№ას-683-642-2012 12 ივლისი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შ. ხ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ხ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება

საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – საზიარო უფლების გაუქმება, უძრავი ქონებიდან რეალური წილის გამოყოფა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შ. ხ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ხ-ის წინააღმდეგ და მოითხოვა ქობულეთის რაიონის სოფელ ქ. ს-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლიდან (საერთო ფართით 1456 კვ.მ) და 0,45 ჰა მიწის ნაკვეთიდან საკუთრების უფლებით ¾ ნაწილის გამოყოფა. მოსარჩელის განმარტებით, 1960 წელს ააშენა საცხოვრებელი სახლი ქობულეთის რაიონის სოფელ ქ. ს-ში. ჰყავს სამი შვილი : ზ., ა. და გ., რომელთაგან ა. ხ-ი ოჯახთან ერთად ცხოვრობს მის ოჯახში, ხოლო სხვა შვილები ცალკე კომლად არიან გაყოფილები. 2007 წელს გარდაეცვალა მეუღლე, რის შემდეგაც შვილი და რძალი ავიწროვებენ და ხელს უშლიან თავისი საკუთრებით სარგებლობაში.

მოპასუხე ა. ხ-მა სარჩელი არ ცნო უსაფუძვლობისა და დაუსაბუთებლობის გამო და აღნიშნა, რომ სადავო ქონება კომლის საერთო საკუთრებაა, რომლის ამჟამინდელ წევრებს წარმოადგენენ ა. ხ-ში, მისი მეუღლე ი. კ-ე, შვილები: ე. და ბ. ხ-ები და თავად მოსარჩელე. ამდენად, თუ მოსარჩელე ითხოვს საერთო საკუთრებაში არსებული ქონების გამიჯვნას, იგი უნდა გაიყოს თანაბრად თითოეულ მესაკუთრეზე.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილებით შოთა ხალვაშის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, ქობულეთის რაიონის სოფელ ქ. ს-ში მდებარე უძრავი ქონებიდან – საცხოვრებელი სახლიდან საერთო ფართით 145 კვ.მ, საცხოვრებელი ფართით 135 კვ.მ) და 0,45 ჰა მიწის ნაკვეთიდან შ. ხ-ს საკუთრების უფლებით გამოეყო 1/5 იდეალური წილი. დანარჩენ ნაწილში შ. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შ. ხ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილებით შ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 8 ივნისის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, შ. ხ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ქობულეთის რაიონში, ხუცუბნის თემის საკრებულოში, სოფელ ქ. ს-ში მდებარე, საარქივო მონაცემებით შ. ხ-ის კომლზე რიცხულ უძრავ ქონებაზე (საცხოვრებელ სახლსა და მიწის ნაკვეთზე) საზიარო უფლება, შ. ხ-ს ინდივიდუალურ საკუთრებაში მიეკუთვნა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის №269-2912-08-4 საინჟინრო-ტექნიკური დასკვნის №1 „ა“ დანართის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის ორივე სართულზე დაუშტრიხავი ფონით გამოყოფილი ფართი, ხოლო ა. ხ-ს მიეკუთვნა ამავე ნახაზის მიხედვით დაშტრიხული ფართი; შ. ხ-ს ინდივიდუალურ საკუთრებაში მიეკუთვნა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის №269-2012-08-4 საინჟინრო-ტექნიკური დასვნის №1 „ბ“ დანართის მიხედვით, მიწის ნაკვეთის დაუშტრიხავი ფონით გამოყოფილი ფართი, ხოლო ა. ხ-ს მიეკუთვნა ამავე ნახაზის მიხედვით დაშტრიხული ფართი; ამავე ნახაზზე სახლთან მისასვლელი მიწის ნაკვეთის გამოყოფილი ფართი დარჩა საერთო საკუთრებაში.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ჩათვალა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ქობულეთის არქივში დაცული ხუცუბნის საბჭოს აღმასკომის საარქივო დოკუმენტების თანახმად, 1986-2005 წლების საკომლო წიგნებით, შ. ხ-ში არის კომლის უფროსი და მისი კომლის შემადგენლობა შემდეგია: შ. ს-ის-ძე უფროსი: შ. ხ-ის ასული-ცოლი, ზ. შ-ს-ძე შვილი, გადახაზულია გაიყო; ა. შ-ს ძე შვილი, ი. ზ-ის ასული –რძალი, ე. ა-ს ძე შვილიშვილი, ბ. ა-ს ძე შვილიშვილი. კომლს აწერია საცხოვრებელი სახლი აგებული 1960 წელს, საერთო ფართით 145 კვმ საცხოვრებელი ფართით 135 კვმ; ოთახების რიცხვი 8, მიწა 0,45 ჰა. (ს.ფ.12)

საქმეზე წარმოდგენილი ქორწინებისა და დაბადების მოწმობებით, ასევე მოპასუხე მხარის განმარტების თანახმად, ა. ხ-ის მეუღლე-ი. და შვილები, ე. და ბ. ხ-ები, სადავო უძრავ ქონებაში რეგისტრირებულნი არიან 1997 წლის შემდგომ. (ს.ფ.26-29).

მხარეებმა დაადასტურეს ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ საარქივო მონაცემებით შ. ხ-ის კომლზე რიცხულ უძრავ ქონებაში 1992 წლისათვის რეგისტრირებულები იყვნენ მოსარჩელე შ. ხ-ი, მისი მეუღლე შ. ხ-ი და შვილი-მოპასუხე ა. ხ-ი, ხოლო ზ. ხ-ი კომლიდან გამოყოფილი იყო.

გარდაცვალების მოწმობითა და მხარეთა განმარტებებით, სასამართლომ გამოარკვია, რომ მოსარჩელის მეუღლე შ. ხ-ი გარდაიცვალა 2007 წლის სექტემბრის თვეში. მისი სამკვიდრო ქონება ფაქტობრივი ფლობით მიიღეს მეუღლე შ. ხ-მა (მოსარჩელე) და შვილმა ა. ხ-მა (მოპასუხე).

ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის №269-2012-08-4 საინჟინრო ტექნიკური დასკვნით დადგინდა ქობულეთის რაიონში, ხუცუბნის თემის საკრებულოში, სოფელ ქ. ს-ში მდებარე, საარქივო მონაცემებით შ. ხ-ის კომლზე რიცხული უძრავი ქონების (საცხოვრებელ სახლისა და მიწის ნაკვეთის) რეალური გაყოფის ვარიანტები 1/2-1/2 პროპორციით, ასევე 1/4-3/4 და 1/5-4/5 პროპორციებით, რაზედაც შედგა გეგმა-ნახაზები. (ს.ფ.134-143)

სამართლებრივ საკითხებთან დაკავშირებით, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ საკოლმეურნეო კომლმა სამართლებრივი კუთხით არსებობა შეწყვიტა 1993 წლიდან, შესაბამისად, ქონება, რომელიც კომლის კუთვნილება იყო, აღარ წარმოადგენდა კომლის წევრთა საერთო საკუთრებას და გახდა იმ პირთა საერთო საკუთრება თანაბარ წილში, რომლის კომლის წევრებსაც ისინი წარმოადგენდნენ და ამ ქონებაზე გავრცელდა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული საერთო რეჟიმი.

სააპელაციო პალატამ დამატებით განმარტა, რომ ვინაიდან, შ. ხ-ის კომლზე რიცხულ უძრავ ქონებაში 1992 წლისათვის რეგისტრირებული იყვნენ მოსარჩელე შ. ხ-ში, მისი მეუღლე შ. ხ-ი და შვილი-მოპასუხე ა. ხ-ში, სახელმწიფო საბჭოს 21.10.93 წლის №29 დეკრეტის საფუძველზე საერთო ქონება მხოლოდ მათ გადაეცათ პირად საკუთრებაში თანაბარ წილში. რადგანაც, სარჩელის წარდგენის დროისათვის შ. ხ-ი გარდაცვლილი იყო და მისი წილი ქონება ფაქტობრივი ფლობით მემკვიდრეობით მიიღეს შ. და ა. ხ-ებმა, პალატამ მიიჩნია, რომ სადავო უძრავი ქონება მხოლოდ ორი პირის, შ. და ა. ხ-ის თანასაკუთრება იყო 1/2-1/2 თანაბარ წილში.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა მოწინააღმდეგე მხარის მოსაზრება იმის თაობაზე, რომ სადავო საცხოვრებელ სახლში მისი მეუღლისა და შვილების რეგისტრაცია წარმოადგენდა საკმარის საფუძველს ამ ქონებაზე მათი საკუთრების უფლების აღიარებისა და თანასაკუთრებაში შ. ხ-ის წილის შემცირებისათვის. პალატის განმარტებით, სკ-ის 183-ე მუხლისა და 102-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, 1997 წლის შემდგომ ე.წ. “საკომლო წიგნში”, რეგისტრაცია უძრავ ქონებაზე საკუთრების უფლებას არ წარმოშობდა და ამისათვის აუცილებელი იყო წერილობითი ფორმით დადებული გარიგების არსებობა, რასაც განსახილველ შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონდა.

სამოქალაქო კოდექსის 963-ე მუხლზე მითითებით, ვინაიდან ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის №269-2012-08-4 საინჟინრო ტექნიკური დასკვნით დადგინდა სადავო უძრავი ქონების (საცხოვრებელ სახლისა და მიწის ნაკვეთის) რეალური გაყოფის ვარიანტები ღირებულების შემცირების გარეშე, პალატამ მიიჩნია, რომ შ. ხ-ის სასარჩელო მოთხოვნა ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას ექვემდებარებოდა და ნაცვლად სადვო უძრავი ქონების ¾ ნაწილისა, შ. ხ-ს ინდივიდუალურ საკუთრებაში უნდა მიკუთვნებოდა ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს აჭარის რეგიონული ექსპერტიზის დეპარტამენტის №269-2012-08-4 საინჟინრო ექნიკური დასკვნის № 1 ”ა” დანართის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლის ორივე სართულზე დაუშტრიხავი ფონით გამოყოფილი ფართი, ხოლო ა. ხ-ს – ამავე ნახაზის მიხედვით დაშტრიხული ფართი.

იმის გათვალისწინებით, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, არასწორად შეაფასა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, რის გამოც ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით დაუსაბუთებელი გადაწყვეტილება იქნა მიღებული, პალატამ მიიჩნია, რომ აღნიშნული გარემოება, სსსკ-ის 385-ე მუხლისა და 394-ე მუხლის ე1 პუნქტის შესაბამისად, გადაწყვეტილების გაუქმებისა და ამავე კოდექსის 386-ე მუხლის თანახმად, სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების თაობაზე ახალი გადაწყვეტილების მიღების საფუძველს წარმოადგენდა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 14 მარტის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა შ. ხ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, „სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების მიწის საკუთრების შესახებ“ საქართველოს 1996 წლის 22 მარტის კანონის მე-4 მუხლის პირველი და მე-4 პუნქტების თანახმად, საკომლო მეურნეობად ითვლება სასოფლო-სამეურნეო მიწის ნაკვეთების, მასზე არსებული საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობის, აგრეთვე შესაბამისი გადამამუშავებელი მრეწველობის ობიექტებისა და მოწყობილობათა ერთობლიობა, რომელიც წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო წარმოების საფუძველს და რომელიც ამავე მუხლის მე-5 პუქნტის თანახმად, ერთი ფიზიკური პირის საკუთრებას შეადგენს. თუ საკომლო მეურნეობა მეუღლეთა ან ოჯახის სხვა წევრთა საერთო საკუთრებაა, საადგილმამულო წიგნში (საჯარო რეეტრში) თითოეული მათგანი თანამესაკუთრედ უნდა იყოს რეგისტრირებული, შესაბამისად, ხუცუბნის თემის საკრებულოში, სოფელ ქ.ს-ში მდებარე შ. ხ-ის სახელზე რიცხული საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი ვერ მიიჩნეოდა კასატორის მოწინააღმდეგე მხარისა და მისი ოჯახის საერთო საკუთრებად. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ გადაწყვეტილების მიღებისას არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი, რის გამოც სარჩელის არდაკმაყოფილებით შელახა მისი კონსტიტუციური უფლებები.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 მაისის განჩინებით შ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მიხედვით დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 46-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ვ“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, კასატორი გათავისუფლებულია სახლემწიფო ბაჟის გადახდის ვალდებულებისაგან.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. შ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.