№ას-791-744-2012 23 ივლისი, 2012 წელი
თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კასატორი – შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ი“
მოწინააღმდეგე მხარე – ა. დ-ე, რ. ც-ა, ვ. კ-ა, ე. ბ-ა, ლ. მ-ე, ე. კ-ი, მ. ს-ი და ა. კ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 03 აპრილის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნება
დავის საგანი – თანხის გადახდის სანაცვლოდ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილებით მოსარჩელეების: ა. დ-ის, რ. ც-ს, ვ. კ-ს, ე. ბ-ის, ლ. მ-ის, ე. კ-ის, მ. ს-ისა და ა. კ-ის სარჩელი მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ მიმართ დაკმაყოფილდა:
ა. დ-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 5425 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ მოსარჩელე ა. დ-ე ცნობილ იქნა თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკუთრებაში არსებული 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 21.7 კვ.მ.-ის მესაკუთრედ;
რ. ც-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 6050 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ იგი ცნობილ იქნა თბილისი, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკუთრებაში არსებული, 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 24.2კვ.მ-ის მესაკუთრედ;
ვ. კ-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 2835 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ მოსარჩელე ვ. კ-ა ცნობილ იქნა თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკუთრებაში არსებული 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 11.34 კვ.მ.-ის მესაკუთრედ;
ე. ბ-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 5250 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ მოსარჩელე ეთერ ბეკნაზაროვი ცნობილ იქნა თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკუთრებაში არსებული 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 21კვ.მ-ის მესაკუთრედ;
ლ. მ-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 9050 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ მოსარჩელე ლ. მ-ე ცნობილ იქნა თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-“-ს საკუთრებაში არსებული 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 36.2 კვ.მ-ის მესაკუთრედ;
ე. კ-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 7625 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ მოსარჩელე ე. კ-ი ცნობილ იქნა თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მისამართზე მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკუთრებაში არსებული 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 30.5კვ.მ-ის მესაკუთრედ;
ა. კ-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 8100 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ მოსარჩელე ა. კ-ი ცნობილ იქნა თბილისში, ნ.ჩ-ის ქუჩა №47/40-ში მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკუთრებაში არსებული 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 32.4კვ.მ-ის მესაკუთრედ;
მ. ს-ს მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სასარგებლოდ დაეკისრა 17500 აშშ დოლარის გადახდა და ამ ვალდებულების დაკისრების სანაცვლოდ მოსარჩელე მ. ს-ი ცნობილ იქნა თბილისი, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე, მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკუთრებაში არსებული 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ნაწილის – 72კვ.მ-ის მესაკუთრედ;
მოსარჩელეებს: თ. ვ-ს, კ. ე-ს, მ. შ-ს და მ. კ-ს უარი ეთქვათ სარჩელის დაკმაყოფილებაზე.
პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ვ-მა, აგრეთვე, შპს „ფ.ტ.ტ. თ-მა“.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 03 აპრილის განჩინებით თ. ვ-ისა და შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 31 მარტის გადაწყვეტილება.
სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ განხილვის საგანს წარმოადგენდა თ. ვ-ის სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმისა და ა. დ-ის, რ. ც-ს, ვ. კ-ს, ე. ბ-ის, ლ. მ-ის, ე. კ-ის, ა. კ-ის და მ. ს-ის სარჩელის დაკმაყოფილების ნაწილში პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების მართლზომიერება. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ 2012 წლის 15 თებერვლის საოქმო განჩინებით მოცემულ საქმეში რ. ც-ს უფლებამონაცვლედ ჩააბა მისი პირველი რიგის მემკვიდრე, მეუღლე – ლ. ც-ა.
სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
თბილისი, ხ-ის ქ.№40-ში მდებარე სახლი ჯერ კიდევ 1920 წლიდან წარმოადგენდა ლ., არ. და ა. რ-ების საკუთრებას. თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1985 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ქ.თბილისის ოქტომბრის რაისაბჭოს აღმასკომის სარჩელი, გაუქმდა კერძო საკუთრების უფლება, აღნიშნული სახლი ჩაირიცხა კომუნალურ ფონდში და მისი მესაკუთრე გახდა სახელმწიფო. ამ გადაწყვეტილების კანონიერება იქცა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მსჯელობის საგნად, თუმცა 1985 წლის 19 სექტემბრის განჩინებით თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1985 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება უცვლელად დარჩა. 1997 წლის 16 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს პრეზიდიუმმა გამოიტანა დადგენილება, რომლითაც გაუქმდა თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1985 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის მიერ 1985 წლის 19 სექტემბერს მიღებული განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდა ქ.თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს. დავის ხელახალი განხილვის შედეგად ქ.თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლომ 1999 წლის 9 თებერვალს მიიღო გადაწყვეტილება, რომლითაც ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის (ქ.თბილისის ოქტომბრის რაისაბჭოს აღმასკომის უფლებამონაცვლის) სარჩელს უარი ეთქვა დაკმაყოფილებაზე, ქ.თბილისში, ხ-ის ქ.№40-ში მდებარე სახლი ამოირიცხა კომუნალური ფონდიდან და აღდგა პირვანდელი მდგომარეობა (სახლზე აღდგა კერძო საკუთრების უფლება). ეს გადაწყვეტილება უცვლელად დატოვა საკასაციო ინსტანციის სასამართლომ, რასაც ადასტურებს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა სასამართლო კოლეგიის მიერ 1999 წლის 16 აპრილს მიღებული განჩინება;
2007 წლის 6 სექტემბრიდან რ. და ალ. რ-ები საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში აღირიცხნენ თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე 2449კვ.მ დაზუსტებული ფართის მქონე მიწის ნაკვეთისა და მასზე განლაგებული 1086.04კვ.მ საერთო ფართის მქონე შენობა-ნაგებობის მესაკუთრეებად. ამ უძრავ ქონებაზე რ. რ-ის საკუთრების უფლება მოიცავდა 2/3 (ორი მესამედი) ნაწილს, ხოლო ალ. რ-ის საკუთრება ვრცელდებოდა 1/3 (ერთი მესამედი) ნაწილზე. საჯარო რეესტრში ამგვარ ჩანაწერთა განხორციელებას საფუძვლად დაედო სამკვიდრო და ანდერძისმიერი მემკვიდრეობის უფლების მოწმობები, რომელთაგან პირველი დამოწმებულია ნოტარიუს თ.ჯ-ის მიერ 2005 წლის 4 აგვისტოს (რეესტრის №2-208), ხოლო მეორე გაცემულია ნოტარიუს ნ.მ-ის მიერ 1999 წლის 12 ნოემბერს (რეესტრის №2-112);
რ. და ალ. რ-ებმა შპს „ფ.ტ.ტ. თ-სთან“ 2007 წლის 12 სექტემბერს გააფორმეს უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულება გადახდის განვადების პირობით (ნოტარიუსი ე. ყ-ი, რეესტრში რეგისტრაციის №1-4835). ამ ხელშეკრულების საფუძველზე მოპასუხე შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ი“ საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში 2009 წლის 7 მარტიდან რეგისტრირებულია თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) მესაკუთრედ;
2007 წლის 12 სექტემბერს რ. რ-ს (ის ამ გარიგებაში მონაწილეობს პირადად და როგორც ალ. რ-ის წარმომადგენელი) და შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ს“ შორის სანოტარო ფორმის დაცვით შედგა „უძრავი ქონების მიღება-ჩაბარების აქტი“, რომლის თანახმადაც, იმავე დღეს დადებული გადახდის განვადების პირობით უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, რ. და ალ. რ-ებმა მყიდველს (შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ს“) გადასცეს შემდეგი უძრავი ქონება: თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40 (ყოფილი ხ-ის ქუჩა №40, ახვლედიანის ხევ. №2) მდებარე 2449კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთი და მასზე განთავსებული სამსართულიანი შენობა-ნაგებობა საერთო ფართით 1086.04 კვ.მ (მათ შორის 856.8 კვ.მ. საცხოვრებელი ფართი) აქტში გადმოცემულია ნასყიდობის საგნის უფლებრივი და ნივთობრივი მდგომარეობის შესახებ, კერძოდ, აღნიშნულია, რომ სახლის წინა ფასადი მდინარე მტკვრის მხარეს დამწვარია 1990 წელს მომხდარი ხანძრის შედეგად და სახლში ცხოვრობენ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონით განსაზღვრული 15 მოსარგებლე. ამასთან, აქტის თანახმად, გამყიდველები აცხადებენ, რომ თამარ მიხელაშვილის სარჩელის საფუძველზე დავა მიმდინარეობს სასამართლოში ამ სახლში განთავსებული 36.33კვ.მ ფართის მესაკუთრედ ცნობასთან დაკავშირებით. აქტში საგანგებოდაა აღნიშნული, რომ 1990 წელს მომხდარი ხანძრით დაზარალებული მოქალაქეების მიმართ, მესაკუთრეებს (გამყიდველებს) არანაირი სამართლებრივი ვალდებულებები არ აკისრიათ. ამ გარემოებას გამყიდველები ხსნიან იმით, რომ ხანძრით დაზარალებული მოქალაქეები ჩუღურეთის გამგეობასთან გაფორმებული ხელშეკრულებების საფუძველზე გამგეობის მიერ დაკმაყოფილებულნი არიან საცხოვრებელი სადგომებით;
სარჩელის აღძვრის დროისათვის თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთზე განთავსებული, ხანძრისგან დაზიანებული სახლი, მისმა დღევანდელმა მესაკუთრემ – შპს „ფ.ტ.ტ. თ-მა“ დაანგრია და დღეისათვის მოპასუხე მხოლოდ მიწის ნაკვეთის მესაკუთრედ ირიცხება საჯარო რეესტრში. ამ გარემოებებს, გარდა მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა, ასევე ადასტურებდა საქმეში წარდგენილი შემდეგი სახის დოკუმენტები: ქ.თბილისის მერიის ურბანული დაგეგმარების საქალაქო სამსახურის მიერ 2008 წლის 20 თებერვალს გაცემული №01/143 ბრძანება და №ნ/141-1 მშენებლობის სანებართვო მოწმობა, რომლებითაც შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ს“ ნება დაერთო შეთანხმებული პროექტის შესაბამისად, თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში მდებარე მიწის ნაკვეთზე არსებული შენობის დემონტაჟზე;
ა. დ-ე თბილისში, ხ-ის ქ.№40-ში მდებარე სახლში ჩაწერილია ჯერ კიდევ 1959 წლის 11 დეკემბრიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემბრის ბოლომდე) ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ 21.7კვ.მ მოცულობის მქონე ფართში. იგი მფლობელობის მთელი პერიოდის მანძილზე იხდიდა კომუნალურ გადასახადებს და დღემდე ა. დ-ის საცხოვრებელი ადგილის მისამართად რეგისტრირებულია თბილისში, ხ-ის ქ.№40;
რ. ც-ა თბილისში, ხ-ის ქ.№40-ში მდებარე სახლში ჩაწერილია ჯერ კიდევ 1961 წლის 22 ივლისიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემბრის ბოლომდე) ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ 24.2კვ.მ. მოცულობის მქონე ფართში და დღემდე რ. ც-ს საცხოვრებელი ადგილის მისამართად რეგისტრირებულია თბილისი, ხ-ის ქ.№40. ხანძრის აქტით ასევე დადასტურებულია ის გარემოება, რომ რ. ც-ს საცხოვრებელ ოთახთან ერთად დაეწვა საოჯახო ნივთები და პირადი საბუთები. სწორედ ამ გარემოებას უკავშირებდა მოსარჩელე კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტების წარუდგენლობას, თუმცა საქმეში წარმოდგენილ იქნა 1989 წლის 16 ნოემბრით დათარიღებული ე.წ. განაწესისა და აქტის ასლები, რომლებიც ადასტურებენ, რომ თბილისი, ჩ-ის ქ.№47-ში მდებარე სახლში შემოწმდა 35 ბინის, მათ შორის რ. ც-ს ბინის, გაზსადენებისა და გაზის ხელსაწყოების ტექნიკური მდგომარეობა. ხსენებულ დოკუმენტებს თან ერთვის იმ აბონენტების სია, რომლებსაც ჩაუტარდათ გაზის ხელსაწყოთა მომხმარების ინსტრუქტაჟი. აქედან გამომდიმარე, რამინი ცომაია წარმოადგენდა მის მიერ დაკავებული ფართის სარგებლობასთან დაკავშირებული კომუნალური გადასახადების გადახდაზე პასუხისმგებელ პირს.
დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის სამხედრო განყოფილების მიერ გაცემული ცნობის საფუძველზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელე ვ. კ-ა, როგორც ხ-ის ქ.№40-ში მცხოვრები წვევამდელი, ჯერ კიდევ 1961 წელს გაწვეულ იქნა შეიარაღებულ ძალებში. ამასთან, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ ვ. კ-ა თბილისში, ხ-ის ქ.№40-ში მისამართზე მდებარე სახლში ჩაწერილი იყო 1965 წლის 12 იანვრიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემბრის ბოლომდე) ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ ერთ ოთახში ფართით 11.34კვ.მ და დღემდე ვ. კ-ს საცხოვრებელი ადგილის მისამართად რეგისტრირებული იყო თბილისი, ხ-ის ქ.№40. მართალია, საქმეში არ იყო წარმოდგენილი მოსარჩელე ვ. კ-ს მხრიდან კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები, მაგრამ საქმეში წარმოდგენილი იყო 1989 წლის 16 ნოემბრით დათარიღებული ე.წ. განაწესის და აქტის ასლები, რომლებიც ადასტურებდნენ, რომ თბილისში, ჩ-ის ქ.№4-ში მისამართზე მდებარე სახლში შემოწმდა 35 ბინის, მათ შორის ვ. კ-ს ბინის, გაზსადენებისა და გაზის ხელსაწყოების ტექნიკური მდგომარეობა. ხსენებულ დოკუმენტებს თან ერთვის სია იმ აბონენტებისა, რომლებსაც ჩაუტარდათ გაზის ხელსაწყოთა მომხმარების ინსტრუქტაჟი. ამ დოკუმენტში კ-ა მოხსენიებულია აბონენტად. აღნიშნულის გათვალისწინებით სასამართლოს შეექმნა რწმენა ვ. კ-ს ახსნა-განმარტების სისწორისადმი და დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ ვ. კ-ა არის მის მიერ დაკავებული ფართის სარგებლობასთან დაკავშირებული კომუნალური გადასახადების გადახდაზე პასუხისმგებელი პირი.
ე. ბ-ი თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47-ში (ყოფილი ხ-ის ქ.№40) მდებარე სახლში ჩაწერილი იყო ჯერ კიდევ 1974 წლის 25 სექტემბრიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემბრის ბოლომდე) ოჯახთან (შვილებთან – გ. ჯ-თან და ე. ბ-თან) ერთად ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ 21კვ.მ მოცულობის მქონე ფართში და დღემდე ე. ბ-ის და მისი შვილების საცხოვრებელი ადგილის მისამართად რეგისტრირებულია თბილისი, ნ.ჩ-ის ქ.№47 (ყოფილი ხ-ის ქ.№40). ამასთან, საქმეში წარმოდგენილ იქნა დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგებლის გ. ჩ-ის მიერ 2001 წლის 22 აგვისტოს თბილისის პრემიერის მოდგილის სახელზე შედგენილი წერილი (მიმართვა), რომელიც ადასტურებს, რომ თბილისში, ხ-ის ქ.№40 მდებარე სახლის დაწვის გამო დაზარებულ პირთა შორის ე. ბ-იც მოიაზრება და მისი ბინის ფართი 21კვ.მ-ით განისაზღვრებოდა.
ე. კ-ი თბილისში, ხ-ის ქ.№40-ში მდებარე სახლში ჩაწერილია ჯერ კიდევ 1961 წლის 28 იანვრიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემბრის ბოლომდე) ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ 30.5კვ.მ მოცულობის მქონე ფართში და დღემდე ე. კ-ის საცხოვრებელი ადგილის მისამართად რეგისტრირებულია თბილისი, ხ-ის ქ.№40. საქმეში წარდგენილ იქნა ე. კ-ისა და გ. ჯ-ის ქორწინების მოწმობის ასლი, რომლითაც დადასტურებულია, რომ ე. კ-მა და გ. ჯ-მ იქორწინეს 1959 წლის 5 ივლისს. მათ 1962 წლის 29 მაისს შეეძინათ შვილი ი. ჯ-ე. საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის გათვალსწინებით, ე. კ-ის ოჯახის წევრს, გარდა გ. და ი. ჯ-ებისა, წარმოადგენდა მ. ი-ს ასული ჯ-ც, რომელიც არის ე. კ-ის მეუღლის – გ. ჯ-ის და. 1990 წლის 28 დეკემბრის ხანძრის აქტში სწორედ მ. ი-ს ასული ჯ-ეა მოხსენიებული და მის ოჯახს ამ დოკუმენტის თანახმად, დაეწვა ერთი ოთახის ჭერი და კედლები, ხანძრის ჩასაქრობად გამოყენებული წყლისაგან დაზიანდა საოჯახო ნივთები, დაიწვა ტანსაცმლის კარადა და პირადი საბუთები. აქვე უნდა აღინიშნოს დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის გამგებლის გ.ჩ-ის მიერ 2001 წლის 22 აგვისტოს თბილისის პრემიერის მოადგილის სახელზე შედგენილი წერილის (მიმართვის) თაობაზე, რომელიც ადასტურებს, რომ თბილისში, ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე სახლის დაწვის გამო დაზარალებულ ოჯახთა შორის ჯ.-კ-ის ოჯახიცაა. საქმეში წარმოდგენილია 1989 წლის 16 ნოემბრით დათარიღებული ე.წ. განწესისა და აქტის ასლები, რომლებითაც დასტურდება, რომ თბილისი, ჩ-ის ქ.№47-ში (იგივე ხ-ის ქ.№40) მდებარე სახლში შემოწმდა 35 ბინის, გაზსადენებისა და გაზის ხელსაწყოების ტექნიკური მდგომარეობა. ხსენებულ დოკუმენტებს თან ერთვოდა სია იმ აბონენტებისა, რომლებსაც ჩაუტარდათ გაზის ხელსაწყოთა მომხმარების ინსტრუქტაჟი. ამ დოკუმენტში აბონენტად მოხსენიებული იყო გვარი „ჯ-ე“. აღნიშნულის გათვალისწინებით პირველი ინსტანციის სასამართლოს შეექმნა რწმენა ე. კ-ის ახსნა-განმარტების სისწორისადმი და დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ სწორედ ე. კ-ი და მისი ოჯახის წევრები იყვნენ მათ მიერ დაკავებული ფართის სარგებლობასთან დაკავშირებული კომუნალური გადასახადების გადახდაზე პასუხისმგებელი პირები.
ლ. მ-ის ქორწინებამდელი გვარი იყო „დ-ი“; ლ. მ-ე თბილისში, ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე სახლში ჩაწერილი იყო ჯერ კიდევ 1963 წლის 29 ნოემბრიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემრის ბოლომდე) ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ 36.2კვ.მ მოცულობის მქონე ფართში, მოსარჩელე „დ-ი“-ს გვარით იხდიდა ამ ფართით სარგებლობასთან დაკავშირებულ კომუნალურ გადასახადებს და დღემდე ლ. მ-ის საცხოვრებელი ადგილის მისამართად რეგისტრირებული იყო თბილისი, ხ-ის ქ.№40.
ა. გ-ს ძე კ-ი თბილისში, ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე სახლში ჩაწერილი იყო ჯერ კიდევ გასული საუკუნის სამოციანი წლებიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემრის ბოლომდე) ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ 32.4კვ.მ მოცულობის მქონე ფართში, წარმოადგენდა ამ ფართით სარგებლობასთან დაკავშირებული კომუნალური გადასახადების გადახდაზე პასუხისმგებელ პირს და საცხოვრებელი სადგომის დაწვის შემდეგ სახელმწიფოს მხრიდან დროებით გამოეყო თავშესაფარი სასტუმრო „ა-ში“.
მ. ს-ი თბილისში, ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე სახლში ჩაწერილი იყპ ჯერ კიდევ 1979 წლის 4 აპრილიდან, ხანძრის გაჩენამდე (1990 წლის დეკემრის ბოლომდე) ცხოვრობდა ამ სახლში განთავსებულ 72კვ.მ მოცულობის მქონე ფართში და საცხოვრებელი სადგომის დაწვის შემდეგ სახელმწიფოს მხრიდან დროებით გამოეყო თავშესაფარი სასტუმრო „ა-ში“.
მოსარჩელე თ. ვ-ის საცხოვრებელი ადგილის მისამართად, სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროს მიერ 2009 წლის 23 ივნისს გაცემული საინფორმაციო ბარათის თანახმად, 1995 წლის 14 ივნისიდან აღრიცხულია თბილისი, კ.ხ-ის ქ.№40-ში, თუმცა თ. ვ-ის მისამართად თბილისი, კ.ხ-ის ქ.№40 ფიქსირდება უფრო ადრეული პერიოდიდან. კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილია ქ.თბილისის მერიის დიდუბე ჩუღურეთის რაიონის გამგეობის განყოფილების მიერ გაცემული ცნობა, რომელიც ადასტურებს, რომ თბილისი, ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მცხოვრები თ. ვ-ი ოქტომბრის რაიონის სამხედრო კომისარიატიდან საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში გაიწვიეს 1980 წლის 11 მაისს. თ. ვ-ის ახსნა-განმარტების მიხედვით, ის თავიდან ცხოვრობდა მამასთან – უ. ვ-თან ერთად და ითვლებოდა მამის ოჯახის წევრად. 1983 წელს უ. ვ-ის საცხოვრებელი სადგომის გვერდით გათავისუფლდა ორი ოთახი და მათ დასაკავებლად თ. ვ-მა მესაკუთრე რ. რ-ს მიმართა თხოვნით, თუმცა მესაკუთრემ ძვირად დააფასა ხსენებული ოთახები და გარიგება ვერ შედგა. 1985 წელს უ. ვ-მა და რ. რ-ის აწ გარდაცვლილმა მეუღლემ მოილაპარაკეს 7000 მანეთზე და ამ თანხად თ. ვ-ის მტკიცებით, მან შეიძინა ორი ოთახი, თ. ვ-ი თავის ცოლ-შვილთან ერთად გადავიდა ამ ორ ოთახში და 1985 წლიდან სახლის დაწვამდე, ის დამოუკიდებელ მოსარგებლედ აგრძელებდა ცხოვრებას თბილისი, ხ-ის ქუჩის №40 მისამართზე. ამ ახსნა-განმარტებით მითითებული გარემოებების დამადასტურებელი მტკიცებულება საქმეში არ მოიპოვებოდა.
თ. ვ-ის ახსნა-განმარტებას საფუძვლად არ ედო კანონით განსაზღვრული არც ერთი მტკიცებულება, გარდა რეგისტრაციისა, რომელიც სასამართლოს შეფასებით, განპირობებული იყო არა როგორც დამოუკიდებელი მოსარგებლის არსებობით, არამედ როგორც მამის – უ. ვ-ის ოჯახის წევრობით. ამასთან, 1985 წლის 19 სექტემბრიდან (თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის (საკასაციო ინსტანციის სასამართლოს განჩინების) მიღების თარიღი) კანონიერ ძალაში შევიდა თბილისის ჩუღურეთის რაიონის სასამართლოს 1985 წლის 31 ივლისის გადაწყვეტილება, რომლითაც თბილისში, ხ-ის ქ.№40-ში მდებარე სახლი ჩამოერთვა კერძო მესაკუთრეს და გადაეცა სახელმწიფოს (კომუნალურ ფონდს). შესაბამისად, რ. რ-ი და მით უმეტეს მისი მეუღლე, არ იყო უფლებამოსილი განეკარგა აწ უკვე სახელმწიფო საკუთრებად მიჩნეული ოთახები.
მოსარჩელე კ. ე-ე თბილისში, ე.ა-ის ხევის №2-ში (იგივე ხ-ის ქუჩა №40 და დღევანდელი ნ. ჩ-ის ქუჩა №47/40) ჩაწერილი იყო ჯერ კიდევ 1966 წლის 16 მაისიდან და ეს მისამართი ამ დრომდე კ. ე-ის საცხოვრებელი ადგილის მისამართად ითვლებოდა. აღნიშნულს ადასტურებს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროს მიერ 2009 წლის 23 ივნისს გაცემული საინფორმაციო ბარათის და პირადობის მოწმობის ასლები. კ. ე-ის ახსნა-განმარტების, საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის, ქორწინების და გარდაცვალების მოწმობების ასლების თანახმად, ხ-ის ქუჩა №40-ში კ. ე-ე ჩაეწერა და ცხოვრობდა მისი მეუღლის, 1985 წლის 31 ოქტომბერს გარდაცვლილი ნ. ს-ის (ე-ის) დედის – ს. თ-ს ასული ა-ის მიერ შეძენილ 31.7კვ.მ ფართში. კ. ე-ის მტკიცებით, მისი სიდედრი ს. ა-ე გარდაცლილი იყო, თუმცა საქმეში არ მოიპოვებოდა გარდაცვალების მოწმობა, რომელიც ამ ფაქტს დაადასტურებდა. ს. ა-ის სახელზე გაცემული ცნობებით დგინდებოდა, რომ ს. ა-ე ცოცხალი იყო 1991 წლისათვის და მის გარდაცვალებამდე გარდაიცვალა კ. ე-ის მეუღლე და ს. ა-ის შვილი ნ. ს-ე (ე-ე).
მოსარჩელე მ. შ-ის წარმომადგენლები: ე. შ-ი (ის არის მოსარჩელის და), ნ. მ-ე და ე. წ-ა, მ. შ-ის სარჩელის მოთხოვნას ამყარებდნენ შემდეგი სახის ახსნა-განმარტებაზე: მ. შ-ი თბილისში, კ.ხ-ის ქ.№40-ში ჩაწერილი იყო 1990 წლის 16 მარტს. ამ მისამართზე მ. შ-ის ჩაწერა განპირობებული იყო ბებიის – ლ. კ-ის ნებით. ლ. კ-მა შეიძინა თავის დროზე სადავო ნივთის მისამართზე მდებარე საცხოვრებელი სადგომი ფართით 54.6 კვ.მ. მ. შ-ის მამა და ლ. კ-ის შვილი – ვ. შ-ი დაიბადა და გაიზარდა ამ საცხოვრებელ სადგომში. შემდგომ მოსარჩელის მშობლებმა (ვ-მა და მისმა მეუღლემ) შეიძინეს სხვა ბინა და მ. ახალ ბინაში განაგრძობდა ცხოვრებას. ბებია – ლ. კ-ი, დარჩა ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე საცხოვრებელ სადგომში. მ. შ-ს დაქორწინების შემდეგ უსიამოვნება მოუხდა მშობლებთან, 1990 წელს თავისი ოჯახით გამოეყო მშობლებს და საცხოვრებლად გადავიდა ბებიასთან – ლ. კ-თან. ბებიის გარდაცვალების შემდეგ (მოსარჩელე მხარე სავარაუდოდ მიუთითებს ლ. კ-ის გარდაცვალების დროს და ასახელებს 1991-1992 წლებს) მ. შ-მა ფაქტობრივი ფლობით მიიღო ლ. კ-ის სამემკვიდრეო ქონება – ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე 54.6კვ.მ ფართის მქონე საცხოვრებელი სადგომი. ამასთან, მ. შ-ის წარმომადგენლების განმარტების მიხედვით, ლ. კ-ის შვილი, მოსარჩელის მამა ვ. შ-ი ცოცხალია და აწგარდაცვლილ ლ. კ-ს ანდერძი არ დაუტოვებია.
სასამართლომ ზემოაღნიშნული ახსნა-განმარტებიდან გაიზიარა და დადასტურებულად მიიჩნია მხოლოდ ის ფაქტობრივი გარემოებები, რომ მ. შ-ვი ბებიასთან – ლ. კ-თან საცხოვრებლად გადავიდა 1990 წელს, ლ. კ-ი ფლობდა თბილისი, ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე საცხოვრებელ სადგომს ფართით 54.6კვ.მ., მ. შ-ი ამ ფართში ჩაწერილია 1990 წლის 16 მარტიდან, 1990 წლის 27 დეკემბერს გაჩენილი ხანძრით ლ. კ-ს მთლიანად დაეწვა საცხოვრებელი სადგომი და დღესაც ცოცხალია ლ. კ-ის შვილი – ვ. შ-ი. სასამართლომ მიუთითა, რომ ამ გარემოებებს, გარდა მოსარჩელე მხარის ახსნა-განმარტებისა, ასევე ადასტურებდა სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საინფორმაციო-სამისამართო ბიუროს მიერ გაცემული საინფორმაციო ბარათის, საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ ცნობის და ხანძრის აქტის ასლები.
1930 წელს დაბადებული მ. კ-ა 1933 წლის 28 დეკემბრიდანაა ჩაწერილი თბილისში, ხ-ის ქ.№40 მისამართზე მდებარე სახლის ოროთახიან საცხოვრებელ სადგომში ფართით 35.91კვ.მ და მ. კ-ს მისამართად დღემდე ითვლება ე.ა-ის ქ.№2/40 (იგივე ხ-ის ქუჩა №40 და დღევანდელი ნ. ჩ-ის ქუჩა №47/40). ამდენად, სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მ. კ-ა სამი წლის ასაკიდან ჩაწერილი იყო სადავო მიწის ნაკვეთზე მდებარე საცხოვრებელ სადგომში.
თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40 მისამართზე მდებარე, სადავო, 2450კვ.მ ფართის მქონე მიწის ნაკვეთის (საკადასტრო კოდი ...) ერთი კვადრატული მეტრის საბაზრო ღირებულება შეადგენს 1000 აშშ დოლარს, რაც დასტურდება 2009 წლის 5 ოქტომბერს შპს „ა. ბ. გ-ის“ მიერ გაცემული აუდიტორული დასკვნით.
მოპასუხე მხარე და მესამე პირი, 1983 წლის 20 ივლისს თბილისის სახალხო დეპუტატთა საქალაქო საბჭოს აღმასკომის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს მიერ გაცემულ ცნობა-დახასიათებაზე დაყრდნობით განმარტავენ, რომ სახლი მის დაწვამდე მთლიანობაში შეადგენდა 1829კვ.მ-ს. სასამართლომ ხსენებული დოკუმენტის გათვალისწინებით გაიზიარა მოპასუხე მხარის და მესამე პირის აღნიშნული განმარტება და დადგენილად მიიჩნია, რომ 1990 წლის 27 დეკემბრამდე (ხანძრამდე) თბილისში, ნ.ჩ-ის ქ.№47/40-ში (ყოფილი ხ-ის ქიჩა №40) მდებარე სახლის საერთო ფართი 1829კვ.მ-ს შეადგენდა.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა თ. ვ-ის სააპელაციო საჩივარში მითითებულ გარემოება იმის თაობაზე, რომ იგი სადავო საცხოვრებელ სადგომს 1985 წლიდან ფლობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, რაც დასტურდებოდა მისი აღნიშნულ მისამართზე რეგისტრაციით, ხოლო რაც შეეხებოდა კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელ მტკიცებულებას, გადახდის ქვითრები განადგურებული იყო ხანძრის შედეგად.
სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონი აწესრიგებს საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრესა და მოსარგებლეს შორის 1921 წლის 25 თებერვლიდან 1996 წლის 27 ივნისამდე წარმოშობილ იმ ურთიერთობებს, რომლებიც სპეციალურ სამართლებრივ მოწესრიგებას მოითხოვს. ამდენად, მხოლოდ ზემოაღნიშნული კანონი განსაზღვრავს იმ ფაქტობრივ გარემოებათა წრეს, რომლის არსებობის შემთხვევაში იარსებებს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობა. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონის პირველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარგებლე არის პირი, რომელიც კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად, ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ან მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამდენად, განსახილველი ნორმის თანახმად, მოსარგებლე შეიძლება იყოს ერთ შემთხვევაში პირი, რომელიც კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს მესაკუთრესთან სანოტარო ფორმის დაცვის გარეშე დადებული წერილობითი ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, ხოლო მეორე შემთხვევაში პირი, რომელსაც მფლობელობის უფლება მიღებული აქვს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებით ან ადმინისტრაციული აქტით. ამ უკანასკნელის შემთხვევაში კანონი განსაზღვრავს იმ ფაქტობრივ გარემოებებს, რომლის არსებობა უთითებს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგებაზე. საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების ფაქტის არსებობაზე მითითებულია ამავე კანონის მე-2 მუხლის მე-4 ნაწილში, რომლის თანახმად, გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციითა და კომუნალური გადასახადების გადახდით ან/და მესაკუთრესათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდით (გარდა ქირავნობის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ქირისა).
სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, განსახილველ შემთხვევაში, როგორც თავად მოსარჩელე თ. ვ-ის განმარტებიდან ირკვეოდა, იგი თავიდან სადავო მისამართზე ცხოვრობდა მამასთან – უ. ვ-თან ერთად და ითვლებოდა მამის ოჯახის წევრად. 1983 წელს უ. ვ-ის საცხოვრებელი სადგომის გვერდით გათავისუფლდა ორი ოთახი და მათ დასაკავებლად თ. ვ-მა მესაკუთრე რ. რ-ს მიმართა თხოვნით, თუმცა მესაკუთრის მიერ დასახელებული ფასი მისთვის მიუღებელი აღმოჩნდა, რის გამოც მათ შორის გარიგება ვერ შედგა. 1985 წელს უ. ვ-მა და რ. რ-ის აწ გარდაცვლილმა მეუღლემ მოილაპარაკეს და თ. ვ-ის მტკიცებით, მან 7000 მანეთად, შეიძინა ორი ოთახი, თ. ვ-ი თავის ცოლ-შვილთან ერთად გადავიდა ამ ორ ოთახში და 1985 წლიდან სახლის დაწვამდე ის დამოუკიდებელ მოსარგებლედ (ე.წ. „აცტუპნიკად“) აგრძელებდა ცხოვრებას თბილისი, ხ-ის ქუჩა №40 მისამართზე.
სააპელაციო სასამართლომ მიუთიტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე, 105-ე მუხლებზე და განმარტა, იმ გარემოების მტკიცების ტვირთი, რომ თ. ვ-ი სადავო საცხოვრებელ სადგომს ფლობდა საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ გარიგების საფუძველზე, ეკისრებოდა მოსარჩელეს, ვინაიდან სარჩელის მოთხოვნა თანხის გადახდის სანაცვლოდ მიწის ნაკვეთზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, სწორედ დასახელებულ გარემოებას ეფუძნებოდა. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელემ (აპელანტმა) ვერ შეძლო დაემტკიცებინა სარჩელის საფუძვლად მითითებული გარემოებები, მხოლოდ მოსარჩელის ახსნა-განმარტებას სააპელაციო სასამართლო ვერ მიიჩნევდა საკმარისად მის მიერვე მითითებული სადავო გარემოების (მოსარჩელე თ. ვ-სა და უძრავი ქონების ყოფილ მესაკუთრეს – რ. რ-ის აწ გარდაცვლილ მეუღლეს შორის არსებობდა შეთანხმება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის თაობაზე) დასადასტურებლად. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელის პრეტენზია, თანხის გადახდის სანაცვლოდ მიწის ნაკვეთზე მესაკუთრედ ცნობის თაობაზე, დაუსაბუთებელი იყო.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე არ გაიზიარა აპელანტ შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ მოსაზრება იმასთან დაკავშირებით, რომ ა. დ-ე, რ. ც-ა (უფლებამონაცვლე ლ. ც-ა), ვ. კ-ა, ე. ბ-ი, ლ. მ-ე, ე. კ-ი, ა. კ-ი და მ. ს-ი არ წარმოადგენდნენ ,,საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ’’ კანონით გათვალისწინებულ მოსარგებლეებს. სასამართლომ განმარტა, რომ მოსარგებლედ ფაქტობრივად ითვლება პირი, რომელიც საცხოვრებელ სადგომს იყენებს ისე, როგორც მესაკუთრე იმ ფაქტობრივად არსებული გარიგების საფუძველზე, რომელიც არსებობდა მას და საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს შორის. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტით გათვალისწინებული გარემოებები, როგორიცაა სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცია, კომუნალური გადასახადების გადახდა, მესაკუთრისათვის გარკვეული ოდენობის საფასურის გადახდა, ემსახურება ერთადერთ მიზანს, დადასტურდეს საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ფაქტი. განსახილველ ნორმაში მითითებულ გარემოებებს ზუსტად ის მნიშვნელობა გააჩნიათ, რომ დადგინდეს საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის ფაქტი, როდესაც ეს ფაქტი იწვევს მხარეთა შორის დავას. იმ შემთხვევაში, როდესაც უტყუარად დასტურდება ნივთზე ფაქტობრივი ბატონობა და არ არსებობს ამ ფაქტის გამომრიცხავი ისეთი გარემოებები, როგორიცაა ქირავნობა, მესაკუთრეთა ნების საწინააღმდეგოდ საცხოვრებელ სადგომში შეჭრა და ა.შ., სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ მხარეთა შორის არსებობდა საცხოვრებელი სადგომის დათმობის ურთიერთობა, რაც წესრიგდება „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ საქართველოს კანონის მოთხოვნათა შესაბამისად.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ სამართლებრივად საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეს არ გააჩნდა უფლება მიწაზე, რომელზეც სადგომი იყო აღმართული. სააპელაციო სასამართლომ, სამოქალაქო კოდექსის 1513-ე მუხლისა და 150-ე მუხლის პირველ და მეორე ნაწილებზე მითითებით განმარტა, რომ მიწის ნაკვეთსა და შენობა-ნაგებობას შორის არსებითი ურთიერთკავშირის გამო, საკუთრების უფლება პროპორციულად ვრცელდება შენობისათვის განკუთვნილ მიწის ნაკვეთზეც და მიიჩნია, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა თანხის გადახდის სანაცვლოდ მიწის ნაკვეთზე მესაკუთრედ ცნობის ცნობის თაობაზე საფუძლიანი იყო, რაც მართებულად დააკმაყოფილა პირველი ინსტანციის სასამართლომ.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა შპს „ფ.ტ.ტ. თ-მა“.
კასატორი შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ი“ მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმის ხელახლა განსახილველად იმავე სასამართლოში დაბრუნებას, რის საფუძვლადაც მიუთითებს შემდეგ არგუმენტებზე:
მოსარჩელეების: ა. დ-ის, რ. ც-ს, ვ. კ-ს, ე. ბ-ის, ლ. მ-ის, ე. კ-ის, ა. კ-ის, მ. ს-ის სადავო საცხოვრებელი სადგომის მესაკუთრეებად ცნობისას სასამართლო დაეყრდნო „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობების შესახებ“ საქართველოს კანონს. აღნიშნული კანონის შესაბამისად, პირს უფლება აქვს ცნობილ იქნეს მოსარგებლედ საცხოვრებელ სადგომზე, თუკი იგი დაადასტურებს მესაკუთრის მხრიდან საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობას. დასახელებული კანონის მე-2 მუხლის მე-4 პუნქტიდან გამომდინარე, საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის დადასტურებისათვის აუცილებელია: 1. სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაცის და 2. კომუნალური გადასახადების გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტები.
მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით მხარეებს არ წარუდგენიათ საბინაო წიგნის ჩანაწერი, ამასთან, წარადგინეს საინფორმაციო ბარათი, საიდანაც დგინდება, რომ ზოგიერთ პირადობაში ნ.ჩ-ის 47/40 მისამართის რეგისტრაცია განხორციელდა 1996 წლის შემდეგ. ვ. კ-ს წარდგენილი საინფორმაციო ბარათით მის პირადობაში რეგისტრაცია აღნიშნულ მისამართზე განხორციელდა 2000 წელს, რ. ც-ს – 2004 წელს, ე. კ-ის – 20. წელს. თუნდაც ეს რეგისტრაცია სათანადო წესით რეგისტრაციად მივიჩნიოთ, კასატორისათვის გაუგებარია, როგორ შეიძლება მოსარგებლედ ცნობილ იქნეს პირი, რომელიც რეგისტრირებულია 1996 წლის შემდეგ. ზემოაღნიშნული კანონის პირველი მუხლი პირდაპირ მიუთითებს, რომ ეს კანონი მხოლოდ იმ ურთიერთობაზე ვრცელდება რომელიც წარმოშობილია 1996 წლამდე.
რაც შეეხება ა. კ-ს, პირადობით მისი რეგისტრაცია მოხდა 1995 წელს, მ.ს-ის – 1995 წელი, ეთერ ბეკნაზაროვის – 1997 წელი. საქმეში არსებული მტკიცებულებით დადგენილია, რომ 1979 წლიდან 1999 წლამდე ქონება სახელმწიფო საკუთრებას წარმოადგენდა. რ-ს არ შეეძლო საცხოვრებელი სადგომი დაეთმო ა. კ-სათვის – 1995 წელს, მ. ს-სთვის – 1995 წელს, ე. ბ-სთვის – 1997 წელს როცა ქონება მის საკუთრებას არ წარმოადგენდა.
სასამართლოს მითითებით, ოთხმოციან წლებში ერთ-ერთი მოსარჩელის წარდგენლი ქსეროასლით ჩანს, რომ იგი ჯარში გაიწვიეს ნ.ჩ-ის 47/40-დან და ჩვენ ვერ ვასაბუთებთ როგორ მოხდა ამ პირის გაწვევა აღნიშნული მისამართიდან. ცხადია ამის დადგენა მოპასუხისათვის შეუძლებელია, რადგან შპს „ფ.ტ.ტ. „თ-ი“ დარეგისტრირდა 13.08.2007 წელს და აღნიშნული უძრავი ქონება შეიძინა 2007 წელს. მსგასი სახის ინფორმაცია მათ არ ჰქონდათ და ვერც ექნებოდა. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102 მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად,,თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომელზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნას და შესაგებელს. საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ კანონის 2.4 მუხლი ნათლად განმარტავს, რომ გარიგება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობის უფლების დათმობის შესახებ უნდა დასტურდებოდეს შემდეგი გარემოებებით: სადავო საცხოვრებელ სადგომში რეგისტრაციით და კომუნალური გადასახადის გადახდით. გამოდის, რომ კანონი ცალსახად განსაზღვრავს უპირობოდ აუცილებელი მტკიცებულებების არსებობას, რომლებიც საჭიროა საცხოვრებელი სადგომის დათმობის გარიგების დასადასტურებლად. ამასთან, ჩამონათვალი ამომწურავია, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილიდან გამომდინარე, „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ კანონის 2.4 მუხლის მტკიცებულების ფაქტობრივ მხარედ შეფასებისას მოსამართლის შინაგან რწმენას არავითარ მნიშვნელობას ანიჭებს, თუ მხარე დაადასტურებს 1996 წლამდე შესაბამისი წესით რეგისტრაციას, მაშინ იგი რეგისტრირებულად უნდა ჩაითვალოს.
სასამართლომ არასწორად განმარტა „საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ“ კანონი, როდესაც 21 წლის წინ არსებულ საცხოვრებელ სადგომზე მოსარგებლედ ცნო დასახელებული პირები, თუნდაც მოსარჩელეები წარმოადგენდნენ ნ.ჩხეიძის 47/40-ში მდებარე შენობის მოსარგებლეები, მათი უფლება ამჟამად არსებული მიწის ნაკვეთზე ვერ გავრცელდებოდა.
ზემოაღნიშნული კანონი შეეხება საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილ ურთიერთობას და აქედან გამომდინარე საცხოვრებელ სადგომზე უფლების მოპოვებას. თავად ტერმინი „საცხოვრებელი სადგომი“ კანონში შემთხვევით არ არის მოხსენიებული. აღნიშნული ტერმინი გადმოტანილია 1983 წლის 1 სექტემბერს ძალაში შესულ საქართველოს საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკის საბინაო კოდექსიდან, კოდექსის მე-9 მუხლის მიხედვით, საცხოვრებელი სახლები და საცხოვრებელი სადგომები განკუთვნილია მოქალაქეთა მუდმივი ბინადრობისათვის. საცხოვრებელი სადგომად იგულისმება შენობა სადაც ადამიანის ბინადრობაა შესაძლებელი. სამართლებრივად საცხოვრებელ სადგომის მესაკუთრეს არანაირი უფლება არ გააჩნდა მიწაზე, რაზედაც სადგომი იყო აღმართული. საქართველოს ახალი სამოქალაქო კოდექსი, როდესაც ერთი უფლების ობიექტად განიხილავს მიწას და შენობას, არსად არ იყენებს ტერმინს „საცხოვრებელ სადგომს“. ამ მნიშვნელობით უფლების გამოსახატავად სულ სხვა ტერმინებს იყენებს, კერძოდ, უძრავი ქონება. მაშინ როცა მიიღეს კანონი საცხოვრებელი სადგომის სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის შესახებ 1998 წლის 25 ივნისს, უკვე თითქმის ერთი წლით ადრე 1997 წლის 26 ივნისს ძალაში იყო შესული ახალი სამოქალაქო კოდექსი. შესაბამისად თუკი დასახელებული კანონით ტერმინ „საცხოვრებელი სადგომის“ ქვეშ იგულისხზმებოდა მიწაც და შენობაც როგორც ერთი უფლების ობიექტი, ამ შინაარსის გამოსახატავად სავალდებულო იყო კოდექსის განსაზღვრული ტერმინის გამოყენება. კანონმდებელი არ იყენებს ერთიანი უფლების ობიექტი გამომხატველ ტერმინს არ იყენებს ტერმინს „საცხოვრებელ სადგომს“. ამით იგი მიანიშნებს, რომ ეს არის ადამიანის საცხოვრებელი სადგომი იმ უფლების ფარგლებში, რაც ძველ კანონმდებლობაში იყო განსაზღვრული, მხოლოდ შენობა მიწის გარეშე.
კანონი საცხოვრებელი სადგომით სარგებლობისას წარმოშობილი ურთიერთობის მოსარგებლედ თვლის მხოლოდ იმ სუბიექტს, როდესაც პირი კანონის მიღების მომენტისათვის კეთილსინდისიერად ფაქტობრივად ფლობს საცხოვრებელ სადგომს და სწორედ ამ საცხოვრებელ სადგომზე შეუძლია უფლების მოპოვება. თუ მესაკუთრე უარს აცხადებს მოსარგებლისთვის ამ მუხლის მე-2 პუნქტით გათვალისწინებული კომპესაციის გადახდაზე, მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს შესაბამისი ანაზღაურების (დაკავებული საცხოვრებელი სადგომის საბაზრო ღირებულების) სანაცვლოდ დაკავებულ საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლების გადაცემა. ცხადია, მას შემდეგ როდესაც მესაკუთრე გადასცემს მოსარგებლეს საცხოვრებელ სადგომზე საკუთრების უფლებას, სარეგისტრაციო ორგანოში მოსარგებლის უფლების რეგისტრაციის შემდეგ წარმოიშობა უფლება მიწის ნაკვეთზეც, თუმცა ეს გამომდინარეობს „უძრავი ქონების რეგისტრაციის შესახებ“ კანონის მოთხოვნებიდან, მანამდე მოსარგებლეს უფლება აქვს მესაკუთრეს მოსთხოვოს საკუთრების უფლება საცხოვრებელ სადგომზე და არა მიწაზე. კონკრეტულ შემთხვევაში, როდესაც არ არსებობს საცხოვრებელი სადგომი, რაზედაც შეუძლია პირს უფლება მოიპოვოს, შესაბამისად დუფლების განხორციელება შეუძლებელია. სასამართლოს მსჯელობა საკუთრების უფლების შინაარსზე მთლიანად სცილდება საცხოვრებელი სადგომის არსებობისას წარმოშობილ ურთიერთობის შესახებ კანონს.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.
სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივრებს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 08 ივლისის განჩინება, საქმე #ას-266-250-2011-ხურციძე).
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ს“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით ირკვევა, რომ კასატორმა საკასაციო საჩივარზე გადაიხადა 5026.57 ლარი, კერძოდ, 2012 წლის 21 მაისს 300 ლარი, ხოლო 2012 წლის 31 მაისს 4726.57 ლარი. ამდენად, ვინაიდან შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, მას უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (5026.57) 70% – 3518.59 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა :
1. შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;
2. კასატორ შპს „ფ.ტ.ტ. თ-ს“ საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 21 მაისი, სალაროს შემოსავლის ორდერი №1, ანგარიში: სს ბანკი „რესპუბლიკა“, ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01; 4726.57 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 31 მაისი, საგადახდო დავალება №1, გადამხდელის ბანკი - სს „საქართველოს ბანკი“, ბანკის კოდი: BАGАGE22, მიმღები - საერთო სასამართლოების დეპარტამენტი, ანგარიში/სახაზინო კოდი GE79 BR00 0000 0033 0500 01, მიმღების ბანკი: სს „ბანკი რესპუბლიკა“, ბანკის კოდი: REPLGE22) 70% – 3518.59 ლარი;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
