№ას-1008-944-2012 24 სექტემბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – შ. კ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ნ. კ-ე

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – მამობის დადგენა, ალიმენტის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2010 წლის 11 აგვისტოს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ნ. კ-მ მოპასუხე შ. კ-ის მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხე შ. კ-ის ცნობა 2003 წლის 16 სექტემბერს დაბადებული გ. კ-ის მამად, ასევე, მისთვის არასრულწლოვანი შვილის სასარგებლოდ ალიმენტის დაკისრება ყოველთვიურად, 2000 ლარის ოდენობით, ბავშვის სრულწლოვანების მიღწევამდე და მოპასუხისათვის გასული ექვსი წლის ალიმენტის დაკისრება 8000 ლარის ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. კ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. კ-ის სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 30 მარტის გადაწყვეტილების შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, ნ. კ-ის სარჩელი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, შ. კ-ე ცნობილ იქნა 2003 წლის 16 სექტემბერს დაბადებული გ. კ-ის მამად. ამავე გადაწყვეტილებით მოპასუხეს არასრულწლოვანი შვილის, გ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 150 ლარის ანაზღაურება 2010 წლის 11 აგვისტოდან ყოველთვიურად ბავშვის სრულწლოვანებამდე, მასვე ნ. კ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 1050 ლარის, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ – 126 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

გ. კ-ე დაიბადა თბილისში, 2003 წლის 16 სექტემბერს. დაბადების მოწმობაში დედად მითითებულია – ნ. კ-ე, ხოლო მამად – შ. კ-ე.

ნ. კ-ე და შ. კ-ე 2000 წლიდან 2004 წლამდე მუშაობდნენ შინაგან საქმეთა სამინისტროს ქ.თბილისის მთავარ სამმართველოში არასრულწლოვანთა მიმღებ გამანაწილებელში.

შ. კ-ე 2003 წლის 15 ივნისიდან რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფება თ. ს-სთან. შ. კ-ს და თ. ს-ს ჰყავთ ორი შვილი: 2004 წლის 2 აპრილს დაბადებული ლ. კ-ე და 2009 წლის 6 აპრილს დაბადებული ვ. კ-ე.

2011 წლის 6 აპრილს, სსიპ ლ.სამხარაულის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს მიერ ჩატარდა გენეტიკური ექსპერტიზა. ექსპერტიზის N009342-2012 დასკვნის თანახმად, გენეტიკური გამოკვლევებისა და სტატისტიკური მონაცემების საფუძველზე დადგინდა, რომ შ. კ-ე (პ/ნ ...) არის 2003 წლის 16 სექტემბერს დაბადებული გ. კ-ის (ნკ N141776) ბიოლოგიური მამა. შ. კ-ის ბიოლოგიური მამობის თეორიულმა ალბათობამ გ. კ-ის მიმართ შეადგინა 99.9999%.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის საფუძველზე. მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. 102-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, კანონის ეს მოთხოვნა ითვალისწინებს ისეთ შემთხვევას, როცა ამა თუ იმ გარემოების დასამტკიცებლად მატერიალური კანონით გათვალისწინებულია მტკიცების სტანდარტი – სპეციალური მტკიცებულება. კონკრეტულ შემთხვევაში, მხარეთა შორის წარმოშობილი სადავო ურთიერთობა გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლით, რომელიც არეგულირებს ერთმანეთთან დაუქორწინებელი მშობლებისგან შვილის წარმოშობის საკითხს და ამ მუხლის მესამე ნაწილით დაუქორწინებელი მშობლებისაგან შვილის წარმოშობის ფაქტის დადასტურებისათვის ითვალისწინებს სპეციალურ მტკიცებულებას, როგორიცაა ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევის შედეგები (მტკიცებულებები).

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა აგრეთვე სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-4 ნაწილზე, რომლის მიხედვით, თუ ამ მუხლის მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული საფუძვლით ბავშვის მამობის დადგენა შეუძლებელია, სასამართლო მხედველობაში იღებს ბავშვის დედისა და მამობის დადგენის შესახებ განმცხადებელი პირის (განცხადებაში მითითებული პირის) ერთად ცხოვრებასა და საერთო მეურნეობის წარმოებას ბავშვის დაბადებამდე, ან/და მათ მიერ ბავშვის ერთად აღზრდის ან/და რჩენის ფაქტებს, ანდა სხვა დამამტკიცებელ საბუთებს ან/და გარემოებებს, რომლებიც სავსებით ადასტურებს განცხადებაში მითითებული პირის მიერ ბავშვის მამობის აღიარებას. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ კანონის ხსენებული დანაწესი, თავისი შინაარსით, ფაკულტატური მნიშვნელობისაა და მასში ჩამოთვლილ ფაქტობრივ გარემობებს, როგორიცაა ბავშვის დედისა და განცხადებაში მითითებული პირის ერთად ცხოვრება და საერთო მეურნეობის წარმოება ან/და ბავშვის ერთად აღზრდა, ან/და რჩენა, საქმის გამხილველი სასამართლო მხედველობაში მიიღებს მხოლოდ ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევის შედეგების არარსებობის პირობებში.

სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა სამოქალაქო კოდექსის 1198-ე მუხლზე, რომლის შესაბამისად, მშობლები უფლებამოსილი და მოვალენი არიან აღზარდონ თავიანთი შვილები, იზრუნონ მათი ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი და სოციალური განვითარებისათვის, აღზარდონ ისინი საზოგადოების ღირსეულ წევრებად, მათი ინტერესების უპირატესი გათვალისწინებით. ამავე კოდექსის 1212-ე მუხლის თანახმად, მშობლები მოვალენი არიან არჩინონ თავიანთი არასრულწლოვანი შვილები, აგრეთვე შრომისუუნარო შვილები, რომლებიც დახმარებას საჭიროებენ.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, კანონის მოხმობილი ნორმით გათვალისწინებული საალიმენტო სამართალურთიერთობებიდან გამომდინარე ბავშვს უჩნდება უფლება, მოითხოვოს უზრუნველყოფა საარსებო სახსრებით, ანუ ალიმენტის გადახდა, მშობლებს კი უჩნდებათ მოვალეობა უზრუნველყონ არასრულწლოვანი შვილი ამგვარი საშუალებებით. მოცემულ შემთხვევაში, არასრულწლოვანი გ.კ-ე ცხოვრობდა დედასთან და სჭირდებოდა ზრუნვა და მატერიალური უზრუნველყოფა, რომლის ვალდებულება თანაბრად ეკისრებოდა ორივე მშობელს. ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ მოპასუხის ვალდებულება იყო ერჩინა არასრულწლოვანი შვილი, შეექმნა მისთვის ცხოვრების ნორმალური პირობები აღზრდისა და განვითარებისათვის.

სამოქალაქო კოდექსის 1214-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, ალიმენტის ოდენობას სასამართლო განსაზღვრავს გონივრული, სამართლიანი შეფასების საფუძველზე შვილის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნათა ფარგლებში. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლო მხედველობაში იღებს როგორც მშობლების, ასევე შვილის რეალურ მატერიალურ შესაძლებლობას. ბავშვის უფლებათა კონვენციის 27-ე მუხლის შესაბამისად, სახელმწიფოები ცნობენ ყოველი ბავშვის უფლებას, უზრუნველყოფილი იყოს ცხოვრების ისეთი დონით, რომელიც აუცილებელია მისი ფიზიკური, გონებრივი, სულიერი, ზნეობრივი და სოციალური განვითარებისათვის. ამავე კონვენციის 18-ე მუხლის თანახმად, მონაწილე სახელმწიფოები ყველაფერს აკეთებენ, რათა უზრუნველყონ ბავშვის აღზრდასა და განვითარებაზე ორივე მშობლის საერთო და თანაბარი პასუხისმგებლობის პრინციპების აღიარება. მშობლებს ეკისრებათ ძირითადი პასუხისმგებლობა ბავშვის აღზრდასა და განვითარებაზე, ბავშვის ყველაზე ჭეშმარიტი ინტერესი წარმოადგენს მათი ზრუნვის მთავარ საგანს.

სააპელაციო სასამართლომ არაგონივრულად ჩათვალა მოსარჩელის მიერ დასახელებული ალიმენტის ოდენობა. მოსარჩელემ ვერ დაადასტურა მის მიერვე მითითებული გარემოება, რომ შ. კ-ე ეწეოდა მაღალანაზღაურებად სამიანობას. ალიმენტის ოდენობის განსაზღვრისას სასამართლომ მხედველობაში მიიღო ის გარემოება, რომ მოპასუხე შ. კ-ს რეგისტრირებული ქორწინებიდან ჰყავდა ორი შვილი. ამიტომ, მისთვის დაკისრებული ალიმენტის ოდენობა უნდა ყოფილიყო გონივრულ შესაბამისობაში, როგორც მცირეწლოვანი გ. კ-ის ნორმალური რჩენა-აღზრდისათვის აუცილებელ მოთხოვნებთან, ისე თავად შ. კ-ის ოჯახის კეთილდღეობის ინტერესებთან, იმ თვალსაზრისით, რომ ერთი უფლების დაცვის ხარჯზე დაუშვებელია გაუმართლებლად შეიზღუდოს სხვა დანარჩენი უფლება.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არასრულწლოვანის ასაკის, მშობლების მდგომარეობის გათვალისწინებით, ალიმენტის ოდენობად უნდა განსაზღვრულიყო 150 ლარი, რაც წარმოადგენდა იმ გონივრულ ოდენობას, რომელიც აუცილებელი იყო არასრულწლოვანი ბავშვისათვის ელემენტარული საცხოვრებელი პირობების შესაქმნელად. შესაბამისად, შ. კ-ს დაეკისრა არასრულწლოვანი გ. კ-ის სასარგებლოდ 150 ლარის ანაზღაურება სარჩელის წარდგენიდან – 2010 წლის 11 აგვისტოდან ყოველთვიურად ბავშვის სრულწლოვანებამდე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზირა მოსარჩელის მოთხოვნა წარსული დროის ალიმენტის დაკისრების შესახებ სამოქალაქო კოდექსის 1234-ე მუხლის მე-2 ნაწილის შინაარსიდან გამომდინარე, რომლის დანაწესით, ალიმენტის გადახდის დაკისრება ხდება მხოლოდ მომავალი დროისათვის სასამართლოში სარჩელის აღძვრის მომენტიდან. წარსული დროის ალიმენტი შეიძლება გადახდევინებულ იქნეს სამი წლის ფარგლებში, თუ სასამართლო დაადგენს, რომ სარჩელის წარდგენამდე მიღებული იყო ზომები სარჩოს მისაღებად, მაგრამ ალიმენტი არ იქნა მიღებული იმის გამო, რომ ვალდებული პირი თავს არიდებდა მის გადახდას. სასამართლო განმარტა, რომ რომ ნორმის მაკვალიფიცირებელი გარემოების მტკიცების ტვირთი ეკისრებოდა მოსარჩელეს, რომელსაც უნდა დაედასტურებინა, რომ მან კონკრეტული ხასიათის ზომები გაატარა წარსულში სარჩოს მისაღებად. მოცემულ შემთხვევაში, ამგვარ მტკიცებულებებზე მოსარჩელეს არ მიუთითებია, ხოლო მარტოდენ მოსარჩელის ახსნა-განმარტება, რომელსაც სადავოდ ხდიდა მოპასუხე ამ ფაქტის სამტკიცებლად საკმარისი არ იყო.

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მამობის დადგენისა და სარჩელის აღძვრის დღიდან ალიმენტის დაკისრების ნაწილში, შ. კ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას.

საკასაციო საჩივარი არგუმენტირებულია შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ეფუძნება სამოქალაქო კოდქსის 1190-ე მუხლის არასწორ განმარტებას. საქმეში არსებული მტკიცებულებებითა და მოწმეთა ჩვენებებით უტყუარად დასტურდება, რომ მხარეთა შორის ადგილი არ ჰქონია ერთად ცხოვრების ფაქტს, მათ მიერ საერთო მეურნეობის წარმოებას, ბავშვის ერთად აღზრდას ან რჩენას. სასამართლოს უნდა ეხელმძღვანელა 1190-ე მუხლის ძველი რედაქციით, რომლის საფუძველზეც ფაქტის სამტკიცებლად არ არის სავალდებულო ექსპერტიზის დასკვნა. აღნიშნული თვალსაზრისით სასამართლომ საერთოდ შეფასების გარეშე დატოვა მოწმეთა ჩვენებები. მოსარჩელის სასარგებლოდ დაკითხული მოწმეების ჩვენება, საქმეში წარდგენილ მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში შეფასების შედეგად, არ იყო სასამართლოსათვის სარწმუნო. უფრო მეტიც, მათი ჩვენება წინააღმდეგობაში მოდიოდა თავად მოსარჩელის ახსნა-განმარტებასთან.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 1214-ე მუხლი. საქმის მასალებით დასტურდება, რომ შ. კ-ე არის უმუშევარი განსხვავებით მოწინააღმდეგე მხარისაგან, რომელსაც გააჩნია ყოველთვიური სტაბილური ხელფასი 1000 ლარის ოდენობით, მას ჰყავს ორი არასრულწლოვანი შვილი. ასეთ ვითარებაში, მოპასუხისათვის ალიმენტის სახით 150 ლარის დაკისრება ცდება მოქმედი კანონმდებლობის ნორმებს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ შ. კ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას შ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ი. ბ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. შ. კ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ შ. კ-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე ი. ბ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 16 ივლისი, საგადასახადო დავალება №1) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე