საქმე №ას-787-740-2012 16 ივლისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – მაგ. ც-ე (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – მ. და ი. ც-ები (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, მესაკუთრედ აღიარება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ც-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში მაგ. ც-ის მიმართ 2003 წლის 13 აგვისტოს ნოტარიუს მ. კ-ის მიერ გაცემული №2-96 სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და ქ.ქობულეთში, ა-ის გ-ის №136-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/3-ის მესაკუთრედ ცნობის მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

1999 წლის 27 აპრილს გარდაიცვალა მოსარჩელის დედა ჟ. ც-ე, რომლის დანაშთი სამკვიდრო ფაქტობრივი ფლობით მიიღო მოსარჩელემ, თუმცა მას ნოტარიუსისათვის არ მიუმართავს. მ.ც-ის დამ სამკვიდრო მოწმობა მიიღო მთელ სამკვიდროზე, ისე, რომ სხვა მემკვიდრეთა არსებობის თაობაზე არ გაუმხელია, აღნიშნულით დაირღვა მ.ც-ის, როგორც ჟ.ც-ის მემკვიდრის უფლებები. მოპასუხე არ აძლევს შესაძლებლობას იცხოვროს დედის დანაშთ სახლში, რის თაობაზეც არსებობს ასევე პოლიციის მიერ შედგენილი აქტი. ნოტარიუსის განმარტებით კი, მის მიერ გაცემულია სამკვიდრო მოწმობა და მხარე ვალდებულია, მიმართოს სასამართლოს.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა მოითხოვა შემდეგი დასაბუთებით:

სარჩელი უსაფუძვლო და ხანდაზმულია, რადგანაც მ. ც-ს სამკვიდრო არც ფაქტობრივი ფლობით, არც ნოტარიუსისათვის მიმართვისა და არც სასამართლოში სამკვიდროს მიღების ვადის აღდგენის გზით არ მიუღია, ამასთანავე, მამკვიდრებლის გარდაცვალებამდე ის საცხოვრებლად სხვა მისამართზე გადავიდა, რაც შეეხება ხანდაზმულობას, მოპასუხემ განმარტა, რომ მან სამკვიდრო მოწმობის მიღების თაობაზე აცნობა და-ძმას, ამასთან, პოლიციის მიერ გამოსახლდნენ ეს უკანასკნელნი მოპასუხის ქონების უკანონოდ ფლობის გამო. შესაბამისად, რადგანაც მოპასუხემ სამკვიდრო მოწმობა მიიღო 2003 წლის 13 აგვისტოს, გასულია სამოქალაქო კოდექსის 1450-ე მუხლით დადგენილი ხანდაზმულობის 2-თვიანი ვადა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 9 დეკემბრის განჩინებით, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 182-ე მუხლის მე-4 ნაწილის შესაბამისად, მოცემულ საქმესთან ერთ წარმოებად გაერთიანდა სამოქალაქო საქმე, ი. ც-ის სარჩელის გამო, მაგ. ც-ის მიმართ 2003 წლის 13 აგვისტოს ნოტარიუს მ. კ-ის მიერ გაცემული №2-96 სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობისა და ქ.ქობულეთში, ა-ის გ-ის №136-ში მდებარე უძრავი ქონების 1/3-ის მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, რაც ზემოაღნიშნული საფუძვლებით (უსაფუძვლობისა და ხანდაზმულობის მოტივით) არ ცნო მოპასუხემ.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილებით მ. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, 2003 წლის 13 აგვისტოს ნოტარიუს მ. კ-ის მიერ ქ.ქობულეთში, ა-ის გ-ის №136-ში მდებარე უძრავ ქონებაძე გაცემული №2-96 სამკვიდრო მოწმობა ბათილად იქნა ცნობილი 1/3 ნაწილში და ჟ. ც-ის დანაშთი სამკვიდროს 1/3-ის მესაკუთრედ აღირიცხა მ. ც-ე, შესაბამისი ცვლილებები განხორციელდა უძრავ ქონებაზე (საკადასტრო კოდი: ...) საჯარო რეესტრის ჩანაწერებში, ამავე გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ი. ც-ის სარჩელი, ასევე განაწილდა სასამართლო ხარჯები.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ი. ც-მ.

ამავე გადაწყვეტილებაზე სააპელაციო საჩივარი წარადგინა მაგ. ც-მაც, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იმ ნაწილში გაუქმება, რომლითაც მ. ც-ის სარჩელი იქნა დაკმაყოფილებული.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით მაგ. ც-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ი. ც-ის სააპელაციო საჩივარი დაკმაყოფილდა, გაუქმდა ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 30 დეკემბრის გადაწყვეტილება იმ ნაწილში, რომლითაც არ დაკმაყოფილდა ი. ც-ის სარჩელი და ი. ც-ს დაეკისრა სახელმწიფო ბაჟის სახით 350 ლარის გადახდა სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ და ახალი გადაწყვეტილებით ი. ც-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ქ.ქობულეთში, ა.ის გ-ის №136-ში მდებარე უძრავ ქონებაზე 2003 წლის 13 აგვისტოს გაცემული №2-96 სამკვიდრო მოწმობა დამატებით 1/3 ნაწილში და ი. ც-ე ცნობილ იქნა ქ.ქობულეთში, ა-ის გ. №136-ში მდებარე, მაგ. ც-ის სახელზე რეგისტრირებული უძრავი ქონების (საკადასტრო კოდი: №...) 1/3 წილის მესაკუთრედ, შევიდა შესაბამისი ცვლილებები საჯარო რეესტრის მონაცემებში. სააპელაციო პალატამ მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ჟ. ც-ე გარდაიცვალა 1999 წლის 27 აპრილს. მისი პირველი რიგის მემკვიდრეები იყვნენ შვილები: მაგ. ც-ე, მ. ც-ე და ი. ც-ე. მამკვიდრებელს ეკუთვნოდა ქ.ქობულეთში, ა-ის გ-ის №136-ში მდებარე საცხოვრებელი სახლი და მიწის ნაკვეთი. ჟ. ც-ის გარდაცვალების შემდეგ მის ქონებას დაეუფლნენ მოდავე მხარეები. 2003 წლის 13 აგვისტოს სადავო ქონებაზე სამკვიდრო მოწმობა აიღო მაგ. ც-მ და ამის საფუძველზე საჯარო რეესტრში დარეგისტრირდა სახლისა და მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ. 2007 წლის 22 ივლისს მაგ. ც-ის მოთხოვნით შსს ქობულეთის რაიონულმა განყოფილებამ სადავო სახლიდან გამოასახლა მ. ც-ე და ს. ც-ე.

პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი ნაწილით, 105-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და უდავო გარემოებად მიიჩნია, რომ ჟ. ც-ის გარდაცვალების შემდეგ, ყოველ შემთხვევაში, 2003-2007 წლებში ს. ც-ე და მ. ც-ე ფლობდნენ სადავო სახლს, რომლებიც კვლავ ამ მისამართზე არიან რეგისტრირებული. მ. ც-ს სხვა საცხოვრებელი, გარდა ზემოხსენებული სახლისა, არ გააჩნია, შესაბამისად, დამაჯერებლად იქნა მიჩნეული მ. ც-ისა და ი. ც-ის განმარტება, რომ ისინი დაეუფლნენ სადავო ქონებას ჟ. ც-ის გარდაცვალებისთანავე, რაც დასტურდება საქალაქო სასამართლოს სხდომაზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებებიდანაც (მოწმე მ. გ-მ განმარტა, რომ მშობლების გარდაცვალების შემდეგ, მ. ც-ე პერიოდულად ცხოვრობდა სადავო სახლში (2011 წლის 27 დეკემბრის სხდომის ოქმი - 16:26:46-16:27:03), ი., ს. ც-ე კი სახლში იმყოფებოდა დედის გარდაცვალებიდან ორმოცი დღის განმავლობაში (2011 წლის 27 დეკემბრის სხდომის ოქმი - 16:28:40-16:29:30). მოწმე მზ. ც-ე დაიკითხა მაგ. ც-ის ინიციატივით და მოწმისავე თქმით, მას დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა მ. ც-სთან. აქედან გამომდინარე, სასამართლოს მოსაზრებით, ამ მოწმის ჩვენება ზემოხსენებულ ნაწილში განსაკუთრებით ყურადსაღები და მნიშვნელოვანია. პალატამ მიუთითა ასევე მოწმე გ. მ-ის განმარტებაზე (სადავო სახლში ცხოვრობდნენ მ. და ი. ც-ებიც) და ჩათვალა, რომ ამ მოწმეთა ჩვენებებით დასტურდებოდა მ. და ი. ც-ების მიერ, ყოველ შემთხვევაში, დედის გარდაცვალებიდან ორმოცი დღის განმავლობაში, სადავო ქონების ფლობის ფაქტი, ამასთან, მოწმე ფ. ჯ-სა და ლ. ლ-ის განმარტებებით, სასამართლომ ჩათვალა, რომ საქმისათვის მნიშვნელოვანი გარემოებები არ იქნა დადგენილი (ფ.ჯ-ს კონკრეტული ჩვენება საქმის ფაქტობრივ გარემოებებთან დაკავშირებით არ მიუცია, ხოლო ლ.ლ-მა განმარტა, რომ სადავო სახლში ცხოვრობდნენ: მაგ. ც-ე - ძირითადად; მ. ც-ე - პერიოდულად; ი. ც-ე კი ცხოვრობდა ბათუმში (2011 წლის 27 დეკემბრის სხდომის ოქმი - 16:44:06-16:44:40), თუმცა ვინ ფლობდა სახლს ჟ. ც-ის გარდაცვალების შემდეგ, მოწმემ არ იცოდა (2011 წლის 27 დეკემბრის სხდომის ოქმი - 16:46:50-16:47:30). სასამართლომ მიუთითა მოწმე ა. ც-ის ჩვენებაზეც (ი. ც-სთან დაკავშირებით მოწმეს ჩვენება არ მიუცია, მხოლოდ ის თქვა, რომ მას სახლი ჰქონდა ბათუმში, რაც სასამართლოს შეფასებით, თავისთავად, არ ნიშნავს, რომ იგი დედის სამკვიდროს არ დაუფლებია. ჟ. ც-ის გარდაცვალების შემდეგ, მოწმე სადავო სახლში ხშირად დადიოდა და იქ მ. ც-ე არ უნახავს. როცა კითხულობდა, პასუხობდნენ - სახლიდან არის გასულიო (2011 წლის 27 დეკემბრის სხდომის ოქმი 16:48:48-16:49:20). ამ მოწმემ ისიც აღნიშნა, რომ დედის გარდაცვალების შემდეგ, მ. ც-ე სახლში ნათესავმა მიიყვანა (2011 წლის 27 დეკემბრის სხდომის ოქმი - 16:50:25-16:50:40) ჩვენებიდან გამომდინარეობდა, რომ, მ. ც-ე, დედის გარდაცვალების შემდეგ, სადავო სახლში იმყოფებოდა და ცხოვრობდა კიდეც. ჟ. ც-ის სამკვიდროს ფაქტობრივად დაეუფლა მოსარჩელეც, დადგენილია რა ისიც, რომ ი. ც-ე და მ. ც-ე სახლს ფლობდნენ 2007 წლამდე იმგვარად, რომ მათ გამოსასახლებლად სახელმწიფოს ჩარევა გახდა აუცილებელი, აღნიშნული მიანიშნებდა, რომ მ. ც-ე და ი. ც-ე სადავო სახლს ფლობდნენ, როგორც საკუთარს.

სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო კოდექსის 1421-ე მუხლის მე-2 ნაწილის აღნიშნა, რომ ჟ. ც-ის სამკვიდროს მ. ც-სთან ერთად დაეუფლნენ მ. ც-ე და ი. ც-ც. ამიტომ, მათ თანაბარწილად მიიღეს ჟ. ც-ის სამკვიდრო და, სამოქალაქო კოდექსის 1336-ე და 1433-ე მუხლების თანახმად, თითოეული მათგანი ჩაითვალა სადავო ქონების 1/3 წილის მესაკუთრედ. სადავო სამკვიდრო მოწმობა გაიცა იმ ქონებაზე, 2/3 წილზე, რომელიც არ იყო მაგ. ც-ის საკუთრება და ამიტომ, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის თანახმად, ამ ნაწილში, სადავო სამკვიდრო მოწმობა ბათილია. პალატამ მ. ც-ის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში გასაჩივრებული გადაწყვეტილება კანონიერად მიიჩნია, ხოლო ი. ც-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში ჩათვალა, რომ გადაწყვეტილება იურიდიულად საკმარისად არ იყო დასაბუთებული.

სააპელაციო პალატის გადაწყვეტილება საკასაციო წესით გაასაჩივრა მაგ. ც-მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი დასაბუთებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით არასწორად დაადგინა ფაქტობრივი გარემოებები, მ. და ი. ც-ების სიტყვიერი ახსნა-განმარტებებითა და მოწმეთა ჩვენებების არასწორი ინტერპრეტაციით დადგენილად ცნო, რომ ჟ. ც-ის სამკვიდროს ფაქტობრივად დაეუფლნენ მოდავე მხარეები, ასევე ის, რომ ი. ც-ე და მ. ც-ე სახლს ფლობდნენ 2007 წლამდე იმგვარად, რომ მათ გამოსასახლებლად სახელმწიფოს ჩარევა გახდა აუცილებელი და ყოველივე ეს ნიშნავდა მ. ც-ისა და ი. ც-ის მიერ სადავო სახლის, როგორც საკუთარის, ფლობას. ყოველგვარი სამართლებრივი დასაბუთებისა და უტყუარი მტკიცებულებების გამოკვლევის გარეშე არასწორად მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ მ. ც-ე და ი. ც-ე ფლობდნენ სადავო სამკვიდრო ქონებას. სასამართლომ მაგ. ც-ის ინიციატივით დაკითხული მოწმეების ჩვენებები არაობიექტურად, სრულიად სხვა ინტერპრეტაციით განმარტა. მოწმეთა განმარტებები იმის შესახებ, რომ ი. ც-ე ცხოვრობდა ქალაქ ბათუმში და მას ქობულეთში ოჯახიდან გასვლის შემდეგ არ უცხოვრია, არსებითი გარემოებების დამადასტურებელ მტკიცებულებებად არ მიიჩნია. მ. გ-ის ჩვენება იმ ნაწილში, რომ მ. ც-ე ოჯახიდან დედის სიცოცხლეშივე იყო წასული უთანხმოების გამო, რა დროსაც იგი ოთხი წლის განმავლობაში სხვასთან ცხოვრობდა, დედის გარდაცვალების შემდეგ გადავიდა სხვა მისამართზე, საერთო ნათესავის ოჯახში საცხოვრებლად და ა.შ არ შეაფასა სასამართლომ და მოწინააღმდეგე მხარეების სასარგებლოდ გაიგო მოწმის ის განმარტება, როდესაც მან მიუთითა, რომ მ. ც-ს პერიოდულად უხდებოდა ოჯახში ცხოვრება. ამ ჩვენებაში მ. გ-ე გულისხმობდა პერიოდს, როდესაც მ. ც-ე ოჯახიდან ხშირად მიდიოდა დიდი ხნით თავისივე მიზეზით და უკან ბრუნდებოდა, მოწმეს არ უჩვენებია, რომ მ. ც-ე დედის გარდაცვალების შემდეგ ცხოვრობდა სადავო სახლში, პირიქით, მან აღნიშნა, რომ დედის დაკრძალვის შემდეგ იგი გადავიდა ნათესავის ოჯახში საცხოვრებლად, საიდანაც დაბრუნდა ერთი წლის შემდეგ. სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა მ. გ-ის ჩვენება ი. ც-ის ნაწილშიც, სადაც საუბარია, რომ ი. ც-ე ესწრებოდა დედის დაკრძალვას და დაკრძალვის შემდეგ ორმოცამდე რამდენიმეჯერ დაინახა. მ. გ-ს არ უთქვამს, რომ ორმოცამდე ი. ც-ე განუწყვეტლივ იმყოფებოდა სადავო სახლში და ცხოვრობდა. ბუნებრივია, ი. ც-ე გახლდათ აწ გარდაცვლილის შვილი და იგი დაესწრებოდა დედის დაკრძალვას, დედის დაკრძალვის შემდეგაც ორმოცამდე ხშირად მოუხდებოდა ქალაქ ქობულეთში წასვლა, რადგანაც იგი იყო ოჯახის ჭირისუფალი, გარდაცვლილის შვილი და მისი მოვალეობა იყო ტრადიციისამებრ გასულიყო დედის საფლავზე, როგორც მიცვალებულის დაკრძალვიდან მესამე დღეს ასევე მეშვიდე დღეს და ორმოცზე, რაც არ უნდა იქნას გაგებული, სამკვიდრო ქონების დაუფლებად. სამკვიდრო ქონების დაუფლებად არ ითვლება ისეთი მოქმედებები, როგორიც არის ოჯახში სტუმრად მისვლა და საფლავზე გასვლა, არამედ სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში სამკვიდრო ქონების თავისად მიჩნევა, სამკვიდრო ქონების ადგილსამყოფელის მიხედვით ცხოვრება, მართვა ან სამკვიდროში არსებული მოძრავი ნივთების თავისთან გადატანა, კომუნალური გადასახადების გადახდა, გაქირავება, გარემონტება და ა.შ. როგორც ი. ც-ე აღნიშნავდა და საქმეში არსებული მასალებით არის ცნობილი, ის ცხოვრობდა და მუშაობდა რუსეთის ფედერაციაში, საიდან დაბრუნების შემდეგაც მუდმივად დასახლდა ოჯახთან ერთად ქალაქ ბათუმში და აღნიშნულ მისამართზე ცხოვრობდა დაახლოებით ოცდაათი წელი. აღნიშნული ფაქტი დაადასტურა ასევე მისი ინიციატივით დაკითხულმა მოწმემ, სააპელაციო სასამართლოში მოსამართლის შეკითხვაზე, თუ კონკრეტულად როდის სარგებლობდა და აქირავებდა სამკვიდრო ქონებას, ი. ც-მ მიუთითა, რომ იგი სამკვიდრო ქონებას აქირავებდა 2003-2007 წლებში, ანუ პერიოდში, როდესაც სადავო სახლი მ. და ი. ც-ებმა იძულებით დაიკავეს, სამკვიდროს გახსნიდან ოთხი წლის გასვლის შემდეგ, რაც არ გულისხმობს სამკვიდროს მიღებას. საქმეში არ არსებობდა არც ერთი მტკიცებულება იმისა, რომ სასამართლოს დაედგინა, ი. ც-ის მიერ სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში მისი მიღება. სასამართლომ იმის დასადასტურებლად, რომ ი. ც-მ მიიღო სამკვიდრო ექვსი თვის ვადაში, მოიყვანა ციტატა მოწმე მ. გ-ის ჩვენებიდან და სრულიად სხვა დატვირთვით განმარტა იგი. სასამართლოს აღნიშნული დასკვნა ეწინააღმდეგება დადგენილ პრაქტიკას, ასეთის გაზიარების შემთხვევაში, გამოდის, რომ გარდაცვლილის დაკრძალვაზე დამსწრე და ორმოცამდე არსებულ რიტუალში მონაწილეობის მიმღები ყველა პირველი რიგის მემკვიდრე მიიღებს სამკვიდროს, რაც არასწორია, ვინაიდან სამკვიდროს მისაღებად განსაზღვრულია კონკრეტული მოქმედებები. ოჯახიდან გაგდების შემდეგ მაგ. ც-მ ოფიციალურად გააფორმა სამკვიდრო ქონება და მ. და ი.ც-ები, სადავო ქონებიდან გამოსახლდნენ კანონით დადგენილი წესით 2007 წლის 22 ივლისს, რა დროსაც მ. ც-სა და ი. ც-ს ჩაბარდათ სამკვიდროს მოწმობა და ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, მათ აღნიშნული არ გაუპროტესტებიათ, უმოქმედოდ იყვნენ 2011 წლამდე, რაც ასევე ხანდაზმულს ხდის მ. და ი. ც-ების მოთხოვნას. მ. და ი. ც-ები არ ეწინააღმდეგებიან მაგ. ც-ის განმარტებას, რომ 2003 წელს მაგ. ც-ე გააგდეს ოჯახიდან, რის შემდეგაც კასატორმა მოწინააღმდეგე მხარეები კანონით დადგენილი წესით სადავო სახლიდან გაასახლა, ამდენად სასამართლოს განმარტება იმის შესახებ, რომ 2007 წელს გამოსახლების ფაქტი ადასტურებდა სამკვიდროს მიღებას, დაუსაბუთებელი და უსაფუძვლოა. ი. ც-ე ცხოვრობდა და მუშაობდა რუსეთის ფედერაციაში, საიდანაც დაბრუნების შემდეგ ოჯახთან ერთად მუდმივად დასახლდა ქ.ბათუმში და კვლავაც აგრძელებს იქ ცხოვრებას მას რაიმე შეხება სამკვიდრო ქონებასთან კანონით დადგენილ ვადაში არ ჰქონია, ჰქონდა მხოლოდ მცდელობა სამკვიდროს გახსნიდან ოთხი წლის შემდეგ სამკვიდროს უკანონო დაუფლების, რაც აღიკვეთა მაგ. ც-ის მოთხოვნით.

რაც შეეხება მ. ც-ს, მას ჰქონდა გარდაცვლილ დედასთან და დასთან უთანხმოება, რის გამოც იგი ოჯახიდან იყო წასული და ცხოვრობდა მოწმე მ. გ-ის ოჯახში ოთხი წელი, რომელიც დედის დაკრძალვაზე ნათესავებმა იძულებით მიიყვანეს, დაკრძალვის შემდეგაც იგი საცხოვრებლად გადავიდა ქ.ბათუმში, საიდანაც დაბრუნდა ერთი წლის შემდეგ ნათესავების მოლაპარაკების შედეგად, რომელშიც მონაწილეობდა ერთ-ერთი მოწმე - ა. ც-ე, რომლის ჩვენებაც სასამართლომ, სამწუხაროდ, მ. ც-ის სასარგებლოდ გაიგო. ა. ც-მ განმარტა, რომ „დედის დაკრძალვის შემდეგ იგი ხშირად დადიოდა სადავო სახლში, რა დროსაც მ. ც-ს ვერ ხედავდა და იგი ოჯახში იძულებით დააბრუნეს დედის დაკრძალვიდან ერთი წლის შემდეგ“. აღნიშნული ჩვენებით პირიქით დასტურდება ის გარემოება, რომ მ. ც-ე სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში სამკვიდრო ქონების ადგილსამყოფელის მიხედვით არ ცხოვრობდა, არ გამოუთქვამს სურვილი სამკვიდრო ქონების მიღების, გულგრილი დამოკიდებულებით, ოჯახიდან ნებაყოფლობით წასვლით, უყურადღებობით, უმოქმედობით დაკარგა უფლება სამკვიდრო ქონებაზე, რაც სასამართლომ არ გაითვალისწინა და მხოლოდ იმიტომ, რომ იგი პერიოდულად ცხოვრობდა სადავო სახლში, ანუ იმ პერიოდში, როდესაც იგი საკუთარი სურვილით მიდიოდა ოჯახიდან და გარკვეული პერიოდის შემდეგ იძულებით აბრუნებდნენ, ჩათვალა, რომ კანონით დადგენილი წესით მ. ც-ს სამკვიდრო მიღებული ჰქონდა, რაც არასწორია. კასატორის მიერ მ. ც-ის დაბრუნების მიზანს არა სამკვიდროს მიღება, არამედ თავშესაფრის მიცემა იყო. მემკვიდრეს აქვს სამკვიდროს არა მარტო მიღების, არამედ მიღებაზე უარის თქმის უფლებაც, რაც შეიძლება ასევე სამკვიდროს მიღებისათვის განსაზღვრულ ვადაში სათანადო ქმედების განუხორციელებლობაში გამოიხატოს, მ. ც-ს სამკვიდროს მიღების სურვილის არსებობის შემთხვევაში, გარკვევით უნდა გამოეხატა თავისი აზრი სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში სამკვიდროს მიღების შესახებ, რადგანაც მას ჰქონდა უთანხმოება ოჯახის წევრებთან, წასული იყო ოჯახიდან და ვალდებული იყო, მიემართა ნოტარიუსისათვის სამკვიდროს მისაღებად, რაც მას არ განუხორციელებია, შესაბამისად, დაკარგა უფლება სამკვიდროზე. რაც შეეხება მათ სადავო მისამართზე რეგისტრაციას, კასატორის განმარტებით, რეგისტრაცია განხორციელდა სამკვიდროს გახსნამდე რამდენიმე წლით ადრე და აღნიშნული არ ადასტურებს სამკვიდროს მიღებას, მოცემულ საქმეზე დადგენილია, რომ ი. ც-ე ცხოვრობს ქ.ბათუმში, საკუთარ ბინაში, რასაც არ აპროტესტებს მხარე ხოლო მ. ც-ე - სხვადასხვა მისამართებზე. სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება სამოქალაქო კოდექსის 1320-ე, 1421-ე, 1424-ე და 1450-ე მუხლების მოთხოვნებს, მოწინააღმდეგე მხარეებს ჩაბარდათ სამკვიდრო მოწმობა და მათ კანონით დადგენილ ვადაში სადავოდ არ გაუხდიათ აღნიშნული, რაც სარჩელის ხანდაზმულობაზე მეტყველებს. ხანდაზმულობის ვადის წარმოშობის საფუძველია უფლების დარღვევა, თუმცა ვადის ათვლა არ ხდება უფლების დარღვევის მომენტიდან, არამედ იმ მომენტიდან, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. მოთხოვნის წარმოშობის მომენტად ჩაითვლება დრო, როცა პირმა შეიტყო ან უნდა შეეტყო უფლების დარღვევის შესახებ. ხანდაზმულობის საკითხის სწორად გადაწყვეტა შეჯიბრებითობის პრინციპიდან გამომდინარეობს, ვინაიდან, თუ ერთ მხარეს ენიჭება დარღვეული უფლების სასამართლო წესით დაცვის შესაძლებლობა, მეორე მხარე უფლებამოსილია, გამოიყენოს ნებისმიერი სამართლებრივი მექანიზმი მოწინააღმდეგე მხარის პოზიციის გასაქარწყლებლად, ხოლო სასამართლოს მხრიდან ხანდაზმულობის ვადაზე მითითებით ილახება მხარის უფლება. საქმეში არსებული მასალებით მტკიცდება, რომ მაგ. ც-მ სამკვიდრო მიიღო 1999 წლის 27 აპრილს. იგი იყო ერთადერთი მემკვიდრე, რომელიც სამკვიდრო ქონებას დაეუფლა. 2003 წლის 13 აგვისტოს ოფიციალურად გაიფორმა სამკვიდრო ქონება და დაირეგისტრირა საჯარო რეესტრში, რაც აცნობა მოწინააღმდეგე მხარეებს, კასატორის მოთხოვნის მიუხედავად, მოწინააღმდეგე მხარეებმა ნებაყოფლობით არ გამოათავისუფლეს დაკავებული ფართი, რის გამოც საჭირო გახდა შსს-ს ორგანოს ჩარევა. 1999 წლის 27 აპრილიდან – 2011 წლამდე გასულია 12 წელი. 2003 წლის აგვისტოდან – 8 წელი, რაც მოწინააღმდეგე მხარეთა მოთხოვნის ხანდაზმულობაზე მიუთითებს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 3 ივლისის განჩინებით მაგ. ც-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა მაგ. ც-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, რადგანაც აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა (იხ. სუსგ №ას-205-899-03, 5 იანვარი, 2004 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას მაგ. ც-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ მაგ. ც-ს უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. ბ-ის მიერ 2012 წლის 5 ივნისის N02 საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარისა და მის მიერვე 2012 წლის 28 ივნისს №77 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1067 ლარის, სულ 1167 ლარის 70% – 816,9 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

მაგ. ც-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ მაგ. ც-ს პ/№...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ე. ბ-ის მიერ 2012 წლის 28 ივნისს №77 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1067 ლარის 70% – 746,9 ლარი, ხოლო საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01.) ე. ბ-ის მიერ 2012 წლის 5 ივნისის N02 საგადახდო დავალებით გადახდილი 100 ლარის 70% - 70 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.