№ას-1054-988-2012 24 სექტემბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ტ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 მაისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 6 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით სარჩელით მიმართა ა. ტ-მ მოპასუხე შპს „ს. რ-ის“ მიმართ.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილებით ა. ტ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხეს მოსარჩელის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 2009 წლის თებერვლიდან 2012 წლის თებერვლამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 12087.52 ლარის გადახდა იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. ამავე გადაწყვეტილებით შპს „ს. რ-ს“ ა. ტ-ის სასარგებლოდ დაევალა 2012 წლის თებერვლიდან ყოველთვიურად მემანქანის თანაშემწის ხელფასის 80%-ის ოდენობით 640 ლარის გადახდა იმ დროისათვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, მასვე დაეკისრა ადვოკატის ხარჯის, 150 ლარის ანაზღაურება მოსარჩელის სასარგელოდ, ხოლო სახელმწიფო ბიუჯეტის სასარგებლოდ – 362 ლარის ოდენობით სახელმწიფო ბაჟის გადახდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს. რ-მ“, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 მაისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 19 მარტის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე ა. ტ-ე მუშაობდა თბილისის სალოკომოტივო დეპოში მემანქანის თანაშემწედ.

1988 წლის 14 აპრილს, ა. ტ-მ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და შრომითი დასახიჩრების გამო დაეკარგა პროფესიული შრომითი უნარი 80%-ით, უვადოდ.

მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო, 2009 წლის თებერვლიდან დღემდე, მოსარჩელე მოპასუხისაგან იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს 198.68 ლარის ოდენობით.

2009 წლის თებერვლიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით მოქმედი მემანქანის თანაშემწის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 612 ლარს, 2011 წლის მარტის თვეში – 750 ლარს, ხოლო 2011 წლის 1 აპრილიდან დღემდე – 800 ლარს.

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ნორმით დადგენილი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები. კერძოდ, სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს (რეზულტატს) შორის და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, კონკრეტულ შემთხვევაში, ზემოთ ჩამოთვლილი ნორმის წინაპირობები სახეზე იყო, კერძოდ, მოსარჩელემ შპს „ს. რ-ში“ მუშაობის პერიოდში მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის გამოც მას შეეზღუდა შრომის უნარი, კერძოდ, მიღებული ტრავმის გამო დაკარგული ჰქონდა პროფესიული შრომითი უნარი 80%-ით, უვადოდ. ამასთან, დადგინდა, რომ მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო, 2009 წლის თებერვლიდან დღემდე, მოსარჩელე მოპასუხისაგან იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს - 198.68 ლარს, რომლის ოდენობა განისაზღვრა მუშაკის შრომის უნარის შეზღუდვისა ხელფასის იმ ოდენობის პროპორციულად, რასაც მოსარჩელე მიიღებდა ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო.

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის მიხედვით, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით.

სააპელაციო სასამართლომ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს განმარტება ზემოაღნიშნულ ნორმასთან მიმართებაში. ხსენებული ნორმის სამართლებრივი ანალიზი ცხადყოფს, რომ იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მოსარჩელე მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო.

სააპელაციო სასამართლომ დავის გადაწყვეტისას მიუთითა აგრეთვე „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების მე-2 მუხლზე, რომლის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სარჩო ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ, გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა, რაც, თავის მხრივ, ითვალისწინებს, რომ დამსაქმებლის გაკოტრების ან ლიკვიდაციის შემთხვევაში წყდება დანიშნული სარჩოს გაცემის ვალდებულება.

რაც შეეხებოდა სარჩოს გაანგარიშებას, მართალია, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებდა სარჩოს გადაანგარიშების წესს, თუმცა, სააპელაციო სასამართლომ ყურადღება გაამახვილა თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანზე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობდა, რისთვისაც მხედველობაში იყო მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც შრომის უნარის შეზღუდვის გამო დაზარალებული ვეღარ ახერხებდა მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ ჰქონდა უნარი მიეღოს შემოსავალი ხელფასის სახით. აღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენდა, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით.

იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 2009 წლის თებერვლიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით მოქმედი მემანქანის თანაშემწის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 612 ლარს, 2011 წლის მარტის თვეში – 750 ლარს, ხოლო 2011 წლის 1 აპრილიდან დღემდე – 800 ლარს, სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმა თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას იმის თაობაზე, რომ „ს. რ-ს“ მოსარჩელე ა. ტ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად უნდა დაკისრებოდა, 2009 წლის თებერვლიდან 2012 წლის თებერვლამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით, 12087.52 ლარის გადახდა, 2012 წლის თებერვლიდან ყოველთვიურად კი – მემანქანის თანაშემწის ხელფასის 80%-ის ოდენობით – 640 ლარის გადახდა.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე საკასაციო საჩივარი შეიტანა სს „ს. რ-მ“. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, შემდეგი საფუძვლებით:

სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა. ამასთან, მართალია სასამართლომ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილი, მაგრამ არასწორად განმარტა იგი. სასამართლომ ასევე არასწორად განმარტა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის“ მე-2 მუხლის პირველი პუნქტი. აღნიშნულის შედეგად, საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი.

შედეგად სამოქალაქო კოდექსში სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას აწესრიგებს 408-ე მუხლის მე-2 და არა 1-ლი ნაწილი. გარდა ამისა, კასატორის მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნის დამყარება სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე და პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია იმ მოტივითაც, რომ სხეულის დასახიჩრების და ტრავმის მიღების შემთხვევაში შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, რასაც ვერ ვიტყვით მატერიალური ზარალის დადგომის შემთხვევაზე.

სამოქალაქო კოდექსში სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად წარმოშობილი ზიანის ანაზღაურებას არეგულირებს 408-ე მუხლის მე-2 და არა 1-ლი ნაწილი, რამდენადაც ამავე კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილის მეორე წინადადების მიხედვით, ამ კოდექსით გათვალისწინებულ ზოგად და სპეციალურ ნორმებს შორის კოლიზიისას გამოიყენება სპეციალური ნორმები. 408-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ამასთან, სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველ ნაწილზე დაყრდნობით პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მოთხოვნა დაუსაბუთებელია იმ მოტივითაც, რომ სხეულის დასახიჩრების და ტრავმის მიღების შემთხვევაში უბრალოდ შეუძლებელია პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა, განსხვავებით მატერიალური ზარალისაგან.

კასატორის მოსაზრებით, დასაქმებულს ვერანაირად ვერ ექნება ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულების ლეგიტიმური მოლოდინი შრომითსამართლებრივი ურთიერთობის არსებობისას, ვინაიდან მოქმედი შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლების თანახმად, დამსაქმებელს, ნებისმიერ დროს, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე შეუძლია დასაქმებულთან მოშალოს შრომითი ხელშეკრულება. აქედან გამომდინარე, შეუძლებელია იმის თქმა, მოსარჩელე იმუშავებდა თუ არა მოპასუხე საწარმოში (თუნდაც მას ვალდებულება ჯეროვნად შეესრულებინა) და შესაბამისად, მიიღებდა თუ არა იგი ამ წლების განმავლობაში შრომის ანაზღაურებას.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (869.17 ლარი) 70% – 608.419 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ სს „ს. რ-ს“ დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (869.17 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 5 ივლისი, საგადასახადო დავალება №372) 70% – 608.419 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე