საქმე №ას-755-709-2012 12 ივლისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ს. ი-ო (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ე. ქ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ე. ქ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ს. ი-ს მიმართ და მოითხოვა ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა №26-ში მდებარე 65,85 კვ.მ საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ ცნობა უძრავი ქონების მესაკუთრე ს. ი-სათვის საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების _ 36876 აშშ დოლარის 10%-ის გადახდის სანაცვლოდ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 20 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ე. ქ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 20 მარტის გადაწყვეტილებით სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდა და ე. ქ-ე, ს. ი-სთვის 60 960 ლარის 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილი იქნა ქ.თბილისში, ა-ის ქუჩა N26-ში მდებარე ე. ქ-ის მფლობელობაში არსებული და ს. ი-ს წილში შემავალი საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრედ შემდეგ გარემოებათა გამო:
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის 11 მუხლის „ა“ ქვეპუნქტის, მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტის შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ, უპირველეს ყოვლისა, უნდა გაიმიჯნოს აღნიშნული კანონის მიზნებიდან გამომდინარე ქირავნობის ხელშეკრულება და საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგება. აღსანიშნავია, რომ მითითებული ამ ორი სამართლებრივი ურთიერთობის გასამიჯნად მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ დროს არსებული სამართლებრივი აქტებისა და მათ საფუძველზე წარმოშობილი ქირავნობითი ურთიერთობის კვალიფიკაციას, კერძოდ, (1964 წლის რედაქციის) საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 290-ე მუხლი არეგულირებდა საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულებას. ამავე მუხლის მე-3 აბზაცის თანახმად, საცხოვრებელი სახლის ქირავნობის ხელშეკრულება დაიდება, შეიცვლება და მოიშლება სსრ კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კანონმდებლობით განსაზღვრული პირობებითა და წესით. იმ დროს მოქმედი საქართველოს სსრ-ის საბინაო კოდექსის 136-ე მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, მოქალაქეებს, რომელთაც პირად საკუთრებაში ჰქონდათ საცხოვრებელი სახლი, უფლება გააჩნდათ, შეესახლებინათ სახლში სხვა მოქალაქენი, აგრეთვე, გაექირავებინათ იგი კანონით დადგენილი პირობებითა და წესით. აღნიშნული ქირავნობის ვადა და სხვა პირობები რეგულირდებოდა მხარეთა მიერ დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, რა დროსაც უნდა დაცულიყო წერილობითი ფორმა.
ამდენად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ ქირავნობის ურთიერთობა ითვალისწინებდა გარკვეული ვადით საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობას. მოცემულ შემთხვევაში მხარეებს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება დადებული განუსაზღვრელი ვადით სწორედ მიუთითებს სადგომით დროებით სარგებლობაზე. განუსაზღვრელი ვადით საცხოვრებელი სადგომის ქირავნობის ხელშეკრულების მოშლა მესაკუთრეს შეეძლო მოეთხოვა საქართველოს სსრ საბინაო კოდექსის 154-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, რაც მოცემულ შემთხვევაში მესაკუთრეს არ განუხორციელებია.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის 1.1 მუხლის „ა” ქვეპუნქტით გათვალისწინებული დანაწესი იმის შესახებ, რომ „მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით” უნდა გავიგოთ, უპირველეს ყოვლისა, ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე, კერძოდ, აღნიშნული კანონი არეგულირებს ისეთ ურთიერთობებს, რომლის მარეგულირებელ მექანიზმს არ იცნობდა 1996 წლამდე არსებული კანონმდებლობა.
აღნიშნული დანაწესი უთითებს ისეთ ურთიერთობებზე, რომლის თანახმად მესაკუთრის მიერ ხდებოდა ნივთის მიტოვება (დათმობა) მოსარგებლის სასარგებლოდ. ერთ შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომის გადაცემა ხდებოდა მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო, მეორე შემთხვევაში, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამ უკანასკნელ შემთხვევაშიც იგულისხმება კანონით გათვალისწინებული წესების დარღვევით საცხოვრებელ სადგომზე მფლობელობის უფლების გადაცემა. ამისათვის გარკვეული საფასურის გადახდა, განსახილველი კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, წარმოადგენს ერთ-ერთ მტკიცებულებას, რომლითაც დასტურდება ამავე კანონის მიზნებიდან გამომდინარე საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობის ფაქტი. აღნიშნული საფასური შესაძლებელია ყოფილიყო როგორც ერთჯერადი, ასევე ყოველთვიურად გადასახდელი თანხა. აღნიშნული საცხოვრებელი სადგომის მფლობელობის უფლების გადაცემა ფაქტობრივად ხდებოდა მოსარგებლეზე „სამუდამოდ”, რაც ასხვავებდა მას ქირავნობის ინსტიტუტისაგან.
ამრიგად, გარკვეული ქირის გადახდა თავისთავად არ შეიძლება მიუთითებდეს ქირავნობის ურთიერთობებზე. ქირავნობის ურთიერთობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია, არსებობდეს ამ ინსტიტუტისათვის დამახასიათებელი ნიშნები კერძოდ, საცხოვრებელი სადგომის გარკვეული დროით გადაცემა და ამისათვის ქირის გადახდა. მოცემულ შემთხვევაში 1970 წლის 30 ივლისით ვ. თ-სა და ნ. ი-ს ძე ქ-ს შორის გაფორმებული ხელშეკრულება ვერ შეფასდება კლასიკური გაგებით ქირავნობის ხელშეკრულებად.
პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში არსებობს ყველა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომელიც უთითებს „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონიდან გამომდინარე ურთიერთობაზე, კერძოდ, დადგენილია, რომ ე. ქ-ე 1974 წლიდან რეგისტრირებულია მისამართზე ქ. თბილისი, ა-ის ქუჩა №26, ამასთან, იგი ამავე მისამართზე რეგისტრირებულია კომუნალური გადასახადების გადამხდელ აბონენტად და იხდის კომუნალურ გადასახადებს. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებიდან გამომდინარეობს ყველა სამართლებრივი ელემენტი, რომელიც მიუთითებს საცხოვრებელი სადგომის დათმობაზე.
„საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ” საქართველოს კანონის მე-2 მუხლისმე-3 პუნქტის თანახმად, სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ მოსარგებლე ე. ქ-ე, საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების 25%-ის გადახდის სანაცვლოდ, ცნობილი უნდა იქნეს ქ. თბილისში, ა-ის ქუჩა №26-ში მის მიერ დაკავებული სადგომის მესაკუთრედ.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ს. ი-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ არასწორად შეაფასა ის ფაქტი, რომ 1970 წლის 30 ივლისს თავდაპირველი მესაკუთრე ვ. თ-სა და თავდაპირველ დამქირავებელ ნ. ქ-ს შორის დაიდო ქირავნობის ხელშეკრულება, რის გამოც მათი სამართლებრივი ურთიერთობა მოწესრიგდა ქირავნობის წესებით. სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია, რომ, რადგან მოსარჩელე რეგისტრირებული იყო მოპასუხის საცხოვრებელ სახლში და ცალკე აბონენტად იყო აღრიცხული შესაბამის ორგანიზაციებში, წარმოადგენდა არა დამქირგავებელს, არამედ მოსარგებლეს. არც ერთი ნორმატიული აქტით არ იკრძალებოდა და იკრძალება დამქირავებლის საცხოვრებელი მისამართის მიხედვით რეგისტრაციაში გატარება და მისი ცალკე აბონენტად კომუნალური მომსახურების ორგანიზაციაში აყვანა, რადგან დამქირავებელი, გარდა ქირის გადახდისა, ვალდებულია, გადაიხადოს მის მიერ მოხმარებული კომუნალური გადასახადები.
სააპელაციო სასამართლომ ე. ქ-ის მოსარგებლედ ცნობისას არ გამოიკვლია, აცხადებდა თუ არა მესაკუთრე უარს მოსარგებლისათვის საკომპენსაციო თანხის გადახდაზე.
სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად ჩათვალა, რომ ე. ქ-ის მფლობელობაშია 65,85 კვ.მ, რომელშიც შედის №1-2,25 კვ.მ და №2-1,15 კვ.მ სათავსები. აღნიშნული ფართის ღირებულება შეადგენს 60960 ლარს. სამართლებრივი თვალსაზრისით უკანონოდ აშენებული ნაგებობის სასამართლო გადაწყვეტილების საფუძველზე საკუთრებაში გადაცემა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 147-ე მუხლს, „ტექნიკური საფრთხის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნებსა და საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 24 ნოემბრის №660 ბრძანებულების „პროექტის შემთანხმებელი და მშენებლობის ნებართვის გამცემი ორგანოს მიერ უნებართვოდ ან/და პროექტის დარღვევით აშენებული ობიექტების ან მათი ნაწილების ლეგალიზების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების წესის“ მოთხოვნებს და საქართველოს კონსტიტუციის 21-ე მუხლს, რომლის მიხედვით საკუთრების უფლება აღიარებული და ხელშეუვალია.
სააპელაციო სასამართლომ მოპასუხე ს. ი-ო დატოვა დაცვის გარეშე. სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 20 მარტის სასამართლო სხდომაზე დაადგინა, რომ ს. ი-ს წარმომადგენელს არ ჰქონდა უფლებამოსილება, ეწარმოებინა ს. ი-ს ინტერესებისა და უფლებების დაცვა სააპელაციო სასამართლოში. მიუხედავად ამისა, სასამართლო არ დაინტერესებულა, შეძლებდა თუ არა ს. ი-ო იურიდიული დახმარების გაწევის გარეშე თავისი უფლებების დაცვას სააპელაციო სასამართლოში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 მაისის განჩინებით ს. ი-ს საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ს. ი-ს საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
საკასაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს იმ გარემოებაზე, რომ ს. ი-ს საკასაციო საჩივრის წარდგენამდე არც პირველი და არც სააპელაციო ინსტანციის სასამართლოებაში სადავო შენობის უკანონობაზე არ მიუთითებია.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ ს. ი-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მ. მ-ის მიერ 2012 წლის 28 მაისს გადახდილი 762 ლარის 70% – 533,4 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
ს. ი-ს საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ ს. ი-ს (პირადი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) მ. მ-ის მიერ 2012 წლის 28 მაისს № 3 სალაროს შემოსავლის ორდერით გადახდილი 762 ლარის 70% – 533,4 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
