საქმე №ას-670-631-2012 5 ივლისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები – ო. კ-ე, მ. ნ-ი, ლ. ს-ა (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ „ი. ს. უ-ი“ (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, განაცდურის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ო. კ-მ, მ. ნ-მა და ლ. ს-მ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში სსიპ „ი. ს. უ-ის“ მიმართ ბრძანების ბათილად ცნობის, სამსახურში აღდგენისა და განაცდურის ანაზღაურების შესახებ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 27 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელეებმა გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმისათვის მნიშვნელოვან საკითხებთან დაკავშირებით დადგენილი შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
2010 წლის 5 ნოემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე ო. კ-ე, მ. ნ-ი და ლ. ს-ა არიან სსიპ „ი. ს. ს. უ-ის“ სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის „ე. ხ. ს. ა. ა. ო-ის“ მკვლევარი თანამშრომლები, რომელთა შრომითი ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა 2011 წლის 1 დეკემბრამდე.
2011 წლის 5 ნოემბერს დადებული შრომითი ხელშეკრულებების საფუძველზე მოსარჩელეთა შრომითი ანაზღაურება შეადგენდა თვეში 625 ლარს. ისინი მიწვეულ იქნენ საქართველოს ეროვნულ-სამეცნიერო ფონდსა და ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტს შორის დადებული საგარანტიო ხელშეკრულების ფარგლებში სხვადასხვა პოზიციებზე.
„2011 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ“ საქართველოს კანონით უმაღლესი საგანმანათლებლო კვლევითი პროგრამით გათვალისწინებული ასიგნებების ფარგლებში სსიპ „ი. ს. უ-ისათვის“ განისაზღვრა 2010 წელთან შედარებით დაფინანსების შემცირებული ოდენობა – 3 533 690 ლარი.
სსიპ „ი. ს. ს. უ-ის“ რექტორს დაევალა მისი კომპეტენციის ფარგლებში საგანმანათლებლო კვლევითი საქმიანობის სპეციალური პროგრამების და პრიორიტეტული მიმართულებების დაფინანსების განსაზღვრა. პრიორიტეტულ მიმართულებად კი განისაზღვრა სხვადასხვა ინსტიტუტების, მათ შორის, „ე. ხ. ს. ა. ა. ო-ის“ საქმიანობა.
სსიპ „ი. ს. უ-ის“ 2011 წლის 26 ივლისის №02-1781 ბრძანებით უმაღლესი საგანმანათლებლო-კვლევითი პროგრამების ნაწილში, 2011 წლის საბიუჯეტო ასიგნებების შემცირების გამო, სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის „ე. ხ. ა. ა. ო-ის“ თანამშრომლებისათვის შეთავაზებულ იქნა ხელშეკრულების შეცვლილი პირობები შრომის ანაზღაურების ნაწილში, რომლის ხელმოწერაზეც თანამშრომლების ნაწილმა უარი განაცხადეს, რომლის საფუძველზეც 2011 წლის 27 ივლისიდან შრომითი ხელშეკრულება შეწყდა და დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლდნენ სსიპ ი. ს. უ-ის „ე. ხ. ა. ა. ო-ის“ ასისტენტ-მკვლევარები – ო. კ-ე (რომელსაც 2011 წლის 26 ივლისის №02-1782 ბრძანებით მიეცა კომპენსაცია ერთი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით), მ. ნ-ი (რომელსაც 2011 წლის 26 ივლისის №02-1784 ბრძანებით მიეცა კომპენსაცია ერთი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით) და ლ. ს-ა (რომელსაც 2011 წლის 26 ივლისის №02-1780 ბრძანებით მიეცა კომპენსაცია ერთი თვის შრომის ანაზღაურების ოდენობით).
სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა სააპელაციო პრეტენზიას, რომ ო. კ-ს, მ. ნ-ისა და ლ. ს-ს შრომის ანაზღაურების ნაწილში ხელშეკრულების შეცვლილი პირობები არ შესთავაზეს და მათ შეცვლილ პირობაზე ხელი არ მოაწერეს.
პალატამ აღნიშნა, რომ სააპელაციო სასამართლოში საქმის განხილვისას მოწმედ დაკითხული პირების – მ. ბ.-ო-ისა და ვ. კ-ის ჩვენებები შეიცავს საკმარის მონაცემებს იმ გარემოების დადასტურებულად მიჩნევისათვის, რომ 2011 წლის „სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით უმაღლესი საგანმანათლებლო კვლევითი პროგრამით გათვალისწინებული ასიგნებების ფარგლებში სსიპ „ი. ს. უ-ისათვის“ განისაზღვრა 2010 წელთან შედარებით დაფინანსების შემცირებული ოდენობა 3 533 690 ლარი, რის გამოც 2011 წლის 1 ივლისიდან სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტის თანამშრომლებისათვის შეთავაზებულ იქნა ხელშერკულებების შეცვლილი პირობები შრომის ანაზღაურების ნაწილში. მოწმეთა ჩვენებით დგინდება, რომ სულ მომზადებული იყო 115 თანამშრომლისათვის შრომის ანაზღაურების ნაწილში შეცვლილი პირობით ხელშეკრულების პროექტი, საიდანაც 113-მა თანამშრომელმა ხელი მოაწერა შეცვლილი პირობით (შემცირებული ხელფასით) ხელშეკრულებას, ხოლო სამმა თანამშრომელმა – ო. კ-მ, მ. ნ-მა და ლ. ს-მ უარი განაცხადეს ხსენებული პირობით ხელშეკრულების ხელმოწერაზე.
სასამართლომ იხელმძღვანელა შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილით, მე-3 მუხლით, პირველი მუხლის პირველი ნაწილით და მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება არ ექცევა რაიმე სპეციალური კანონით გათვალისწინებული მოწესრიგების სფეროში და იგი ექვემდებარება შრომის კოდექსის შესაბამისი ნორმებით დადგენილ რეგულირებას.
პალატამ აღნიშნა, რომ შრომითი ხელშეკრულების მოშლა, როგორც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი პირდაპირაა გათვალისწინებული შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტსა და 38-ე მუხლში.
შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტით გათვალისწინებული დანაწესიდან გამომდინარე, განმტკიცებულია შრომითი ხელშეკრულების მოშლის უფლებამოსილება. ამასთან, სასამართლომ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ აღნიშნული უფლებამოსილების განხორციელებისათვის ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა არსებობდეს ამ უფლების შესაბამისი, მართლზომიერი საფუძველი. საკითხი იმის შესახებ, თუ რა უნდა ჩაითვალოს ხელშეკრულების მოშლის შესახებ უფლებამოსილების განხორციელების მართლზომიერ საფუძვლად, უნდა შეფასდეს ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით.
სააპელაციო პალატა არ დაეთანხმა არგუმენტს, რომ დამსაქმებელმა კანონდარღვევით მოახდინა აპელანტებთან შრომითი ხელშეკრულების მოშლა.
განსახილველ შემთხვევაში დადგენილია, რომ სადავო ბრძანებების მიღებას და, შესაბამისად, ო. კ-სთან, მ. ნ-თან და ლ. ს-თან შრომის სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტას წინ უძღოდა, გარკვეული მოვლენა, კერძოდ, 2011 წლის „სახელმწიფო ბიუჯეტის შესახებ” საქართველოს კანონით უმაღლესი საგანმანათლებლო კვლევითი პროგრამით გათვალისწინებული ასიგნებების ფარგლებში სსიპ „ი. ს- უ-ისათვის“ განისაზღვრა 2010 წელთან შედარებით დაფინანსების შემცირებული ოდენობა (3 533 690 ლარი), რის გამოც 2011 წლის 1 ივლისიდან სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტის თანამშრომლებს შესთავაზეს ხელშერკულებების შეცლილი პირობები შრომის ანაზღაურების ნაწილში, რაზეც მოსარჩელეები არ დათანხმდნენ.
აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება კი, პალატის მოსაზრებით, წარმოშობს იმ კონკრეტულ საფუძველს, რომელიც დამსაქმებელს ანიჭებდა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებას.
სასამართლოს მითითებით, საქმეში არ მოიპოვება რაიმე მტკიცებულება, რაც სარწმუნოდ მიუთითებდა აპელანტების მიმართ დისკრედიტაციის მცდელობასა და დამსაქმებლის მხრიდან აპელანტების მიმართ თავისი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას. როგორც დადგინდა აპელანტთან შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტა განპირობებული იყო მოსარჩელეთა მიერ შრომის ანაზღაურების ნაწილში შრომით ხელშეკრულებაში შეცვლილი პირობების ხელმოწერაზე და, შესაბამისად, ამ პირობით შრომითი ურთიერთობის გაგრძელებაზე უარის თქმით.
ამდენად, ზემოთ მითითებული მსჯელობისა და ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით პალატამ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, დასაქმებულებთან შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობა შეეწყვიტა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით. შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელეთა მოთხოვნა სადავო ბრძანების ბათილობის თაობაზე დაუსაბუთებელია, ხოლო დანარჩენი მოთხოვნები, იძულებით განაცდურის ანაზღაურებისა და სამსახურში აღდგენის თაობაზე, როგორც ძირითადი მოთხოვნიდან გამომდინარე მოთხოვნები არ უნდა დაკმაყოფილდეს.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ო. კ-მ, მ. ნ-მა და ლ. ს-მ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით, მოითხოვეს მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
გასაჩივრებული განჩინება შედგენილია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მესამე ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტის, ასევე 393-ე მუხლის „ა“, „ბ“ და „გ“ პუნქტების დარღვევით, რის გამოც არსებობს ამავე კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე1“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული განჩინების გაუქმების აბსოლუტური საფუძველი.
სასამართლომ არ გამოიყენა „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლი და საქართველოს კონსტიტუციის 42-ე მუხლი. სასამართლოსათვის მიმართვის უფლება გულისხმობს სამართლიანი, გამჭვირვალე სასამართლოს უფლებას, რა დროსაც სასამართლო გადაწყვეტილება უნდა ემყარებოდეს მხარეთა მიერ წარდგენილ მტკიცებულებებს, არგუმენტებს და მათ ამომწურავად შეფასებას.
სააპელაციო პალატამ არასწორად არ გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102- მუხლის პირველი ნაწილი, 105-ე მუხლის მეორე ნაწილი და მე-4 მუხლი.
სასამართლომ არ იმსჯელა სააპელაციო საჩივრის პრეტენზიებზე და გაიზიარა ქვემდგომი სასამართლოს მსჯელობა.
პალატას არ გამოურკვევია, თუ რა გახდა სსიპ „ი. ს. უ-ისათვის“ 2012 წელთან შედარებით ნაკლები დაფინანსების მიზეზი და რატომ გახდა აუცილებელი პრიორიტეტულ მიმართულებად განსაზღვრული „ე. ხ. ს. ა. ა. ო-ის“ თანამშრომლებისათვის შრომითი ხელშეკრულების შეცვლილი პირობების შეთავაზება კვალიფიკაციის, გამოცდილებისა და კომპეტენციის გაუთვალისწინებლად.
ასევე გამოუკვლეველია სასამართლოს მითითება მოწმეთა ჩვენებებთან დაკავშირებითაც.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 მაისის განჩინებით ო. კ-ის, მ. ნ-ისა და ლ. ს-ს საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ო. კ-ის, მ. ნ-ისა და ლ. ს-ს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ო. კ-ის, მ. ნ-ისა და ლ. ს-ს სოლიდარულად უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით 2012 წლის 17 აპრილს ი. მ-ის, ხოლო 2012 წლის 16 მაისს მ. ნ-ის მიერ გადახდილი სულ 900 ლარის 70% – 630 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ო. კ-ის, მ. ნ-ისა და ლ. ს-ს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორებს – ო. კ-ს (პირადი №...), მ. ნ-სა (პირადი №...) და ლ. ს-ს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან სოლიდარულად დაუბრუნდეთ (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 2012 წლის 17 აპრილს ი. მ-ის მიერ №3 საგადასახადო დავალებით, ხოლო 2012 წლის 16 მაისს მ. ნ-ის მიერ №5148851 სალაროს შემოსავლის ორდერით სულ გადახდილი 900 ლარის 70% – 630 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
