№ას-487-461-2012 17 ივლისი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

სხდომის მდივანი -ლელა სანიკიძე

კასატორი _ გ. და მ. დ-ები

წარმომადგენელი - თ. ი-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. გ-ე

წარმომადგენელი - ა. მ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. და გ. დ-ებმა სარჩელი აღძრეს სასამართლოში მ. გ-ის მიმართ და მოითხოვეს საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა შემდეგი დასაბუთებით: 1972 წლის 20 ოქტომბერს, ერთი მხრივ, ს. ა-სა (მისი მემკვიდრეა მ. გ-ე) და, მეორე მხრივ, რ. კ-ს (მისი მემკვიდრეები არიან - გ. და მ. დ-ები) შორის დაიდო ხელშეკრულება საცხოვრებელი სადგომის განუსაზღვრელი ვადით სარგებლობაში გადაცემის შესახებ, რომლის დროსაც მესაკუთრისათვის გადაცემულ იქნა გარკვეული ოდენობის საფასური. ამჟამად კი, ქ.თბილისში, ლ-ის ქ.6-ში მდებარე უძრავი ქონების 10/16 ნაწილი ირიცხება მოპასუხე მ.გ-ის სახელზე.

მესამე პირმა - მ. მ-მ დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით მიმართა თბილისის საქალაქო სასამართლოს და მოითხოვა საცხოვრებელ სადგომზე მესაკუთრედ ცნობა, უკანონო ხელშეშლის აღკვეთა და ბინიდან გამოსახლება შემდეგი დასაბუთებით: რ.კ-ა აღნიშნულ მისამართზე მდებარე სახლში დაახლოებით ხუთი წელი ცხოვრობდა 1977 წლის 3 დეკემბრამდე. 1998 წლამდე, კანონის მიღების მომენტისათვის, ის ფაქტობრივი ფლობით არ ფლობდა ხელშეკრულებაში მითითებულ ფართს და, შესაბამისად, მისი შვილებიც - მ. და გ. დ-ები ვერ იქნებიან სადავო ქონებაზე სამართლებრივად რაიმე უფლების მატარებელი. მათ ქ.თბილისში, ლ-ის ქ.6-ში არასდროს უცხოვრიათ. 1992 წელს ა.კ-ა და მ.მ-ე განქორწინდნენ. ა.კ-ა საცხოვრებლად წავიდა რუსეთში, ხოლო ზემოაღნიშნულ მისამართზე დღემდე ცხოვრობს მ.მ-ე და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. იმ ფაქტს, რომ სადავო ფართს მ.მ-ე ფლობს, არ უარყოფს არც მ.გ-ე. აქედან გამომდინარე, აღნიშნულ ბინაში უკანონოდ არიან შეჭრილები მისი მულის შვილები - მ. და გ. დ-ები.

მოპასუხე მ. გ-მ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ მოსარჩელეები არც თუ ისე დიდი ხნის წინათ დაეუფლნენ მ.გ-ის კუთვნილ ფართს.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 31 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მ. და გ. დ-ებისა და მესამე პირის - მ. მ-ძის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მ. მ-მ, გ. და მ. დ-ებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 26 იანვრის განჩინებით მ. და გ.დ-ების სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა. პალატამ გაიზიარა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: თბილისში, ლ-ის #6-ში მდებარე უძრავი ნივთის 10/16 ნაწილი მ.გ-ის საკუთრებაა. საქმეში წარმოდგენილია 1972 წლის 20 ოქტომბრის ხელშეკრულება, რომლითაც ლ-ის ქ.#6-ის სახლთმფლობელი ს.ა-ი რ.კ-ს გადასცემს სარგებლობაში („ოტსტუპნოით“) განუსაზღვრელი ვადით საცხოვრებელ ფართს, ლ-ის ქ. #6-ში, მესამე სართულზე მდებარე 62 კვ.მ სამ ოთახს, პირველ სართულზე არსებულ 32 კვ.მ სარდაფს. 1987 წლის 14 ნოემბერს გარდაცვლილი ს. ა-ის მემკვიდრედ 1991 წლის 10 მაისის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე ცნობილ იქნა მეუღლე ე. ა-ა. 1992 წლის 4 მარტის ნასყიდობის ხელშეკრულებით ე. ა-მ ლ-ის ქ. #6-ში მდებარე უძრავი ნივთი მიჰყიდა მადლენა გ-ს. რ. კ-ა 1977 წლის 3 დეკემბერს დაქორწინდა უ. დ-ზე და მიიღო მეუღლის გვარი - დ-ი. 2010 წლის 30 ნოემბრის სამკვიდრო მოწმობით 2000 წლის 12 ნოემბერს გარდაცვლილი რ.დ-ის სამკვიდრო მიიღეს შვილებმა - გ. და მ.დ-ებმა. სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საბურთალოს სამსახურის მიერ გაცემული ცნობის შესაბამისად, რ.დ-ი 1982 წლის 26 ნოემბრიდან რეგისტრირებული იყო ქ. თბილისში, ა-ის ქ. #45-ში. პირველი ინსტანციის სასამართლოში 31.10.2011 წელს გამართულ სასამართლო სხდომაზე მოწმედ დაკითხული პირების ჩვენებებით დასტურდება, რომ რ.კ-ს (დ-ის) ლ-ის ქ. #6-ში არ უცხოვრია გათხოვების შემდგომ, ანუ 1977 წლიდან. სადავო არაა, რომ თავად მოსარჩელეები მხოლოდ ორი წელია, რაც ცხოვრობენ სადავო ფართში. ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, მასზე, რომ არც მამკვიდრებელი რ.დ-ი და არც მისი მემკვიდრეები - მ. და გ.დ-ები ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მიღების დროისათვის (1998 წლის 25 ივნისი) ფაქტობრივად არ ფლობდნენ სადავო საცხოვრებელ სადგომს. საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ აპელანტები სადავოდ არ ხდიან პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ზემოაღნიშნულ გარემოებას და განმარტავენ, რომ იმ შემთხვევაში, თუ პირს მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით, სავალდებულო არ არის სადგომის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობა.

,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის თანახმად, აღნიშნული კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. სააპელაციო პალატამ არ გაიაზიარა აპელანტების მსჯელობა მასზე, რომ იმ შემთხვევაში, თუ პირს მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით, სავალდებულო არ არის სადგომის კეთილსინდისიერიად ფაქტობრივად ფლობა. კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, ან ადმინისტრაციული აქტით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ანდა მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). ამდენად, იმისთვის, რომ დადგინდეს კანონის შესაბამისად, პირის მოსარგებლის სტატუსი, სხვა ფაქტორებთან ერთად განმსაზღვრელი მნიშვნელობა აქვს კანონის მიღების დროისათვის (1998 წლის 25 ივნისისათვის) აღნიშნული პირის მიერ საცხოვრებელი სადგომის კეთილსინდისიერ ფაქტობრივ მფლობელობას და უსაფუძვლოა აპელანტების მსჯელობა მასზე, რომ სავალდებულო არ არის სადგომის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობა. პალატამ მიიჩნია, რომ ვინაიდან, მართებულად იქნა დადგენილი ფაქტობრივი გარემოება, რომ არც მოსარჩელეები და არც მათი მამკვიდრებელი “საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების დროისათვის (1998 წლის 25 ივნისისათვის) არ ფლობდნენ ლაგოდეხის ქ. #6-ში არსებულ საცხოვრებელ სადგომს, შესაბამისად, მართებულია პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, მასზე, რომ მარიამ დუდაშვილი და გ. დ-ბი ვერ მიიჩნევიან ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 1¹-ლი მუხლის ,,ა“ პუნქტით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებად. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, თუ მხარეებს შორის არსებობს გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ, მესაკუთრეს უფლება აქვს, მოსარგებლეს მოსთხოვოს საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის შეწყვეტა, მხოლოდ მოსარგებლისათვის (ან თავდაპირველი მოსარგებლის უფლებამონაცვლისათვის) დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 75%-ის გადახდის შემთხვევაში. ამავე მუხლის მე-6 პუნქტის მიხედვით, თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისათვის ამ მუხლით გათვალისწინებული კომპენსაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს, მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. ვინაიდან, მოსარჩელეები არ წარმოადგენენ ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 1¹-ლი მუხლის ,,ა“ პუნქტით გათვალიწინებულ საცხოვრებელი სადგომის მოსარგებლეებს, უსაფუძვლოა მოთხოვნა, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მე-2 მუხლის მე-3 პუნქტის შესაბამისად, საცხოვრებელი სადგომის 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემის თაობაზე.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 იანვრის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მ. და გ.დ-ებმა და მოითხოვეს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: მ.მ-ე, რომელმაც არაერთხელ შეიცვალა პროცესის მონაწილის სამართლებრივი სტატუსი და სააპელაციო განხილვის დროს თითქოსდა გაიხმო თავისი მოთხოვნა, ეს ნაბიჯი, როგორც სხდომის ოქმის ჩანაწერიდან დასტურდება, გადადგა მოპასუხე მ.გ-ის შეპირების კერძოდ, საკუთრებაში სადავო საცხოვრებელი სადგომის გადაცემის სანაცვლოდ. იგი პირველი ინსტანციის სასამართლოში აღიარებდა იმ ფაქტს, რომ თავის სასარჩელო მოთხოვნას აფუძნებდა რ. კ-სა და ს. ა-ს შორის 1972 წლის 20 ოქტომბერს წერილობით დადებულ გარიგებაზე. ფაქტი იმისა, რომ მ.მ-ე სადავო ბინაში ცხოვრობდა იმის გამო, რომ იყო რ. კ-ს ძმის ა. კ-ს ყოფილი ცოლი, პირველი ინსტანციის სასამართლოში დაადასტურეს თვით მ.მ-ის მიერ წარმოდგენილმა მოწმეებმა: დ. ც-მა, ვ. ვ-მ, ლ. მ-მა და რ. მ-მა. სასამართლოზე დადასტურდა ისიც, რომ მ. მ-ე, სადავო ბინაში ცხოვრობდა 1985 წლიდან და, მიუხედავად ა. კ-სთან 1992 წელს განქორწინებისა, დღემდე იქ ცხოვრობს რ. კ-ს შვილებთან ერთად, ამ უკანასკნელის მიერ თავის დროზე გამოვლენილი კეთილი ნების საფუძველზე, რადგან იგი იყო რ.კ-ს ძმის ყოფილი ცოლი. კეთილი ნებით სადავო ფართზე ცხოვრება არ წარმოშობს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონით გათვალისწინებულ შედეგებს, რის გამოც, მ.მ-ს, როგორც მესამე პირს დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნით, უარი ეთქვა საკითხის მის სასარგებლოდ გადაწყვეტაზე. მას შემდეგ, რაც დარწმუნდა თავისი პრეტენზიის უსაფუძვლობაში, მ.მ-მ გაიხმო სარჩელი და, შესაბამისად, უარი თქვა თავის პრეტენზიაზეც. აღსანიშნავია, რომ სანამ მ.მ-ე ჯერ კიდევ მესამე პირის სტატუსით მონაწილეობდა სასამართლო პროცესში, ამ უკანასკნელის წარმომადგენელმა შეცვალა პოზიცია და შეეცადა იმის დამტკიცებას, რომ იგი მოცემულ ბინაში ცხოვრობს ბინის მესაკუთრე ს.ალიხანოვთან დადებული ბინის დათმობის ხელშეკრულების საფუძველზე და გადახდილი აქვს გარკვეული თანხა, თუმცა ამის დამადასტურებელი და კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები ვერ წარმოადგინა, აღნიშნული ვერც მოწმეებმა დაადასტურეს, რაც მოეთხოვება პირს, თუ მას არ გააჩნია საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდის დამადასტურებელი წერილობითი გარიგება. მეტიც, მ.მ-ის მიერ წარმოდგენილმა ოთხივე მოწმემ დაადასტურა ის ფაქტი, რომ სადავო საცხოვრებელი ფართობით სარგებლობის თანხა ს.ალიხანოვთან გადახდილი ჰქონდა რ.კ-ს და, რომ ამ გარიგების საფუძველზე გარდაცვალებამდე მასში ცხოვრობდა რ.კ-ს მამა – ა.კ-ც. რაც შეეხება, მ. მ-სა და ს.ა-ს შორის სადავო ფართის დათმობის შესახებ გარიგების არსებობას, მათვე განაცხადეს, რომ ამის თაობაზე არაფერი სმენიათ. სასამართლო სხდომაზე დადასტურდა და, შესაბამისად, სხდომის ოქმში ასახულია ის ფაქტიც, რომ რ.კ-ს მამა – ა.კ-ა, რომელიც იყო ამ უკანასკნელის პირველი რიგის მემკვიდრე, თვით რ.კ-სა და ს.ა-ს შორის დადებული საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის შესახებ ხელშეკრულების საფუძველზე 2003 წლამდე ცხოვრობდა სადავო ბინაში. რ.კ-სა და მისი მამის ა.კ-ს გარდაცვალების შემდეგ კი, როგორც რ.კ-ს, ისე მისი მამის ა.კ-ს სამკვიდრო მიიღეს რ. კ-ს შვილებმა გ. და მ. დ-ებმა, რომლებიც ამჟამადაც ცხოვრობენ ზემოაღნიშნულ ბინაში.

ამდენად, პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებში დადასტურდა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონით განსაზღვრულ ვადებში, კერძოდ: 1972 წლიდან 1996 წლის 27 ივლისამდე და „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის მიღების მომენტისათვის სადავო ბინაში უდავოდ ცხოვრობდა რ.კ-ს მამა ა. კ-ა. რაც შეეხება, ამავე ბინაში რ.კ-ს ცხოვრების ფაქტს, აღნიშნულს არ უარყოფდნენ თვით მოპასუხე მ. გ-ე და მ.მ-ე, თუმცა, აპელირებდნენ იმ გარემოებაზე, რომ გათხოვების შემდეგ რ.კ-მ, რადგან შეიცვალა რეგისტრაციის ადგილი, ადასტურებს სადავოდ ქცეულ საცხოვრებელ სადგომზე რ. კ-სათვის სარგებლობის უფლების დაკარგვის ფაქტს. გარდაცვალების დროისათვის, კერძოდ, 2000 წლის მდგომარეობით, რაც მოიცავს დასახელებული კანონის მიღების მომენტსაც, რ. კ-ა წარმოადგენდა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის პირველი მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის მიზნებისათვის მოსარგებლე პირს. რ.კ-ს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრე ს. ა-ისთვის გადახდილი აქვს გარკვეული საფასური. კანონის მე-2 მუხლის დანაწესიდან გამომდინარე, საჭიროებას არ წარმოადგენდა, რომ საცხოვრებელი სადგომით უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობა დამატებით დადასტურებულიყო სადავო საცხოვრებელ სადგომში რ.კ-ს რეგისტრაციით ანდა მის მიერ კომუნალური გადასახადების გადახდით, სასამართლოს მიერ გამოკვლეული და დადასტურებული ის ფაქტები, რომ მოსარჩელეები მ. და გ.დ-ები, ერთდროულად წარმოადგენენ, როგორც რ.კ-ს, ისე ამ უკანასკნელის მამის, ა.კ-ს, მემკვიდრეებსაც, სასამართლომ სამართლებრივი შეფასების გარეშე დატოვა. უდავოდაა დადასტურებული, რომ რ.კ-ს მიერ მოპოვებული მფლობელობა მისი და მისი მემკვიდრეების მიერ არ შეწყვეტილა მფლობელობის მიტოვების გზით და დღემდე გრძელდება ანუ ყველა პირობაა დაცული იმისთვის, რომ მ. და გ.დ-ები ცნობილ იქნან მოცემული სამართლებრივი ურთიერთობის მონაწილედ და დაკმაყოფილდეს მათი მოთხოვნა სადავო საცხოვრებელი სადგომის 25%-ის გადახდის საფასურად ამ სადგომის მათთვის საკუთრებაში გადაცემასთან დაკავშირებით.

არასწორად იქნა განმარტებული „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ კანონის“ 1- მუხლის „ა“ ქვეპუნქტიც, კერძოდ, სასამართლომ არ გააკრიტიკა და გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს პოზიცია იმასთან დაკავშირებით, რომ ამ ნორმაში მითითებულ იმ პირთა კატეგორიას, რომლებსაც საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების შესახებ გარიგებით, არ განეკუთვნებიან მათი უფლებამონაცვლეები, თუმცა დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილების მიღების უმთავრეს მიზეზად, რამაც განაპირობა თანმდევი შეცდომებიც, წარმოადგენს ის გარემოება, რომ „საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონი არ შეიცავდა ტერმინ „მფლობელობის უფლების“ განმარტებას. სასამართლოს, „ნორმატიული აქტების შესახებ კანონის 27-ე მუხლის პირველი ნაწილის მოთხოვნებიდან გამომდინარე უნდა გამოეყენებინათ კანონის ანალოგია, „მფლობელობა“ უნდა განემარტა ისე, როგორც ეს მოცემულია სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 155-ე მუხლის მეორე ნაწილებში, რაც მათ არ გაუკეთებიათ. სამოქალაქო კოდექსის 155-ე მუხლის მეორე ნაწილის გამოყენებისა და ამ მუხლის იმ დანაწესის გათვალისწინების შემთხვევაში, რომლითაც მფლობელად არ ითვლება პირი, რომელიც, თუმცა ახორციელებს ფაქტობრივ ბატონობას ნივთზე, მაგრამ სხვა პირის სასარგებლოდ და, რომელსაც ნივთის ფლობის უფლებამოსილება მიღებული აქვს ამ პირისაგან, სასამართლო მიიღებდა სხვა გადაწყვეტილებას, ვინაიდან, ასეთ შემთხვევაში მფლობელად მიიჩნეოდა მხოლოდ უფლებამოსილების მიმნიჭებელი პირი, ანუ რ. კ-ა, შესაბამისად, არ გამოყენებულა სამოქალაქო კოდექსის 157-ე მუხლიც იმასთან დაკავშირებით, რომ ამგვარი მფლობელობა მემკვიდრეებზე გადადის იმავე სახით, რა სახითაც არსებობდა იგი მამკვიდრებელთან. ყოველივე ამით, არსებითადაა შელახული რ. კ-ს უფლებამონაცვლეების, მ. და გ.დ-ების, უფლება სადავო საცხოვრებელ სადგომზე, რომლებიც ასევე წარმოადგენენ ბაბუის - ა.კ-ს ერთადერთ კანონიერ უფლებამონაცვლეებსაც, მით უფრო, რომ ისინი დღემდე არიან სადავოდ ქცეული ბინის კეთილსინდისიერი მფლობელები, რადგან, სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის საფუძველზე, მართლზომიერად ფლობენ სადავოდ ქცეულ საცხოვრებელ სადგომს, რასაც თვით პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებიც ვერ უარყოფენ. ამდენად, პირველი და სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოს გამოკვლეული და დადგენილი ჰქონდათ, რომ მოსარჩელეები - მ. და გ.დ-ები წარმოადგენენ, როგორც რ.კ-ს, ისე ამ უკანასკნელის მამის – ა.კ-ს მემკვიდრეებს და, შესაბამისად, მათ უფლებამონაცვლეებს, რაც მიუთითებს იმაზე, რომ სადავო უფლებასთან დაკავშირებული უფლება-ვალდებულებები, რაც გააჩნდა რ.კ-ს ანდა მამას – ა.კ-ს, სასამართლოს უნდა გაევრცელებინა მ. და გ.დ-ებზე. სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2009 წლის 1 დეკემბრის განჩინებასაც (საქმეზე №ას-665-971-09), რომელმაც მოპასუხის მხრიდან იმ სახის მტკიცებულების წარუდგენლობა, რაც დაადასტურებდა მოსარჩელეთა მიერ მესაკუთრესა და მდგმურს შორის არსებული ფაქტობრივი ურთიერთობიდან გამოსვლას, მიიჩნია მხარეებს შორის „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონით განსაზღვრული ურთიერთობის არსებობად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ მ. და გ. დ-ების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს, გაუქმდეს გასაჩივრებული განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს იმავე სასამართლოში, თუ გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია.

გასაჩივრებული განჩინების გაუქმების საფუძველია მტკიცებულებათა არასრული გამოკვლევა და მის საფუძველზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებების და, შესაბამისად, დავის სამართლებრივი შეფასების არასარწმუნოობა, კერძოდ, მოცემულ დავაზე სააპელაციო პალატამ დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თბილისში, ლაგოდეხის ქ. №6-ში მდებარე უძრავი ნივთის 10/16 ნაწილი არის მ.გ-ის საკუთრება. 1972 წლის 20 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ლ-ის ქ.№6-ის სახლთმფლობელმა ს.ა-მა რ.კ-ს სარგებლობაში („ოტსტუპნოით“) განუსაზღვრელი ვადით გადასცა ამავე მისამართზე მესამე სართულზე მდებარე 62 კვ.მ სამი ოთახი და პირველ სართულზე არსებული 32 კვ.მ სარდაფ-საცხოვრებელი ფართი. დადგენილია, რომ მ. გ-ე არის ს.ა-ის უფლებამონაცვლე. რ. კ-ა 1977 წლის 3 დეკემბერს დაქორწინდა უ. დ-ზე და მიიღო მეუღლის გვარი - დ-ი. 2010 წლის 30 ნოემბრის სამკვიდრო მოწმობით აწ გარდაცვლილ რ.დ-ის სამკვიდრო მიიღეს შვილებმა - გ. და მ.დ-ებმა. რ.დ-ი 1982 წლის 26 ნოემბრიდან რეგისტრირებული იყო ქ. თბილისში, ა-ის ქ. #45-ში. რ.კ-ს (დ-ი) ლ-ის ქ. №6-ში გათხოვების შემდგომ, ანუ 1977 წლიდან არ უცხოვრია. სადავო არაა, რომ თავად მოსარჩელეები მხოლოდ ორი წელია, რაც ცხოვრობენ სადავო ფართში.

ზემოაღნიშნულ გარემოებებზე დაყრდნობით სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ, ვინაიდან დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება, რომ არც გ. და მ.დ-ები და არც მათი მამკვიდრებელი რ.კ-ა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის მიღების დროისათვის (1998 წლის 25 ივნისისათვის) არ ფლობდნენ ლაგოდეხის ქ. №6-ში არსებულ საცხოვრებელ სადგომს, შესაბამისად, მ. დ-ი და გ. დ-ები ვერ მიიჩნევიან ამავე კანონის 1¹-ლი მუხლის ,,ა“ პუნქტით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებად.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სააპელაციო პალატამ არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტი და მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილი, შესაბამისად, არ გამოიკვლია ამ ნორმის სწორად გამოყენებისათვის აუცილებელი წინაპირობების არსებობა და კასატორთა მიერ სადავოდ მიჩნეული ფაქტები სამართლებრივად სათანადოდ არ შეაფასა, კერძოდ:

„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 1¹ მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისთვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით, ან ადმინისტრაციული აქტით. მითითებული ნორმიდან გამომდინარეობს, რომ საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლეს წარმოადგენს პირი, რომელიც 1998 წლისათვის _ კანონის მიღების დროისათვის მართლზომიერად ფაქტობრივად ფლობდა აღნიშნულ უძრავ ნივთს, კანონით გათვალისწინებული რომელიმე საფუძვლით. ამავე კანონის მე-2 მუხლის მეოთხე ნაწილის მიხედვით, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია და კომუნალური გადასახადების გადახდა ან/და მესაკუთრისთვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა). ამდენად, სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია წარმოადგენს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების არსებობის, და არა საცხოვრებელი სადგომით მოსარგებლის სტატუსის დამდგენ გარემოებას (იხ. სუსგ # as-551-784-08 25 noemberi, 2008 w; #as-184-450-08 8 ivlisi, 2008 w. ).

ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლის უფლებამონაცვლე კანონით განსაზღვრული ყველა იმ უფლებით სარგებლობს, რაც მამკვიდრებელს გააჩნდა, ვინაიდან, სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის, როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. აღნიშნული ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ სამკვიდრო აქტივად წოდებული ქონებრივი უფლება გულისხმობს პირის ყველა სამოქალაქო უფლებას, მათ შორის, ცხადია მფლობელობის (სარგებლობის) უფლებასაც.

რაც შეეხება ნივთის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობას, საკასაციო სასამართლო განმარტავს, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ კანონის 1¹ მუხლის მიხედვით, საცხოვრებელი სადგომის ფაქტობრივი ფლობისათვის, როგორც ზოგადად მფლობელობისათვის, განმსაზღვრელია მფლობელის ნებითი მომენტი, სურვილი, იყოს ნივთის მფლობელი და პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობდეს მას. მფლობელობის იურიდიული ბუნება არ გულისხმობს ნივთთან მხოლოდ ფიზიკურ შემხებლობას (იხ. სუსგ #as-1151-1296-08 2009 წლის 25 ივნისი; №ას-1665-1653-2011 28 თებერვალი, 2012 წელი). აღნიშნული კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, მოსარგებლე, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, თავის უფლებასთან მიმართებით თავისუფალია და ნივთის აუცილებლად პირადად სარგებლობით შეზღუდული არ არის. ამდენად, ის ფაქტი, რომ სადაო ფართის მფლობელობა მოსარგებლემ შეწყვიტა, ამოეწერა აღნიშნული მისამართიდან და ცხოვრება სხვა მისამართზე განაგრძო, ერთმნიშვნელოვნად არ ადასტურებს მფლობელობის შეწყვეტას. თუ დადგინდება, რომ მან სარგებლობის უფლება რაიმე საფუძვლით (თხოვება, ქირავნობა) გადასცა სხვას ან ოჯახის ერთ-ერთი წევრს, ეს ქმედება უფლების მართლზომიერად გამოყენებას და ამავე უფლების სურვილისამებრ რეალიზაციას ამტკიცებს.

მოცემულ შემთხვევაში, კასატორი მხარე სადავოდ მიიჩნევს მამკვიდრებელ რ.კ-ს მიერ საცხოვრებელი ფართის მისი ოჯახის წევრებისათვის (მშობლებისა და ძმის) სარგებლობაში გადაცემით ნივთის ფლობის გაგრძელების ფაქტის გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით შეფასების გარეშე დატოვებას, რასაც საკასაციო სასამართლო იზიარებს და მიიჩნევს, რომ კანონის დანაწესების განმარტებით, ამ ფაქტობრივი გარემოების დადგენას საქმის სწორი სამართლებრივი შეფასებისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, გასაჩივრებული განჩინება უნდა გაუქმდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს გადაწყვეტილების კვლევით ნაწილში მითითებული ფაქტობრივი გარემოების გამოსარკვევად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მ. და გ. დ-ების საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს.

გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 26 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახლა განსახილველად დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ.კვანტალიანი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე