№ას-540-508-2012 5 ივლისი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ნ. მ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ბ. ი-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 თებერვლის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, უძრავი ნივთის დაბრუნება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ჰ. მ-ის წარმომადგენელმა გ. შ-მა სარჩელი აღძრა თელავის რაიონულ სასამართლოში მოპასუხე ბ. ი-ის მიმართ და მოითხოვა 2007 წლის 28 დეკემბრისნასყიდობის ხელშეკრულების ბათილად ცნობა და უძრავი ნივთის უკან დაბრუნება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა იმ საფუძვლით, რომ მან უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულება გააფორმა საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურში, კანონის სრული დაცვით და მოსარჩელეს გადასცა ნასყიდობის ფასი – 7000 ლარი.

თელავის რაიონული სასამართლოს 2010 წლის 21 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით ჰ. მ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი 2007 წლის 28 დეკემბერს ჰ.მ-სა და ბ. ი-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება და აღიარებულ იქნა სამიდღემშიო რჩენის ხელშეკრულებად; ჰ. მ-ის მოთხოვნა ნივთის უკან დაბრუნებაზე არ დაკმაყოფილდა უსაფუძვლობის გამო.

რაიონული სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ჰ. მ-ის წარმომადგენელმა დ. ა-მა, მოითხოვა გასაჩივრებუოლ ნაწილში გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 7 თებერვლის განჩინებით ჰ. მ-ის უფლებამონაცვლე ნ. მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2007 წლის 24 დეკემბერს საჯარო რეესტრში ჰ.მ-ის სახელზე საკუთრების უფლებით დარეგისტრირდა ახმეტის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე 0,0254 ჰა. მიწის ფართობი შენობა - ნაგებობასთან (საცხოვრებელი სახლი) ერთად;

2007 წლის 28 დეკემბერს ბ. ი-მა ჰ. მ-თან საჯარო რეესტრის ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახურში გაფორმებული უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე თავის სახელზე საკუთრების უფლებით დაირეგისტრირა ახმეტის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე 0,0254 ჰა. მიწის ფართობი შენობა ნაგებობასთან (საცხოვრებელი სახლი) ერთად;

2007 წლის 28 დეკემბერს უძრავი ნივთის ნასყიდობის ხელშეკრულებაზე გამყიდველის გრაფაში ხელმოწერა შესრულებულია ჰ. მ-ის მიერ;

ბოლო 2 წლის განმავლობაში ჰ. მ-ი იმყოფება თავისი დის - ნ. მ-ის სახლში, ახმეტის რაიონის სოფელ ბ-ში და არის მძიმედ ავად; ამჟამად სადავო საცხოვრებელი ბინა დაკეტილია და არავინ არ ცხოვრობს;

ჰ. მ-ი არის ეროვნებით ქისტი და არ იცის ქართული წერა-კითხვა; 78 წლის ჰ. მ-ი ასაკისა და ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო საჭიროებდა მოვლა პატრონობას;

ბ.ი-ი ჰ. მ-ის დის შვილიშვილი;

სასამართლოს მითითებით, მართალია დგინდებოდა, რომ ჰ. მ-ი ეროვნებით ქისტი იყო და არ იცოდა ქართული წერა-კითხვა თუმცა მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდებოდა, რომ ჰ. მ-ს ესმოდა და საუბრობდა ქართულ ენაზე. ის გარემოება, რომ საუბარი იყო მხარეთა შორის ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებაზე დასტურდება მოწმეების: ნ. ქ-ის, ლ. ი-ის და საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ახმეტის სარეგისტრაციო სამსახური უფროსის დ. ო-ის ჩვენებებით, ასევე უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულებებით;

მოსარჩელე ასაკისა და ჯანმრთელობის მდგომარების გამო საჭიროებდა მზრუნველობას რის გამოც ის ბ. ი-ს შეუთანხმდა, რომ გადასცემდა მის საკუთრებაში არსებულ უძრავ ქონებას, სანაცვლოდ კი, მოპასუხე მოუვლიდა მას, რაც დასტურდება როგორც მოსარჩელის წარმომადგენლისა და მოპასუხის ახსნა- განმარტებით, ისე მოწმე ლ. ი-ის ჩვენებით;

ბ. ი-ს ჰ. მ-ისთვის ნასყიდობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული თანხა არ გადაუცია. სასამართლომ აღნიშნა, რომ ხელშეკრულებაში ნასყიდობის ფასად მითითებულია 7000 ლარი თუმცა დათქმა იმის თაობაზე, რომ აღნიშული თანხა უკვე გადახდილია, ხელშეკრულებაში არ არის. შესაბამისად, იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ გამყიდველმა ნასყიდობის ხელშეკრულების საზღაური მიიღო მყიდველს უნდა წარმოედგინა, რაც მას არ შეუსრულებია.

მხარეთა ახსნა- განმარტებებით და მოწმე ლ. ი-ის ჩვენებით, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ სანამ ნ. მ-ი წაიყვანდა ჰ. მ-ს თავის ოჯახში, ახმეტის რაიონის სოფელ ბ-ში, უვლიდა და საოჯახო საქმეებში ეხმარებოდა ბ. ი-ი, რაც არც მოსარჩელის წარმომადგენელს გაუხდია სადავოდ.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2007 წლის 28 დეკემბერს ერთის მხრივ, ჰ. მ-სა და მეორეს მხრივ, ბ. ი-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება, როგორც თვალთმაქცური გარიგება ბათილად იქნა ცნობილი და აღიარებულ იქნა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებად. თელავის რაიონული სასამართლოს გადაწყვეტილება, რომლითაც აღიარებული იქნა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულება ნამდვილ დაფარულ გარიგებად, აპელანტის მიერ არ გასაჩივრებულა და კანონიერ ძალაშია.

სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის შესახებ, რომ ბ. ი-ი ასრულებდა მისთვის სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ რჩენის ვალდებულებას და არ არსებობდა სამოქალაქო კოდექსის 949–ე მუხლით გათვალისწინებული, ხელშეკრულების მოშლის საფუძვლები.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102.1-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ ჰ. მ-ი, როგორც მოსარჩელე, ვალდებული იყო მიეთითებინა და წარედგინა მარჩენალის მიერ სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შეუსრულებლობის შესახებ გარემოებების არარსებობის დამადასტურებელი უტყუარი მტკიცებულებები, შესაბამისად, მტკიცების ტვირთი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 949-ე მუხლით გათვალისწინებული ნორმის მაკვალიფიცირებელი გარემოებების არსებობის დასადასტურებლად ეკისრებოდა მოდავე მხარეს, რომელმაც მოცემულ შემთხვევაში, ვერ შეძლო მტკიცების ტვირთის ამ კუთხით რეალიზება.

მოსარჩელის პოზიციის საწინააღმდეგოდ, პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი გარემოებები:

ჰ. მ-ი 2007 წლის 28 დეკემბრიდან (ხელშეკრულების გაფორმების თარიღი) 2009 წლამდე იმყოფებოდა სოფელ დ-ში, ბ. ი-თან ერთად. ამ ხნის განმავლობაში მათ უსიამოვნება არ ჰქონიათ;

2009 წელს დასთან სტუმრად ყოფნისას ჰ. მ-ი გახდა ცუდად (მოიტეხა მხარი) და სახლში აღარ წამოსულა;

ბ. ი-ი ყურადღებას აქცევდა ჰ. მ-ს დასთან ყოფნის პერიოდშიც, უჩეხავდა შეშას, მიქონდა ფქვილი (მოწმე ლ. ი-ის, ჩვენება ს.ფ. 50–52). მხოლოდ ის გარემოება, რომ ჰ. მ-ი ბოლო ორი წელიწადი ცხოვრობდა დასთან, ვერ მიიჩნევა მოპასუხის მხრიდან ხელშეკრულების დარღვევის დასტურად.

ჰ. მ-ი გარდაიცვალა 2011 წლის .. აპრილს. (აქტი გარდაცვალების შესახებ ტ მე–2)

ჰ. მ-ის სამკვიდრო მიიღო მისმა დამ ნ. მ-მა. (სამკვიდრო მოწმობა ტ მე–2)

პალატის განმარტებით, სააპელაციო საჩივრის დაკმაყოფილების საფუძვლად ვერ მიიჩნეოდა ჯოყოლოს ტერიტორიული ორგანოს რწმუნებულის დამოწმებული აქტი, რომლის მიხედვითაც ჰ. მ-ის დაკრძალვის ხარჯი 4000 აშშ დოლარის ოდენობით გაიღო მისმა დამ ნ. მ-მა.

სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ თელავის რაიონულმა სასამართლომ დაადგინა, რომ შეთანხმების თანახმად, ბ. ი-ს უნდა ეცხოვრა ჰ. მ-თან და მოევლო მისთვის. აღნიშნული დადგენილი გარემოება მხარეთა შორის სადავო არ გამხდარა და შესაბამისად, არც სააპელაციო საჩივრით იქნა შეცილებული. ამდენად, მოპასუხის მიერ დაკრძალვის ხარჯების გაღება–არგაღების საკითხი, პალატის მოსაზრებით, არ წარმოადგენდა ხელშეკრულების მოშლის საფუძველს, ვინაიდან მხარეთა შორის შეთანხმება აღნიშნულ ვალდებულებაზე არ ყოფილა.

სააპელაციო სასამართლომ დამატებით აღნიშნა, რომ საქმეზე დადგენილია ფაქტობრივი გარემოება იმასთან დაკავშირებით, რომ სადავო უძრავი ქონება მდებარე, ახმეტის რაიონის სოფელ დ-ში მდებარე 0,0254 ჰა. მიწის ფართობი შენობა-ნაგებობასთან (საცხოვრებელი სახლი) ერთად საქმეში წარმოდგენილი საჯარო რეესტრის ამონაწერით ამჟამად საკუთრებაში ერიცხება ლ. ი.ს 2011 წლის 16 აგვისტოს ბ. ი-სა და ლ. ი-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე.

იმის გათვალისწინებით, რომ საქმეში არსებულ მოწმეთა ჩვენებებით დგინდებოდა, რომ ბ. ი-ი ასრულებდა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულებით ნაკისრ ვალდებულებას, საწინააღმდეგო მტკიცებულებები კი, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 და 102-ე მუხლების თანახმად, მოსარჩელეებს არ წარუდგენიათ, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ მართებულად ჩათვალა, რომ არ არსებობდა სამისდღეშიო რჩენის ხელშეკრულების მოშლის და მარჩენალისთვის გადაცემული ნივთის დაბრუნების საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 7 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ნ. მ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების გაუქმების ან შეწყვეტის საფუძველზე ქონების უკან დაბრუნების ან ზიანის ანაზღაურების უფლების მინიჭება თავდაპირველი მოსარჩელის უფლებამონაცვლისა და მემკვიდრის ნ. მ-ისათვის შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას მხედველობაში არ მიუღა ყველაზე მნიშვნელოვანიო ასპექტი, რომ სადავო ხელშეკრულებით, რომელიც იმავე გადაწყვეტილებით ბათილად იქნა აღიარებული, განსაზღვრული არ იყო სამიდღემშიო რჩენის ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი სპეციფიკური ნიშნები, რაც გათვალისწინებულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 941-ე, 942-ე, 945-ე მუხლებით, შესაბამისად გაუგებარია, თუ რა პირობებით უნდა გაგრძელებულიყო მხარეთა შორის სამიდღემშიო რჩენის ხელშეკრულება მომავალში;

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად გამოიყენა და განმარტა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 56.2-ე და 949-ე მუხლები, ამასთან, არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი. კასატორის აზრით, სამოქალაქო კოდექსის 56.2-ე მუხლით გათვალისწინებული იურიდიული ფაქტების არსებობის შემთხვევაში, სასამართლო ვალდებულია გამოიყენოს დაფარული გარიგების მიმართ მოქმედი წესები, მოცემულ შემთხვევაში სასამართლომ დაადგინა, რომ 2007 წლის 28 დეკემბერს მხარეთა სორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულებით დაიფარა სამიდღემშიო რჩენის ხელშეკრულება, რომლის წესები გათვალისწინებულის 941-950ე მუხლებით.

კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად მიიჩნია დადგენილად, რომ ხელშეკრულებაზე მოსარჩელის მიერ ხელმოწერის და ასაკის გამო, მისი რჩენის საჭიროების ფაქტი, ვინაიდან საქმის მასალების ერთობლიობით ჩანს, რომ ჰ. მ-ს ჰქონდა პენსია და სხვა შემოსავლები, ხოლო მხარის დაზიანებამდე მას ფიზიკურად ხელს უწყობდა ჯანმრთელობა და მოვლას არ საჭიროებდა.

კასატორის აზრით, ასევე არასწორდაა დადგენილი, რომ 2007 წლიდან 2009 წლამდე (ხელშეკრულების დადებამდე) ჰ. მ-ი იმყოფებოდა ბ. ი-თან.

კასატორის განმარტებით, ასევე არასწორია მოპასუხის დედის განმარტებაზე დაყრდნობით იმის დადგენა, რომ ბ. ი-ი მოსარჩელეს ფიზიკურად დახმარებას უწევდა – ჩეხავდა შეშას, ფქვილი მიჰქონდა მასთან;

გარდა ამისა, კასატორმა აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას გამოვლინდა სადავო ქონების მოჩვენებითად გასხვისების ფაქტი, თუმცა სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოსარჩელე მხარის შუამდგომლობა საქმის წარმოების შეჩერების თაობაზე სსსკ-ის 279-ე მუხლის „დ„ ქვეპუნქტით, რითაც სამართლიანობის ზოგადი პრინციპების დარღვევით მოსარჩელეს შეუზღუდა დავის მის სასარგებლოდ დასრულების პერსპექტივა

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის01 მაისის განჩინებით ნ. მ-ი საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (350 ლარი) 70% – 245 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ნ. მ-ს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) სახელმწიფო ბაჟის სახით დ. ა-ის მიერ 2012 წლის 28 მარტს №4 საგადასახადო დავალებით გადახდილი (300 ლარი) და 2012 წლის 27 აპრილს №11 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (50 ლარი), სულ- 350 ლარის 70% – 245 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.