საქმე №ას-860-806-2012 12 ივლისი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორები: 1. სს „კ. რ-ი“ (მოპასუხე)
2. შპს „ლ-ა“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 აპრილის განჩინება
კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება
დავის საგანი – თანხის დაკისრება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „ლ-მ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „კ. რ-ის“ მიმართ 70000 აშშ დოლარის დაკისრების შესახებ.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 15 ივლისის გადაწყვეტილებით სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 60000 აშშ დოლარის გადახდა.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის ნაწილში – მოსარჩელემ, დანარჩენ ნაწილში კი მოპასუხემ შეგებებული სააპელაციო საჩივრით გაასაჩივრეს სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 აპრილის განჩინებით არც ძირითადი და არც შეგებებული სააპელაციო საჩივრები არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებანი:
1997 წლის 12 მაისს შპს „ქ. ფ.-უ. ქ-სა“ და შპს „ლ-ს“ შორის დაიდო №30/97 საიჯარო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც შპს „ქ. ფ-მა“ დროებით სარგებლობაში გადასცა შპს „ლ-ს“ მის საკუთრებაში არსებული ქ.თბილისში, რ-ის გ. №5-ში მდებარე კ. რ-ის შენობის 412 კვ.მ ფართი 9 წლის (1997 წლის 15 მაისიდან 2006 წლის 15 მაისამდე) ვადით. ხელშეკრულების საფუძველზე მოიჯარემ იკისრა ვალდებულება, მეიჯარისათვის ყოველთვიურად გადაეხადა 535,6 ლარი (დღგ-ს ჩათვლით). წინამდებარე ხელშეკრულებას გააჩნდა 1997 წლის 14 ოქტომბრის №1 დამატება და 2005 წლის 30 მაისის №2 დამატება, რომლებიც წარმოადგენდნენ №30/97 ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს.
2005 წლის 15 ოქტომბერს სს „ქ. ფ-სა“ და შპს „ლ-ს“ შორის გაფორმდა №20/05 ხელშეკრულება. ხელშეკრულების გაფორმების მიზეზი იყო შპს „ქ. ფ.-უ. ქ-ის“ საწესდებო კაპიტალიდან ამოღებული ყველა კინოთეატრის გადაცემა სს „ქ. -ისათვის“. №20/05 ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2005 წლის 15 ოქტომბრიდან 2016 წლის 16 მაისამდე. ხელშეკრულების 5.8 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს, წარმოადგენდა 1997 წლის 14 ოქტომბრის №1 დამატება და 2005 წლის 30 მაისის №2 დამატება.
2006 წლის 20 აპრილს სს „ქ. ფ-სა“ და შპს „ლ-ს“ შორის გაფორმდა №01/06 ხელშეკრულება. აღნიშნულის მიზეზი იყო სს „ქ. ფ-ის“ დირექტორად დ. ნ-ის დანიშვნა. ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2006 წლის 16 მაისამდე. ხელშეკრულების 5.8 პუნქტის თანახმად, ხელშეკრულების განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდა 1997 წლის 14 ოქტომბრის №1 დამატება და 2005 წლის 30 მაისის №2 დამატება.
2006 წლის 29 ივნისს სს „კ. რ-მა“ სს „ქ. ფ-ისაგან“, №1-1986 ხელშეკრულების თანახმად, შეიძინა კ. რ-ის შენობა. ამდენად, სს „კ. რ-ი“ წარმოადგენს სს „ქ. ფ-ის” სამართალმემკვიდრეს.
სს „კ. რ-მა“ მოშალა მხარეებს შორის არსებული საიჯარო ხელშეკრულება ქირის გადაუხდელობის გამო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 14 ნოემბრის კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით შპს „ლ-ს“ მფლობელობიდან გამოთხოვილ იქნა ქ. თბილისში, რ-ის გ. №5-ში მდებარე სს „კ. რ-ის” კუთვნილი ფართი, რომელიც თავისუფალ მდგომარეობაში გადაეცა მესაკუთრეს სს „კ. რ-ს”.
შპს „ლ-მ“ იჯარით აღებული ფართი სს „კ. რ-ს” გადასცა 2008 წელს.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილი გარემოება, რომ შპს „ლ-მ” იჯარით აღებულ 412 კვ.მ-ში ჩაატარა 70 000 აშშ დოლარის სარემონტო სამუშაოები. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება დგინდება საქმეში წარმოდგენილი შპს „ა-ის” 1997 წლის 15 ოქტომბრის დასკვნით. დასკვნის შესაბამისად დადგინდა, რომ კ. რ-ის ნახევრადსარდაფში (412 კვ.მ) განხორციელებული სამუშაოები გამოირჩევა მაღალი ხარისხით და დახვეწილი დიზაინით, შეესაბამება დამტკიცებულ სტანდარტებს. ჩატარებული შემოწმებით და წარმოდგენილი დოკუმენტაციით დადგინდება, რომ შესრულებული სამუშაოების ღირებულება შეადგენს 70 000 აშშ დოლარს. შპს „ლ-ს“ მიერ სარემონტო სამუშაოების ჩატარება დადასტურებულია მეიჯარის შპს „ქ. ფ.-უ. ქ-ის“ მიერ №82/06 აქტით. აღნიშნული აქტით მეიჯარე ადასტურებს, რომ მოიჯარის მიერ ჩატარებულია სარემონტო სამუშაოები: შეცვლილია იატაკი და კიბეები გრანიტით და მარმარილოთი, ელექტროგაყვანილობა, სანტექნიკა (წყალგაყვანილობა და კანალიზაცია, მოეწყო საპირფარეშოები და სველი წერტილები), შეცვლილია კარებები, შესასვლელი დახურულია სპილენძის თუნუქით, დამონტაჟდა სავენტილაციო სისტემა, კონდიცირება, ლუმინესცენტური განათება სანათებით და არმატურით, ვიდეოთვალთვალის სისტემა, სიგნალიზაცია, მოეწყო შეკიდული ჭერები (დარბაზში, ბარში, კიბის უჯრედში, ტუალეტებში და შემოსასვლელში), ბარი და რბილი იატაკი.
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილით და განმარტა, რომ მხარეებს გარკვეული შეზღუდვების ფარგლებში, შეუძლიათ, დადონ ნებისმიერი ხელშეკრულება. სახელშეკრულებო ვალდებულებებისას მხარეები თვითონ ირჩევენ, თუ როგორი შინაარსის უნდა იყოს მათი უფლებები და ვალდებულებები. არასახელშეკრულებო ვალდებულებები წარმოიშობა კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევებში და ვალდებული პირის სურვილის დამოუკიდებლად. კანონისმიერი მოთხოვნის საფუძვლებზე საუბარია მაშინ, როდესაც მოცემულია გარკვეული კანონისმიერი წინაპირობებები, რომლებიც არ წარმოადგენენ მხარეთა ხელშეკრულებით დადებული შეთანხმების საგანს.
მხარეთა შორის გაფორმებული 2006 წლის 20 აპრილის საიჯარო ხელშეკრულების 4.1.3. პუნქტის თანახმად, „მოიჯარის“ სახსრებით შესრულებული სამუშაოები ითვლება „მოიჯარის“ საკუთრებად, ხოლო „მეიჯარე“ ვალდებულია, „მოიჯარეს“ ამორტიზაციის გათვალისწინებით აუნაზღაუროს გაწეული ხარჯები ამ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის დროს. „მოიჯარის“ ინიციატივით, წინამდებარე ხელშეკრულების ცალმხრივად მოშლის შემთხვევაში, საიჯარო ფართზე შესრულებული დიზაინის გასაუმჯებესებელი, სარემონტო, სარეკონსტრუქციო და შეკეთებითი სამუშაოები რჩება „მეიჯარეს“ საკუთრებაში ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე. 4.1.4 პუნქტის თანახმად, იჯარის ხელშეკრულების მოშლის ან შეწყვეტის შემთხვევაში „მოიჯარეს“ უფლება აქვს წაიღოს თავისი სახსრებით შეძენილი და დამონტაჟებული მანქანა-მოწყობილობები და სხვა ინვენტარი. 4.2.1 პუნქტის თანახმად, „მეიჯარე“ კისრულობს ვალდებულებას, „მეიჯარის“ ინიციატივით საიჯარო ხელშეკრულების ცალმხრივად ვადაზე ადრე მოშლის შემთხვევაში ამ საიჯარო საგნის გასხვისების შემთხვევაში მესამე პირზე, აუნაზღაუროს „მოიჯარეს“ მის მიერ გაწეული კაპიტალური, სარეკონსტრუქციო და დიზაინის გასაუმჯობესებელი სამუშაოების ღირებულება ორმაგად „მოიჯარის“ ინტერესების შესაბამისად, ხელშეკრულების შეწყვეტის მომენტამდე.
სასამართლომ საქმის მასალებით დაადგინა, რომ მხარეებს შორის არსებული საიჯარო ხელშეკრულება მოიშალა სს „კ. რ-ის“ ინიციატივით, მოიჯარის მიერ ქირის გადაუხდელობის მოტივით. მოცემული წინაპირობების შემთხვევაში, ნივთზე გაწეული ხარჯების ანაზღაურებასთან დაკავშირებით ხელშეკრულება რეგულაციას არ შეიცავს. აღნიშნულიდან გამომდინარე, უსაფუძვლოა მოსარჩელის მითითება სახელშეკრულებო ვალდებულებაზე, რაც, მისი განმარტებით, გამომდინარეობს ხელშკრულების 4.2.1 პუნქტიდან.
სასამართლო არ არის შეზღუდული მოსარჩელის მიერ მითითებული სამართლებრივი საფუძვლით და თავად აძლევს კვალიფიკაციას სადავო სამართლებრივ ურთიერთობას. სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში არსებობს ვალდებულების კანონისმიერი წინაპირობები.
სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, უსაფუძვლო გამდიდრების სამართლებრივი ინსტიტუტის მიზანი არის უსაფუძვლოდ, გაუმართლებლად შეძენილი ქონების ამოღება და ამგვარად ქონებრივი მიმოქცევის წონასწორობის აღდგენა. ამ მიზნით, ქონებრივი შეღავათი იმ პირს უნდა დაუბრუნდეს, რომლის ხარჯზეც მოხდა სხვა პირის ქონების გაზრდა. ამ ინსტიტუტის მიზანია პირის თავდაპირველ ქონებრივ-სამართლებრივ მდგომარეობაში აღდგენა. ზემოაღნიშნული ნორმის შესაბამისად, უსაფუძვლოდ მიღებული ნამატის ან სხვა შეღავათის მოთხოვნის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს შემთხვევა, როდესაც ქონების შეძენას შემდეგში საფუძველი მოაკლდა ანუ ვალდებულება შეწყდა.
მოცემულ შემთხვევაში, საქმის მასალებით დადგენილია, რომ საიჯარო ქონების გაუმჯობესებასთან დაკავშირებით არსებობდა მხარეთა შეთანხმება. დადგენილია, რომ საიჯარო ხელშეკრულება მოიშალა ხელშეკრულებით დათქმულ ვადაზე ადრე. ასევე დადგენილია, რომ მეიჯარეს დაუბრუნდა გაუმჯობესებული ქონება. ზემოაღნიშნული ნორმის შესაბამისად, ნივთზე გაწული ხარჯი უნდა ანაზღაურდეს.
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა სარეკონსტრუქციო და სარემონტო სამუშაოებზე გაწეული ხარჯის სახით 60 000 აშშ დოლარის ანაზღაურების შესახებ. შპს „ა-ის” 1997 წლის 15 ოქტომბრის დასკვნით დადგენილია, რომ სარემონტო სარეკონსტრუქციო სამუშოები დასრულდა 1997 წლის ოქტომბერში, ხოლო მეიჯარეს ქონება დაუბრუნდა 2008 წელს. სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ ამორტიზაციის გათვალისწინებით, მოსარჩელის მიერ საიჯარო ფართზე გაწეული ხარჯის შემცირება 10 000 აშშ დოლარით გონივრულია და ასევე, გამართლებულია, ვინაიდან უკან დაბრუნების ვალდებულება არ უნდა გასცდეს ფაქტობრივი გამდიდრების ფარგლებს.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება შპს „ლ-მ“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სადავო უძრავი ქონების ცვეთის საკომპენსაციო თანხის განსაზღვრისას სასამართლომ არასწორად იხელმძღვანელა გონივრულობის კრიტერიუმით მაშინ, როცა საქართველოს საგადასახადო კოდექსი ადგენს ქონების, მათ შორის, უძრავი ქონების საამორტიზაციო თანხების გამოქვითვის წესსა და პროცედურას, რომლითაც ცვეთა უნდა დადასტურდეს შესაბამისი ბუღალტრული დოკუმენტებით ყოველწლიური საგადასახადო დეკლარაციების წარდგენის საფუძველზე. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, ცვეთის საკომპენსაციო ადეკვატური თანხის ოდენობის დადასტურება საჭიროებდა კონკრეტულ მტკიცებით სტანდარტს, რაც მოპასუხის მხრიდან არ განხორციელებულა.
სასამართლომ არ გაითვალისწინა, რომ „კ. რ-ი“ საკუთრებას ფლობდა 3 თვის მანძილზე და ამ დროის განმავლობაში გონივრულობის თვალსაზრისით შეუძლებელია ქონების ცვეთას 10000 აშშ დოლარის ღირებულებისთვის მიეღწია.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა სს „კ. რ-მა“ და მოითხოვა მისი გაუქმება შემდეგი მოტივით:
სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, მხარეთა შორის არსებული 2006 წლის 20 აპრილის საიჯარო ხელშეკრულების 4.1.3. პუნქტის თანახმად, „მოიჯარის“ სახსრებით შესრულებული სამუშაოები ითვლება „მოიჯარის“ საკუთრებად, ხოლო „მეიჯარე“ ვალდებულია, „მოიჯარეს“ ამორტიზაციის გათვალისწინებით აუნაზღაუროს გაწეული ხარჯები ამ ხელშეკრულების ვადის ამოწურვის დროს. წინამდებარე ხელშეკრულება შეწყდა არა ვადის გასვლის ან/და „მეიჯარის ინიციატივით, არამედ „მოიჯარის“ ბრალით, მის მიერ იჯარის გადაუხდელობის გამო. ამდენად, მეიჯარე ვალდებული იქნებოდა, აენაზღაურებინა მოიჯარისათვის გაწეული ხარჯები მხოლოდ იჯარის ვადის ამოწურვის დროს და არა მისი ბრალეულობით ხელშეკრულების მოშლის შემთხვევაში.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 ივნისის განჩინებით – სს „კ. რ-ის“, ხოლო 20 ივნისის განჩინებით შპს „ლ-ს“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა შპს „ლ-სა“ და სს „კ. რ-ის“ საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ ისინი დაუშვებლად უნდა იქნენ მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივრები არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრების განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივრები, რის გამოც კასატორებს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრების განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „კ. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით ფ. ბ-ის მიერ 2012 წლის 31 მაისს გადახდილი 4877,40 ლარის 70% – 3414,18 ლარი, ხოლო შპს „ლ-ს“ დაუბრუნდეს 2012 წლის 18 ივნისს ვ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის – 830 ლარის 70% – 581 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
შპს „ლ-სა“ და სს „კ. რ-ის“ საკასაციო საჩივრები დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ შპს „ლ-ს“ (საინდენტიფიკაციო კოდი №...) საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს საერთო სასამართლოების დეპარტამენტის საგირავნო-სადეპოზიტო ანგარიშიდან დაუბრუნდეს (სს ბანკი „რესპუბლიკა“ ბანკის BIC კოდი: REPLGE22, მიმღების IBAN ანგარიშის № GE79 BR00 0000 0033 0500 01) 2012 წლის 18 ივნისს №5248569 სალაროს შემოსავლის ორდერით ვ. მ-ის მიერ გადახდილი 830 ლარის 70% – 581 ლარი, ხოლო სს „კ. რ-ს“ (საიდენტიფიკაციო კოდი №...) ამავე ანგარიშიდან დაუბრუნდეს №5194785 სალაროს შემოსავლის ორდერით სახელმწიფო ბაჟის სახით ფ. ბ-ის მიერ 2012 წლის 31 მაისს გადახდილი 4877,40 ლარის 70% – 3414,18 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
