საქმე №ას-991-930-2012 23 ივლისი, 2012 წელი
ქ.თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
მოსამართლეები:
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე
კერძო საჩივრის ავტორი – საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ზ. კ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 ივნისის განჩინება
კერძო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის განსჯადობით თბილისის სააპელაციო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატისათვის გადაცემა
დავის საგანი – გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ზ. კ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს, ასევე სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიმართ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროსათვის მოსარჩელის სასარგებლოდ 304 ლარის, ხოლო სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოსათვის 608 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით.
მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 26 აპრილის გადაწყვეტილებით ზ. კ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 304 ლარის გადახდა, ასევე დაკმაყოფილდა სარჩელი სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს მიმართ და მოპასუხეს ზ.კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 608 ლარის ანაზღაურება. გადაწყვეტილებით განაწილდა სასამართლო ხარჯებიც.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება 304 ლარისა და სახელმწიფო ბაჟის - 12 ლარის მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკისრების ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს შრომის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 ივნისის განჩინებით საქართველოს შრომის ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი დარჩა განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
სააპელაციო პალატამ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლით და განმარტა, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარში დავის საგნის ღირებულება შეადგენდა 316 ლარს, რაც არ აკმაყოფილებდა ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობისათვის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლით გათვალისწინებულ წინაპირობას (1000 (ათასი) ლარზე ნაკლებია), შესაბამისად, არ არსებობდა სააპელაციო საჩივრის განსახილველად დაშვების წინაპირობა.
სააპელაციო პალატის განჩინებაზე კერძო საჩივარი შეიტანა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრომ, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმის განსჯად, თბილისის სააპელაციო სასმართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა პალატისათვის დაბრუნება შემდეგი დასაბუთებით:
სააპელაციო სასამართლომ სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხის გარკვევისას არასწორად იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლით, შესაბამისად, არასწორად დატოვა იგი განუხილველად, რადგანაც საქალაქო სასამართლოს მიერ ზეპირი ფორმით დადებულად მიჩნეული ნარდობის ხელშეკრულება წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებას ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად, რომელიც ამავე კოდექსის 69-ე მუხლის შესაბამისად, წერილობითი ფორმით უნდა გაფორმებულიყო „სოფლის ექიმის“ სახელმწიფო პროგრამის განხორციელების ფარგლებში და წამოადგენდა სახელმწიფოს ადმინისტრაციული ფუნქციის განხორციელების ფარგლებში გასაფორმებელ ხელშეკრულებას. აღნიშნულის გათვალისწინებით, ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 34-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, არ არსებობდა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლისა და 391-ე მუხლის მე-2 ნაწილის გამოყენების წინაპირობები.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლო კერძო საჩივრის საფუძვლების ანალიზის, საქმის მასალების შესწავლისა და გასაჩივრებული განჩინების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს კერძო საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგი გარემოებების გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 420-ე მუხლის თანახმად, კერძო საჩივრების განხილვა ზემდგომ სასამართლოებში წარმოებს შესაბამისად ამ სასამართლოებისათვის გათვალისწინებული წესების დაცვით. ამავე კოდექსის 410-ე მუხლის თანახმად კი, საკასაციო სასამართლო არ დააკმაყოფილებს საკასაციო საჩივარს, თუ: ა) კანონის მითითებულ დარღვევას არა აქვს ადგილი; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილებას საფუძვლად არ უდევს კანონის დარღვევა; გ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება არსებითად სწორია, მიუხედავად იმისა, რომ გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილი არ შეიცავს შესაბამის დასაბუთებას.
საქმის მასალებით დადასტურებულია, რომ მოსარჩელე ზ. კ-ე მოპასუხეებისათვის თანხის დაკისრების საფუძვლად მიუთითებდა შემდეგ გარემოებებს:
ნარდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ზ.კ-ე მუშაობდა ზესტაფონის რაიონის სოფელ კ-ის სამედიცინო ამბულატორიაში სოფლის ექთნად, მოპასუხე საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მისთვის არ გადაუხდია 1 თვის განმავლობაში (2011 წლის 4 მარტიდან 2011 წლის 4 აპრილამდე) შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება, ხოლო მოპასუხე სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს არ გადაუხდია მისთვის 2 თვის განმავლობაში შესრულებული სამუშაოს ანაზღაურება. გაწეული სამუშაოს ანაზღაურების საკითხი შრომით ურთიერთობას ემყარებოდა.
საკასაციო პალატა ვერ დაეთანხმება კერძო საჩივრის არგუმენტს სადავო ურთიერთობის ადმინისტრაციული კანონმდებლობით რეგულირებისა და სადავო გარიგების ადმინისტრაციულ ხელშეკრულებად კვალიფიცირების შესახებ.
ადმინისტრაციული საპროცესო კოდექსის 251 მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით. ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით. ადმინისტრაციული ორგანო უფლებამოსილია კანონიერი ინტერესების დასაკმაყოფილებლად ისარგებლოს კერძო სამართლის საშუალებით, თუ აღნიშნული უფრო მისაღებია მისთვის. ამდენად, ის გარემოება, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო, ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის თანახმად, ადმინისტრაციულ ორგანოს წარმოადგენს, თავისთავად არ ქმნის განსახილველი დავის ადმინისტრაციულ საქმეთა კატეგორიისადმი მიკუთვნების საფუძველს. საჯარო-სამართლებრივი და კერძო-სამართლებრივი ხელშეკრულების გამიჯვნისათვის არსებითი მნიშვნელობა ენიჭება არა ხელშეკრულების მონაწილეთა სტატუსს, არამედ ხელშეკრულების მიზანს. ამდენად, ხელშეკრულების სამართლებრივ ბუნებას განსაზღვრავს ხელშეკრულების მიზანი. ხელშეკრულების მიზანი განისაზღვრება მისი შინაარსიდან გამომდინარე. გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს ხელშეკრულების მხარეების მიერ ნაკისრი ვალდებულებების, ხელშეკრულების დადების შედეგად წარმოშობილი უფლება-მოვალეობების შინაარსს. დავის საგანს წარმოადგენს ადმინისტრაციულ ორგანოსა და ზოია კვინიკაძეს შორის დადებული ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებითი ურთიერთობა. ხელშეკრულების საფუძველზე ფიზიკურმა პირმა იკისრა ვალდებულება, შესაბამისი საფასურის სანაცვლოდ განეხორციელებინა მომსახურება. მიუხედავად იმისა, რომ ხელშეკრულების ერთ-ერთ მხარეს წარმოადგენს საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, ხოლო თვით ხელშეკრულება სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში იყო დადებული, ხელშეკრულება არ აღჭურავდა პირს საჯარო-სამართლებრივი უფლება-მოვალეობით, მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულება არ შეიცავს ადმინისტრაციული აქტის გამოცემის ან სხვა მმართველობითი ღონისძიების განხორციელების ვალდებულებას, სარჩელის საგანს წარმოადგენს არა ხელშეკრულების დადების პროცედურა, სახელმწიფო პროგრამის ფარგლებში, არამედ, ზეპირი ფორმით დადებული მომსახურების ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხის დაკისრებაა, თავად ხელშეკრულების საგანი კი, სოფლის მოსახლეობისათვის ამბულატორიული მომსახურების გაწევაა. საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ მხარეთა შორის არსებული სადავო სამართალურთიერთობა გამომდინარეობს ხელშეკრულებიდან, რომელიც ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ დადებულ სამოქალაქო ხელშეკრულებას განეკუთვნება. ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 65-ე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ ადმინისტრაციული ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება ამ კოდექსის ნორმები და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით გათვალისწინებული დამატებითი მოთხოვნები ხელშეკრულებათა შესახებ. ამავე კოდექსის 651 მუხლის თანახმად, კერძოსამართლებრივ ურთიერთობებში ადმინისტრაციული ორგანო მოქმედებს, როგორც სამოქალაქო სუბიექტი, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ სამოქალაქოსამართლებრივი ხელშეკრულების დადებისას გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმები, ხოლო ადმინისტრაციულ საპროცესო კოდექსის 251 მუხლის მეორე ნაწილის მიხედვით, ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ კერძოსამართლებრივი ხელშეკრულების დადებასთან, შესრულებასთან და შეწყვეტასთან დაკავშირებული დავები განიხილება სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.
საკასაციო პალატის აღნიშნული მოსაზრება გამომდინარებს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკიდან (იხ. სუსგ Nბს-1460-1394(გ-09), 20 იანვარი, 2010 წელი).
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა თვლის, რომ უსაფუძვლოა საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მოსაზრება სააპელაციო პალატის მიერ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლის არასწორად გამოყენებასთან დაკავშირებით.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო საჩივარი ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში დასაშვებია იმ შემთხვევაში, თუ დავის საგნის ღირებულება აღემატება 1 000 ლარს. ეს ღირებულება განისაზღვრება იმის მიხედვით, თუ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების რა ზომით შეცვლაზე შეაქვს საჩივარი მხარეს. მითითებული ნორმის საფუძველზე, ქონებრივ დავებთან მიმართებით, კანონმდებელმა დაადგინა, თუ რა კატეგორიის საქმის მიმართ დაიშვება სააპელაციო საჩივრის შეტანა. აღნიშნულ კრიტერიუმს წარმოადგენს დავის საგნის ღირებულება და დადგენილია, რომ სააპელაციო საჩივარი იმ გადაწყვეტილების ან გადაწყვეტილების იმ ნაწილის მიმართ, რომელსაც მხარე სადავოდ ხდის და მოთხოვნის ოდენობა არ აღემატება 1000 ლარს, სააპელაციო საჩივრის შეტანა არ დაიშვება. კანონის აღნიშნული დანაწესი სწრაფი მართლმსაჯულების პრინციპიდან გამომდინარეობს და შედარებით ნაკლები ღირებულების ქონებრივი დავის სწრაფად გადაწყვეტასა და დასრულებას ემსახურება.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 41-ე მუხლით განსაზღვრულია დავის საგნის ღირებულების გამოანგარიშების წესი. დასახელებული ნორმის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტი კი ადგენს, რომ ფულის გადახდევინების შესახებ სარჩელის საგნის ღირებულება განისაზღვრება გადასახდელი თანხით. მითითებული ნორმის დანაწესი ზოგადია და მისი მოქმედება ვრცელდება როგორც პირველი ინსტანციის, ისე სააპელაციო და საკასაციო წესით საქმის განხილვასთან მიმართებით (სსსკ 372-ე, 399-ე მუხლები).
განსახილველი საქმის მასალებით დასტურდება რომ კერძო საჩივრის ავტორისათვის დაკისრებული თანხა არ აღემატება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლით განსაზღვრულ ოდენობას, რაც კერძო საჩივრის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს.
მითითებული გარემოებების გათვალისწინებით, საკასაციო პალატა თვლის, რომ საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-11 მუხლის პირველი ნაწილით გათვალისწინებულ სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით განსახილველ დავათა კატეგორიას განეკუთვნება, შესაბამისად, სამოქალაქო სამართალწარმოებისას, სწორედ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის ნორმები უნდა იქნას გამოყენებული, იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მოცემული სამოქალაქო საქმე ქონებრივ დავათა კატეგორიას განეკუთვნება, სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 365-ე მუხლის სწორად გამოყენების გზით მართებულად უთხრა უარი საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს სააპელაციო საჩივრის განსახილველად დაშვებაზე.
„სახელმწიფო ბაჟის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „უ“ ქვეპუნქტის თანახმად, კერძო საჩივრის ავტორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 419-ე, 420-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს კერძო საჩივარი არ დაკმაყოფილდეს უსაფუძვლობის გამო.
2. თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 ივნისის განჩინება დარჩეს უცვლელად.
3. საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტრო სახელმწიფიო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლებულია.
4. საკასაციო პალატის განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
