№ას-995-934-2012 23 ივლისი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი – საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო

მოწინააღმდეგე მხარე – სს „ი-ა“

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – გაწეული მომსახურების ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2011 წლის 18 ოქტომბერს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა სს „ი. XXI-ემ“ მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის მის სასარგებლოდ 2007, 2009 და 2010 წლების განმავლობაში გაწეული მომსახურების ღირებულებების ასანაზღაურებლად შესაბამისად – 3028.60 ლარის, 1119.34 ლარისა და 644.80 ლარის დაკისრება (ტომი 1, ს.ფ. 1-11, 240-255).

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილებით სს „ი. XXI-ის“ სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, მოპასუხე საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 2009 წელს გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება 1119.34 ლარის, ასევე, 2010 წელს გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება 644.80 ლარის ოდენობით, დანარჩენ ნაწილში სარჩელი არ დაკმაყოფილდა (ტომი 1, ს.ფ. 279-294).

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სარჩელის დაკმაყოფილებულ ნაწილში სააპელაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებულ ნაწილში აღნიშნული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა (ტომი 1, ს.ფ. 299-309).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 22 მაისის განჩინებით საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 31 იანვრის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2009 წლის 5 იანვარს სს ,,ი. XXI-სა“ და საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს შორის გაფორმდა N18 საინფორმაციო მომსახურების გაწევის შესახებ ხელშეკრულება. ხელშეკრულების საერთო სავარაუდო ღირებულებად მისი მოქმედების მთელი ვადის განმავლობაში განისაზღვრა 1000 ლარი დღგ-ს ჩათვლით, ხელშეკრულების მოქმედების პერიოდი კი 2009 წლის 1 თებერვლის ჩათვლით;

სს ,,ი. XXI-ეს“ საქართველოს ეკონომიკური განვითარების სამინისტროს მიერ ეცნობა, რომ 2009 წლის 5 იანვრის ხელშეკრულების მოქმედების ვადა გრძელდებოდა ავტომატურად 1 თვით, 2009 წლის 1 მარტამდე, რის შემდეგაც მათ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების მოქმედების ვადა აღარ გაგრძელდებოდა;

მოპასუხეს მოსარჩელისათვის არ აუნაზღურებია 2009 წლის იანვარში გაწეული მომსახურების ღირებულება 517.80 ლარის და 20.20 ლარის ოდენობით;

მოპასუხეს მოსარჩელისათვის ანაზღაურებული ჰქონდა 2009 წლის თებერვლის თვეში გაწეული მომსახურების ღირებულება 270.40 ლარის ოდენობით;

მოსარჩელე მოპასუხეს მომსახურებას უწევდა 2009 წლის მარტიდან 2010 წლის დეკემბრის თვის ჩათვლით;

2009 წლის განმავლობაში მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაწეული მომსახურების ღირებულება, რომელიც მისთვის ანაზღაურებული არ ყოფილა შეადგენდა 1139.34 ლარს;

2010 წლის განმავლობაში მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაწეული მომსახურების ღირებულება, რომელიც მისთვის ანაზღაურებული არ ყოფილა შეადგენდა 644.80 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის არგუმენტი იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ არასწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ ფაქტობრივ გარემოებებს და სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილების საფუძვლად არასწორად მიუთითა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 361-ე, 629-ე და 976-ე მუხლებზე. სამოქალაქო კოდექსის 316-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების ძალით კრედიტორი უფლებამოსილია მოსთხოვოს მოვალეს რაიმე მოქმედების შესრულება. შესრულება შეიძლება გამოიხატოს მოქმედებისაგან თავის შეკავებაშიც; 317-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ვალდებულების წარმოშობისათვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან; 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, ვალდებულება უნდა შესრულდეს ჯეროვნად, კეთილსინდისიერად, დათქმულ დროსა და ადგილას; 629-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

მოცემულ შემთხვევაში დადგინდა (აპელანტი სადავოდ არ ხდიდა), რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს 2009 წლის იანვრიდან მარტამდე გაუწია მათ შორის გაფორმებული ხელშეკრულების საფუძველზე შესაბამისი მომსახურება, რომლის ღირებულებაც სრულად არ აუნაზღაურებია. ასევე, დადგინდა, რომ მოსარჩელემ მოპასუხეს 2009 წლის მარტიდან 2010 წლის დეკემბრის თვის ჩათვლით კიდევ გაუწია შესაბამისი მომსახურება, რომლის ღირებულებაც მას ასევე არ აუნაზღაურებია.

სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, ზემოაღნიშნული მუხლების საფუძველზე პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაწეული მომსახურების ღირებულებები ექვემდებარებოდა ანაზღაურებას.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ საფუძვლად სწორად მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 976-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, პირს, რომელმაც სხვას ვალდებულების შესასრულებლად რაიმე გადასცა, შეუძლია მოსთხოვოს ვითომ კრედიტორს (მიმღებს) მისი უკან დაბრუნება, თუ: ვალდებულება გარიგების ბათილობის ან სხვა საფუძვლის გამო არ არსებობს, არ წარმოიშობა ან შეწყდა შემდგომში და სწორად მიიჩნია, რომ მხარეებს შორის სახელშეკრულებო ურთიერთობის არარსებობის შემთხვევაშიც კი, მოპასუხეს ეკისრებოდა მოსარჩელისაგან მიღებული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურება მითითებული მუხლიდან გამომდინარე.

აპელანტი საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 10 სექტემბრის N77 დადგენილებით დამტკიცებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს დებულების 1-ლი მუხლის მე-6 პუნქტზე და „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ საქართველოს კანონზე მითითებით განმარტავდა, რომ არ არსებობდა 2009 წლის მარტიდან 2010 წლის დეკემბრის თვის ჩათვლით მოსარჩელის მიერ მოპასუხისათვის გაწეული მომსახურების ღირებულების ანაზღაურების საფუძველი, გამომდინარე იქიდან, რომ სატელეფონო მომსახურების გაწევაზე მოსარჩელემ მოპასუხესთან გააფორმა მხოლოდ ორი ხელშეკრულება 2008, 2009 (იანვარი, თებერვალი) წლებში.

ზემოაღნიშნულთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ უპირველესად ყურადღება გაამახვილა იმაზე, რომ თავად აპელანტი სააპელაციო საჩივრით სადავოდ არ ხდიდა გადაწყვეტილების ფაქტობრივ დასკვნებს. შესაბამისად, იგი ეთანხმებოდა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებას იმის შესახებ, რომ მოსარჩელე მოპასუხეს მომსახურებას უწევდა 2009 წლის მარტიდან 2010 წლის დეკემბრის თვის ჩათვლით. ამასთან, მართალია, უდავო იყო ის გარემოება, რომ მხარეებს შორის 2009 წლის მარტის შემდეგ ხელშეკრულება არ ყოფილა გაფორმებული წერილობითი ფორმით, მაგრამ მოცემულ შემთხვევაში არსებითი მნიშვნელობის მქონე გარემოებას წარმოადგენდა არა მოდავე მხარეებს შორის ფაქტობრივად არსებული ურთიერთობა და გარემოებები იმის თაობაზე, თუ რა შესრულება განხორციელდა მოსარჩელის მიერ, არამედ ის გარემოება, რომ შესრულება მიღებული ჰქონდა მოპასუხეს, რისი შესაბამისი მომსახურების ღირებულებაც მას არ ჰქონდა გადახდილი (ტომი 2, ს.ფ. 35-48).

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრომ, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა, შემდეგი საფუძვლებით:

ქვემდგომი ინსტანციის სასამართლოებმა საქმეში არსებულ ფაქტობრივ გარემოებებს მისცეს არასწორი სამართლებრივი შეფასება, მათ სარჩელის ნაწილობრივ დაკმაყოფილებას არასაწორად დაუდეს საფუძვლად სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე, 361-ე და 976-ე მუხლები.

საქართველოს მთავრობის 2004 წლის 10 სექტემბრის №77 დადგენილებით დამტკიცებული საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს დებულების 1-ლი მუხლის მე-6 პუნქტის თანახმად, სამინისტრო ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან კანონმდებლობით დადგენილი წესით და ანგარიშვალდებულია საბიუჯეტო სახსრების მიზნობრივი გამოყენებისათვის. სამინისტრო არ წარმოადგენს დამოუკიდებელი შემოსავლების მქონე სუბიექტს, ფინანსდება სახელმწიფო ბიუჯეტიდან და სამინისტროსათვის გამოყოფილ თანხებს გააჩნია მკაცრად განსაზღვრული წინასწარი დანიშნულება. საქართველოს კანონი „სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ“ ადგენს სახელმწიფო შესყიდვების განხორციელების ზოგად სამართლებრივ, ორგანიზაციულ და ეკონომიკურ პრინციპებს. მითითებული კანონის მე-2 მუხლის თანახმად, ამ კანონით დადგენილი წესები ვრცელდება ყველა სახის სახელმწიფო შესყიდვაზე. შესაბამისად სამინისტრო უფლებამოსილია მხოლოდ მითითებული კანონით გაწერილი პროცედურის დაცვით გააფორმოს იურიდიულ და ფიზიკურ პირებთან შესყიდვის ხელშეკრულება, რაც ხდება სამინისტროს მხრიდან ვალდებულების წარმოშობის საფუძველი. სწორედ მითითებული კანონის სრული დაცვით მოსარჩელესთან სატელეფონო მომსახურეობის გაწევაზე გაფორმებულია მხოლოდ ორი ხელშეკრულება 2008, 2009 (იანვარი, თებერვალი) წლებში. 2009 წლის 4 მარტს სს „ი.XXI-ს“ სამინისტროდან ეცნობა, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა ავტომატურად გაგრძელდა მხოლოდ ერთი თვით, 2009 წლის 1 მარტამდე. ამავე შეტყობინებით მხარეს ასევე ეცნობა, რომ ხელშეკრულების მოქმედების ვადა აღარ გაგრძელდებოდა. საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებებით დასტურდება, რომ ხელშეკრულებების მოქმედების პერიოდში სახეზეა სამინისტროს მხრიდან ნაკისრი ვალდებულებების ჯეროვნად და კეთილსინდისიერად შესრულება. რაც შეეხება 2009 წლის 1 მარტის შემდეგ წლებს, აღნიშნულ პერიოდში სამინისტროსა და მოსარჩელე მხარეს შორის არ არსებობდა ხელშეკრულება, შესაბამისად, არ არსებობს ვალდებულება მოპასუხის მიმართ თანხის მოთხოვნისა და დაკისრების თაობაზე.

სამოქალაქო კოდექსის 977-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, პირს, რომელიც მეორე პირს გადასცემს რაიმეს არა ვალდებულების შესასრულებლად, არამედ იმ მიზნით, რომ ამ უკანასკნელმა შეასრულოს ან არ შეასრულოს რაიმე მოქმედება, შეუძლია გადაცემულის გამოთხოვა, თუ მეორე პირის მოქმედება არ შეესაბამება მოსალოდნელ მიზანს. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, უკან დაბრუნების მოთხოვნა გამორიცხულია, თუ მიზნის მიღწევა თავიდანვე შეუძლებელი იყო და გადამცემმა ეს იცოდა. მოპასუხის მიერ 2009 წლის 4 მარტს გაგზავნილი შეტყობინების შემდეგ, ი-ა ვალდებულების გარეშე უწევდა მომსახურებას სამინისტროს, მისთვის ცნობილი იყო, რომ იგი ანაზღაურებას ვერ მიიღებდა, რადგან სამინისტროს გამოხატული ჰქონდა ნება სახელშეკრულებო ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, კასატორს მიაჩნია, რომ წარმოდგენილი სარჩელი სრულიად უსაფუძვლოა, კრედიტორისათვის თავიდანვე, მომსახურეობის გაწევის მომენტშივე ცნობილი იყო მისი მიზნის მიუღწევლობის შესახებ და ის მაინც ახორციელებდა მომსახურებას (ტომი 2, ს.ფ. 56-65).

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან (იხ. საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2011 წლის 27 ივნისის განჩინება, #ას-1237-1087-2010-ელექტროკავშირი-2).

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.