№ას-813-766-2012 23 ივლისი, 2012 წელი,
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატის
შემადგენლობა
ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე
საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი _ რ. გ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე _ თ. პ-ე, მ. ძ-ი, ნ. წ-ა, იბა „კ.-ბ-ი“
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 თებერვლის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – ამხანაგობის კრების ოქმის, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო დათქმის ბათილად ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
თ. პ-მ, მ. ძ-მა, ნ. წ-მ და ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „კ.-ბ-მა“ სარჩელი აღძრეს სასამართლოში ბ. ჭ-ის, რ.გ-ის, ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „კ.-ბ-ისა“ და მუდმივმოქმედ არბიტრაჟ შპს „ე.-ა-ის“ მიმართ და მოითხოვეს ამხანაგობის კრების ოქმის, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო დათქმისა და საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების ბათილად ცნობა შემდეგი დასაბუთებით: 2007 წლის 16 ოქტომბერს თ. პ-ისა და ნ. ე-ის მიერ დაფუძნდა ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „კ.-ბ-ი“, დაფუძნების ხელშეკრულების 5.2 პუნქტის თანახმად, ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა ნ. ე-ი. ამხანაგობა „კ.-ბ-მა“ ამხანაგობის დაფუძნებისა და წილის უფლების გადაცემის ხელშეკრულებების საფუძველზე იკისრა ვალდებულება, 2007 წლის 5 ნოემბრიდან დაეწყო საცხოვრებელი სახლის ასაშენებლად შესაფერისი მიწის ნაკვეთის მოძიება, მოემზადებინა მშენებლობისთვის სავალდებულო წინარე დოკუმენტაცია და მოსარჩელეებისათვის ბინებისა და ფართების განაწილების შესახებ სანოტარო აქტი და სამშენებლო დოკუმენტაცია დაუყოვნებლივ წარედგინა საჯარო რეესტრში. სხვა წევრებთან გაფორმდა წილის უფლების გადაცემის ხელშეკრულებები, რომელთა საფუძველზეც თითოეული მათგანის მიერ ამხანაგობის ანგარიშზე ჩაირიცხა შესაბამისი თანხა. 2007 წლის 13 დეკემბერს დამფუძნებელი ხელშეკრულების 5.2 პუნქტში შევიდა ცვლილება, რომლითაც ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა გ. შ-ი. 2008 წლის 16 ოქტომბრის წილის უფლების დათმობის ხელშეკრულებით ნ. ე-მა თავისი კუთვნილი წილი ამხანაგობაში დაუთმო ბ. ჭ-ს, რომელიც გახდა ამხანაგობის წევრი. ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ წევრთა 2008 წლის 17 ოქტომბრის კრების ოქმის საფუძველზე ამხანაგობის ახალ თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა ბ. ჭ-ე. 2009 წლის 9 მარტს ბ. ჭ-მ ამხანაგობის სახელით სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება გააფორმა რ. გ-სთან. აღნიშნული ხელშეკრულების საფუძველზე რ. გ-ის სასარგებლოდ იპოთეკით დატვირთა ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთი (მდებარე ქ.თბილისში, წ-ის გ-ზე, №37ა-ში), რომელზეც საცხოვრებელი სახლი უნდა აშენდეს. აღნიშნული იპოთეკა რეგისტრირებულია საჯარო რეესტრში. ამხანაგობის წევრთა 2009 წლის 31 მარტის კრების ოქმის საფუძველზე ბ. ჭ-ის ნაცვლად ამხანაგობის თავმჯდომარედ არჩეულ იქნა მ. ჩ-ა. ამასთან, აღნიშნული კრების ოქმით გარკვეული ცვლილებები და დამატებები შევიდა ამხანაგობის 2007 წლის 16 ოქტომბრის დაფუძნების ხელშეკრულებაში. ამხანაგობამ 2007 წლის 4 დეკემბერს შეიძინა მიწის ნაკვეთი. მიუხედავად ამისა, მას დღემდე არ შეუსრულებია ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულებები. ნ. ე-მა ისე გაასხვისა ამხანაგობაში თავისი კუთვნილი წილი ბ. ჭ-ზე, რომ აღნიშნულის შესახებ ამხანაგობის არც ერთი წევრისთვის არ უცნობებია. 2008 წლის 17 ოქტომბერს ამხანაგობის კრება რეალურად არ ჩატარებულა. ამხანაგობის წევრებს თავმჯდომარის თანამდებობიდან გ.შ-ის განთავისუფლებისა და მის ნაცვლად ბ. ჭ-ის არჩევის თაობაზე რაიმე სახის გადაწყვეტილება არ მიუღიათ. ბ. ჭ-მ 2008 წლის 17 ოქტომბრის ოქმის შედგენით, თავისი ერთპიროვნული გადაწყვეტილებით საკუთარი თავი აირჩია ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ თავმჯდომარედ და უხეშად დაარღვია ამხანაგობის დაფუძნების ხელშეკრულების 6.3, 6.4.1 და 6.7 პუნქტების მოთხოვნები.
2009 წლის 20 ივლისს შპს „ე.-ა-მა“ გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლითაც დაკმაყოფილდა რ. გ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზია და ამხანაგობა „კ.-ბ-ს“ რ. გ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 29 050 აშშ დოლარის, პირგასამტეხლო 626 აშშ დოლარის, 2009 წლის 20 ივლისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 8,7 აშშ დოლარის, პრეტენდენტის მიერ გადახდილი სანოტარო მოსაკრებელი 1784 ლარის, საადვოკატო მომსახურების 1000 ლარის და საარბიტრაჟო მოსაკრებელი 737 ლარის გადახდა. ამასთან, არბიტრაჟის აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა იპოთეკით დატვირთული, ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობის იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია. არბიტრაჟის მიერ რ. გ-ის საარბიტრაჟო პრეტენზია განხილული იქნა „ე.-ა-ისთვის“ დავის განსახილველად გადაცემის შესახებ მხარეთა შორის წერილობითი ხელშეკრულების გარეშე. ამასთან, საარბიტრაჟო დავის განხილვაში მონაწილეობდა და არბიტრაჟის მიერ სხდომებზე დაბარებული იყო ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ არაუფლებამოსილი წარმომადგენელი – ყოფილი თავმჯდომარე ბ. ჭ-ე. საარბიტრაჟო პრეტენზია წარმოებაში მიღებულ იქნა 2009 წლის 22 მაისს, ხოლო არბიტრაჟის მიერ გადაწყვეტილება გამოტანილ იქნა 2009 წლის 20 ივლისს. ამ პერიოდში კი ამხანაგობის უფლებამოსილი წარმომადგენელი იყო მ. ჩ-ა, რომელიც ამხანაგობის თავმჯდომარედ აირჩია ამხანაგობის წევრთა 2009 წლის 31 მარტის კრებამ. ამდენად, არბიტრაჟის გადაწყვეტილება კანონსაწინააღმდეგოა და უნდა გაუქმდეს.
მოპასუხე ბ. ჭ-მ წარმოდგენილი შესაგებლით თ. პ-ის, მ. ძ-ისა და ნ. წ-ს სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მოპასუხე თავმჯდომარედ აირჩიეს ამხანაგობის დებულების შესაბამისად. მას ნ. ე-მა დაუთმო თავისი 100%-იანი წილი. თ. პ-ის წილი როგორ აღმოჩნდა ნ. ე-ის ხელში, მისთვის არ არის ცნობილი, მაგრამ, როდესაც მან წილი შეიძინა, იგი გახდა ამხანაგობის ერთადერთი დამფუძნებელი წევრი, რომელიც ფლობდა 100%-ს. შესაბამისად, მას ამხანაგობის დამფუძნებელი ხელშეკრულების დებულებების შესაბამისად, სრული უფლება ჰქონდა, დამოუკიდებლად აერჩია თავმჯდომარე და ამისათვის დანარჩენი 16 წევრის თანხმობა არ სჭირდებოდა, ვინაიდან ისინი ამხანაგობის ჩვეულებრივ წევრებს წარმოადგენდნენ და თავმჯდომარის არჩევის უფლებამოსილება არ გააჩნდათ. ისინი არც წილის მფლობელები არ იყვნენ და წილს მიიღებდნენ მხოლოდ მშენებლობის დასრულების შემდეგ, როდესაც გადაეცემოდათ ბინები.
მოპასუხე რ. გ-მ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: იგი არის 2009 წლის 9 მარტის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მხარე. აღნიშნული ხელშეკრულების დადებისას ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ საკუთრების უფლება იპოთეკით დატვირთულ მიწის ნაკვეთზე დასტურდებოდა საჯარო რეესტრის ამონაწერით, ხოლო ბ.ჭ-ის უფლება, ამხანაგობის სახელით დაედო გარიგება, დადგენილი იყო ნოტარიუს ნ.გ-ის მიერ. მოსარჩელეთა მიერ არ არის წარმოდგენილი ბ.ჭ-ის არაუფლებამოსილების დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ამდენად, არ არსებობს გარიგების ბათილობის საფუძველი, ხოლო 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების მხარეებს შორის დავას, ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის თანახმად, განიხილავს კერძო არბიტრაჟი და არა სასამართლო.
მოპასუხე რ. გ-მ წარმოდგენილი შეასგებლით იბა „კ.-ბ-ის“ სარჩელი არ ცნო და მიუთითა, რომ არ არსებობს სარჩელის დაკმაყოფილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძველი.
მოპასუხე შპს „ე.-ა-მა“ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: საარბიტრაჟო განხილვისას კანონი არ დარღვეულა, ვინაიდან მხარეთა შეთანხმებით დავის განმხილველ ორგანოდ მითითებული იყო კერძო არბიტრაჟი, კონკრეტული არბიტრაჟის მითითება საჭირო არ იყო, რაც შეეხება არაუფლებამოსილი პირის მონაწილეობას, მოპასუხემ განმარტა, რომ ამხანაგობა „კ.-ბ-ს“ ვერ ჩაჰბარდა უწყება დადგენილი წესით, რის შემდეგაც პრეტენდენტის შუამდგომლობის საფუძველზე განხორციელდა საჯარო შეტყობინება. ამდენად, „კ.-ბ-ს“ მიეცა შესაძლებლობა, მონაწილეობა მიეღო საქმის განხილვაში და თავისი პრეტენზიები დაეფიქსირებინა საქმის განხილვის დროს. ბ. ჭ-ის უფლებამოსილება ირკვეოდა სესხის ხელშეკრულებიდან, რომელიც ნოტარიულად იყო დამოწმებული, რაც იმას ნიშნავს, რომ ნოტარიუსმა შეამოწმა თავმჯდომარის უფლებამოსილება.თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 19 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით თ. პ-ის, მ. ძ-ის, ნ. წ-სა და ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, ინდივიდუალური ბინათმშენებლობის ამხანაგობა „კ.-ბ-ს“ დაევალა ამხანაგობის წევრებზე: თ. პ-ის, მ. ძ-სა და ნ. წ-ს სახელებზე ბინებისა და ფართების განაწილების შესახებ სანოტარო აქტის შედგენა და მისი საჯარო რეესტრში რეგისტრაცია; ბათილად იქნა ცნობილი ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ 2008 წლის 17 ოქტომბრის კრების ოქმი; ბათილად იქნა ცნობილი 2009 წლის 9 მარტის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების მე-6 მუხლის პირველი პუნქტით განსაზღვრული საარბიტრაჟო დათქმა; გაუქმდა მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟის - შპს „ე.-ა-ის“ 2009 წლის 20 ივლისის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილება. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ე. ა-მა“ და რ. გ-მ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 თებერვლის განჩინებით სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: 2007 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნ. ე-მა და თ. პ-მ დაარსეს ერთობლივი საქმიანობის ამხანაგობა „კ.-ბ-ი“ მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლების, კომერციული ფართებისა და ოფისების აშენების მიზნით. ხელშეკრულების მიხედვით, მისი ღირებულება განისაზღვრა 48 938 აშშ დოლარით, საიდანაც ნ. ე-ის შენატანი 20 000 აშშ დოლარია, ხოლო თ. პ-ის - 28938 აშშ დოლარი. პალატამ შენატანების პროპორციულად დადგენილად მიიჩნია ამხანაგობის დამფუძნებელი წევრების - თ. პ-ისა და ნ. ე-ის წილობრივი მონაწილეობა ამხანაგობაში, კერძოდ, 20000 აშშ დოლარის შენატანის განხორციელების პროპორციულად ნ. ე-ი 41%-იანი (41,8784%) წილის მფლობელია, ხოლო თ. პ-ე - 28 938 აშშ დოლარის შენატანის პროპორციულად - 59%-იანი (59,1319%) წილის მფლობელი. დასახელებული გარემოება, ისევე როგორც მისი ამსახველი მტკიცებულება, სადავო არ გამხდარა.
ერთობლივი საქმიანობის შესახებ 2007 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით განისაზღვრა ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ ფუნქციონირებისა და საქმიანობის წესი, რომლის მიხედვით, ამხანაგობის მმართველობის ორგანოა დამფუძნებელთა კრება და თავმჯდომარე (5.1 პუნქტი), რომელსაც ირჩევს დამფუძნებელთა კრება ამხანაგობის წევრთა სიითი შემადგენლობის 2/3-ის თანხმობით (მე-6 მუხლი). წილის უფლების დათმობის შესახებ 2008 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნ. ე-მა ბ. ჭ-ს დაუთმო ამხანაგობაში 41%-იანი წილი. წილის უფლების დათმობის შესახებ 2008 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით, ნ. ე-მა ბ. ჭ-ს სრულად გადასცა ამხანაგობა „კ.-ბ-ში“ მისი კუთვნილი წილი. ამდენად, ხსენებული ხელშეკრულებით ბ. ჭ-ის საკუთრებაში გადავიდა ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ 41% წილი, რასაც მანამდე ნ. ე-ი ფლობდა და არა ამხანაგობის 100%-იანი წილი, ვინაიდან ნ. ე-ი, შენატანის გათვალისწინებით, მხოლოდ 41%-იანი წილის მფლობელი იყო. საქმის მასალებით არ დასტურდება ის ფაქტი, რომ ნ. ე-ს წილის დათმობის დროისათვის, კერძოდ, 2008 წლის 16 ოქტომბრისათვის სხვა წილობრივი მონაწილეობა ჰქონდა ამხანაგობაში, ვიდრე აღნიშნული გათვალისწინებულია ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ 2007 წლის 16 ოქტომბრის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებით.
ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ წევრთა 2008 წლის 17 ოქტომბრის კრების ოქმი ბათილია. კრებამ მხოლოდ ბ. ჭ-ის მონაწილეობით მიიღო გადაწყვეტილება ამხანაგობის თავმჯდომარედ ბ. ჭ-ის არჩევის თაობაზე, რითაც დაირღვა ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ 2007 წლის 16 ოქტომბრის სადამფუძნებლო ხელშეკრულების მე-6 მუხლი, ვინაიდან მითითებული რეგულაციის თანახმად, ამხანაგობის თავმჯდომარეს ირჩევს დამფუძნებელთა კრება ამხანაგობის წევრთა სიითი შემადგენლობის 2/3-ის თანხმობით (მე-6 მუხლი). ამდენად, აღნიშნული მუხლების შესაბამისად, 2008 წლის 17 ოქტომბრის მდგომარეობით, ბ. ჭ-ის თავმჯდომარედ არჩევის მიზნებისათვის საჭირო იყო „კ.-ბ-ის“ მეორე დამფუძნებლის - თ. პ-ის თანხმობა. სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტების მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ სასამართლომ არასწორად გადაანაწილა მტკიცების ტვირთი, ვინაიდან ბ. ჭ-ე, როგორც პატიმარი, მოკლებული იყო შესაბამისი მტკიცებულებების წარდგენის შესაძლებლობას. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველის ნაწილის მიხედვით, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს. საპატიმრო დაწესებულებაში მოთავსებული პირი მტკიცების საპროცესო კანონმდებლობით გათვალისწინებული ვალდებულებისაგან გათავისუფლებული არ არის. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ 2007 წლის 16 ოქტომბრის სადამფუძნებლო ხელშეკრულებით ნათლად და მკაფიოდ არის განსაზღვრული დამფუძნებელთა წილობრივი მონაწილეობა ამხანაგობაში, ასევე მკაფიოდ იკვეთება მხოლოდ ერთ-ერთი დამფუძნებლის, კერძოდ, ნ. ე-ის მიერ თავისი წილის 100%-ის ბ. ჭ-სათვის გადაცემა, რაც არ გულისხმობს ამხანაგობის 100%-იან წილს, ვინაიდან ხელშეკრულებით დასტურდება, რომ ნ. ე-ი ასხვისებს მხოლოდ თავის წილს. აღნიშნული გარემოებების ამსახველი მტკიცებულებები საქმეში წარმოდგენილია. მითითებული მტკიცებულებების გამაქარწყლებელი გარემოებები კი, თანდართულ მტკიცებულებებთან ერთად საქმეში არ მოიპოვება. ამდენად, პალატამ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, მტკიცების ტვირთის სამართლიანი და ობიექტური გადანაწილების შედეგად დადგენილად მიიჩნია, რომ ბ. ჭ-ის თავმჯდომარედ არჩევა ეწინააღმდეგება მხარეთა წინასწარ შეთანხმებულ წესს ამხანაგობის თავმჯდომარის არჩევის თაობაზე, რაც ამხანაგობის 2008 წლის 17 ოქტომბრის კრების ოქმის ბათილად ცნობის საფუძველია.
საქმის მასალებით არ დასტურდება ნ. ე-ის მიერ ბ. ჭ-სათვის საკუთარი წილის დათმობის დროისათვის ანუ 2008 წლის 16 ოქტომბრის მდგომარეობით ის ფაქტი, რომ ნ. ე-ს თ. პ-საგან ამხანაგობის დარჩენილი წილი შეძენილი ჰქონოდა, უფრო მეტიც, უფლების დათმობის ხელშეკრულებაში მითითებულია, რომ ნ. ე-ი თმობს მხოლოდ მის წილს. ამგვარი ფაქტობრივი გარემოებების არსებობის პირობებში, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ ნ. ე-მა განკარგა მხოლოდ მისი კუთვნილი 41%-იანი წილი ამხანაგობაში. მხარეთა ახსნა - განმარტებითა და საქმის მასალებით არ დასტურდება ასევე თ. პ-ის მიერ თავისი 59%-იანი წილის მესამე პირებზე განკარგვის ფაქტი, თუმცა, ასეთ პირობებშიც კი, ბ. ჭ-ე ვალდებული იყო, გარდა საკუთარი თავისა, სხვათა თანხმობაც მოეპოვებინა მისი თავმჯდომარედ არჩევის მიზნებისათვის, ვინაიდან ამხანაგობაში მისი წილი იმ დროისათვის 41%-ს არ აღემატებოდა, რაც იმას ნიშნავს, რომ აღნიშნული წილობრივი მაჩვენებლით იგი მარტო ვერასოდეს დააკმაყოფილებდა ამხანაგობა „კ.-ბ-ის” სადამფუძნებლო ხელშეკრულების მოთხოვნას იმასთან დაკავშირებით, რომ თავმჯდომარე არჩეულ უნდა იქნეს დამფუძნებელ წევრთა სიითი შემადგენლობის 2/3-ის თანხმობით.
2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების 6.1 პუნქტით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო დათქმა ბათილია. 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულებით ბ. ჭ-მ, როგორც ამხანაგობა „კ. ბ-ის“ თავმჯდომარემ, ამხანაგობის სახელით რ. გ-ისაგან ისესხა 29050 აშშ დოლარი და სესხის უზრუნველსაყოფად იპოთეკით დატვირთა ამხანაგობის საკუთრებაში არსებული 2323 კვ.მ მიწის ნაკვეთი, მდებარე თბილისში, წ-ის გ-ი №37ა -ში. ამავე ხელშეკრულების 6.1 პუნქტის მიხედვით, მხარეთა შორის სადავო საკითხებს განიხილავდა მუდმივმოქმედი კერძო არბიტრაჟი. მხარეთა შეთანხმებით, კონკრეტული არბიტრაჟი გათვალისწინებული არ იყო. 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების საფუძველზე რ. გ-ის მიერ წარდგენილი საარბიტრაჟო პრეტენზია განხილულ იქნა მუდმივმოქმედი არბიტრაჟი შპს „ე.-ა-ის“ მიერ, რომლის 2009 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილებით ამხანაგობა „კ.-ბ-ს“ რ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 29 050 აშშ დოლარის, პირგასამტეხლო 626 აშშ დოლარის, 2009 წლის 20 ივლისიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე 8,7 აშშ დოლარის, პრეტენდენტის მიერ გადახდილი სანოტარო მოსაკრებელი 1784 ლარი, საადვოკატო მომსახურების 1000 ლარისა და საარბიტრაჟო მოსაკრებლის 737 ლარის გადახდა. არბიტრაჟის აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა იპოთეკით დატვირთული, ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ საკუთრებაში არსებული მიწის ნაკვეთისა და მასზე არსებული შენობა-ნაგებობის იძულებით აუქციონზე რეალიზაცია. 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების დადების დროს ბ. ჭ-ე არ იყო ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ უფლებამოსილი წარმომადგენელი, ვინაიდან არსებობს მისი ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ თავმჯდომარედ არჩევის შესახებ კრების ოქმის ბათილობის სამართლებრივი წინაპირობები. საქმის მასალებით არ დასტურდება ის გარემოება, რომ შპს „ე.-ა-ის“ კომპეტენცია ცნეს იბა „კ.-ბ-ის“ წევრებმა ან მათი სახელით, ამხანაგობის უფლებამოსილმა წარმომადგენელმა, რადგან პალატა კიდევ ერთხელ ხაზგასით აღნიშნავს, რომ, მართალია, არსებობს ბ. ჭ-ის მიერ ამხანაგობის სახელით დადებული საარბიტრაჟო დათქმის ბათილობის საფუძველი, თუმცა, აღნიშნულის საჭიროება არ დადგებოდა, შპს „ე.-ა-ში“ ამხანაგობის წევრებს ან მათი სახელით უფლებამოსილ წარმომადგენელს არბიტრაჟის კომპეტენცია რომ ეცნო. პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმის განხილვაში მონაწილეობას არ იღებდნენ ამხანაგობა ”კ.-ბ-ის” წევრები და არც მათი უფლებამოსილი წარმომადგენლები.
სამოქალაქო კოდექსის 930–ე მუხლის შესაბამისად, ერთობლივი საქმიანობის (ამხანაგობის) ხელშეკრულებით ორი ან რამდენიმე პირი კისრულობს, ერთობლივად იმოქმედოს საერთო სამეურნეო ან სხვა მიზნების მისაღწევად ხელშეკრულებით განსაზღვრული საშუალებებით, იურიდიული პირის შეუქმნელად. ამავე კოდექსის 931–ე მუხლის მიხედვით, წერილობით დადებული ამხანაგობის ხელშეკრულება უნდა შეიცავდეს შემდეგ მონაცემებს: ა) მონაწილეთა დასახელებასა და მისამართს; ბ) მონაცემებს ერთობლივი საქმიანობის სახეობისა და მიზნის შესახებ; გ) მონაწილეთა უფლებებსა და მოვალეობებს; დ) მართვის ორგანოთა სტრუქტურასა და ფუნქციებს; ე) მონაწილეთა შორის შემოსავლებისა და ზიანის განაწილების წესსა და პირობებს; ვ) ხელშეკრულებიდან გასვლის წესს; ზ) საქმიანობის ხანგრძლივობას; თ) ხელშეკრულების მოშლისა და დარჩენილი ქონების განაწილების წესს. დასახელებული ნორმების დანაწესიდან გამომდინარე, ერთობლივი საქმიანობის – ამხანაგობის ხელშეკრულება წარმოადგენს გარიგებას ამხანაგობის წევრებს შორის, რომელიც აწესრიგებს ამხანაგობის წევრთა ურთიერთობას, განსაზღვრავს საქმიანობის ორგანიზაციულ მხარესა და ამხანაგობის წევრთა უფლება-მოვალეობებს, როგორც ერთმანეთის მიმართ, ასევე მესამე პირების წინაშე. მოცემულ შემთხვევაში, ამხანაგობა „კ.–ბ-ის“ სადამფუძნებლო ხელშეკრულებით განსაზღვრულ იქნა როგორც ამხანაგობის მართვასთან დაკავშირებულ საორგანიზაციო საკითხების გადაწყვეტის წესი, ასევე ამხანაგობის დამფუძნებელ წევრთა მონაწილეობის მოცულობა ერთობლივ საქმიანობაში, კერძოდ, საქმეზე დადგენილი გარემოებების მიხედვით, 2007 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ამხანაგობა „კ.-ბ-ი“ დააფუძნა ნ. ე-მა 41% წილობრივი მონაწილეობით და თ. პ-მ 59% წილობრივი მონაწილეობით, ხოლო ამხანაგობის მმართველობის ორგანოს – დამფუძნებელთა კრებას მიენიჭა უფლებამოსილება, აერჩია თავმჯდომარე ამხანაგობის წევრთა სიითი შემადგენლობის 2/3–ის თანხმობით. როგორც დადგენილ იქნა, „კ.-ბ-ის“ წევრთა 2008 წლის 17 ოქტომბრის კრებამ მხოლოდ ბ. ჭ-ის მონაწილეობით მიიღო გადაწყვეტილება ამხანაგობის თავმჯდომარედ ბ. ჭ-ის არჩევის თაობაზე, ბ. ჭ-ის წილი ამხანაგობაში კი განისაზღვრებოდა 41%–ით 2008 წლის 16 ოქტომბრის ხელშეკრულებით ნ. ე-ისაგან შესაბამისი უფლების დათმობის შედეგად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საერთო კრების 2008 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება თავმჯდომარედ ბ. ჭ-ის არჩევის შესახებ არ ყოფილა მიღებული ამხანაგობის წევრთა 2/3–ის თანხმობით და ამდენად, დასახელებული გადაწყვეტილება ეწინააღმდეგება ერთობლივი საქმიანობის ხელშეკრულებით დადგენილ წესსა და, შესაბამისად - სამოქალაქო კოდექსის 930–931–ე მუხლების დანაწესს. საერთო კრების გადაწყვეტილებით მიიღება რა ამხანაგობის წევრთა ნებაზე დამოკიდებული სამართლებრივი შედეგი, იგი განიხილება, როგორც კერძოსამართლებრივი გარიგება, რომლის ნამდვილობის მიმართ მოქმედებს სამოქალაქო კოდექსით გარიგებათათვის დადგენილი ნორმები.
სამოქალაქო კოდექსის 54–ე მუხლის მიხედვით, ბათილია გარიგება, რომელიც არღვევს კანონით დადგენილ წესსა და აკრძალვებს, ეწინააღმდეგება საჯარო წესრიგს ან ზნეობის ნორმებს. ამდენად, პალატამ მიიჩნია, რომ ამხანაგობა „კ.–ბ-ის“ 2008 წლის 17 ოქტომბრის კრების გადაწყვეტილება მართლზომიერად იქნა მიჩნეული ბათილად მისი კანონსაწინააღმდეგო ხასიათიდან გამომდინარე. სამოქალაქო კოდექსის 50-ე მუხლის თანახმად, გარიგება არის ცალმხრივი, ორმხრივი ან მრავალმხრივი ნების გამოვლენა, რომელიც მიმართულია სამართლებრივი ურთიერთობის წარმოშობის, შეცვლის ან შეწყვეტისაკენ. პალატამ განმარტა, რომ ნების გამოვლენა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეიძლება იქნეს მიჩნეული გარიგებით განსაზღვრული სამართლებრივი შედეგის დადგომისათვის ვარგისად, თუ იგი ხორციელდება იურიდიულად ვარგისი შესაბამისი უფლების საფუძველზე. უფლება იურიდიულად ვარგისია, თუ არსებობს მისი წარმოშობის ლეგიტიმური წყარო.
მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელეთა მიერ სადავოდ იქნა გამხდარი 2009 წლის 9 მარტის სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულება ამხანაგობა „კ.–ბ-სა“ და რ. გ-ს შორის იმ საფუძვლით, რომ ამხანაგობის სახელით გარიგებაში მონაწილე პირის – ბ. ჭ-ის უფლებამოსილება, როგორც თავმჯდომარეს, წარმოედგინა ამხანაგობა, გამომდინარეობდა კანონსაწინააღმდეგო აქტიდან. იმის გათვალისწინებით, რომ დასახელებული ხელშეკრულებიდან წარმოშობილი დავა განხილულ იქნა კერძო არბიტრაჟის მიერ, უპირველეს ყოვლისა, საჭირო გახდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო დათქმის ნამდვილობაზე მსჯელობა. ამავე მიზნით, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 23 თებერვლის საოქმო განჩინებით, შეჩერდა საქმის წარმოება იბა „კ. ბ-სა“ და რ. გ-ს შორის არსებული სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულების ბათილად ცნობის ნაწილში, საარბიტრაჟო შეთანხმების ბათილობის საკითხის გადაწყვეტამდე. აღნიშნული საკითხის გადაწყვეტის გარეშე სადავო ხელშეკრულებაზე მსჯელობის მიზნებისათვის სასამართლო ვერ იქნებოდა მიჩნეული უფლებამოსილ ორგანოდ, ვინაიდან საარბიტრაჟო დათქმის ნამდვილობის პირობებში, საქმე არ ჩაითვლებოდა სასამართლოს განსჯადად. ხელშეკრულების ბათილობის მოთხოვნით სადავოდაა გამხდარი მისი შემადგენელი საარბიტრაჟო შეთანხმებაც და ამდენად, დაუსაბუთებელია აპელანტის მითითება იმასთან დაკავშირებით, რომ ასეთი მოთხოვნა მოსარჩელეთა არ წარმოუდგენიათ. როგორც სასამართლომ დაასკვნა, ამხანაგობა „კ.–ბ-ის“ თავმჯდომარედ ბ. ჭ-ის არჩევის შესახებ ამხანაგობის კრების 2008 წლის 17 ოქტომბრის გადაწყვეტილება წარმოადგენს ბათილ გარიგებას (4.7. პუნქტი). ამდენად, 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების დადებისას ბ. ჭ-ის უფლებამოსილება, წარმოედგინა ამხანაგობა, ვერ მიიჩნევა სამართლებრივად ვარგისად. ასეთ პირობებში დადებული გარიგება კი ბათილია, როგორც კანონსაწინააღმდეგო, სამოქალაქო კოდექსის 54–ე მუხლის დანაწესის შესაბამისად; საარბიტრაჟო შეთანხმების ბათილად ცნობის პირობებში გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მართლზომიერად გაუქმდა არბიტრაჟის 2009 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის 43-ე მუხლის „ბ“ პუნქტისა და პირველი მუხლის შესაბამისად. დასახელებული ნორმების მიხედვით, სასამართლო აუქმებს საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებას, თუ დარღვეულია საარბიტრაჟო განხილვის კანონით დადგენილი წესი, მითითებული კანონის პირველი მუხლი კი დავის საარბიტრაჟო წესით გადაწყვეტას უშვებს მხოლოდ მხარეთა შესაბამისი შეთანხმების არსებობის პირობებში. მოცემულ შემთხვევაში, შპს „ე.-ა-ის“ 2009 წლის 20 ივლისის გადაწყვეტილება გამოტანილ იქნა ამხანაგობა „კ.-ბ-სა“ და რ. გ-ს შორის 2009 წლის 9 მარტს დადებული საარბიტრაჟო შეთანხმების შესაბამისად წარმოებული საარბიტრაჟო განხილვის შედეგად. ამდენად, 2009 წლის 9 მარტის შეთანხმებით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო დათქმის ბათილად ცნობით საფუძველი ეცლება საარბიტრაჟო განხილვასა და 2009 წლის 20 ივლისის საარბიტრაჟო გადაწყვეტილებას, რაც აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმების კანონისმიერი საფუძველია.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა რ. გ-მ შემდეგი დასაბუთებით: სასამართლომ არ გამოიკვლია და არ შეაფასა, შესაბამისად არც გადაწყვეტილებაშია ასახული, თუ ვინ იყვნენ 2008 წლის 17 ოქტომბრის მდგომარეობით იბა „კ.-ბ-ის“ დამფუძნებლები და რა პროცენტს ფლობდნენ ისინი ამ საზოგადოებაში და კონკრეტულად რამდენი პროცენტის მფლობელი იყო ბ. ჭ-ე, ხოლო იმ ფაქტზე აპელირება, რომ ბ.ჭ-მ სასამართლოს ვერ წარმოუდგინა მტკიცებულება, რომლითაც დაადასტურებდა საზოგადოების 100%-იანი წილის ფლობას, არაფერია, თუ არა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის უხეში დარღვევა, ვინაიდან, სწორედ მოსარჩელეებს უნდა წარმოედგინათ იმის დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომელზეც ამყარებდა სასარჩელო მოთხოვნას. აქვე აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ ბ.ჭ-ე არის პატიმარი და იგი მოკლებულია საშუალებას მოიპოვოს და წარადგინოს მტკიცებულებები. სასამართლომ არასწორად მიიჩნია ბათილად იბა „კ.-ბ-ისა“ და რ. გ-ის მიერ დადებული 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების 6.1 პუნქტი, როდესაც მიუთითა, რომ დათქმა დავის იურიდიული ბუნებით არის ბუნდოვანი და არ არის განსაზღვრული არბიტრაჟის კომპეტენცია. 2009 წლის 9 მარტის მდგომარეობით არსებული კანონის „კერძო არბიტრაჟის შესახებ“ არ იცნობდა კომპეტენციის ცნებას და ხსენებული ხელშეკრულების 6.1 მუხლი სრულად შეესაბამება იმ დროს მოქმედ კანონმდებლობას. რაც შეეხება იმ გარემოებას, რომ ბ.ჭ-ის გამოცხადება ვერ ჩაითვლება არბიტრაჟის კომპეტენციის ცნობად, ვინაიდან იგი არ იყო ამხანაგობის უფლებამოსილი პირი, არასწორია, რადგან ბ.ჭ-ე, როგორც 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულების დადების დროს, ასევე საქმის საარბიტრაჟო განხილვისას, იყო ამხანაგობა „კ.-ბ-ის“ თავმჯდომარე და ამის საწინააღმდეგო მტკიცებულება მოსარჩელეებს არ წარმუდგენიათ. ი.ბ.ა. „კ.-ბ-ის“ 2009 წლის 31 მარტის №3 ოქმის შესწავლის შემდეგ ნათელია: ამ ოქმის შედგენის დროს კრება არ იყო უფლებამოსილი, მიეღო გადაწყვეტილებები 2008 წლის 17 ოქტომბრის კრების ოქმის ბათილად ცნობის შესახებ და გაენთავისფლებინა ბ.ჭ-ე თავმჯდომარის თანამდებობიდან. მოსარჩელეები აღიარებენ, რომ 2009 წლის 31 მარტამდე, თუნდაც „კ.-ბ-ის“ №3 კრების ოქმი იყოს ლეგიტიმური, ბ.ჭ-ე იყო საზოგადოების თავმჯდომარე, რაც იმას ნიშნავს, რომ იგი უფლებამოსილი იყო დაედო 2009 წლის 9 მარტის ხელშეკრულება.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ რ. გ-ის მიერ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.
მოცემული დავის საგანია ამხანაგობის კრების ოქმის, სესხისა და იპოთეკის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საარბიტრაჟო დათქმის ბათილად ცნობა. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინება საქმე №ას-176-503-09).
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, რ. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, უნდა დარჩეს განუხილველი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ რ. გ-ს უნდა დაუბრუნდეს ა. ს-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 600 ლარის, 70% _ 420 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
რ.გ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
რ. გ-ს დაუბრუნდეს ა. ს-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 600 ლარის, 70% _ 420 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
