საქმე №ას-483-457-2012 20 სექტემბერი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – ვ. ხ-ა, კ. ჯ-ა (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „ო. მ-ი“ (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ნაწილობრივ გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილება
დავის საგანი – ხელშეკრულების ბათილად ცნობა, გირავნობის საგნის რეალიზაცია
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
შპს „ო. მ-მა“ სარჩელი აღძრა სასამართლოში კ. ჯ-ს, კ. კ-სა და ვ. ხ-ს წინააღმდეგ ავტომანქანა „BMW 5251-ზე“ (სახელმწიფო ნომერი ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი ...) პირველი რიგის გირავნობის უფლების აღიარებისა და მისი მოსარჩელის მფლობელობაში დაბრუნების, მოპასუხეებს – კ. ჯ-ს და კ. კ-ს შორის ავტომანქანაზე „BMW 5251“ (სახელმწიფო ნომერი ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი ...) დადებული განკარგვის შესახებ 2009 წლის 27 ივნისისა და 24 დეკემბრის გარიგებების ბათილად ცნობის, ასევე 54 090, 24 ლარის დაფარვის მიზნით ავტომანქანის აუქციონზე რეალიზების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
2007 წლის დეკემბერში კ. ჯ-მ ავტოავარიის შედეგად დაზიანებული, მის სახელზე საკუთრების უფლებით აღრიცხული ავტომანქანა „BMW 525ი“, სახელმწიფო ნომრით ...-..., შესაკეთებლად შეიყვანა შპს „ო. მ-ში“. გაწეული მომსახურებისა და გამოყენებული ნაწილების ღირებულებამ შეადგინა 64 243,92 ლარი, საიდანაც მოპასუხემ დაფარა 16 300 ლარი და გადასახდელი დარჩა 47 943,92 ლარი.
ზემოაღნიშნული მოთხოვნის უზრუნველყოფის მიზნით, მოსარჩელემ გამოიყენა ავტომანქანის დაკავების, გირავნობის უფლება და 2008 წლის 7 ოქტომბერს კ. ჯ-ს დავალიანების დაფარვამდე უარი უთხრა ავტომანქანის გადაცემაზე.
პარალელურად, მოსარჩელემ სარჩელი აღძრა სასამართლოში კ. ჯ-ს წინააღმდეგ ზემოაღნიშნული დავალიანების გადახდევინების მოთხოვნით.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 4 მარტის №2/5145-09 კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით სარჩელი სრულად დაკმაყოფილდა. ამასთან, კ. ჯ-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დამატებით დაეკისრა საპროცესო ხარჯების – 6 146, 32 ლარის ანაზღაურება. გადაწყვეტილება მიქცეულია აღსასრულებლად.
მიუხედავად იმისა, რომ მოსარჩელემ კ. ჯ-ს კუთვნილ ავტომანქანაზე გამოიყენა გირავნობის უფლება, აღნიშნული ავტომანქანა ამოღებულ იქნა მოსარჩელის ფაქტობრივი მფლობელობიდან. კერძოდ, 2008 წლის 10 ოქტომბერს, პირველი მოპასუხის განცხადების საფუძველზე, თბილისის ვაკე-საბურთალოს შს სამმართველოში დაიწყო წინასაწარი გამოძიება კ. ჯ-ს კუთვნილი ავტომანქანის თაღლითური დაუფლების ფაქტზე. აღნიშნული საქმის ფარგლებში, 2008 წლის 16 ოქტომბერს ხსენებული ავტომანქანა ამოღებულ იქნა გამოძიების მიერ, დაილუქა და ხელწერილით შესანახად ჩაბარდა ე. ლ-ს. ამასთან, ავტომანქანა ხსენებულ სისხლის სამართლის საქმეზე ცნობილ იქნა ნივთიერ მტკიცებულებად.
2009 წლის 23 ოქტომბერს, სისხლის სამართლის საქმეზე შეწყდა წინასაწარი გამოძიება, დანაშაულის ნიშნების არარსებობის გამო, ხოლო ავტომანქანა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2009 წლის 27 ოქტომბრის დადგენილებით გადაეცა კ. ჯ-ს.
მოსარჩელე შეეცადა, დაეცვა თავისი გირავნობის უფლება. ზემოაღნიშნული სასამართლო დადგენილება გაასაჩივრა და მოითხოვა ავტომანქანის, როგორც გირავნობის საგნის მისთვის დაბრუნება, თუმცა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს საგამოძიებო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 8 აპრილის დადგენილებით საჩივარი არ დაკმაყოფილდა იმ მოტივით, რომ მოსარჩელემ არ წარმოადგენდა სისხლის სამართლის პროცესის მხარეს და პირველი ინსტანციის სასამართლოს დადგენილების გასაჩივრების უფლება არ გააჩნდა. სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 124-ე მუხლის მე-3 ნაწილზე დაყრდნობით, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ნივთიერი მტკიცებულების კუთვნილების საკითხი უნდა გადაწყდეს სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით.
2009 წლის 27 ივლისს, ჯერ კიდევ დალუქული ავტომანქანა გადაფორმდა მარტვილის რაიონის სოფელ გ-ში მცხოვრებ კ. კ-ს სახელზე და მიენიჭა სანომრე ნიშანი „...-...“. 2009 წლის 24 დეკემბერს კი, იგივე ავტომანქანა გადაფორმდა მესამე მოპასუხის, პირველი მოპასუხის დეიდის, 1949 წელს დაბადებულ ვ. ხ-ს სახელზე.
მოსარჩელემ მიიჩნია, რომ ავტომანქანის განკარგვის გარიგებები მოჩვენებითია და მიზნად არსებული ვალდებულებებისგან თავის არიდებას ისახავს, რაც სხვა გარემოებათა შორის დასტურდება იმითაც, რომ პირველი მოპასუხე დღემდე ფლობს და სარგებლობს სადავო ავტომანქანით.
იმის გამო, რომ ავტომანაქანა ფორმალურად აღრიცხული აღარ არის კ. ჯ-ზე, ხოლო სხვა ქონებაზე მისი საკუთრება რეგისტრირებული არ არის, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 4 მარტის №2/5145-09 გადაწყვეტილება დღემდე აღუსრულებელია.
აღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგინდა, რომ მოსარჩელესა და კ. ჯ-ს შორის არსებობს ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის ფარგლებშიც მოსარჩელეს გააჩნია იურიდიულად ნამდვილი მოთხოვნის უფლება – 47 943,92 ლარის ოდენობით. საპროცესო ხარჯების ჩათვლით, მენარდის მოთხოვნა და შესაბამისად, დამკვეთ კ. ჯ-ს დავალიანება შეადგენს 54 090 ლარსა და 24 თეთრს.
ზემოაღნიშნული გადაწყვეტილებით დადგენილი ფაქტები და სამართლებრივი ურთიერთობები, სამოქალაქო კოდექსის 106-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტისა და 266-ე მუხლის შესაბამისად, სავალდებულოა მხარეებისა და სასამართლოსათვის.
2008 წლის 7 ოქტომბერს მოსარჩელემ კ. ჯ-ს უარი უთხრა დავალიანების დაფარვამდე ავტომანქანის გადაცემაზე. სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლის თანახმად, მას სადავო ავტომანქანაზე წარმოეშვა კანონისმიერი გირავნობის უფლება. ამასთან, აღნიშნული უფლება კანონით გათვალისწინებული არც ერთი საფუძვლით შეწყვეტილი არ ყოფილა. სადავო ავტომანქანა მოსარჩელის კანონისმიერი გირავნობის უფლების წარმოშობის მომენტისათვის სხვა პირის სასარგებლოდ გირავნობის უფლებით დატვირთული არ ყოფილა, რის გამოც, მოსარჩელემ მოიპოვა პირველი რიგის კანონისმიერი გირავნობის უფლება სადავო ავტომანქანაზე და ეს უფლება დღესაც ძალაშია. 634-ე მუხლის შინაარსიდან გამომდინარე, მენარდის კანონისმიერი გირავნობის უფლების არსებითი შემადგენელი ნაწილია გირავნობის საგნის მფლობელობის უფლება. ამავე კოდექსის 281-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად კი, მოსარჩელე უფლებამოსილია, გირავნობის საგანი გამოითხოვოს მოპასუხის მფლობელობიდან.
სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილის საფუძველზე მოსარჩელემ დაასკვნა, რომ სადავო გარიგებები მიზნად არ ისახავდა კ. კ-სა და ვ. ხ-ს საკუთრების უფლების რეალურ გადაცემას. ავტომანქანას კვლავაც ფლობს და განკარგავს კ. ჯ-ა.
2009 წლის 27 ივნისს სადავო ავტომანქანა მეორე მოპასუხის სახელზე გაფორმდა ისე, რომ იგი დალუქული იყო საგამოძიებო ორგანოს მიერ. შესაბამისად, ასეთ მდგომარეობაში მყოფი ავტომანქანა შეუძლებელია გამოყენებულიყო, როგორც გადაადგილების საშუალება. ასეთ ვითარებაში მყიდველს არ შეიძლება, ობიექტურად ჰქონოდა ისეთი ავტომანქანის შეძენის ინტერესი, რომელსაც დანიშნულებისამებრ ვერ გამოიყენებდა.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის შესაბამისად, ავტომანქანის განკარგვის გარიგებები ბათილია.
მოპასუხეებმა კ. ჯ-მ და ვ. ხ-მ სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით:
გირავნობის უფლება წარმოიშვა ნარდობის ხელშეკრულებიდან, ხოლო თუ მენარდე მიახლოებით ხარჯთაღრიცხვას მნიშვნელოვნად გადააჭარბებს, მას შეუძლია, მოითხოვოს მხოლოდ შეთანხმებული საზღაური. მოცემულ შემთხვევაში ხარჯი წინასწარ იყო შეთანხმებული და გამოთვლილი, ანუ მხარეები შეთანხმდნენ რომ აღნიშნული თანხის ოდენობა არ გაიზრდებოდა. ამდენად, მხარე ვერ გამოიყენებს იმ მოსაზრებას, თითქოს შპს „ო. მ-მა“ გამოიყენა გირავნობის უფლება.
მოპასუხეები არ დაეთანხმენ სასამართლოს მიერ მიღებულ გადაწყვეტილებას.
2009 წლის 27 ოქტომბრის დადგენილებით ავტომანქანა დაუბრუნდა მის კანონიერ მფლობელ კ. ჯ-ს და მას უფლება ჰქონდა, ნებისმიერ პიროვნებაზე გაესხვისებინა თავის კუთვნილი ავტომანქანა, მათ შორის, დეიდაზე.
მოპასუხეებმა აღნიშნეს, რომ კ. კ-ა იყო კ. ჯ-ს სიძე და სწორედ ამის გამო აჩუქა მას ავტომანქანა, ხოლო მას შემდეგ რაც მისი და და სიძე განქორწინდნენ, მას უკან ჩამოართვა ავტომანქანა. ავტომანქანის გასხვისება არ მომხდარა მოჩვენებით.
სასარჩელო მოთხოვნის უარსაყოფად მხარემ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 629-ე, 630-ე და 634-ე მუხლებზე, კ. ჯ-სა და მის დეიდა ვ. ხ-ს შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობასა და სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლზე, რომლითაც მოთხოვნის უზრუნველყოფა გამოიყენება, როცა მოვალე არ ასრულებს ვალდებულებას. განსახილველ შემთხვევაში კი, კ. ჯ-ს შერულებული ჰქონდა ნაკისირი ვალდებულება.
კ. კ-მ ასევე არ ცნო სარჩელი და განმარტა, რომ მითითებული სამართლებრივი საფუძვლები არსებული დავის გადასაწყვეტად არ გამოდგებოდა.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილებით შპს „ო. მ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, გაუქმდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 13 ივლისის განჩინებით გამოყენებული უზრუნველყოფის ღონისძიება, რომლითაც ყადაღა დაედო სადავო ავტომანქანას BMW 5251, სახელმწიფო ნომრით ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი ... და დადგინდა დავის დასრულებამდე ავტომანქანის შპს „ო. მ-ის“ კუთვნილ ავტოსადგომზე განთავსება.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება შპს „ო. მ-მა“ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილებით შპს „ო. მ-ის” სააპელაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 14 ნოემბრის გადაწყვეტილების ნაწილობრივ შეცვლით მიღებულ იქნა ახალი გადაწყვეტილება, აღიარებულ იქნა შპს „ო. მ-ის” პირველი რიგის გირავნობის უფლება ავტომანქანაზე მარკა, მოდელი – BMW 5251, ფერი – რუხი 4/8, გამოშვების წელი – 2005, სანომრე ნიშანი – ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – ..., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა – ... გაცემული 24/12/2009 წელს, აუქციონზე სარეალიზაციოდ მიექცა ავტომანქანა BMW 5251, ფერი – რუხი 4/8, გამოშვების წელი – 2005, სანომრე ნიშანი – ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – ..., ტრანსპორტის სარეგისტრაციო მოწმობა – ... გაცემული 24/12/2009 წელს, შპს „ო. მ-ის” ამავე ავტომანქანის გირავნობით უზრუნველყოფილი მოთხოვნის 54 090, 24 ლარის დაფარვის მიზნით შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 377-ე მუხლის თანახმად, სააპელაციო პალატამ გაიზარა საქალაქო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები, ვინაიდან გადაწყვეტილება ფაქტობრივი თვალსაზრისით გასაჩივრებული არ იყო, კერძოდ:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2010 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ო. მ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე კ. ჯ-ს დაეკისრა ავტომანქანის BMW 5251, საიდენტიფიკაციო ნომერი – ..., შეკეთების ხარჯის – 47 943, 92 ლარის შპს „ო. მ-ის“ სასარგებლოდ გადახდა. სასამართლო გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა. ვინაიდან მოპასუხე კ. ჯ-ს არ ჰქონდა გადახდილი ავტომანქანის შეკეთების საფასური, ავტომანქანა იმყოფებოდა მოსარჩელის მფლობელობაში 2008 წლის 16 ოქტომბრამდე.
თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს სამმართველოს გამომძიებლის 2008 წლის 16 ოქტომბრის გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში ამოღების შესახებ დადგენილების საფუძველზე მოსარჩელე შპს „ო. მ-ისაგან“ ამოღებულ იქნა ავტომანქანა BMW 5251 სახელმწიფო ნომრით ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – .... ამოღება კანონიერად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 17 ოქტომბრის დადგენილებით.
საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2011 წლის 7 ივლისის ცნობის თანახმად, ავტომანქანა BMW- 5251 სახელმწიფო ნომრით ...-..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – ... 2008 წლის 24 იანვრიდან 2009 წლის 27 ივლისამდე რეგისტრირებული იყო კ. ჯ-ს, 2009 წლის 27 ივლისიდან 2009 წლის 24 დეკემბრამდე – კ. კ-ს, ხოლო 2009 წლის 24 დეკემბრიდან დღემდე – ვ. ხ-ს სახელზე. ავტომანქანაზე რეგისტრირებულია 2010 წლის 7 აპრილს შედგენილი გირავნობა, სადაც დამგირავებელია ვ. ხ-ა, მოგირავნე კი შპს „ბ-ი“.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 27 ოქტომბრის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის გამო ავტომანქანა დაუბრუნდა მის მფლობელ კ. ჯ-ს, აღნიშნული დადგენილება გაასაჩივრა შპს „ო. მ-მა“, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 8 აპრილის დადგენილებით არ დაკმაყოფილდა.
პალატამ ჩათვალა, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია, იურიდიულად შეფასდეს, თუ რა სამართლებრივ რეჟიმში იყო სადავო ავტომანქანა მოსარჩელის კუთვნილი ცენტრის ტერიტორიაზე ყოფნისას და რა სამართლებრივ რეჟიმში გადავიდა აღნიშნულ ავტომანქანასთან დაკავშირებული გირავნობის უფლება საგამოძიებო მოქმედების შედეგად, ავტომანქანის ამოღების შემდგომ.
სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლის თანახმად და იმ ფაქტის გათვალისწინებით, რომ კ. ჯ-ს მოსარჩელესთან ნარდობის ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თანხა ჰქონდა გადასახდელი, მოსარჩელეს შეკეთებულ ავტომანქანაზე წარმოეშვა გირავნობის უფლება ნივთის დაკავებით.
სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო კოდექსის 255-ე მუხლის საფუძველზე აღნიშნა, რომ კრედიტის უზრუნველყოფის ნორმები აკონკრეტებენ სანივთო უფლების, გირავნობის ორგვარ სახეს – მფლობელობითსა და რეგისტრირებულს. ამავე დროს სამოქალაქო კოდექსის რიგი მუხლები განსაზღვრავენ კანონის საფუძველზე გირავნობის წარმოშობის შესაძლებლობას, რაც განთავსებულია როგორც სანივთო, ისე ვალდებულებით სამართალში. სწორედ ვალდებულებითი სამართლის ზოგიერთი ზოგადი თუ კერძო რეგულირება სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით პრაქტიკულად უზრუნველყოფის ფუნქციას ასრულებს და აქვს კიდევაც ასეთი დატვირთვა. ერთ-ერთ ამგვარ შემთხვევას მიეკუთვნება სამოქალაქო კოდექსის თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2010 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ო. მ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე კ. ჯ-ს დაეკისრა ავტომანქანის BMW 5251, საიდენტიფიკაციო ნომერი – ..., შეკეთების ხარჯის – 47 943, 92 ლარის შპს „ო. მ-ის“ სასარგებლოდ გადახდა. სასამართლო გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა. ვინაიდან მოპასუხე კ. ჯ-ს არ ჰქონდა გადახდილი ავტომანქანის შეკეთების საფასური, ავტომანქანა იმყოფებოდა მოსარჩელის მფლობელობაში 2008 წლის 16 ოქტომბრამდე.
თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს სამმართველოს გამომძიებლის 2008 წლის 16 ოქტომბრის გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში ამოღების შესახებ დადგენილების საფუძველზე მოსარჩელე შპს „ო. მ-ისაგან“ ამოღებულ იქნა ავტომანქანა BMW 5251 სახელმწიფო ნომრით ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – .... ამოღება კანონიერად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 17 ოქტომბრის დადგენილებით.
საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2011 წლის 7 ივლისის ცნობის თანახმად, ავტომანქანა BMW- 5251 სახელმწიფო ნომრით ...-..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – ... 2008 წლის 24 იანვრიდან 2009 წლის 27 ივლისამდე რეგისტრირებული იყო კ. ჯ-ს, 2009 წლის 27 ივლისიდან 2009 წლის 24 დეკემბრამდე – კ. კ-ს, ხოლო 2009 წლის 24 დეკემბრიდან დღემდე – ვ. ხ-ს სახელზე. ავტომანქანაზე რეგისტრირებულია 2010 წლის 7 აპრილს შედგენილი გირავნობა, სადაც დამგირავებელია ვ. ხ-ა, მოგირავნე კი შპს „ბ-ი“.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 27 ოქტომბრის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის გამო ავტომანქანა დაუბრუნდა მის მფლობელ კ. ჯ-ს, აღნიშნული დადგენილება გაასაჩივრა შპს „ო. მ-მა“, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 8 აპრილის დადგენილებით არ დაკმაყოფილდა.
პალატამ ჩათვალა, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მნიშვნელოვანია, იურიდიულად შეფასდეს, თუ რა სამართლებრივ რეჟიმში იყო სადავო ავტომანქანა მოსარჩელის კუთვნილი ცენტრის ტერიტორიაზე ყოფნისას და რა სამართლებრივ რეჟიმში გადავიდა აღნიშნულ ავტომანქანასთან დაკავშირებული გირავნობის უფლება საგამოძიებო მოქმედების შედეგად, ავტომანქანის ამოღების შემდგომ.
634-ე მუხლით გათვალისწინებული ვალდებულებითი სამართლის – ნარდობის ურთიერთობის მომწესრიგებელ ნორმებში ნივთის დაკავების უფლება – გირავნობა.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 255-ე მუხლით გათვალისწინებული გირავნობის სახეები, სამოქალაქო კოდექსის 257-ე და 258-ე მუხლების შესაბამისად, კერძო ავტონომიის საფუძველზე წარმოიშობა. როგორც მფლობელობითი, ისე რეგისტრირებული გირავნობის წარმოქმნისათვის აუცილებელია, ერთ შემთხვევაში, მხარეთა შეთანხმება და ნივთის გადაცემა მფლობელობაში, და, მეორე შემთხვევაში, გარიგების წერილობითი ფორმით დადება და ამ გარიგებით განსაზღვრული გირავნობის უფლების რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში. ამდენად, სანივთო სამართალში ერთგვარად შემოდის ვალდებულებით-სამართლებრივი ელემენტები და სანივთო-სამართლებრივი უფლების წარმოშობა მხარეთა ნების შედეგად.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ აღნიშნულისაგან განსხვავებით, სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლი ამკვიდრებს სანივთო უფლების წარმოშობის შესაძლებლობას მხარეთა ნების ავტონომიის გაუთვალისწინებლად, გარკვეული წინაპირობების არსებობისას, კერძოდ, ამ უფლების წარმოშობისათვის სავალდებულოა, არსებობდეს შემკვეთის მიერ შესასრულებელი ვალდებულებიდან გამომდინარე მენარდის მოთხოვნის უფლება და ნივთი დამზადების ან შეკეთების მიზნით მენარდის მფლობელობაში იმყოფებოდეს.
ამდენად, სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლი წარმოადგენს კანონისმიერი გირავნობის უფლების წარმოშობის ნორმატიულ საფუძველს.
სასამართლოს მოსაზრებით, განსახილველ შემთხვევაში სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლით გათვალისწინებული, ზემოთ დასახელებული ორივე გარემოება არსებობდა – სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილებით დადასტურებული მოთხოვნა და ის ფაქტი, რომ ავტომანქანა საგამოძიებო ორგანოს დადგენილების საფუძველზე ამოღებულ იქნა მოსარჩელის მფლობელობიდან, ანუ იმყოფებოდა მოსარჩელესთან. შესაბამისად, მოსარჩელეს გააჩნდა სადავო ავტომანქანაზე კანონისმიერი გირავნობის უფლება.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ მოსარჩელის მფლობელობიდან სადავო ავტომანქანის ამოღება არ გულისხმობს მოსარჩელის გირავნობის უფლების ავტომატურ შეწყვეტას. გირავნობის შეწყვეტის ამგვარ რეგლამენტაციას არ შეიცავს სამოქალაქო კოდექსის 269-273-ე მუხლები, რომლებიც განსაზღვრავენ როგორც მფლობელობით-რეგისტრირებულ, ისე კანონისმიერი გირავნობის შეწყვეტის წინაპირობებს. განსახილველ შემთხვევაში გირავნობის საგანი მოგირავნის მფლობელობიდან გავიდა მისი ნებისგან დამოუკიდებლად, საგამოძიებო ორგანოს დადგენილების საფუძველზე, რაც არ წარმოადგენს კანონისმიერი გირავნობის შეწყვეტის საფუძველს. საკითხის ამგვარი განმარტების შემთხვევაში, გირავნობის საგნის მოგირავნის მფლობელობიდან არამართლზომიერად გასვლის შემთხვევაც კი, გამოიწვევდა მფლობელობიდან გასული ნივთის სანივთო უფლებრივი ტვირთისგან გათავისუფლებასა და მოგირავნის უფლების არამართლზომიერ შეზღუდვას აღნიშნული თავისთავად ეწინააღმდეგება გირავნობის, როგორც სანივთო უზრუნველყოფის ლეგიტიმურ დანიშნულებას, დაკმაყოფილდეს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების რეალიზაციით.
სააპელაციო პალატამ დაასკვნა, რომ მოსარჩელეს თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს სამმართველოს გამომძიებლის 2008 წლის 16 ოქტომბრის გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში ამოღების შესახებ დადგენილების საფუძველზე ავტომანქანის ამოღების შემდეგ სადავო სატრანსპორტო საშუალებაზე გირავნობის უფლება არ შეუწყვეტია.
სამოქალაქო კოდექსის 267-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, ამ კოდექსის 568-ე, 586-ე, 596-ე, 634-ე, 685-ე და 796-ე მუხლებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში მოგირავნეს აქვს გირავნობის საგნიდან თავისი მოთხოვნების უპირატესი დაკმაყოფილების უფლება ყველა სხვა მოგირავნესთან შედარებით.
სააპელაციო პალატამ აღნიშნა, რომ, მართალია, სადავო ავტომანქანაზე რეგისტრირებულია შპს „ბ-ის“ გირავნობის უფლება, მაგრამ იგი ვერ გახდება მოსარჩელის მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველი, რადგან კანონისმიერი გირავნობის უფლება იძლევა ნივთის მეშვეობით მოთხოვნის დაკმაყოფილების უპირატესობას ნებისმიერი სხვა სახის გირავნობის უფლებასთან მიმართებით. კანონმდებლის მიერ ცალსახად განისაზღვრა გირავნობის უფლებათა ამგვარი გრადაცია, რომლის მიხედვითაც კანონის საფუძველზე წარმოშობილი უფლება წინ უსწრებს მხარეთა შეთანხმებით აღმოცენებულ უფლებას.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ნივთზე პირველი რიგის გირავნობის უფლების აღიარების თაობაზე დასაბუთებულია და უნდა დაკმაყოფილდეს.
სასამართლომ გაითვალისწინა ის ფაქტი, რომ მოვალე კ. ჯ-ს ვალდებულება შესრულებული არ აქვს და სამოქალაქო კოდექსის 278-ე მუხლის საფუძველზე მიიჩნია, რომ მოსარჩელეს წარმოეშვა გირავნობით დატვირთული ავტომანქანის რეალიზაციის მოთხოვნის უფლება და იგი უნდა დაკმაყოფილდეს.
პალატამ ჩათვალა, რომ სადავო გარიგებათა ბათილად ცნობის მოთხოვნათა ნაწილში სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი არ არსებობს იურიდიული ინტერესის არარსებობის გამო.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 180-ე და მე-2 მუხლების თანახმად, სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ აღიარებითი სარჩელის დაკმაყოფილებას გამორიცხავს მიკუთვნებითი მოთხოვნის მოსარჩელის სასარგებლოდ გადაწყვეტა.
სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ აპელანტს სადავო ნივთზე წარმოეშვა კანონისმიერი გირავნობა, რაც მას სხვა მოგირავნეებთან მიმართებით წარმოუშობს ნივთის რეალიზაციის გზით მოთხოვნის დაკმაყოფილების უპირატეს უფლებას.
სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება ხელშეკრულების ბათილად ცნობის, გირავნობის საგნის რეალიზაციის ნაწილში მისი გაუქმებისა და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილების მოთხოვნით ვ. ხ-მ და კ. ჯ-მ გაასაჩივრეს საკასაციო წესით შემდეგი საფუძვლებით:
სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აპელანტს გირავნობის უფლება წარმოეშვა სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლის საფუძველზე, მაშინ, როდესაც პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეში არსებულ ფაქტობრივ გარემოებებს და მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 257-ე მუხლზე, რომლის თანახმადაც გირავნობა წარმოიშობა მხარეთა შეთანხმების საფუძველზე.
განსახილველ შემთხვევაში მოსარჩელეს არ შეეძლო სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლით გათვალისწინებული გირავნობის უფლების გამოყენება, ვინაიდან, კ. ჯ-ს ავტომანქანა არ იმყოფებდა მის მფლობელობაში. მით უმეტეს, რომ 2008 წლის 16 ოქტომბრის დადგენილებით საგამოძიებო ორგანომ ავტომანქანა კანონიერად ამოიღო მოპასუხის მფლობელობიდან, ამოღება საქალაქო სასამართლოს სისხლის სამართლის კოლეგიის მიერ ცნობილ იქნა კანონიერად. არც ამოღება და არც ამოღების კანონიერად ცნობის გადაწყვეტილება შპს „ო. მ-ს“ არ გაუსაჩივრებია და სადავოდ არ გაუხდია.
სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 124-ე მუხლის პირველი ნაწილის შესაბამისად, შპს „ო. მ-მა“ სააპელაციო სასამართლოში საჩივრის განხილვის დროს ვერ წარადგინა იურიდიული დოკუმენტი, რომელიც დაადასტურებდა ავტომანქანის მის კანონისმიერ მფლობელობაში არსებობის ფაქტს. შპს „ო. მ-ის“ წარმომადგენელმა აღნიშნულთან დაკავშირებით პროცესზე განმარტა, რომ ასეთი დოკუმენტი არ არსებობდა. აქედან გამომდინარე, საუბარი მოწინააღმდეგე მხარის მხრიდან გირავნობის უფლების წარმოშობაზე არ ჯდებოდა კანონის ფარგლებში და უსაფუძვლო იყო.
სააპელაციო სასამართლომ დაარღვია შეჯიბრებითობის პრინციპი. მითითებული პრინციპისა და სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის მოთხოვნათა დარღვევით სააპელაციო პალატამ ყურადღება არ გაამახვილა საქმეში არსებულ მტკიცებულებებზე, არ გამოიკვლია საქმის ფაქტობრივი გარემოებები და ისე მიიღო გადაწყვეტილება. არასწორია სააპელაციო პალატის მსჯელობა იმასთან დაკავშირებით, რომ გირავნობის უფლების წარმოშობა სადავო არ იყო და სწორედ ეს მსჯელობაა სადავო, რადგან 2008 წლის 16 ოქტომბრისა და 2009 წლის 27 ოქტომბრის თბილისის საქალაქო სასამართლოს დადგენილებები შპს „ო. მ-ს“ სადავოდ არ გაუხდია.
სააპელაციო სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის შემთხვევა, თუ შპს „ო. მ-ს“ მიაჩნდა, რომ კ. ჯ-ს ავტომანქანაზე გამოძიების მიერ მისი ამოღების დროს მას წარმოშობილი ჰქონდა გირავნობის უფლება და ავტომანქანა იმყოფებოდა მის კანონიერ მფლობელობაში, მას უნდა გაესაჩივრებინა, როგორც ავტომანქანის ამოღება, ისე ამოღების კანონიერად ცნობის დადგენილებაც, რაც მოსარჩელეს არ განუხორციელებია. მოწინააღმდეგე მხარე არ ფიქრობდა გირავნობაზე და ასეთი არც არსებობდა. კ. ჯ-ს მისთვის გადახდილი ჰქონდა ავტომანქანის სარემონტო სამუშაოებისთვის შეთანხმებული 18 300 ლარი. შეთანხმებულზე მეტი თანხის გადახდაზე კასატორი თანახმა არ იყო და არც სხვა შეთანხმება არსებობდა მხარეებს შორის, გარდა გადახდილი 18 300 ლარისა. დავა მხარეებს შორის წარმოიშვა შეთანხმებულზე მეტი თანხის მოთხოვნასთან დაკავშირებით და მის გადაწყვეტამდე შეუძლებელი იყო კ. ჯ-ს მხრიდან რაიმე ვალდებულების არსებობის დადგენა, აქედან გამომდინარე, კასატორების მოსაზრებით, თუ არ არსებობს ვალდებულება, არ არსებობს არც გირავნობის უფლებაც.
მხარეებს შორის დავა გადაწყდა 2010 წლის 9 მარტს, როდესაც კ. ჯ-ს მოსარჩელის სასარგებლოდ დაეკისრა 47 943 ლარის გადახდა. ამ დროიდან მოსარჩელეს წარმოეშვა გირავნობის უფლება, მაგრამ იმ დროისათვის კ. ჯ-ს ავტომობილი მოსარჩელის მფლობელობაში არ იყო. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლით გათვალისწინებული გირავნობის უფლებაც ვერ წარმოიშობოდა. დასახელებული ნორმა არ იძლევა იმის შესაძლებლობას, რომ მესამე პირის საკუთრებაში არსებული ნივთი გადაეცეს მენარდეს და მასზე განხორციელდეს გირავნობის უფლება, კანონის ეს დანაწესი მხოლოდ იმ შემთხვევაში ითვალისწინებს მენარდის მიერ ნივთზე გირავნობის უფლების განხორციელებას, თუ ეს ნივთი მის საკუთრებაში იმყოფება. თუ სადავო ნივთი მის საკუთრებაში იმყოფება, მოქმედებს 257-ე მუხლით დადგენილი წესი, რაც განსახილველ შემთხვევაში არ მომხდარა. მოსარჩელის მიერ მითითებული გირავნობის საგანი არ იმყოფება შპს „ო. მ-ის“ მფლობელობაში, ის დღეისათვის ვ. ხ-ს საკუთრებას წარმოადგენს.
გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით სააპელაციო პალატამ არასწორად დაადგინა ის გარემოება, რომ კ. ჯ-ს გადახდილი არ ჰქონდა ავტომანქანის შეკეთების საფასური, რის გამოც ის მოსარჩელის მფლობელობაში იყო 2008 წლის 16 ოქტომბრამდე. აღნიშნული არ უნდა იქნეს გაგებული ისე, რომ კ. ჯ-ს ავტომანქანა შპს „ო. მ-ის“ მფლობელობაში იმის გამო იყო, რომ კასატორს გადასახდელი ჰქონდა მოსარჩელისათვის მანქანის შეკეთებისათვის განკუთვნილი თანხა. საქმის მასალებით მტკიცდებოდა საპირისპირო – 2007 წლის ნოემბერში კ. ჯ-მ ავტომანქანა შესაკეთებლად მიიყვანა შპს „ო. მ-ის“ სერვის ცენტრში. ავტომანქანის შეკეთების დროსა და ვადაზე კ. ჯ-ა სიტყვიერად შეუთანხმდა სერვის ცენტრის ფინანსურ მენეჯერ ა. ხ-ს. ამ შეთანხმების მიხედვით ავტომანქანა შპს „ო. მ-ს“ უნდა შეეკეთებინა ერთი თვის მანძილზე 8 000 ლარად. აღნიშნულიდან გამომდინარე, მხარეებს შორის არსებობდა ნარდობის ხელშეკრულება, ვინაიდან მხარეები თავიდანვე შეთანხმდნენ ვადასა და თანხაზე. მოგვიანებით ფინანსური მენეჯერი დაუკავშირდა კასატორს და დამატებითი სამუშაოების ჩასატარებლად მოითხოვა დამატებითი თანხა, კ. ჯ-ა პირადი გარემოებების გამო დათანხმდა დამატებითი თანხის გადახდას.
საერთო ჯამში კასატორმა ავტომანქანის შეკეთებისათვის გადაიხადა 18 300 ლარი. მიუხედავად ამისა, აღდგენითი სამუშაოები გაჭიანურდა და ამ შემთხვევაში თავად შპს „ო. მ-მა“ ვერ შეასრულა ნაკისრი ვალდებულება. მოსარჩელის ფინანსურმა მენეჯერმა ა. ხ-მა კასატორს 2008 წლის 1 აგვისტოს მისწერა წერილი და აღნიშნა, რომ რაიმე სახის ფინანსური პრობლემა არ შექმნილა.
2008 წლის 16 ოქტომბერს მოხდა ავტომანქანის ამოღება, თუმცა ავტომანქანის მოსარჩელის მფლობელობაში ყოფნის ფაქტი არ ნიშნავდა, რომ შპს „ო. მ-ს“ გააჩნდა სადავო ავტომანქანაზე კანონისმიერი გირავნობის უფლება, ვინაიდან სამართალდამცავი ორგანოების მიერ მისი ამოღებისას, ავტომანქანა შეკეთების ეტაპზე გახლდათ და სწორედ ამ მიზნით იყო მოსარჩელესთან. ამდენად, შპს „ო. მ-ს“ არ გააჩნდა კანონისმიერი გირავნობის უფლება,
ასევე არასწორია სასამართლოს მსჯელობა აპელანტის მფლობელობიდან ამოღებული ავტომანქანის გირავნობის უფლების ავტომატურ შეწყვეტაზეც. სააპელაციო პალატის განმარტებით, ავტომანქანა აპელანტის ნების წინააღმდეგ გავიდა მისი მფლობელობიდან. სააპელაციო პალატამ ყურადღება არ გაამახვილა იმ გარემოებაზე, რომ შპს „ო. მ-ს“ სასამართლოდან ავტომანქანა არ დაბრუნებია.
სამოქალაქო კოდექსის 272-ე მუხლის მეორე ქვეპუნქტისა და სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის 124-ე მუხლის პირველი ნაწილის გათვალისწინებით ავტომანქანის დაბრუნება შპს „ო. მ-მა“ ვერ დაადასტურა, ეს კი გათვალისწინებული არ იქნა სააპელაციო საჩივრის განხილვის დროს.
სასამართლომ არ გაიზიარა ვ. ხ-სა და კ. ჯ-ს მიერ სასამართლო სხდომაზე მიცემული ახსნა-განმარტებები იმასთან დაკავშირებით, რომ მათ შორის, გარიგება შედგა არსებული ვალის გამო, რაც აპელანტს სადავოდ არ გაუხდიათ, ანუ ის დაეთანხმა კასატორებს შორის სესხის ხელშეკრულების არსებობას. სასამართლომ ვ. ხ-სა და ა. კ-ს შორის არსებული გარიგება ბათილად არ ცნო და ამავდროულად სარეალიზაციოდ მიაქცია ვ. ხ-ს კუთვნილი ავტომანქანა.
განსახილველ შემთხვევაში არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს სამოქალაქო კოდექსის 281-ე მუხლის პირველი ნაწილი, რომელიც გირავნობის საგნის მოგირავნისათვის მფლობელობაში დაუყოვნებლივ გადაცემას ითვალისწინებს, ვინაიდან ეს მუხლი გამოიყენება უფლების მქონე მოგირავნის მიმართ. აპელანტი კი არ წარმოადგენს აღნიშნული მოთხოვნის მქონე მოგირავნეს არც რეგისტრირებული და არც მფლობელობითი გირავნობის მიხედვით.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი
საკასაციო პალატამ განიხილა საქმის მასალები, გაეცნო საკასაციო საჩივრის საფუძვლებს და თვლის, რომ საკასაციო საჩივარი უნდა დაკმაყოფილდეს, სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გაუქმდეს და ახალი გადაწყვეტილებით შპს „ო. მ-ის“ სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს შემდეგ გარემოებათა გამო:
თბილისის საქალაქო სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული 2010 წლის 4 მარტის გადაწყვეტილებით შპს „ო. მ-ის“ სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე კ. ჯ-ს დაეკისრა ავტომანქანის BMW 5251, საიდენტიფიკაციო ნომერი – ..., შეკეთების ხარჯის – 47 943, 92 ლარის შპს „ო. მ-ის“ სასარგებლოდ გადახდა. სასამართლო გადაწყვეტილება არ აღსრულებულა. ვინაიდან, მოპასუხე კ. ჯ-ს არ ჰქონდა გადახდილი ავტომანქანის შეკეთების საფასური, ავტომანქანა იმყოფებოდა მოსარჩელის მფლობელობაში 2008 წლის 16 ოქტომბრამდე.
თბილისის მთავარი სამმართველოს ვაკე-საბურთალოს სამმართველოს გამომძიებლის 2008 წლის 16 ოქტომბრის გადაუდებელი აუცილებლობის შემთხვევაში ამოღების შესახებ დადგენილების საფუძველზე მოსარჩელე შპს „ო. მ-ისაგან“ ამოღებულ იქნა ავტომანქანა BMW 5251 სახელმწიფო ნომრით ... ..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – .... ამოღება კანონიერად იქნა ცნობილი თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2008 წლის 17 ოქტომბრის დადგენილებით.
საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მომსახურების სააგენტოს 2011 წლის 7 ივლისის ცნობის თანახმად, ავტომანქანა BMW- 5251 სახელმწიფო ნომრით ...-..., საიდენტიფიკაციო ნომერი – ... 2008 წლის 24 იანვრიდან 2009 წლის 27 ივლისამდე რეგისტრირებული იყო კ. ჯ-ს, 2009 წლის 27 ივლისიდან 2009 წლის 24 დეკემბრამდე – კ. კ-ს, ხოლო 2009 წლის 24 დეკემბრიდან დღემდე – ვ. ხ-ს სახელზე. ავტომანქანაზე რეგისტრირებულია 2010 წლის 7 აპრილს შედგენილი გირავნობა, სადაც დამგირავებელია ვ. ხ-ა, მოგირავნე კი შპს „ბ-ი“.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 27 ოქტომბრის დადგენილებით სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტის გამო ავტომანქანა დაუბრუნდა მის მფლობელ კ. ჯ-ს, აღნიშნული დადგენილება გაასაჩივრა შპს „ო. მ-მა“, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2010 წლის 8 აპრილის დადგენილებით არ დაკმაყოფილდა.
საკასაციო პალატა იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ შპს„ო. მ-ის,’’ მოთხოვნა გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლის შინაარსიდან. აღნიშნული ნორმის თანახმად, მენარდეს თავისი მოთხოვნის უზრუნველსაყოფად შეუძლია გამოიყენოს გირავნობის უფლება მის მიერ დამზადებულ ან შეკეთებულ მოძრავ ნივთზე, თუ ეს ნივთი დამზადების ან შეკეთების მიზნით მენარდის მფლობელობაში იმყოფება. ამ ნორმის ანალიზი ცხადყოფს, რომ მენარდისათვის კანონით მინიჭებული გირავნობის უფლება ვრცელდება მხოლოდ მის მფლობელობაში არსებულ ნივთზე ე.ი მოცემულ შემთხვევაზე უნდა გავრცელდეს მფლობელობითი გირავნობის მარეგულირებელი ნორმები. ამასთან, საყურადღებოა ის გარემოებაც, რომ აღნიშნული ნივთი შპს ,,ო. მ-ს’’ ჩამოერთვა.
პალატა მიიჩნევს, რომ მოსარჩელე უფლებამოსილი იყო ესარგებლა სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლით მინიჭებული უფლებით და მფლობელობით გირავნობაში ჰქონოდა მის მიერ ნივთის შეკეთების შემდეგა შემკვეთის მიერ თანხის გადაუხდელობის გამო. შპს ,,ო. მ-ი’’ ასეთ დროს წარმოადგენდა მართლზომიერ მფლობელს და სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის თანახმად დაუშვებელი იყო მისთვის მოეთხოვათ ნივთის უკან დაბრუნება. მიუხედავად აღნიშნულისა, მოხდა ისე რომ შპს ,,ო. მ-ს’’ ჩამოერთვა ეს ნივთი, რის შემდეგაც მოგირავნე ვეღარ ფლობდა მას. ამასთან, მოხდა ნივთის გასხვისებაც. როგორც საქმის მასალებიდან ირკვევა, თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2009 წლის 27 ოქტობრის დადგენილებით სადავო ნივთი დაუბრუნდა კ. ჯ-ს. აღნიშნული შედეგი უცვლელად დატოვა სააპელაციო სასამართლომაც. ყურადსაღებია ის გარემოებაც, რომ ეს უკანასკნელი ნივთის დაბრუნების მომენტისათვის აღარ წარმოადგენდა მესაკუთრეს. ნივთი გასხვისებული იყო სხვა პირზე და და შესაბამისი გარიგებები ძალაშია დღეის მდგომარეობით.
მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა, კ. ჯ-ა სასამართლომ (სისხლის სამართლის საქმეთა განმხილველმა) ჩათვალა უფლებამოსილ პირად მიეღო მანქანა მფლობელობაში. აღნიშნულის გამო მითითებული მომენტისათვის იგი არ შეიძლება არამართლზომიერ მფლობელად განვიხილოთ. სამართლებრივად მითითებული გარემოება ნიშნავს დამგირავებლისათვის ნივთის დაბრუნებას. (ბუნებრივია, მოცემულ შემთხვევაში კანონის საფუძველზე წარმოშობილი გირავნობა არ გამორიცხავს ამ ურთიერთობის სუბიექტთა - მოგირავნისა და დამგირავებლის - არსებობის ფაქტს).
პალატა მიიჩნევს, რომ ავტომობილის კ. ჯ-ს მფლობელობაში გადაცემით შეწყდა გირავნობის უფლება. აღნიშნული დასკვნა გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსის 272-ე მუხლის მეორე ნაწილის შინაარსიდან. მითითებული ნორმის თანახმად, მფლობელობითი გირავნობის უფლება წყდება იმ შემთხვევაში, როცა მფლობელობა დამგირავებელს უბრუნდება. გირავნობის უფლების წარმოშობის მომენტისათვის დამგირავებელს სწორედ კ. ჯ-ა წარმოადგენდა. მისთვის ნივთის გადაცემით კი დადგა ზემოთ მითითებული ნორმით გათვალისწინებული შედეგი. ნივთის გასხვისების შედეგად გირავნობის უფლების გადასვლის შემთხვევაშიც კი ეს უფლება შესაბამისად გადავიდოდა შემძენზე. აღნიშნული გარემოება თავისთავად გამორიცხავს დღეისათვის სადავო ნივთზე გირავნობის უფლების არსებობას, რაც შეუძლებელს ხდის მისი რეალიზაციის მოთხოვნის დაკმაყოფილებას.
შესაბამისად, პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის შესაბამისად არ გამოიყენა ნორმები, რომლებიც უნდა გამოეყენებინა, რასაც შედეგად მოჰყვა არასწორი გადწყვეტილების მიღება. გამომდინარე ზემოაღნიშნულიდან საკასაციო სასამართლო მიზანშეწონილად თვლის ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც არ დაკმაყოფილდება შპს ,,ო. მ-ის’’ სარჩელი.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე განთავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან.
მოცემულ შემთხვევაში დავა გადაწყდა მოსარჩელის საწინააღმდეგოდ, შესაბამისად, შპს „ო. მ-ს“ მოპასუხეთა – კ. ჯ-სა და ვ. ხ-ს სასარგებლოდ უნდა დაეკისროს კასატორთა მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი 2745 ლარის გადახდა.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 411-ე მუხლით და
გ ა დ ა წ ყ ვ ი ტ ა:
ვ. ხ-სა და კ. ჯ-ს საკასაციო საჩივარი დაკმაყოფილდეს.
გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის გადაწყვეტილება და მიღებულ იქნას ახალი გადაწყვეტილება.
შპს „ო. მ-ის“ სარჩელი არ დაკმაყოფილდეს.
შპს „ო. მ-ს“ კ. ჯ-სა და ვ. ხ-ს სასარგებლოდ დაეკისროს სახელმწიფო ბაჟის – 2745 ლარის გადახდა.
საკასაციო პალატის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
