საქმე №ას-1014-950-2012 30 აგვისტო, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა სილაგაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი - სს „ს. რ-ა“ (მოსარჩელე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს ფირმა „პ-ი“ (მოპასუხე)

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ვაგონის დაყოვნებისა და ტვირთის შენახვისათვის თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

შპს „ს. რ-მ“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში შპს ფირმა „პ-ის“ მიმართ საერთო სარგებლობის ლიანდაგებში დაყოვნებული ვაგონებისა და ტვირთის შენახვისათვის დარიცხული დავალიანების – 25979 ლარის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

შპს „ს. რ-მ“ 2004 წლის იანვრიდან 2004 წლის ივნისის ჩათვლით განახორციელა მოპასუხე შპს „პ-ის“ კუთვნილი ტვირთების სარკინიგზო გადაზიდვა. მოსარჩელემ კეთილსინდისიერად, ჯეროვნად და დროულად შეასრულა გადაზიდვის ვალდებულება, მაგრამ საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს ფინანსური პოლოციის დავალების შედეგად შპს „ს. რ-ის“ გენერალური ინსპექციის მიერ ბათუმის სატვირთოში ჩატარებული შემოწმებით, საერთო სარგებლობის ლიანდაგებში დაყოვნებული ვაგონების გამოყენებისა და ტვირთის შენახვისათვის მოპასუხე შპს „პ-ს“ შპს „ს. რ-ის“ სასარგებლოდ დაერიცხა დავალიანება 25979 ლარის ოდენობით, რომელიც ანაზღაურებული არ არის. აღნიშნული გარემოებისა და სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე და 991-ე მუხლების გათვალისწინებით მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხის მიერ უკანონოდ დაზოგილი თანხის - 25979 ლარის ანაზღაურება.

მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო და მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძვლად მიუთითა შემდეგ გარემოებებზე:

საქმეში წარმოდგენილი მტკიცებულებებით მოსარჩელის მითითება, რომ შპს „პ-მა“ დროულად ვერ უზრუნველყო ვაგონების გამოთავისუფლება, არ დასტურდება. ასევე არ დასტურდება მოსარჩელის ვაგონებით სარგებლობის საფასურისა და მოცდენის ხარჯის გადახდის მართლზომიერება და გაანგარიშების სიზუსტე. სასარჩელო მოთხოვნა ასევე ხანდაზმულია, თანახმად „საერთაშორისო სარკინიგზო გადაზიდვების შესახებ“ 1951 წლის 1 ნოემბრის საერთაშორისო შეთანხმების 31-ე და სამოქალაქო კოდექსის 699-ე მუხლებისა.

ბათუმის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 15 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ს. რ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 16 მაისის განჩინებით შპს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება უცვლელად იქნა დატოვებული შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ შპს ,,ს. რ-ა“ 2004 წლის იანვრიდან 2004 წლის ივნისის ჩათვლით ახორციელებდა მოპასუხის კუთვნილი ტვირთების რკინიგზის ვაგონებით გადაზიდვას. შპს „ს. რ-მ“ სარჩელი ფირმა ,,პ-ის“ მიმართ 25979 ლარის დაკისრების მოთხოვნით აღძრა 2010 წლის 29 აპრილს. ვაგონების დაყოვნებისათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნის უფლება მოსარჩელეს წარმოეშვა 2004 წლის იანვრიდან 2004 წლის ივნისის ჩათვლით. შპს „ს. რ-ის“ კუთვნილი ვაგონები ფირმა ,,პ-ის“ ბრალით არ დაყოვნებულა, ამასთან, მოსარჩელის მიერ არ არის მითითებული იმ ვაგონების ჩამონათვალი, რომელთა მოცდენის გამოც ის მოითხოვს მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას. პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების სამართლებრივი დასაბუთება და განმარტა, რომ რკინიგზის ტვირთის გადაზიდვის წესების 434-ე მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის შესაბამისად, საერთო ფორმის აქტს ადგენს რკინიგზა, საერთო ფორმის აქტით დასტურდება შემდეგი იურიდიული მნიშვნელობის მქონე ფაქტები: დანიშნულების ან გზადმდებარე სადგურში ვაგონების დაყოვნება ტვირთმიმღების მიზეზით. აღნიშნულიდან გამომდინარე, ვაგონების ტვირთმიმღების ბრალით დაყოვნების დამადასტურებელ მტკიცებულებას წარმოადგენდა საერთო ფორმის აქტი, რომელიც უნდა შეედგინა თავად რკინიგზას. აპელანტს (მოსარჩელე) მის მიერ მითითებული გარემოების დასადასტურებლად კანონით გათვალისწინებული მტკიცებულება – საერთო ფორმის აქტი არ წარუდგენია. შპს „ს. რ-ის“ გენერალური ინსპექციის 2007 წლის 12 იანვრის შემოწმების აქტთან მიმართებით, პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ იგი არ წარმოადგენდა ვაგონების ტვირთმიმღების მიზეზით მოცდენის დამადასტურებელ კანონით გათვალისწინებულ მტკიცებულებას.

სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის პირველი, მე-3 ნაწილებით, 103-ე მუხლის პირველი ნაწილით და აღნიშნა შემდეგი: უდავოა ის გარემოება, რომ აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ ფაქტობრივ გარემოებად არ არის მითითებული იმ ვაგონების ჩამონათვალი, რომელთა მოცდენის გამოც ის მოითხოვდა მოპასუხისათვის თანხის დაკისრებას. გაზიარებულ იქნა ასევე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა, რომ მოცემულ შემთხვევაში აპელანტმა (მოსარჩელემ) ვერ დაადასტურა ფირმა „პ-ის“ მიერ 2004 წელს მოსარჩელის კუთვნილი ვაგონების დაყოვნების ფაქტი, რის გამოც არ არსებობდა მოპასუხისათვის ვაგონების დაყოვნების გამო ვაგონით სარგებლობისა და ტვირთის შენახვის საფასურის დაკისრების საფუძველი. სასამართლო დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების დასკვნას სასარჩელო მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებითაც, თანახმად სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის პირველი ნაწილის, 129-ე მუხლის პირველი ნაწილისა და 130-ე მუხლისა. სასამართლოს განმარტებით, მხარეთა შორის სადაო ურთიერთობა წარმოიშვა გადაზიდვის ხელშეკრულებიდან, რის გამოც ვაგონის დაყოვნებისას ვაგონით სარგებლობისა და ტვირთის შენახვისათვის დადგენილი საფასურის ანაზღაურებაზე ვრცელდება ხანდაზმულობის სამწლიანი ვადა. საქმის მასალების თანახმად კი, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა 2010 წლის 29 აპრილს, ხოლო მოთხოვნის ხანდაზმულობა დაიწყო 2004 წლიდან, იმ დროიდან, როდესაც მოსარჩელეს ვაგონების დაყოვნებისათვის თანხის დაკისრების მოთხოვნის უფლება წარმოეშვა.

სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-3 და მე-4 მუხლებზე და განმარტა, რომ მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობა ეფუძნება დისპოზიციურობისა და შეჯიბრებითობის პრინციპებს, რაც გულისხმობს მხარეთა თავისუფლებას განკარგოს თავისი მატერიალური და საპროცესო უფლებები.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ს. რ-მ“, მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

სააპელაციო სასამართლომ არ გამოყენა კანონები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა კანონის გამოყენებული ნორმები, რასაც შედეგად მოჰყვა არასწორი გადაწყვეტილების მიღება. სს „ს. რ-მ“ კეთილსინდისიერად, ჯეროვნად და დროულად შეასრულა გადაზიდვის ვალდებულება, მაგრამ მოპასუხე შპს ფირმა „პ-მა“ დაარღვია სამოქალაქო კოდექსის 361-ე და 668-ე მუხლებით განსაზღვრული ვალდებულება. სააპელაციო პალატას გარდა სამოქალაქო კოდექსის 668-ე–708-ე მუხლებისა, უნდა გამოეყენებინა საქართველოს სარკინიგზო კოდექსი, რომელიც სპეციალური კანონია და რომელშიც დეტალურად არის რეგლამენტირებული სარკინიგზო ტრანსპორტით ტვირთის გადაზიდვის წესები, მხარეთა უფლება-მოვალეობები და პასუხისმგებლობის საფუძველი. დასახელებული კოდექსის 44-ე, 45-ე, 46-ე, 47-ე მუხლები აწესებენ ვალდებულების არაჯეროვანი შესრულების გამო შპს „ს. რ-ის“, როგორც გადამზიდველის პასუხისმგებლობას. კანონმდებლობა, გარდა გადამზიდველისა, ასევე ითვალისწინებს მოპასუხე – შპს ფირმა „პ-ის“, როგორც ტვირთმფლობელის (ტვირთმიმღების) მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობის სამართლებრივ საფუძველს. სარკინიგზო კოდექსის 22-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, ტვირთის გადაზიდვისა და მასთან დაკავშირებული სხვა მომსახურეობის გაწევის საბოლოო ანგარიშსწორებას ახორციელებს ტვირთმიმღები. გამომდინარე იქიდან, რომ შპს „პ-მა“ ვერ უზრუნველყო დანიშნულების სადგურში მიწოდებული ტვირთის სარკინიგზო მომსახურების გადახდა, სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 317-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 668-ე და 686-ე მუხლებით, ასევე სარკინიგზო კოდექსის 22-ე მუხლით და დაეკმაყოფილებინა შპს „ს. რ-ის“ სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხისათვის 25979 ლარის დაკისრების თაობაზე. გასაჩივრებული განჩინება იურიდიულად არ არის საკმარისად დასაბუთებული, ხოლო არსებული დასაბუთება იმდენად არასრულია რომ, მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, რაც მისი გაუქმების საფუძველია.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 ივლისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით, აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა (იხ. სუსგ 11 ივნისი, 2012 წელი, №ას-547-515-2012).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 26 ივნისს №553 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1298.95 ლარის 70% – 909.265 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო. კასატორ სს „ს. რ-ის“ (საიდენტიფიკაციო №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 26 ივნისის №553 საგადახდო დავალებით გადახდილი 1298.95 ლარის 70% – 909.265 ლარი. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.