიცებულების, შპს „ა.-ს.-ც-ის” 2011 წლის 12 ივლისის №01/79 აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ. №10/17-ში მდებარე ოროთახიანი საცხოვრებელი ბინის ღირებულება ადგილმდებარეობისა და საბაზრო ფასების გათვალისწინებით შეადგენდა 15000 ლარს;

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის შესაბამისად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით; ამავე კანონის მე-4 მუხლზე, რომლის მიხედვით, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დადასტურდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა; მე-2 მუხლის მე-3 და მე-6 პუნქტებზე, რომელთა თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისათვის დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში; თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან სადავო ბინის მესაკუთრე ნ. ქ-სა და მოსარჩელე მ. კ-ს შორის 1996 წლის 1 იანვარს დაიდო წერილობითი შეთანხმება თანხის გადახდის სანაცვლოდ საცხოვრებელი ფართის სარგებლობაში დათმობის თაობაზე და ამ დროის შემდეგ სადავო ფართს ფლობდა მ. კ-ე, ამიტომ განსახილველ შემთხვევაში სახეზე იყო „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-4 მუხლით გათვალისწინებული პირობა – მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა, რაც ადასტურებდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობას, სადაც მოსარგებლეს წარმოადგენდა მ. კ-ე.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, იმის გათვალისწინებით, რომ ნ. ქ-ე წარმოადგენდა ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.10/17-ში არსებული სადავო საცხოვრებელი ბინის მესაკუთრეს, ამასთან ამ უკანასკნელს არ უცვნია სარჩელი და თავის მხრივ სასამართლოში არ აღუძრავს სარჩელი მოსარგებლის წინააღმდეგ, მაშინ როდესაც მოსარგებლე სასარჩელო წესით დავობდა თავისი უფლების თაობაზე, აღნიშნული შემთხვევა მიუთითებდა მესაკუთრის მიერ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული უფლების იძულებით გამოყენებაზე უარის თქმაზე, რაც თავისთავად იწვევდა ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-6 პუნქტით მოსარგებლისათვის მინიჭებული უფლების რეალიზაციის შესაძლებლობას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარგებლის, მ. კ-ის მოთხოვნა მის მიერ დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ ამ ფართის მესაკუთრედ აღიარების თაობაზე საფუძვლიანი იყო.

რაც შეეხებოდა სადავო ბინის ღირებულებას, შპს „ა.-ს.-ც-ის“ 2011 წლის 12 ივლისის №01/79 აუდიტორული დასკვნის თანახმად, სააპელაციო სასამართლომ სადავო ბინის ღირებულების 25% განსაზღვრა 3750 ლარით (15000 ლარის 25% = 3750 ლარს).

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, მოპასუხე შეედავა მოსარჩელის მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს: საცხოვრებელი ფართის დათმობის თაობაზე ხელწერილსა და მუნიციპალიტეტის მიერ გაცემულ ცნობას მოსარჩელის შვილის, მ. ხ-ის საცხოვრებელი ადგილის შესახებ, მაგრამ სასამართლო სხდომაზე დაკითხული სპეციალისტის განმარტებითა და ხელწერილზე ხელმომწერი მოწმის ჩვენებით დადასტურდა ამ მტკიცებულებებში დაფიქსირებული ფაქტების ნამდვილობა. შესაბამისად, აპელანტის (მოპასუხე) მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ მხარეთა შორის გარიგება დაიდო 1999 წელს და არა 1996 წლის 1 იანვარს სასამართლომ არ გაიზიარა, რადგან მოპასუხეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია მტკიცებულებები, რაც გააბათილებდა ამ გარემოებათა დასადასტურებლად წარდგენილ მტკიცებულებებს.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება მიაქცია იმ გარემოებაზე, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და სარჩელის დაკმაყოფილებით არსებითად სწორი გადაწყვეტილება მიიღო, მაგრამ გადაწყვეტილებაში არ იქნა მითითებული, თუ რას შეადგენდა სადავო ბინის საბაზრო ღირებულების 25%. ასეთ ვითარებაში, გადაწყვეტილება საკმარისად დასაბუთებულად ვერ ჩაითვლებოდა, რაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 385-ე მუხლის, 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტისა და 386-ე მუხლის შესაბამისად, წარმოადგენდა საფუძველს გადაწყვეტილების გაუქმების, საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების და ამ გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების თაობაზე (ს.ფ. 193-206).

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა ნ. ქ-მ. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით მ. კ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, შემდეგ საფუძვლებზე დაყრდნობით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები და შესაბამისად, არასწორად გამოიყენა ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონი. აღნიშნული კანონის შესაბამისად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, რაც დასტურდება ისეთი გარემოებებით, როგორიცაა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადებისა და მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა და სხვა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებისა), მაშინ ასეთი გარიგება წესრიგდება ამ კანონით. კონკრეტულ დავაში მოსარჩელე არ არის რეგისტრირებული სადავო საცხოვრებელ ფართში, არ აქვს წარმოდგენილი კომუნალური გადასახადის გადახდის დამადასტურებელი ქვითრები 1996 წლის 27 ივნისამდე, ასევე არ გადაუხდია მოპასუხისათვის გარკვეული საფასური. 300 აშშ დოლარის ოდენობის თანხა, რომელიც მოსარჩელემ მოპასუხეს (კასატორს) გადასცა სესხის სახით, 6 თვის შემდეგ უნდა დაბრუნებოდა მხარეს, ე.ი. მას ბინა გადაეცა დროებით სარგებლობაში 6 თვის ვადით, რაც დასტურდება წერილობითი დოკუმენტით, რომელზეც აპელირებს მოსარჩელე. ამასთან, თავად მოსარჩელე ადასტურებს, რომ მან ნ. ქ-ს მისცა სესხი. გარდა ამისა, სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ ე.წ. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის (გირავნობის) შესახებ ხელწერილი ნ. ქ-მ გააფორმა 1996 წლის 1 იანვარს და არა 1999 წელს. აქედან გამომდინარე, დასახელებული კანონის მოთხოვნები ვერ გავრცელდება მხარეებს შორის წამოჭრილ დავაზე, იგი უნდა მოწესრიგდეს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმებით.

სასამართლოს არ უნდა გაეზიარებინა შპს „ა.-ს.-ც-ის“ მიერ გაცემული დასკვნა, რომლითაც ოროთახიანი ბინის ღირებულება შეფასებულია 15000 ლარად, ვინაიდან აღნიშნული ფასი არის საბაზრო ღირებულებასთან შეუსაბამო. საყოველთაოდ ცნობილია ის გარემოება, რომ 15000 ლარად ქუთაისის ნებისმიერ გარეუბანში ერთოთახიანი გაურემონტებელი ბინის ყიდვაც შეუძლებელია (ტომი I, ს.ფ. 209-218).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოცემულ საქმეზე სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მიერ გაცემული უძრავ ნივთზე უფლებრივი მდგომარეობის შესახებ ცნობის თანხმად, ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.10/17-ში მდებარე საცხოვრებელი ბინა საკუთრების უფლებით ეკუთვნის ნ. ქ-ს;

მ. კ-სა და ნ. ქ-ს შორის, 1996 წლის 1 იანვარს დაიდო ხელშეკრულება, რომლის თანახმად, ნ. ქ-მ კუთვნილი ოროთახიანი ბინა ექვსი თვით 300 აშშ დოლარად საცხოვრებლად დაუთმო (დააგირავა) მ. კ-ს. ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ, ნ. ქ-მ მ. კ-ს არ დაუბრუნა 300 აშშ დოლარი, რის გამოც მ. კ-ე დღემდე ცხოვრობს აღნიშნულ ბინაში;

მოწმეების – მ. ხ-ისა და დ. ხ-ის ჩვენებებით, ასევე გადახდის ქვითრებით, დადგენილად იქნა ცნობილი, რომ მოსარჩელე 1996 წლიდან ცხოვრობს სადავო ბინაში და იხდის კომუნალურ და სხვა სახის გადასახადებს;

მხარეთა შორის სადავო არაა, რომ მ. ხ-ე არის მ. კ-ის შვილი და ცხოვრობს დედასთან ერთად. საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებით, ქ.ქუთაისის მერიის „ავტოქარხნის”ტერიტორიული ორგანოს 2011 წლის 31 მარტის ცნობით ირკვევა, რომ მ. ხ-ე 1996 წლიდან ცხოვრობს ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ.№10/17-ში;

სააპელაციო სასამართლოს მთავარ სხდომაზე დაკითხული მოწმის, მ. კ-ის ჩვენებით დგინდებოდა, რომ მ. კ-სა და ნ. ქ-ს შორის წერილობითი შეთანხმება თანხის გადახის სანაცვლოდ საცხოვრებელი ფართის სარგებლობაში დათმობის თაობაზე დაიდო 1996 წლის 1 იანვარს და ამ დროის შემდეგ სადავო ფართს ფლობდა მ. კ-ე მის შვილთან ერთად;

შპს „ა.-ს.-ც-ის“ 2011 წლის 12 ივლისის №01/79 აუდიტორული დასკვნის თანახმად, ქ.ქუთაისში, ზ.ჭ-ის ქ. №10/17-ში მდებარე ოროთახიანი საცხოვრებელი ბინის ღირებულება ადგილმდებარეობისა და საბაზრო ფასების გათვალისწინებით შეადგენდა 15000 ლარს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დამტკიცებულად ცნობილი ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის, თუ წამოყენებული არ არის დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია (შედავება).

განსახილველ შემთხვევაში, კასატორს წამოყენებული აქვს დასაშვები და დასაბუთებული პრეტენზია იმასთან დაკავშირებით, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორი შეფასება მისცა ნ. ქ-ის 1996 წლის 01 იანვრის ხელწერილს, მიიჩნია რა იგი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის ხელშეკრულებად და, შესაბამისად, სადავო ურთიერთობის მიმართ არასწორად გამოიყენა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი. კასატორის განმარტებით, ზემოხსენებულ ხელწერილში მითითებული თანხა - 300 აშშ დოლარი მ. კ-მ (მოსარჩელემ) სესხის სახით გადასცა ნ. ქ-ს (მოპასუხეს) 6 თვის ვადით, რის სანაცვლოდაც მოპასუხემ თავისი კუთვნილი ოროთახიანი ბინა 6 თვის ვადით (გირაოთი) სარგებლობაში გადასცა მოსარჩელეს. ამდენად, აღნიშნული ბინა მოსარჩელეს გადაეცა დროებით სარგებლობაში 6 თვის ვადით. კსატორი აღნიშნავს ასევე, რომ თავად მოსარჩელე ადასტურებს მოპასუხისათვის სესხის მიცემის ფაქტს. აქედან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ მხარეთა შორის არ დადებულა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება.

საკასაციო სასამართლო იზიარებს კასატორის ზემოაღნიშნულ პრეტენზიას და განმარტავს შემდეგს:

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამდენად, აღნიშნული კანონით რეგულირებულია იმ პერიოდის საზოგადოებაში ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობები, რომელიც იმ დროს მოქმედი საბჭოთა სამოქალაქო კანონმდებლობით მოწესრიგებული არ იყო. გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ თავისი შინაარსით არატიპიურ სახელშეკრულებო ურთიერთობას წარმოადგენდა და იგი საბჭოთა სინამდვილეში ფაქტობრივი ქონებრივი ურთიერთობის სახით არსებობდა. ეს სახელშეკრულებო ურთიერთობა შეიცავდა სხვადასხვა გარიგების ნიშნებს (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა), თუმცა ამავდროულად რადიკალურად განსხვავდებოდა მათგან თავისი შინაარსით და სპეციფიკური პირობებით, კერძოდ, მისი არსებობისას: მოსარგებლე მესაკუთრეს ერთჯერადად უხდიდა გარკვეული რაოდენობის თანხას ფართის სარგებლობაში მიღების სანაცვლოდ, ამასთან, მესაკუთრეს ყოველთვიურად უხდიდა ბინის ქირასაც; მოსარგებლე რეგისტრირდებოდა საცხოვრებელ ფართში და იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს; მესაკუთრის მიერ თანხის დაბრუნების შემთხვევაში მოსარგებლე ვალდებული იყო, გამოეთავისუფლებინა დაკავებული ფართი, თუმცა ხშირ შემთხვევებში, მესაკუთრე თანხას ვერ აბრუნებდა, ურთიერთობა ხანგრძლივ ხასიათს იღებდა და უფლება მემკვიდრეებზე გადადიოდა; მესაკუთრის მიერ საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა მოსარგებლეზე ფაქტობრივად ხდებოდა „სამუდამოდ“, ანუ ეს ურთიერთობა არ ატარებდა დროებით (ხანმოკლე) ხასიათს; ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე იძენდა დათმობილი სარგებლობის უფლების გასხვისების შესაძლებლობასაც, რაც მოსარგებლეთა შეცვლას იწვევდა. ამ სპეციფიკური ნიშნებიდან გამომდინარე, ხელშეკრულების სუბიექტთა სამართლებრივი მდგომარეობის მოწესრიგება მსგავსი ხელშეკრულებების (ქირავნობა, სესხი, გირავნობა) ნორმებით შეუძლებელი იყო და კანონმდებელმაც სპეციალური კანონით მოწესრიგებას დაუქვემდებარა. ამასთან, ამ კანონით რეგულირდება მხოლოდ ის ურთიერთობები, რომლებიც ზემოთ დასახელებულ ნიშნებს უტყუარად შეიცავენ, შესაძლებელია ეს ნიშნები კუმულატიურადაც არსებობდეს ან მხოლოდ ზოგიერთი მათგანი არსებობდეს.

საქმეში წარმოდგენილი 1996 წლის 1 იანვრის ხელწერილი შემდეგი შინაარსისაა: ამ ხელწერილით ნ. ქ-ე მცხოვრები ქუთაისში, პ-ის ქუჩის (ამჟამინდელი ზ.ჭ-ის ქუჩა) №10/17-ში, მის კუთვნილ ოროთახიან ბინას 6 თვით (ე.ი. გირაოთი), 300 აშშ დოლარის სანაცვლოდ, უტოვებს მ. კ-ს.

დასახელებული ხელშეკრულების შინაარსიდან ნათლადაა გამოკვეთილი გარიგების მიზანი – სესხად გადაცემული თანხის სარგებლის სანაცვლოდ ბინის გამოსაყენებლად გადაცემა. აღნიშნულ მოსაზრებას ადასტურებს ხელშეკრულების პირობა – ბინის სანაცვლოდ თანხის გადაცემა, აგრეთვე, თავად ხელშეკრულება, რომელიც მ. კ-ს ნივთით სარგებლობის სანაცვლოდ რაიმე ვალდებულების შესრულებას (ქირის გადახდას) არ უდგენს. ამდენად, მესაკუთრემ დროებით სარგებლობაში თანხის მიღების სანაცვლოდ, ასევე დროებით სარგებლობაში გადასცა ბინა მოსარგებლეს. ასეთი სახელშეკრულებო ურთიერთობა როგორც ხელშეკრულების დადების დროს, ისე ამჟამადაც, ფართოდ გავრცელებულია და საზოგადოებაში დამკვიდრებული პრაქტიკით სახელდება, როგორც „ბინის გირავნობა“. თავისი სამართლებრივი ბუნებით და რეალური შინაარსით, აღნიშნული ხელშეკრულებით მესაკუთრე სესხად მიღებული თანხის სანაცვლოდ მოსარგებლეს გადასცემს მის საკუთრებაში არსებულ საცხოვრებელ ფართზე სარგებლობის უფლებას. სესხი სასყიდლიანია და გამსესხებლისათვის სარგებელს ნივთით სარგებლობის უფლება წარმოადგენს. ამდენად, ასეთი ხელშეკრულება იურიდიულად არც გირავნობის ნიშნებს შეიცავს, მიუხედავად მისი სახელწოდებისა, და არც საცხოვრებელი სადგომის მუდმივ დათმობაზე შეთანხმებას არ წარმოადგენს. საკასაციო სასამართლოს აღნიშნული განმარტება შეესაბამება მსგავს საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილ პრაქტიკას (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2010 წლის 21 დეკემბრის განჩინება, საქმე №ას-766-716-2010-ღაღანიძე). ამდენად, მოსარჩელის მიერ წარმოდგენილი 1996 წლის 1 იანვრის ხელწერილი არ შეიძლება შეფასდეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებად, შესაბამისად, არ არსებობს ზემოხსენებული სპეციალური კანონის საფუძველზე სარჩელის დაკმაყოფილების წინაპირობა. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს ასევე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი, არც სადავო გარიგების დადების დროს მოქმედი სამოქალაქო სამართლის კოდექსის (1964 წლის რედაქციით) და არც დღეს მოქმედი სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით, ვინაიდან მითითებული კოდექსები არ ითვალიწინებენ უძრავი ქონების საკუთრებაში გადაცემის შესაძლებლობას ისეთი შინაარსის გარიგების საფუძველზე, როგორიც სადავო გარიგებაა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ არასწორად შეაფასა სადავო ხელწერილი და არასწორად მიიჩნია იგი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებად, ამასთან, სადავო ურთიერთობის მოსაწესრიგებლად არასწორად გამოიყენა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი, რადგან ამ კანონის დებულებები არ შეიძლება გავრცელდეს მოცემულ ურთიერთობაზე. ამდენად, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონის დარღვევითაა გამოტანილი, ვინაიდან სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა (სსკ-ის 393.2 მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტი), რაც ამ გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ ქვეპუნქტის თანახმად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო თვითონ მიიღებს გადაწყვეტილებას საქმეზე, თუ არ არსებობს ამ კოდექსის 412-ე მუხლით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმებისა და საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძვლები.

მოცემულ შემთხვევაში, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ არ არსებობს საქმის სააპელაციო სასამართლოში ხელახლა განსახილველად დაბრუნების საფუძველი, ვინაიდან საჭირო არაა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა, შესაბამისად, საკასაციო სასამართლო უფლებამოსილია თვითონ მიიღოს გადაწყვეტილება საქმეზე, კერძოდ, პალატას მიაჩნია, რომ ნ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, უნდა გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებული ახალი გადაწყვეტილებით მანანა კობახიძის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის იმ მოთხოვნათა პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ამ მუხლში აღნიშნული წესები შეეხება, აგრეთვე, სასამართლო ხარჯების განაწილებას, რომლებიც გასწიეს მხარეებმა საქმის სააპელაციო და საკასაციო ინსტანციებში წარმოებისას, ხოლო, მე-3 ნაწილის თანახმად, თუ სააპელაციო ან საკასაციო სასამართლო შეცვლის გადაწყვეტილებას ან გამოიტანს ახალ გადაწყვეტილებას, შესაბამისად, შეცვლის სასამართლო ხარჯების განაწილებასაც.

განსახილველ შემთხვევაში, კასატორ ნ. ქ-ს სახელმწიფო ბაჟის სახით სააპელაციო საჩივარზე გადახდილი აქვს 100 ლარი (ს.ფ. 124), ხოლო საკასაციო საჩივარზე 750 ლარი. აქედან გამომდინარე, მოწინააღმდეგე მხარეს, მ. კ-ს კასატორ ნ. ქ-ის სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გაღებული 850 ლარის გადახდა.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და

გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა :

1. ნ. ქ-ის საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 30 ნოემბრის გადაწყვეტილება და საკასაციო სასამართლოს მიერ მიღებულ იქნეს ახალი გადაწყვეტილება;

3. მ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს;

4. მ. კ-ს ნ. ქ-ის სასარგებლოდ დაეკისროს ამ უკანასკნელის მიერ სახელმწიფო ბაჟის სახით გაღებული 850 ლარის გადახდა;

5. საკასაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ საჩივრდება.