№ას-484-458-2012 27 სექტემბერი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – სს „ხ-ო“

მოწინააღმდეგე მხარე – საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – თანხის დაკისრება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ხ-ოს“ წინააღმდეგ და მოითხოვა მოპასუხისათვის, მის სასარგებლოდ, სს „ხ-ოს“ 2006 წლის 21 ივნისის №06-191/3 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, ჯარიმის – 107 775.38 ლარის დაკისრება შემდეგი საფუძვლებით:

მოსარჩელის განმარტებით, 2006 წლის 21 ივნისს საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროსა და სს „ხ-ოს“ შორის გაფორმდა ხელშეკრულება სახელმწიფო შესყიდვების შესახებ რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შენობის სარემონტო სამუშაოების ჩასატარებლად, რისთვისაც უნდა გამოყოფილიყო 889 243 ლარი. ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა სამი თვით, 21 სექტემბრამდე. 2006 წლის 11 სექტემბერს, 2006 წლის 24 ნოემბერსა და 2007 წლის 23 იანვარს აღნიშნულ ხელშეკრულებაში შევიდა ცვლილებები, საბოლოოდ ცვლილებების შესაბამისად, სამუშაოს შესრულების ვადა განისაზღვრა 2007 წლის პირველ ივლისამდე. 2007 წლის 18 სექტემბრის №1/198 სამუშაოს დასრულების აქტის თანახმად, სამუშაოები აღნიშნულ ობიექტზე დასრულდა 2007 წლის 15 აგვისტოს, რაც ცხადყოფს, რომ სამუშაოები დასრულდა 44 დღის დაგვიანებით. არაერთი წერილობითი გაფრთხილების მიუხედავად, სს „ხ-ო“ უარს აცხადებს, 2006 წლის 21 ივნისის ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების დაგვიანებით შესრულების გამო, დაკისრებული საჯარიმო თანხის გადახდაზე.

მოპასუხე სს „ხ-მ“ სარჩელი არ ცნო.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 18 მარტის გადაწყვეტილებით საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს სარჩელი დაკმაყოფილდა, სს „ხ-ს“, მოსარჩელის სასარგებლოდ, დაეკისრა 107 775.38 ლარის გადახდა.

საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა სს „ხ-მ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 იანვრის განჩინებით სს „ხ-ს“ სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

შპს „ხ-მ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიმართ 2006 წლის 21 ივნისის N06-101/3 ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შენობის სარემონტო სამუშაოების განხორციელებასთან დაკავშირებით შეასრულა 44 დღის ვადაგადაცილებით, კერძოდ, 244944,05 ლარის ღირებულების სამუშაოები ნაცვლად 2007 წლის 1 ივლისისა, დასრულდა 2007 წლის 15 აგვისტოს.

2006 წლის 21 ივნისის N06-101/3 ხელშეკრულებისა და მასში ცვლილებების შეტანის შესახებ მხარეთა 2006 წლის 11 სექტემბრის, 2006 წლის 24 ნოემბრისა და 2007 წლის 23 იანვრის შეთანხმებების შესაბამისად, შპს „ხ-ს“ 2007 წლის 1 ივლისამდე უნდა განეხორციელებინა რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შენობის სარემონტო სამუშაოები, საერთო ღირებულებით 860904,14 ლარი (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 11-20 - ხელშეკრულება, ს.ფ. 23, 31, 32 - შეთანხმებები).

შპს „ხ-ს“ დირექტორის გ. რ-ის მიერ ხელმოწერილი სამუშაოს დასრულების N1/198 აქტით, სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ 2006 წლის 21 ივნისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული საერთო ღირებულებით 833716,37 ლარის სამუშაოები შპს „ხ-მ“ დაასრულა 2007 წლის 15 აგვისტოს, შესაბამისად, სააპელაციო პალატამ აპელანტის პრეტენზია მასზე, რომ სამუშაოს დასრულების აქტი არ წარმოადგენდა სამუშაოს დასრულების დადასტურებისათვის სათანადო დოკუმენტს, დაუსაბუთებლად მიიჩნია. მით უმეტეს, როდესაც ამ აქტის სისწორე დადასტურებულია მისივე ხელმოწერით. რაც შეეხება ცალკეული სამუშაოების შესრულების დროსა და ამ სამუშაოების ღირებულებას, პალატამ აღნიშნა, რომ იგი იგი ასახული იყო ფორმა N2-სა და ფორმა N3-ის შესაბამისად შედგენილი დოკუმენტებში, რასაც ეფუძნება სამუშაოს დასრულების N1/198 აქტი, კერძოდ, საქმეში არსებული ფორმა N2 ასახავს 2006 წლის განმავლობაში შესრულებული სამუშაოების ღირებულებას, რომლის ოდენობა შეადგენს სულ 553710,28 ლარს (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 44-46), ხოლო ფორმა N3 შედგენილია ფორმა N2-ის მონაცემების საფუძველზე და შეიცავს საერთო ინფორმაციას შესრულებული სამუშაოს ღირებულებისა და ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს საერთო ღირებულებასთან დაკავშირებით (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 39). 2007 წლისათვის ასეთი სახის დოკუმენტაცია საქმის მასალებში არ მოიპოვება, არამედ სამუშაოს სრულად დასრულებას ასახავს მხოლოდ სამუშაოს დასრულების N1/198 აქტი. იმის გათვალისწინებით, რომ არ არსებობს დასახელებულ აქტში ასახული ინფორმაციის სისწორის გამომრიცხავი გარემოება, აქტში მითითებულ დროს დასრულებულად უნდა ჩაითვალოს იმ ღირებულების სამუშაო, რაც წარმოადგენს ხელშეკრულების საერთო ღირებულებისა და 2006 წელს შესრულებული სამუშაოს ღირებულების სხვაობას - 244944,05 ლარს. საწინააღმდეგოს დამადასტურებელი მტკიცება აპელანტს არ წარმოუდგენია. 2007 წლის 15 აგვისტომდე სამუშაოს დასრულების შემთხვევაში შესრულებული სამუშაოს ანგარიში სწორედ მას უნდა წარედგინა სამინისტროსათვის, თანახმად 2006 წლის 21 ივნისის ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 5.2 პუნქტისა (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 12-20 - ხელშეკრულება).

სააპელაციო პალატამ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლზე მითითებით აღნიშნა, რომ ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში ვალდებულების შესრულების ფაქტის მტკიცება სწორედ სს „ხ-ს“ ეკისრებოდა, თუმცა მის მიერ ვალდებულების ვადაში შესრულების დამადასტურებელი მტკიცებულება წარდგენილი არ ყოფილა. პალატამ აღნიშნა, რომ აპელანტი თვითონვე მიუთითებდა ვალდებულების შესრულების დადასტურებისათვის საჭირო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ მტკიცებულებაზე - სამუშაოს შესრულების აქტზე ფორმა N2-ისა და ფორმა N3-ის შესაბამისად, თუმცა ასეთი აქტები 2007 წლისათვის მას არ წარუდგენია. ასევე არ ყოფილა წარდგენილი იმ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება, რომ შპს „ხ-მ“ სამინისტროს გადასცა შესრულებული სამუშაოების ანგარიში 2007 წლისათვის, რის საფუძველზეც უნდა გაფორმებულიყო სამუშაოს შესრულების აქტები. აპელანტის მითითება მასზე, რომ სამუშაოების დასრულება უნდა დადასტურებულიყო წერილით სამინისტროსადმი ან აუდიტორის დასკვნით, პალატის მოსაზრებით, ეწინააღმდეგებოდა მისივე განმარტებებს ვალდებულების შესრულების დადგენისათვის საჭირო დოკუმენტებთან დაკავშირებით.

აპელანტის მტკიცება, რომლის მიხედვით სამუშაოების ვადაში შესრულება დასტურდება იმ გარემოებით, რომ განათლებისა და მეცნიერების სამინიტრომ სრულად გადაიხადა სამუშაოების ღირებულება, სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა და მიუთითა, რომ აღნიშნულის საწინააღმდეგოდ აპელანტი თვითონვე განმარტავდა, რომ 2006 წლის 22 ივნისს სამინისტრომ მის ანგარიშზე ავანსის სახით გადარიცხა 266773 ლარი (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 48), ხოლო 2006 წლის 18 ოქტომბერს გადარიცხა ამ დროისთვის დასრულებულ სამუშაოთა ღირებულება 558772,32 ლარის ოდენობით (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 49). ავანსის სახით გადახდილი თანხა არ ადასტურებდა რაიმე მოცულობის სამუშაოს შესრულების ფაქტს. ასეთ შემთხვევაში სამუშაოების დასრულებულად უნდა მიჩნეულიყო 2006 წლის 28 ოქტომბერი, რაც ეწინააღმდეგება 2006 წლის სამუშაოს შესრულების აქტებს;

სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა, რომ 2006 წლის 21 ივნისის ხელშეკრულების ვადის გადაცილების საპატიო გარემოება საქმის მასალებიდან არ დასტურდებოდა.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, პალატამ გაიზიარა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების არგუმენტაცია და განმარტა, რომ საპატიო გარემოება, რამაც შეიძლება გამორიცხოს ხელშეკრულების ვადის დარღვევით გამოწვეული პასუხისმგებლობა (სამოქალაქო კოდექსის 401-ე მუხლი) წარმოადგენდა პირისგან დამოუკიდებელი მიზეზით ისეთი პირობების წარმოქმნა, რაც შეუძლებელს ხდის ვალდებულების დროულად შესრულებას და რისი გათვალისწინებაც მხარეებს წინასწარ არ შეუძლიათ.

სააპელაციო პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის მითითება, რომლის მიხედვით, საპატიო გარემოებას წარმოადგენდა სარემონტო ობიექტის მახასიათებლების გამოვლენა, ვინაიდან ამით იყო განპირობებული სამუშაოების გაჭიანურება. პალატამ ჩათვალა, რომ სარემონტო ობიექტის მახასიათებლები განიხილება იმ არსებით ფაქტორებად, რასაც ეფუძნება მხარეთა მიერ ხელშეკრულებით შეთანხმებული პირობები, მათ შორის, ხელშეკრულების ვადები და ივარაუდება, რომ მეწარმე სუბიექტის მიერ ჩვეულებრივ წინდახედულობის ნორმების დაცვით იგი თავიდანვე უნდა ყოფილიყო გათვალისწინებული.

რაც შეეხება სახელშეკრულებო ვალდებულების კორექტირებას ლითონის ღობის ნაცვლად ბეტონის ღობის აღმართვასთან დაკავშირებით, პალატამ მიიჩნია, რომ ასეთი პირობის მიღება სს „ხ-ს“ მხრიდან საპირისპირო პირობის წარდგენის გარეშე მეტყველებდა ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვადაში ამ ვალდებულების შესრულების შესაძლებლობაზე.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 2006 წლის 21 ივნისს №06-101/3 ხელშეკრულების 10.2 პუნქტით შესრულების გრაფიკის დარღვევისათვის განისაზღვრა საურავის გადახდის ვალდებულება ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი სამუშაოს ღირებულების 1%-ის ოდენობით (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 12-20), რაც სადავო მხარეებს შორის არ გამხდარა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 417-ე, 418-ე მუხლებზე და აღნიშნა, რომ მხარეებმა დადებული ხელშეკრულებით მისი პირობების დარღვევის შემთხვევაში შეათანხმეს რა პირგასამტეხლოს გადახდის ვალდებულება, საქმეზე დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, გასაჩივრებული გადაწყვეტილებით მოვალისათვის მართლზომიერად იქნა დაკისრებული პირგასამტეხლო 244944,05 ლარის ღირებულების ვალდებულების შესრულების დროის 44 დღით გადაცილებისათვის ვადაგადაცილებით შესრულებული ვალდებულების ღირებულების 1%-ი ყოველი გადაცილებული დღისათვის.

ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სს „ხ-ს“ სააპელაციო საჩივარი დაუსაბუთებელი იყო და არ არსებობდა მისი დაკმაყოფილების საფუძვლები.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა სს „ხ-მ“, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ განჩინების მიღებისასა არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, საერთოდ არ იმსჯელა სააპელაციო საჩივარში წარმოდგენილ საფუძვლიან პრეტენზიებთან დაკავშირებით, რაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონის დარღვევით გამოტანილად მიჩნევისა და მისი გაუქმების აბსოლუტური საფუძველია.

კასატორის მოსაზრებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა, რომ სპს „ხ-მ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიმართ 2006 წლის 21 ივნისის №06-101/3 ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შენობის სარემონტო სამუშაოების ჩატარებასთან დაკავშირებით შეასრულა 44 დღის ვადაგადაცილებით. აღნიშნული დასკვნა ეწინააღმდეგება სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის დანაწესს, ვინაიდან სასამართლომ სამუშაოს დასრულების №1/198 აქტით დადასტურებულად მიიჩნია შპს „ხ-ს“ მიერ 833,716.37 ლარის ღირებულების სამუშაოების შესრულების ფაქტი, რომ 144944.05 ლარი წარმოადგენს სხვაობას ხელშეკრულების საერთო ღირებულებასა და 2006 წელს შესრულებულ სამუშაოს ღირეულებას შორის, თუმცა საქმეზე წარმოდგენილი დამკვეთისადმი წარდგენილი დეკლარირებული დოკუმენტაციისა და შესაბამისი სახარჯთაღრიცხვო - საპროექტო დოკუმენტაციით, უდავოდ არის დადასტურებული სესრულებული სამუშაოების ღირებულება – 833716.37 ლარის ოდენობით ჯერ კიდევ 2006 წლისათვის.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია №1/198 მიღება-ჩაბარების აქტი სამუშაოების დასრულების აქტად.

კასატორის განმარტებით, სასამართლომ არასწორად შეაფასა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების მინისტრის ბრძანებით შექმნილი კომისიის 2007 წლის 12 ივლისის №5 ოქმი, რომლითაც დაკმაყოფილდა ქ. რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის დირექტორის 2007 წლის 4 ივნისის ღია წერილი პროფესიული ლიცეუმის სარემონტო სამუშაოების კორექტირების თაობაზე და მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, რომ, აღნიშნული განხორციელდეს სატენდერო წინადადებაში წარმოდგენილი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით, რასაც დაეთანხმა სს „ხ-ო“. სასამართლომ საერთოდ არ შეაფასა ფაქტობრივი გარემოება მასზე, რომ შემკვეთმა საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრომ შემსრულებელს 2007 წლის 12 ივლისს სატენდერო წინადადებაში წარმოდგენილი ხარჯთაღრიცხვის მიხედვით დაავალა რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის სარემონტო სამუშაოებში კორექტირების განხორციელება და აღნიშნული ფაქტი ხომ არ გამორიცხვდა მხარეთა შორის სახელშეკრულებო ვალდებულებების დამთავრებას 2007 წლის პირველ ივნისს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ხ-ს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

განსახილველ შემთხვევაში,საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ სადავო ურთიერთობის მოწესრიგებისათვის პასუხი უნდა გაიცეს კითხვას, გადააცილა თუ არა მოვალემ ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ვადას, რაზედაც იგი აგებს პასუხს. თუ გადააცილა რა ღირებულების სამუშაოები იქნა განხორციელებული.

უპირველეს ყოვლისა ყურადღება გასამახვილებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ უდავო ფაქტებზე, კერძოდ, 2006 წლის 21 ივნისის შპს „ხ-სა“ და განათლების სამინისტროს შორის დაიდო სახელმწიფო შესყიდვების N06-101/3 ხელშეკრულება. დასახელებული ხელშეკრულება ითვალისწინებდა ქ. რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შენობის სარემონტო სამუშაოების ჩატარებას, რომლის თანხა განისაზღვრა 889243 ლარით, ხელშეკრულების ვადა განისაზღვრა 3 თვით. ხელშეკრულების 10.2 პუნქტი ითვალისწინებდა გრაფიკით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში საურავის დაკისრებას ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი სამუშაოს ღირებულების 1%-ის ოდენობით.

ასევე უდავო ფაქტს წარმოადგენს ის, რომ 2006 წლის 21 ივნისის N06-101/3 ხელშეკრულებისა და მასში ცვლილებების შეტანის შესახებ მხარეთა 2006 წლის 11 სექტემბრის, 2006 წლის 24 ნოემბრისა და 2007 წლის 23 იანვრის შეთანხმებების შესაბამისად, შპს „ხ-ს“ 2007 წლის 1 ივლისამდე უნდა განეხორციელებინა რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შენობის სარემონტო სამუშაოები, საერთო ღირებულებით 860904,14 ლარი (ტომი 1-ლი, ს.ფ. 11-20 - ხელშეკრულება, ს.ფ. 23, 31, 32 - შეთანხმებები).

სამოქალაქო კოდექსის 629-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ნარდობის ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს, შეასრულოს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაო, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია, გადაუხადოს მენარდეს შეთანხმებული საზღაური.

მითითებული ნორმის თანახმად, განსახილველი ურთიერთობის წარმოშობის საფუძველს წარმოადგენს ნარდობის ხელშეკრულება, რომლის ერთ-ერთ არსებით პირობას წარმოადგენდა სამუშაოს დროული შესრულება.

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 400-ე მუხლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის გადაცილებად ითვლება, თუ:

ა. შესრულებისათვის დადგენილ დროში ვალდებულება არ შესრულდება;

ბ. შესრულების ვადის დადგომიდან კრედიტორის მიერ გაფრთხილების

შემდეგაც იგი არ ასრულებს ვალდებულებას.

სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ შპს „ხ-მ“ საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს მიმართ 2006 წლის 21 ივნისის N06-101/3 ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შენობის სარემონტო სამუშაოების განხორციელებასთან დაკავშირებით შეასრულა 44 დღის ვადაგადაცილებით, კერძოდ, 244944,05 ლარის ღირებულების სამუშაოები, ნაცვლად 2007 წლის 01 ივლისისა, დასრულდა 2007 წლის 15 აგვისტოს.

აღნიშნული ფაქტი სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია შპს „ხ-ს“ დირექტორ გ. რ-ის მიერ ხელმოწერილი სამუშაოს დასრულების N1/198 აქტის საფუძველზე, რომელშიც მითითებულია, რომ 2006 წლის 21 ივნისის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოები საერთო ღირებულებით 833716,37 ლარი შპს „ხ-მ“ დაასრულა 2007 წლის 15 აგვისტოს.

კასატორის აზრით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად მიიჩნია №1/198 მირება-ჩაბარების აქტი სამუშაოების დასრულების აქტად, ასევე, არასწორად მიიჩნია, რომ 2007 წლის 15 აგვისტოსათვის შესრულებული სამუშაოს ღირებულებას წარმოადგენს ხელშეკრულების საერთო ღირებულებისა და 2006 წელს შესრულებული სამუშაოს ღირებულების სხვაობა - 244944,05 ლარი.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, კასატორი უთითებს 2006 წლის ფორმა #2 და ფორმა №3-ზე, რომლითაც, კასატორის მოსაზრებით, დასტურდება 2006 წლისათვის შესრულებული სამუშაოს ღირებულება - 833716,37 ლარის ოდენობით.

საკასაციო პალატას მიაჩნია, რომ, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 394-ე მუხლის ე1 ქვეპუნქტის თანახმად სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა გაუქმდეს, რადგან გადაწყვეტილების დასაბუთება იმდენად არასრულია, რომ მისი სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება შეუძლებელია, კერძოდ, საქმეში წარმოდგენილი 2006 წლის 21 ივნისის ხელშეკრულების სპეციფიკური პირობების 5.2 პუნქტის თანახმად, საბოლოო სამუშაოს შესრულებამდე „მიმწოდებელი“ (შპს „ხ-ო), ვალდებულია „შემსყიდველს“ (საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტრო) ამავე ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაო ეტაპობრივად წარუდგინოს გეგმა-გრაფიკით გათვალისწინებული შესრულებული სამუშაოს შესრულების აქტი (ფორმა №2, ფორმა №3). საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ ხელშეკრულების მითითებული პუნქტით ფორმა №2 და ფორმა №3 წარმოადგენენ გეგმა-გრაფიკით გათვალისწინებული შესრულებული სამუშაოს შესრულების აქტს. შესაბამისად, ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ფაქტი უნდა დასტურდებოდეს ფორმა №2-თა და ფორმა №3-ით.

ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია ამავე ხელშეკრულების მე-7.1 პუნქტი, რომლის თანახმად შესაბამისი საბანკო გარანტიის წარმოდგენის შემთხვევაში „შემსყიდველი“ იღებს ვალდებულებას, წინასწარ აუნაზღაუროს „მიმწოდებელს“ სატენდერო წინადადების საერთო ღირებულების 30%, ხოლო „მიმწოდებელს“ დარჩენილი თანხა აუნაზღაურდება ეტაპობრივად, სამუშაოს შესრულების აქტის (ფორმა №2, ფორმა №3) გაფორმებიდან 15 კალენდარული დღის განმავლობაში.

ზემოაღნიშნული პუნქტით განსაზღვრული წესიდან ირკვევა, რომ წინასწარ შესაძლებელია სამუშაოს ღირებულების 30%-ის გადახდა მხოლოდ საბანკო გარანტიის წარმოდგენის შემთხვევაში, ხოლო დარჩენილი თანხის ანაზღაურება შესაძლებელია მხოლოდ სამუშაოს შესრულების აქტის გაფორმების შემდეგ 15 კალენდარული დღის განმავლობაში.

საქმეში წარმოდგენილია ფორმა №2 და ფორმა №3 აქტები, რაც არ არის სათანადოდ შეფასებული. აღნიშნულ აქტებთან მიმართებით სააპელაციო სასამართლო უთითებს, რომ ცალკეული სამუშაოების შესრულების დრო და ამ სამუშაოების ღირებულება ასახულია ფორმა №2-სა და ფორმა №3-ის შესაბამისად შედგენილი დოკუმენტებით, რასაც ეფუძნება სამუშაოს დასრულების №1/198 აქტი (სააპელაციო სასამართლოს განჩინების მე-11 გვ).

აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ფორმა №2-ზე (რუსთავის პროფესიული ლიცეუმის შესრულებული სამშენებლო-სარემონტო სამუშაოების მოცულობა-განფასება), რომელშიც მითითებული 2006 წლისათვის შესრულებული სამუშაოს დასახელება და ღირებულება, რაც შეადგენს 553710,28 ლარს. ასევე ფორმა #3-ის მიხედვით შესრულებულ სამუშაოთა ღირებულებამ წლის დასაწყისიდან საანგარიშო თვის ჩათვლით შეადგინა 833716,37 ლარი, რასაც ხელს აწერს ორივე მხარე.

აღნიშნულთან დაკავშირებით მნიშვნელოვანია ზემომითითებული ხელშეკრულების 5.2 პუნქტი, რომლის თანახმად ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ფაქტი უნდა დასტურდებოდეს ფორმა #2-თა და ფორმა #3-ით. ამავე ხელშეკრულების მე-7.1 პუნქტის თანახმად თანხის ანაზღაურება შესაძლებელია მხოლოდ სამუშაოს შესრულების აქტის გაფორმების შემდეგ 15 კალენდარული დღის განმავლობაში.

აღნიშნული ნორმების ანალიზი ცხადყოფს, რომ ფორმა №2-თა და ფორმა №3-ით დასტურდება სამუშაოს შესრულების ფაქტი, რომლის წარდგინების შემთხვევაში შესრულებული სამუშაოს ღურებულება ანაზღაურებას ექვემდებარება სამინისტროს მიერ 15 კალენდარული დღის განმავლობაში. ამასთან ერთად საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს განათლებისა და მეცნიერების სამინისტროს იურიდიული დეპარტამენტის უფროსისადმი მიმართული ამავე სამინისტროს ფინანსური დეპარტამენტის უფროსის სამსახურებრივი ბარათი (ტ.1, სფ.36), რომლის თანახმად, მხარეთა შორის 2006 წლის 21 ივნისს დადებული №06-10/3 ხელშეკრულებიდან გამომდინარე, სსიპ რუსთავის პროფესიულ ლიცეუმში სს „ხ-ს“ მიერ შესრულებული სარემონტო-სარეაბილიტაციო სამუშაოების ღირებულებამ შეადგინა 833716.37 ლარი, ხოლო გადარიცხული თანხამ შეადგინა 855545.32 ლარი. ამდენად, სხვაობამ შეადგინა 21828.95 ლარი, რაც სს „ხ-მ“ დააბრუნა ბიუჯეტში (ეს ფაქტი დავას არ იწვევს).

საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებაზე, რომლის თანახმად საქმეში წარმოდგენილი სამუშაოს დასრულების №1/198 აქტით დასტურდება, რომ 21.06.2006 წლის ხელშეკრულებით განსაზღვრული სარეაბილიტაციო-სარემონტო სამუშაოები დასრულდა 15.08.07 წელს, რომლის ღირებულებამ შეადგინა 833716.37 ლარი. საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ აღნიშნული ფაქტი არ არის საკმარისი სადავო ურთიერთობის კვალიფიკაციისათვის. მხარეთა შორის 2006 წლის 21 ივნისს დადებული ხელშეკრულების მე-10.2 პუნქტის თანახმად, „შემსყიდველი“ უფლებამოსილია გრაფიკით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულების ვადის გადაცილების შემთხვევაში დააკისროს „მიმწოდებელს“ საურავი ყოველ ვადაგადაცილებულ დღეზე შეუსრულებელი სამუშაოს ღირებულების 1%-ის ოდენობით.

აქედან გამომდინარე, ისმის კითხვა: 2007 წლის 1 ივლისიდან 2007 წლის 15 აგვისტომდე (44 დღე) რა რაოდენობის (რა ღირებულების) სამუშაო იყო შესასრულებელი. თუ შესასრულებელი სამუშაოს საერთო რაოდენობამ შეადგინა 833716.37 ლარი 2007 წლის 15 აგვისტოსათვის (სამუშაოს დასრულების №1/198 აქტის მიხედვით), ხოლო, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, დაგვიანებით შესრულებული სამუშაოს ღირებულებამ შეადგინა 244.944.05 ლარი, მაშინ 2007 წლის 1 ივლისამდე (ხელშეკრულებით განსაზღვრული სამუშაოების დასრულების ვადა) შპს“ ხ“-ს უნდა შეესრულებინა 588772.32 ლარის სამუშაოები (833716.37 - 244.944.05 = 588772.32), რაც არ დგინდება სააპელაციო სასამართლოს განჩინებით. პირიქით სააპელაციო სასამართლო შპს „ხ-ს“ წარმომადგენლის განმარტების შეფასებისას აღნიშნავს, რომ 558772,32 ლარი წაარმოადგენს 2006 წლის 18 ოქტომბრისათვის დასრულებული სამუშაოების ღირებულებას, რაც გადაურიცხა სამინისტრომ (გასაჩივრებული განჩინების მე-12 გვ). მაგრამ, თუ დაუშვებთ, რომ შპს “ხ-ს“ მიერ 2007 წლის 1 ივლისამდე შესრულებულმა სამუშაომ შეადგინა 588772.32 ლარი, რით აიხსნება ის, რომ ფორმა №2-ის მიხედვით 2006 წლისათვის სამუშაოს ღირებულებამ შეადგინა 553710,28 ლარი, ხოლო ამის შემდეგ განხორციელებული სამუშაოების ჩათვლით ფორმა #3-ის მიხედვით შეადგინა 833716,37 ლარი. მით უმეტეს გასათვალისწინებელია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტი იმის თაობაზე, რომ 2006 წლის ფორმა №2-სა და ფორმა №3-ს ეფუძნება 2007 წლის 18 სექტემბერს სამუშაოს დასრულების #1/198 აქტი (რომლითაც დასტურდება სამუშაოების დასრულება 15.08.2007წ.). ე.ი. ამ ფორმების საფუძველზე შედგა №1/198 აქტი. ამასთან ერთად გაურკვეველია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომლის თანახმად 244944,05 ლარი (სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრების მიხედვით ვადაგადაცილებული დროისათვის შესრულებული სამუშაოების ღირებულება) წარმოადგენს 553710,28 ლარის ღირებულებასა და №1/198 აქტში მითითებული სამუშაოთა ღირებულებას (833716,37 ლარი) შორის სხაობას (იხ. განჩინების მე-11გვ), რაც არ შეიძლება გაზიარებულ იქნას, რადგან ამ შემთხვევაში (833716,37 - 553710,28) სხაობას შეადგენს 280006,06 ლარი, და არა 244944,05 ლარი.

აქვე გასათვალისწინებელია სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება, რომლის თანახმად მან არ გაიზიარა შპს „ხ-ს“ მიერ სამუშაოების ვადაში შესრულების ფაქტი. კერძოდ, სააპელაციო სასამართლო აღნიშნა, რომ თვითონ შპს „ხ-ს“ განმარტებით, დასტურდება 2006 წლის 22 ივნისს სამინისტროს მიერ მის ანგარიშზე ავანსის სახით 266773 ლარის გადარიცხვა, ხოლო 2006 წლის 18 ოქტომბერს ამ დროისათვის დასრულებული სამუშაოთა ღირებულება 558772,32 ლარი. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო ასკვნის, რომ ავანსის სახით გადახდილი თანხა არ ადასტურებს რაიმე მოცულობის სამუშაოს შესრულების ფაქტს, რაც ეწინააღმდეგება 2006 წლის სამუშაოს შესრულების აქტებს.

აღნიშნულთან მიმართებით, საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ მხარეები სადავოდ არ ხდიან №2 და №3 ფორმების კანონიერებას, აგრეთვე, დავას არ იწვევს ის ფაქტი, რომ მხარეთა შორის №06 – 101/3 ხელშეკრულება დაიდო 2006 წლის 21 ივნისს. იმ შემთხვევაში, თუ ჩვენ გავიზიარებთ სააპელაციო სასამართლოს ზემოაღნიშნულ მოსაზრებას დადგენილ ფაქტებთან მიმართებით, გამოდის, რომ სამინისტროს მიერ მის ანგარიშზე ავანსის სახით 266773 ლარის გადარიცხვა განხორციელდა 2006 წლის 22 ივნისს, ე.ი. – ხელშეკრულების დადების მომდევნო დღეს, ხოლო 2006 წლის 18 ოქტომბერს ამ დროისათვის დასრულებული სამუშაოთა ღირებულება 558772,32 ლარის ოდენობით. ამდენად, მტკიცებას არ საჭიროებს ის ფაქტი, რომ ერთ დღეში შპს „ხ-ო“ სამუშაოებს ვერ დაასრულებდა, მაგრამ შპს „ხ-ს“ წარმომადგენლის ახსნა-განმარტების საფუძველზე სააპელაციო სასამართლო ადგენს, რომ 2006 წლის 18 ოქტომბერს სამინისტროდან გადმოირიცხა ამ დროისათვის დასრულებული სამუშაოთა ღირებულება 558772,32 ლარის ოდენობით. ე.ი. ავანსის სახით 266773 ლარის გადმორიცხვის შემდეგ სამინისტრომ გადმორიცხა უკვე შესრულებული სამუშაოების ღირებულება 558772,32 ლარის ოდენობით. თუ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას გავყვებით, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ 2006 წლის 22 ივნისიდან 2006 წლის 18 ოქტომბრამდე გადმორიცხული თანხა (266773 + 558772,32 = 825545.32), წარმოადგენს 2006 წლის 18 ოქტომბრამდე შესრულებულ სამუშაოთა ღირებულებას, რაც უშუალოდ სააპელაციო სასამართლოს განჩინებიდან არ დგინდება. სააპელაციო სასამართლოს განჩინებიდან, ასევე არ დგინდება, რომ საავანსო თანხა გამოიქვითა საბოლოო შესრულებაში. ამდენად, არ არის გამოკვლეული 2007 წლის 1 ივნისამდე შპს „ხ-ს“ მიერ შესრულებული სამუშაოთა ღირებულება საქმეში არსებული მტკიცებულებების ერთობლივი შეფასების შედეგად.

ამასთან ერთად არ არის გათვალისწინებული 2006 წლის ფორმა #2-სა და ფორმა #3-ის შედგენის თარიღი, რაც აძნელებს სწორი დასკვნების გაკეთების შესაძლებლობას. არ არის გათვალისწინებული მხარეთა შორის დადებული ხელშეკრულების დათქმა, რომელიც მიუთითებს სამუშაოს შესრულების დამადასტურებელ ფაქტზე, ასევე სამუშაოს ღურებულების ანაზღაურების წესზე (ხელშეკრულების 5.2, 7.1 პუნქტები), რომლის გათვალისწინებაც აუცილებელია ფორმა №2-სა და ფორმა №3-ის შეფასებაში.

ამასთან ერთად, სააპელაციო სასამართლო შეფასებას არ აძლევს საქმეში წარმოდგენილ 2007 წლის 12 ივლისის საექსპერტო დასკვნას (რასაც ერთვის დანართები), რომლის თანახმად 2007 წლის ივლისის შემოწმების ეტაპზე შესრულებული იყო 810772,92 ლარის სამუშაოები. აღნიშნული რიცხვი ეწინააღმდეგება 2006 წლის ფორმა #2-სა და ფორმა #3-ის მონაცემებს, ამავე დროს გამორიცხავს 2007 წლის 1 ივლისიდან 2007 წლის 15 აგვისტომდე 244944,05 ლარის ღირებულების სამუშაოს დაგვიანებით შესრულების ფაქტს.

ამდენად, იმის გათვალისწინებით, რომ, ზემოაღნიშნული ხელშეკრულების 5.2 და 7.1 პუნქტების შესაბამისად სამუშაოს შესრულების ფაქტი უნდა დასტურდებოდეს ფორმა №2-თა და ფორმა №3-ით, რომლის წარმოდგენის შემდეგ ხორციელდებოდა ანაზღაურება, უნდა შესაბამისად შეფასდეს სამუშაოს დასრულების №1/198 აქტი.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს რა ღირებულების სამუშაოები ჰქონდა შესრულებული შპს „ხ-ს“ 2007 წლის 1 ივნისისათვის და რა ღირებულების სამუშაოები იყო დასრულებული 2007 წლის 15 აგვისტოს. იმ შემთხვევაში, თუ 833716,37 ლარის ღირებულების სამუშაოების დასრულებული იყო 2007 წლის 1 ივლისამდე, მაშინ რით აიხსნება №1/198 სამუშაოს დასრულების აქტის მიხედვით სამუშაოთა დასრულება 15.08.07 წელს. ამისათვის სააპელაციო სასამართლომ ზემოაღნიშნული განმარტების გათვალისწინებით უნდა შეაფასოს საქმეში წარმოდგენილ ფორმა №2 და ფორმა №3, ასევე, საექსპერტო დასკვნა საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლივად.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. სს „ხ-ს“ საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

მ. სულხანიშვილი