საქმე №ას-946-889-2012 16 ივლისი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – შპს „ს. რ-ის“ უფლებამონაცვლე სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე – გ. გ-ე (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

გ. გ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს „ს. რ-ის“ მიმართ 2011 წლის აგვისტოდან ყოველთვიურად სარჩოს - 585 ლარის, ასევე მიუღებელი სარჩოს სხვაობის - 8250 ლარის ერთობლივად დაკისრების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში ზეინკლის თანამდებობაზე, და სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო შრომითი დასახიჩრება, აღნიშნულიდან გამომდინარე, გ.გ-ე არაერთი წელია იღებს სარჩოს შპს „ს. რ-ისაგან“, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით ახლებურად დარეგულირდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი და, მიუხედავად აღნიშნულისა, მოპასუხე სარჩოს არ ანაზღაურებს მოქმედი ზეინკლის ხელფასის შესაბამისად, აღნიშნულის გამო მოსარჩელე კარგავს შემოსავალს, რომელიც მოქმედი კანონმდებლობით ეკუთვნის.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მოითხოვა მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის მითითება საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 ბრძანებულებასა და სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 411-ე მუხლებზე არასწორია, რადგანაც სარჩოს დაანგარიშების წესი რეგულირებულია საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის №48 ბრძანებულებით, ხოლო საქართველოს მთავრობის 2007 წლის №53 ბრძანებულების პირველი პუნქტითვეა განსაზღვრული, რომ ზიანი შესაძლებელია, ანაზღაურდეს ამ წესით სამოქალაქო კოდექსითა და შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ შემთხვევაში. საქართველოს პრეზიდენტის ზემოაღნიშნული ბრძანებულება პერიოდულად განიცდიდა ცვლილებას, საბოლოოდ, 2005 წლის 7 ნოემბერს, №923 ბრძანებულების საფუძველზე სარჩოს გადაანგარიშების მარეგულირებელი წესი მთლიანად იქნა ამოღებული. საკანონმდებლო ცვლილებები ცხადყოფს, რომ კანონმდებლის მიზანი არაა სარჩოს გადაანგარიშება, ასეთს არც სამოქალაქო და არც შრომის კოდექსი ითვალისწინებს, უფრო მეტიც, სადავო საკითხი მოწესრიგებულია სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილით და ამ ურთიერთობის მიმართ ამავე მუხლის პირველი ნაწილის გამოყენება არ არის შესაძლებელი. საყურადღებოა ის გარემოება, რომ ზიანის სრული ოდენობით ანაზღაურება შეიძლება გამოყენებულ იქნას მაშინ, როდესაც არსებობს აშკარად დაკარგული აქტივი ფაქტობრივად დამდგარი გარემოებების მიხედვით, რაც, მოცემულ შემთხვევაში, მხარეს, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის შესაბამისად, არ დაუსაბუთებია, მნიშვნელოვანია ისიც, რომ მოპასუხე საზოგადოებაში მოქმედი შიდა აქტებით დადგენილია, რომ მხარე ზეინკლის თანამდებობაზე მხოლოდ 65 წლის ასაკამდე შეიძლება მუშაობდეს, აღნიშნული კი მეტად განამყარებს მოსაზრებას, რომ მოსარჩელე ვეღარ მიიღებდა შემოსავალს, რომელსაც ისედაც იღებს, მით უმეტეს გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად. არასწორია სარჩელით მოთხოვნილი თანხის ოდენობა, რადგანაც საგადასახადო კოდექსის მე-80 და 82-ე მუხლების შესაბამისას, ვინაიდან ერთიანად მოთხოვნილი თანხა აღემატება შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირის მიმართ გავრცელებულ შეღავათებს, ის ექვემდებარება საგადასახადო აგენტის მიერ დაბეგვრას. მნიშვნელოვანია ის გარემოებაც, რომ გ.გ-ე, ინვალიდობის გამო, იღებს პენსიას, ისე, რომ არ არის საპენსიო ასაკის. იმ ვითარების გათვალისწინებით, რომ სარჩოს ანაზღაურება, სწორედ, მიუღებელი შემოსავლის ანაზღაურებაა, გათვალისწინებულ უნდა იქნას მიღებული პენსიის ოდენობა, რომელსაც მოსარჩელე სხვა შემთხვევაში ვერ მიიღებდა.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილებით გ. გ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს ,,ს. რ-ს“ გ. გ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა მიუღებელი სარჩოს სახით 11175 (თერთმეტი ათას ას სამოცდათხუთმეტი) ლარისა და 37 თეთრის, ხოლო 2012 წლის 1 იანვრიდან ყოველთვიურად სარჩოს - 585 (ხუთას ოთხმოცდახუთი) ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს. რ-მ“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 აპრილის განჩინებით სს „ს. რ-ა“ ცნობილ იქნა შპს „ს. რ-ის“ უფლებამონაცვლედ, ამავე პალატის 2012 წლის 25 მაისის განჩინებით სს ,,ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამარლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე გ. გ-ე წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე შპს „ს. რ-ში“ ზეინკლად, სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მან მიიღო საწარმოო ტრავმა და 90%-ით დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი სამუდამოდ. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილიდან გამომდინარე, პალატამ აღნიშნა, რომ, მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო, შპს „ს. რ-ა“ 2008 წლის ივლისიდან ყოველთვიურად უხდიდა და დღემდე უხდის სარჩოს გ. გ-ს 182,99 ლარის ოდენობით, ამიტომ სასამართლოს მსჯელობის საგანს სარჩოს დანიშვნა კი არ წარმოადგენს, არამედ სარჩოს გადაანგარიშებაა, შესაბამისად, შპს „ს. რ-ის“ ბრალეულობის საკითხზე სასამართლომ არ იმსჯელა. პალატამ მიუთითა საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №53 ბრძანებულებაზე, რომლითაც ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“ და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის 1.1 და 1.2 მუხლებიდან გამომდინარე, 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა სწორად განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე. სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების თანახმად, დადგენილია კომპენსაციის გადახდის აუცილებლობა ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში, რომლის ოდენობის გაანგარიშებას, მართალია, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს, თუმცა, თავად ზიანის ანაზღაურების არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. აღნიშნულის შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 2008 წლის ივლისიდან ზეინკლის ხელფასი შეადგენდა 420 ლარს და პროფესიული შრომის უნარი დაკარგული იყო 90%-ით, ამიტომ, სასამართლომ ჩათვალა, რომ მოსარჩელეს უნდა მიეღო სარჩო 378 ლარი, ნაცვლად 182 ლარისა და 99 თეთრისა (420 ლარის 90%), ხოლო, ვინაიდან 2011 წლის მარტიდან ზეინკლის ხელფასი შეადგენდა 650 ლარს, ამიტომ მოსარჩელეს უნდა მიეღო სარჩო 585 ლარი, ნაცვლად 182 ლარისა და 99 თეთრისა.

პალატა არ დაეთანხმა აპელანტის მოსაზრებას სასამართლოს მიერ ყოველთვიური სარჩოს თანხის დაუბეგრავი სახით დაკისრების უსაფუძვლობის თაობაზე და განმარტა, რომ მოცემულ დავაში სასამართლოს მიერ დასადგენ გარემოებათა წრეს განეკუთვნებოდა მოქმედი ზეინკლის ხელფასის ოდენობის დადგენა, მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშების საკითხის გადაწყვეტის მიზნით, მოსარჩელის შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხის გათვალისწინებით. შესაბამისად, უსაფუძვლოდ იქნა მიჩნეული აპელანტის მოსაზრება სარჩოს სახით გასაცემი თანხის დაბეგვრის საკითხის სასამართლოს მიერ გადაწყვეტის თაობაზე.

სააპელაციო პალატის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-მ“, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებულ განჩინებაში მითითებული არ არის ნორმა, რომელიც უპირობოდ ითვალისწინებს სარჩოს გადაანგარშებას, შესაბამისად, არსებობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის „ე“ და „ე¹“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გადაწყვეტილების გაუქმების საფუძველი, გასაჩივრებული განჩინების უსწორობა განაპირობა იმან, რომ სასამართლომ არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, მართალია, გამოიყენა ამავე ნორმის მე-2 ნაწილი, თუმცა არასწორად განმარტა იგი, ასევე, სასამართლომ არ გამოიყენა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების მე-2 პუნქტის პირველი ქვეპუნქტი, ამასთან, არასწორად განმარტა ამავე დადგენილების პირველი პუნქტის პირველი და მე-2 ქვეპუნქტები.

ზემოაღნიშნულს ადასტურებს ის გარემოება, რომ სარჩოს გადაანგარიშების რეგულაციის ტრანსფორმაცია 1999 წლის 9 თებერვლიდან, ვიდრე 2007 წლის 24 მარტამდე და შემდგომაც, ცხადყოფს კანონმდებლის მიზანს, გაეუქმებინა სარჩოს გადაანგარიშება 2007 წლამდე არსებული წესით. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების არასწორ განმარტებაზე მიუთითებს ის გარემოება, რომ საქმეში არსებული მტკიცებულებებით სს „ს. რ-ის“ ბრალეულობა არ არის დადასტურებული, წარმოებაში მომხდარი უბედური შემთხვევის აქტის თანახმად, დადგენილია ზეინკლის მიერ პირადი უსაფრთხოების წესის დარღვევა, ხოლო გ.გ-ისათვის სარჩოს გადახდა, რასაც დამსაქმებლის კეთილი ნება უდევს საფუძვლად, არ შეიძლება სარჩოს გადაანგარიშების საფუძვლად იქნას მიჩნეული, აღნიშნულზე სასამართლოს არ უმსჯელია, საქმეში წარმოდგენილი ამონაწერი ოქმიდან ადასტურებს საწარმოო ტრავმის ფაქტს და არა ბრალეულობას. სამოქალაქო კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილით დადგენილი აკრძალვის გათვალისწინებით, სასამართლო არ იყო უფლებამოსილი, გადაწყვეტილების გამოტანისას მიეთითებინა ამავე კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, ამასთან, მითითებული ნორმით განსახილველი საკითხის რეგულირებას გამორიცხავს ისიც, რომ ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურება განსხვავდება მატერიალური ზიანის ანაზღაურებისაგან, ასევე, სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისაგან განსხვავებით, შრომითი ურთიერთობისას მხარეს არ აქვს ლეგიტიმური მოლოდინი გარიგებით გათვალისწინებული პირობების შესრულებისა, რადგანაც მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლები დამსაქმებელს აძლევს შესაძლებლობას, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე გაათავისუფლოს დაკავებული თანამდებობიდან დასაქმებული, აღნიშნული გარემოებები გამორიცხავს იმისი მტკიცების შესაძლებლობას, რომ დასაქმებული აუცილებლად განაგრძობდა მუშაობას დაკავებულ თანამდებობაზე და მიიღებდა ხელფასს სადავო ოდენობით. არასწორია ასევე სარჩოს ოდენობის განსაზღვრაც მოქმედი თანამშრომლის ხელფასის შესაბამისად, რადგანაც, როგორც აღინიშნა, არ არსებობს სარჩოს გადაანგარიშების რაიმე სამართლებრივი საფუძველი, ამასთანავე, საყურადღებოა სახელმწიფო პოლიტიკა ამ საკითხთან მიმართებით. მოქმედი შრომის კოდექსის გათვალისწინებით, ლიბერალური ეკონომიკის პირობებში, გაუქმდა სარჩოს გადაანგარიშების შესაძლებლობა, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ კერძო სამართლის სუბიექტებს მინიმალურ დონემდე ეკისრებათ სოციალური ვალდებულებები, აღნიშნული წარმოადგენს სახელმწიფოს პრეროგატივას. სს „ს. რ-ა“, როგორც კერძო სამართლის ბიზნეს-სუბიექტი, ცდილობს, წარმოების განვითარებასა და კვალიფიციური კადრების მომზადებას, იმ ვითარების გათვალისწინებით, როდესაც კერძო სამართლის სუბიექტს ჰყავს ასეული პირი, რომლებმაც სხვადასხვა დროს მიიღეს საწარმოო ტრავმა და მათ უნაზღაურდებათ სარჩო, ამ სუბიექტისათვის, მოქმედი თანამშრომლის გაზრდილი ხელფასის შესაბამისად, სარჩოს გადახდის ვალდებულების დაკისრება, მნიშვნელოვნად უშლის ხელს საზოგადოებას ბიზნეს აქტივობის ამაღლებაში, ამასთანავე, სარჩო, თავის არსით, წარმოადგენს დაზარალებულისათვის მინიმალური საარსებო პირობების შექნას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 3 ივლისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, რადგანაც აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა (იხ. სუსგ №ას-169-497-09, 24 ივლისი, 2009 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 26 ივნისს №548 საგადახდო დავალებით გადახდილი 799,97 ლარის 70% – 559,979 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორ სს „ს. რ-ს“ (საიდენტიფიკაციო №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 26 ივნისს №548 საგადახდო დავალებით გადახდილი 799,97 ლარის 70% – 559,979 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.