საქმე №ას-633-596-2012 19 ივლისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ხ. ა-ე (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „კ. ა.+“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „კ. ა.+-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ხ. ა-ის მიმართ, 2010 წლის 17 მარტს გაფორმებული სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების შესაბამისად, ხ. ა-ისათვის ძირითადი თანხის – 1500 აშშ დოლარისა და საპროცენტო დანარიცხის – 1280 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილებით შპს „კ. ა.+“-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ხ. ა-ს მოსარჩელე შპს „კ. ა.+-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 719.50 აშშ დოლარის გადახდა, მოსარჩელე შპს „კ. ა.+-ს“ უარი ეთქვა მოპასუხისათვის სესხის ძირითადი თანხის სახით მოთხოვნილი 1500 აშშ დოლარის და საპროცენტო სარგებლის 1280 აშშ დოლარის ოდენობით გადახდის დაკისრებაზე.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში მოპასუხემ, ხოლო სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში შეგებებული სააპელაციო საჩივრით – მოსარჩელემ გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 თებერვლის გადაწყვეტილებით ხ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, შპს „კ. ა.+-ის“ შეგებებული სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და შპს „კ. ა.+-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე ხ. ა-ს მოსარჩელე შპს „კ. ა.+-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 2219.50 აშშ დოლარის ეკვივალენტი ლარის გადახდა შემდეგ გარემოებათა გამო:
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის ვალდებულებით-სამართლებრივი ურთიერთობა წარმოიშვა სესხისა და გირავნობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის ძალითაც, ხ. ა-მ შპს „კ. ა.+-საგან“ ისესხა 2000 აშშ დოლარი 2010 წლის 17 ივნისამდე. გირავნობის საგანს წარმოადგენდა ავტომანქანა „ჰ. ს.“ 2.4 GLS.
2010 წლის 17 მარტის ხელშეკრულების 7.7 პუნქტის თანახმად, გირავნობის საგნის დამგირავებლის მიზეზით დაზიანების შემთხვევაში, თუ დაზღვევის პირობების შესაბამისად, სადაზღვევო კომპანია არ ანაზღაურებს ზარალს (მძღოლის ნასვამ მდგომარეობაში ან/და ნარკოტიკული ნივთიერებების ზემოქმედების ქვეშ ყოფნა და სხვა შემთხვევები), დამგირავებელი პასუხს აგებს მოგირავნის წინაშე მისი პირადი ქონებით, თუ გირავნობის საგნის ღირებულება არ იქნება საკმარისი სესხისა და მასზე დარიცხული პროცენტების დასაფარად. ამავე ხელშეკრულების 7.12 პუნქტის თანახმად, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც გირავნობის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად ან გირავნობის საგნის ღირებულება მთლიანად არ ფარავს ამ მოთხოვნის ოდენობას, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი.
სამოქალაქო კოდექსის 276-ე მუხლის თანახმად, პალატამ არ გაიზიარა ხ. ა-ის პოზიცია, რომ განსახილველ შემთხვევაში გამოყენებულ უნდა იქნეს ხელშეკრულების 7.12. პუნქტი და არა 7.7. პუნქტი. ხელშეკრულების 7.7. პუნქტით მხარეებმა დაადგინეს გირავნობის საგნის დამგირავებლის მიზეზით დაზიანების შემთხვევაში მოგირავნის დაკმაყოფილების განსხვავებული წესი. აღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლო არ დაეთანხმა პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეფასებებს და დასკვნებს და მიუთითა, რომ ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარე, ტერმინი „გირავნობის საგნის დამგირავებლის მიზეზით დაზიანების შემთხვევაში“ მოიაზრებს, როგორც მესაკუთრის ბრალეულ ქმედებას, ასევე დამგირავებლის გაუფრთხილებლობას, დაუდევრობას და ა.შ. განსახილველ შემთხვევაში, უდავოა, რომ ძრავის დაზიანება გამოიწვია არასათანადო მოვლამ, ე.ი. დადასტურებულია ხ. ა-ის მიზეზით გირავნობის საგნის დაზიანების ფაქტი.
სასამართლომ გაითვალისწინა, რომ სესხის თანხა განისაზღვრა 2000 აშშ დოლარით, ამასთან, დადგენილია, რომ აუდიტორული დასკვნის მიხედვით, გირავნობის საგნის საბაზრო ღირებულება განისაზღვრა 500 აშშ დოლარით, შესაბამსიად, შპს „კ. ა.+-ს“ სასარჩელო მოთხოვნა სესხის ძირითადი თანხის სახით მოთხოვნილი 1500 აშშ დოლარის დაკისრების თაობაზე საფუძვლიანია და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 403-ე მუხლის მიხედვით, მხარეთა შეთანხმების შემთხვევაში, ძირითადი თანხის ვადაში დაუბრუნებლობა კრედიტორს ანიჭებს უფლებას, მოითხოვოს ვადის გადაცილებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება. ვადის გადაცილებისათვის დაწესებული პროცენტი ვალდებულების დროული შესრულების პრევენციული ფუნქციის მატარებელია, რომელიც მხარეთა ინიციატივაზეა დამოკიდებული. ამასთან, ვადის გადაცილების გამო კანონით გათვალისწინებული პროცენტის მოვალისთვის დაკისრებას კანონმდებელი დასაშვებად მიიჩნევს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუკი სხვა საფუძვლიდან გამომდინარე, მას უფრო მეტის მოთხოვნა არ შეუძლია. ფულადი თანხის გადახდის ვადის გადაცილებისას პროცენტის გადახდა წარმოადგენს მინიმალური ზიანის ანაზღაურების საშუალებას. მინიმალური ზიანის არსებობის დასადასტურებლად კი საკმარისია მხოლოდ ის ფაქტი, რომ მოვალემ ვალდებულების შესრულების ვადას გადააცილა.
მოცემულ შემთხვევაში, დადგენილია, რომ ხელშეკრულების დადებისას მხარეები შეთანხმდნენ, რომ პირგასამტეხლოს დარიცხვა გაგრძელდებოდა ვალდებულების სრულად შესრულებამდე (ხელშეკრულების 1.4. პუნქტი). ასევე, დადგენილია, რომ მოპასუხემ ვალდებულება განახორციელა 2010 წლის 2 ნოემბერს, გირავნობის საგნის მოსარჩელისთვის გადაცემით. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ამ ნაწილში გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა და მიიჩნია, რომ მოპასუხე ხ. ა-ე ვალდებულია, 2010 წლის 2 ნოემბრამდე მოსარჩელეს გადაუხადოს სესხის თანხის დაუბრუნებლობის გამო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვადაგადაცილების პროცენტი (სესხის თანხის 2000 აშშ დოლარის 8% თვეში, ყოველთვიურად 160 აშშ დოლარი), რომელიც შეადგენს 719.50 აშშ დოლარს.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება და 2011 წლის 4 ნოემბრის განჩინება ხ. ა-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მათი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლოს 2011 წლის 4 ნოემბრის განჩინება არ ეყრდნობა კანონს, რადგან თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 17 მაისის გადაწყვეტილება სესხის ძირითადი თანხის სახით დაკისრებაზე უარის თქმის ნაწილში არც ერთი მხარის მიერ არ გასაჩივრებულა. მითითებულ ნაწილში არ არსებობდა ხ. ა-ის სააპელაციო საჩივარი, შესაბამისად, შპს „კ. ა.+“ არ იყო უფლებამოსილი, წარედგინა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი. აღნიშნული მოსაზრება ეყრდნობა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 189-ე და 379-ე მუხლებს.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება სრულიად დაუსაბუთებელია, ხოლო სამოქალაქო კოლეგიის გადაწყვეტილება მხოლოდ ხ. ა-ზე 719,5 აშშ დოლარის დაკისრების ნაწილშია დაუსაბუთებელი. გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში კოლეგია უთითებს სამოქალაქო კოდექსის 403-ე მუხლზე, მაგრამ ამ მუხლით ვერ ბათილდება ის ფაქტი, რომ მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 7.12 პუნქტისა და 276-ე მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, მოთხოვნა დაკმაყოფილებულად ითვლება იმ შემთხვევაშიც, როდესაც გირავნობის საგნის რეალიზაციიდან ამონაგები თანხა საკმარისი არ არის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის დასაფარავად ან გირავნობის საგნის ღირებულება მთლიანად არ ფარავს ამ მოთხოვნის ოდენობას, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. სხვა რამ მხარეებს არ დაუდგენიათ. გირავნობის საგანი მოგირავნეს ჩაბარდა 2010 წლის 2 ნოემბერს, შესაბამისად, მოგირავნემ გირავნობის საგანი მიიღო ამ თარიღამდე გადაუხდელი თანხის სანაცვლოდ. ამდენად, მოპასუხე ხ. ა-ს სასამართლომ 719,5 აშშ დოლარის გადახდა დააკისრა კანონშეუსაბამოდ.
სასამართლო საქმეს მთლიანად არ გაცნობია, წინააღმდეგ შემთხვევაში მტკიცებულებად არ გამოიყენებდა პირგასამტეხლოს დარიცხვის თაობაზე ხელშეკრულების 1.4 პუნქტიდან ამონარიდს, რადგან ხსენებული პუნქტი გაუქმდა იმავე დღეს ძირითადი ხელშეკრულების დადებისას დამატებითი ხელშეკრულების მიღებით.
შპს „კ. ა.+-მა“ ავტომობილი „ჰ. ს.“, რომელიც თავისი შეფასებით 2012 წლის 17 მარტს ღირდა 4500 აშშ დოლარი, 9 თვის შემდეგ, 2011 წლის 26 იანვარს შეაფასებინა 500 აშშ დოლარად. ამავე დროს ავტომობილი ავარიაში არ მოყოლილა და შეუძლებელი იყო ძრავის თუნდაც სერიოზული დაზიანებით ფასი 8-ჯერ შემცირებულიყო. ე.ი. ძრავის დაზიანებამ გამოიწვია ავტომობილის ფასის 75%-ით შემცირება, 4500 აშშ დოლარიდან 4000 აშშ დოლარის ღირებულება ძრავს ჰქონია.
შპს „კ. ა.+-მა“ გირავნობის საგანი მიიღო თავისი ინიციატივით ნატურით ე.ი. გირავნობის საგანი გადავიდა მოგირავნის საკუთრებაში. ავტომობილს მართლა რომ თავისი ღირებულების უმნიშვნელოვანესი ნაწილი დაეკარგა შპს „კ. ა.+“ მას საკუთრებაში არ მიიღებდა და იმოქმედებდა ხელშეკრულების 7.7 პუნქტის თანახმად.
პალატის მოსაზრება, რომ გირავნობის საგნის დაზიანება ხ. ა-ის მიზეზითაა გამოწვეული, არ ეყრდნობა საქმეში არსებულ არც ერთ მტკიცებულებას, მაშინ, როცა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მესამე ნაწილის შესაბამისად, პალატა ვალდებული იყო, გადაწყვეტილებაში მიეთითებია მტკიცებულებაზე რომელზედაც იგი ამყარებდა თავის მოსაზრებას.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მაისის განჩინებით ხ. ა-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ხ. ა-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ხ. ა-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. ჟ-ს მიერ გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ხ. ა-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ ხ. ა-ს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 2012 წლის 17 აპრილს №1 და 2 მაისს №5105801 სალაროს შემოსავლის ორდერებით ე. ჟ-ს მიერ გადახდილი სულ 300 ლარის 70% – 210 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
