№ას-770-723-2012 9 ივლისი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ნ. მ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე _ დ. მ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 მარტის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინებების გაუქმება

დავის საგანი – მესაკუთრედ ცნობა, ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. მ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში დ. და ნ-ი მ-ების მიმართ და მოითხოვა მესაკუთრედ ცნობა და ზიანის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით: ქ.ქუთაისში, მ. ყ-ს ქ.№60-ში მდებარე №1 საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეა მოსარჩელე ნ. მ-ე 1/8 წილის უფლებით. ამავე ნაგებობის თანამესაკუთრეა 5/8-ის უფლებით მოპასუხე დ. მ-ე. გ.მ-ე გარდაიცვალა 2004 წლის 25 ივლისს, მის სამკვიდროს დაეუფლენ მისი შვილები, დ., ნ. და თ. მ-ები. თითოეული 1/3 ნაწილს, თუმცა სამკვიდროს მიღება არც ერთს არ გაუფორმებია. ამჟამად, მთელ საცხოვრებელ სახლს, რომლის ფართია 170.78 კვ.მ, ფლობს მოპასუხე დ. მ-ე და მოსარჩელეს ხელს უშლის, ისარგებლოს თავისი საკუთრებით. ქ.ქუთაისში, მ. ყ-ს ქ.№60-ში მდებარე მიწის ნაკვეთში იდგა მეორე სახლი, საერთო ფართით 78.0 კვ.მ და დამხმარე ნაგებობა 10.40 კვ.მ, რომელიც ირიცხებოდა ნ. მ-ის საკუთრებად. 2009 წლის ზაფხულში ნ. მ-ისათვის ცნობილი გახდა, რომ დ.მ-ს მოსარჩელის კუთვნილი სახლი დაუნგრევია, რომლის ღირებულება აუდიტის დასკვნით შეადგენს 25504 ლარს.

დ. მ-მ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 2006-2007 წლებში მოპასუხე თავად ურეკავდა თავის ძმას და აფრთხილებდა, რომ სახლი ინგრეოდა და მიეღო რაიმე ზომები. 2007 წლის 8 მაისს შპს „ა.-ს-ს ც-მა“ დაასკვნა დანგრეული ქონების მდგომარეობის შესახებ.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 12 იანვრის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 27 მარტის განჩინებით ნ.მ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2004 წლის 25 ივლისს გარდაცვლილ გ. მ-ს დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე (შვილები): ნ., თ. და დ. მ-ები. 2004 წლის 25 ივლისს გარდაცვლილ გ. მ-ს ანდერძი არ დაუტოვებია. ნ. და დ. მ-ების მამა გ. მ-ე გარდაიცვალა 2004 წლის 25 ივლისს. იუსტიციის სამინისტროს რეესტრის ეროვნული სააგენტოს ქუთაისის სარეგისტრაციო სამსახურის ტექნიკური ინვენტარიზაციის არქივის ცნობით დადგენილია, რომ ქ. ქუთაისში, მ. ყ-ს ქ. №60-ში მდებარე სახლი საკუთრების უფლებით გ. მ-ის სახელზე ირიცხება 1/8 წილის უფლება, თ. მ-ის სახელზე - 1/8, ნ. მ-ის სახელზე - 1/8, ხოლო დ. მ-ის სახელზე - 5/8. 2011 წლის 4 ივლისს მომზადებული საჯარო რეესტრის ამონაწერით დადგენილია, რომ ქ. ქუთაისში, მ. ყ-ს ქ. №60-ში მდებარე 170.78 კვ.მ საცხოვრებელი სახლის თანამესაკუთრეებს წარმოადგენენ დ. მ-ე 5/8 და ნ. მ-ე - 1/8 წილის ფლობის უფლებით. მეორე სახლი საერთო ფართით 78.04 კვ.მ, რომელიც წარმოადგენდა ნ. მ-ის საკუთრებას, დანგრეულია. პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ნ. მ-ს მამის - გ. მ-ის გარდაცვალების შემდეგ არც ფაქტობრივი ფლობით მიუღია მისი სამკვიდრო და არც ნოტარიუსისათვის მიუმართავს განცხადებით მამის გარდაცვალებიდან 6 თვის ვადაში მისი სამკვიდროს მიღების შესახებ. 2007 წლის 8 მაისს შპს ,,ა.-ს. ც-ის’’ აუდიტორული დასკვნით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. ქუთაისში, მ. ყ-ს ქუჩის №60-ში მდებარე ნ. მ-ის კუთვნილი სახლი არის ძველი აშენებული, აშენების წელი არ დგინდება, ამორტიზებული კედლები ნაშენებია ნატეხი ქვით, ცემენტის მაგივრად გამოყენებულია ალიზი, მეორე სართული დახურულია შიფერით, რომელიც სანახევროდ ჩამოქცეულია. დანარჩენი დახურულია ოვალური კრამიტით, ასევე, ორ ოთახში ჩამოქცეულია სახურავი და ჭერი. აქედან გამომდინარე, ატმოსფერული ნალექებისაგან ხის მასალა, გადახურვა იატაკი და კარ-ფანჯარა დამპალია, კედლები დაბზარულია. შპს ,,ა.-ფ-ის“ მიერ 2011 წლის 25 მაისს გაცემული აუდიტორული დასკვნით სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ქ. ქუთაისში, მ. ყ-ს ქუჩის №60-ში მდებარე ნ. მ-ის კუთვნილი სახლი ამჟამად დანგრეულია. დარჩენილია მხოლოდ კედლის ნაწილი და რკინა-ბეტონის ვერანდა.

სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე, 1307-ე მუხლებისა და 1336-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იკვეთება კანონით მემკვიდრეობა, ვინაიდან, გარდაცვლილ გ. მ-ს ანდერძი არ დაუტოვებია. მას გარდაცვალების შემდეგ დარჩა სამი პირველი რიგის მემკვიდრე – შვილები, ნ., თ. (საქმის განხილვის დროს გარდაცვლილია) და დ. მ-ები. სამოქალაქო კოდექსის 1319-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო იხსნება პირის გარდაცვალების ან სასამართლოს მიერ გარდაცვლილად მისი გამოცხადების შედეგად, ხოლო, იმავე კოდექსის 1320-ე მუხლის შესაბამისად, სამკვიდროს გახსნის დროდ ითვლება მამკვიდრებლის გარდაცვალების დღე ან პირის გარდაცვლილად გამოცხადების შესახებ სასამართლოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის დღე. განსახილველ შემთხვევაში, გ. მ-ის დანაშთი სამკვიდრო მდებარე: ქ. ქუთაისში, მ. ყ-ს ქუჩის №60-ში, გაიხსნა 2004 წლის 25 ივლისს ამ უკანასკნელის გარდაცვალების დღეს. სამოქალაქო კოდექსის 1328-ე მუხლის თანახმად, სამკვიდრო (სამკვიდრო ქონება) შეიცავს მამკვიდრებლის, როგორც ქონებრივი უფლებების (სამკვიდრო აქტივი), ისე მოვალეობების (სამკვიდრო პასივი) ერთობლიობას, რომელიც მას ჰქონდა სიკვდილის მომენტისათვის. სამკვიდროში შედის საერთო საკუთრების წილი, რომელიც მამკვიდრებელზე მოდიოდა, ხოლო, თუ ქონების გაყოფა ნატურით შეუძლებელია, მაშინ - ამ ქონების ღირებულება. სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლი ადგენს სამკვიდროს მიღების წესს. აღნიშნული მუხლის თანახმად, სამკვიდროს იღებს მემკვიდრე, იქნება იგი კანონით თუ ანდერძით მემკვიდრე. მემკვიდრის მიერ სამკვიდრო მიღებულად ითვლება, როდესაც იგი სამკვიდროს გახსნის ადგილის სანოტარო ორგანოში შეიტანს განცხადებას სამკვიდროს მიღების შესახებ ან ფაქტობრივად შეუდგება სამკვიდროს ფლობას ან მართვას, რაც უდავოდ მოწმობს, რომ მან სამკვიდრო მიიღო. თუ მემკვიდრე ფაქტობრივად შეუდგა სამკვიდროს ნაწილის ფლობას, ითვლება, რომ მან მთლიანად მიიღო სამკვიდრო, რაშიც უნდა გამოიხატებოდეს და სადაც უნდა იყოს იგი. იმავე კოდექსის 1424-ე მუხლი კი, ადგენს სამკვიდროს მიღების ვადას, რომლის შესაბამისად, სამკვიდრო მიღებულ უნდა იქნეს ექვსი თვის განმავლობაში სამკვიდროს გახსნის დღიდან. ზემოაღნიშნული ნორმების ანალიზი ცხადყოფს, რომ სამკვიდროს მისაღებად უნდა არსებობდეს მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღების ნება და სამკვიდროს მიღების მიზნით განხორციელებული მოქმედებების არსებობის ფაქტი, რომლებიც თავის მხრივ ადასტურებენ სამკვიდრო ქონების ფლობასა და მართვას. მოცემულ შემთხვევაში, პალატამ არ გაიზიარა მოსარჩელის წარმომადგენლების არგუმენტაციას იმის თაობაზე, რომ, ვინაიდან, ნ. მ-ე, გ. და დ. მ-ებთან ერთად წარმოადგენს ქ. ქუთაისში, მ. ყ-ს ქუჩის №60-ში მდებარე სახლის თანამესაკუთრეს, მას მამის დანაშთი სამკვიდრო მიღებულად უნდა ჩაეთვალოს. სამკვიდროს მიღების თაობაზე ნ. მ-ს სხვა გარემოება ან მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. პალატამ განმარტა, რომ მემკვიდრის მიერ სამკვიდროს მიღება ნიშნავს მის მიერ ისეთი მოქმედებების განხორციელებას, რაც მიუთითებს მემკვიდრის ნებაზე, დაეუფლოს სამკვიდროს, რაც გამოიხატება სამკვიდრო ქონების მოვლაში, შენახვასა და ზრუნვაში, გადასახადების გადახდაში და სხვა. აღნიშნული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულებები კი აპელანტს (მოსარჩელეს) არ წარმოუდგენია. უფრო მეტიც, თვით აპელანტის (მოსარჩელის) წარმომადგენლები აღნიშნავენ, რომ ნ. მ-ე წლებია ცხოვრობს რუსეთში და ის არც მამის დასაფლავებაზე ყოფილა საქართველოში ჩამოსული. ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, აპელანტის (მოსარჩელის) მოთხოვნა მამის დანაშთი ქონების 1/3 ნაწილზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. აღნიშნული მუხლით ზიანისათვის პასუხისმგებლობის საკითხი დგება იმ შემთხვევაში, როდესაც არსებობს ვალდებულების წარმოშობის შემდეგი პირობები: ზიანი, ქმედება, ქმედების არამართლზომიერება, ბრალი და მიზეზობრივი კავშირი. პალატა მიუთითებს, რომ, განსახილველ შემთხვევაში, ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი პირობებიდან იკვეთება მხოლოდ ზიანი, რაც შეეხება მოპასუხის ქმედების არამართლზომიერებას და მიზეზობრივ კავშირს ამ ქმედებასა და დამდგარ ზიანს შორის, ეს გარემოებები საქმის მასალებით არ დასტურდება, რაც გამორიცხავს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების მოპასუხისათვის დაკისრებას.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 მარტის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა დ.მ-ემ და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლო სხდომაზე დ.მ-მ, არაერთხელ განმარტა, რომ 170 კვ.მ საცხოვრებელი სახლი შეუზღუდავად გამოიყენებოდა თანამესაკუთრეთა მიერ თანასაკუთრების ობიექტის რეალური გაყოფის გარეშე. თანამესაკუთრეებს შორის რეალური გაყოფა არ არსებობდა მამკვიდრებლის სიცოცხლეში, მისი გარდაცვალების დროს და შემდგომ პეროდში. ასეთი რეალობის პირობებში ნ.მ-ეს, როგორც თანამესაკუთრეს, არ ჰქონია შეზღუდული სამკვიდროს გამოყენების უფლება, რადგან იგი თანასაკუთრების უფლების მქონე იყო. შესაბამისად, მიიჩნეოდა, რომ მას მიღებული აქვს სამკვიდრო. სასამართლომ არასწორად გადაწყვიტა ზიანის ანაზღაურების საკითხი. ვინაიდან, მოწინააღმდეგე მხარე დ.მ-ე ხანგრძლივი დროის მანძილზე ცხოვრობს ქ.ქუთაისში, არის ცნობილი ექიმი. აუდიტს არ მიუცია დასკვნა იმის შესახებ, რომ შენობას ჩამოქცევის საფრთხე ემუქრება, სასამართლო განხილვის დროს დ.მ-ე შენობის დანგრევის მიზეზად ასახელებს თოვლსა და წვიმებს და ადასტურებს, რომ შენობა დაინგრა აუდიტორული დასკვნის შედგენიდან ერთ თვეში, ანუ არა უგვიანეს 2007 წლის ივლისისა. ამ პერიოდში კი ქ.ქუთაისში თოვლი არ მოდის და არც წვიმის ნალექებია ისეთი ჭარბი, რომ შენობის დანგრევა გამოიწვიოს. დ.მ-ის განმარტებით, მას შენობისაგან საფრთხის შესახებ არ უცნობებია ადგილობრივი ხელისუფლებისათვის. აუდიტორული დასკვნის შედგენა ადასტურებს დ.მ-ის განხრახვას შენობის დანგრევის შესახებ. აღნიშნული გარემოებები კი სასამართლომ არ გაითვალისწინა და სამართლებრივად არასწორად შეაფასა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია მემკვიდრედ ცნობა და ზიანის ანაზღაურება სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის შესაბამისად. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ნ. მ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. კვანტალიანი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე