საქმე №ას-1037-972-2012 5 ოქტომბერი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, თეიმურაზ თოდრია
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – გ. ჩ-ე (მოსარჩელე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ი. ტ-ე (მოპასუხე)
გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის დადგენა, სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, სამკვიდრო ქონების ½ ნაწილზე
მესაკუთრედ ცნობა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
გ. ჩ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ი. ტ-ის მიმართ და მოითხოვა ქ.ბათუმში, პ-ის ქ.№43-ში მდებარე სამკვიდრო ქონებიდან მოსარჩელის კუთვნილი წილის ფაქტობრივი ფლობით მიღების ფაქტის დადგენა, 2007 წლის 14 მაისს ლ. ჩ-ის სახელზე გაცემული №2-122 სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ, 1/2 ნაწილში, ასევე 2009 წლის 14 აპრილს ი. ტ-ის სახელზე გაცემული №2-91 სამკვიდრო მოწმობის ½ ნაწილში ბათილად ცნობა, მოსარჩელის მშობელთა სამკვიდრო ქონებიდან ½-ის მესაკუთრედ აღიარება და საჯარო რეესტრში შესაბამისი ცვლილების შეტანა.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
ბათუმის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 28 თებერვლის გადაწყვეტილებით გ. ჩ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა, რაც მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ დადგენილად მიჩნეული შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
მოსარჩელე გ. ჩ-ე და მოპასუხის დედა ლ. ჩ-ე იყვნენ დები. გ. ჩ-ის მამა – ფ. ჩ-ე გარდაიცვალა 1979 წლის 9 ივნისს. დედა, ს. ჩ-ე კი – 1980 წლის 6 თებერვალს. ლ. ჩ-მ, როგორც ფ. ჩ-ისა და ს. ჩ-ის პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, შვილმა 2007 წლის 14 მაისს სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საკუთრებაში მიიღო ქ.ბათუმში, პ-ის ქ.№43-ში მდებარე სამკვიდრო ქონება (132,45 კვ.მ).
ლ. ჩ-ე გარდაიცვალა 2008 წლის 27 სექტემბერს. ი. ტ-მ, როგორც ლ. ჩ-ის პირველი რიგის კანონისმიერმა მემკვიდრემ, შვილმა 2009 წლის 14 აპრილს საკუთრებაში მიიღო ქ.ბათუმში, პ-ის ქ.№43-ში მდებარე სამკვიდრო ქონება. აღნიშნული უძრავი ქონება 2009 წლის 14 აპრილის სამკვიდრო მოწმობის საფუძველზე საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია ი. ტ-ის სახელზე.
გ. ჩ-ე აღნიშნავს, რომ მან მშობლების გარდაცვალების შემდგომ ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო ქონება. ამ ფაქტობრივი გარემოების დადასტურებას მოსარჩელე შეეცადა მოწმეთა ჩვენებებითა და საქმეზე თანდართული ვიდეოჩანაწერით (სადაც დაფიქსირებულია ლ. ჩ-ის მიერ გ. ჩ-ისათვის მიბარებული ოქროს ნივთების დაბრუნება).
პირველი ინსტანციის სასამართლოში სამკვიდრო ქონების 6-თვიან ვადაში ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების ფაქტის დადასტურების მიზნით დაიკითხენ მოწმეები. მოწმეებმა აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სხვადასხვაგვარად განმარტეს, კერძოდ, სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ საკვიდროს გახსნიდან 6 თვის ვადაში გ. ჩ-ის მიერ სამკვიდროს დაუფლება უტყუარად ვერ დადასტურდა. მოსარჩელის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმეებმა მიუთითეს, რომ მოსარჩელე ცხოვრობდა გარკვეული პერიოდი მშობლების სახლში, ხოლო მოპასუხის ინიციატივით დაკითხულმა მოწმეებმა საპირისპირო განმარტეს და მიუთითეს, რომ მოსარჩელეს მშობლების გარდაცვალების შემდგომ არ უცხოვრია სადავო სახლში და მშობლების დატოვებულ სამკვიდროს არ დაუფლებია. პალატამ აღნიშნა, რომ ორი ძირითადი მოწმე – ნ. მ-ი და ნ. ჩ-ე მხარეთა ნათესავები არიან, თუმცა მათი ჩვენებები მოსარჩელის მიერ სამკვიდრო ქონების დაუფლების თაობაზე ურთიერთგამომრიცხავია. მოწმე ნ. მ-ის ჩვენებით, მოსარჩელე მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ცხოვრობდა სადავო სახლში. მოწმე ნ. ჩ-ის განმარტებით კი: „მამის გარდაცვალების შემდეგ ლ. ცხოვრობდა სადავო სახლში - გ. არა.“ აღნიშნული გარემოების გათვალისწინებით, პალატამ ვერც ერთ ზემოაღნიშნული მოწმის ჩვენება სარწმუნო მტკიცებულებად არ ჩათვალა.
რაც შეეხება დანარჩენ მოწმეებს, მ. ფ-ის განმარტებით, მან არ იცის გ. ჩ-მ წაიღო თუ არა ოქროს ნივთები და ამის დადასტურება არ შეუძლია. მოსარჩელე მშობლების გარდაცვალების შემდეგ ღამეს ათევდა მშობლების სახლში, მაგრამ ლ. იქ გადავიდა საცხოვრებლად. მოწმე დ. მ-ის ჩვენებით, „გ. მოდიოდა, როგორც სტუმარი, მშობლების გარდაცვალების შემდეგ სადავო სახლში ცხოვრებას განაგრძობდა ლ. ჩ-ე, ლ-მ დას უყიდა ოროთახიანი ბინა.“
სააპელაციო პალატამ განმარტა, რომ კონსტიტუციის 85-ე მუხლის მე-3 ნაწილი ასახვას ჰპოვებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლში, რომლის შესაბამისად მხარეებმა თვითონ უნდა მიუთითონ მტკიცებულებებზე, რომელთა საფუძველზე უნდა დამტკიცდეს მათ მიერ თავიანთი მოთხოვნის დასაბუთების მიზნით მითითებული ფაქტები. სარჩელში აღნიშნული უნდა იყოს მტკიცებულებანი, რომლებიც ადასტურებენ ამ გარემოებებს, აგრეთვე, მოპასუხემ თავის პასუხში უნდა მიუთითოს რა მტკიცებულებებით შეიძლება დამტკიცდეს ეს გარემოებანი.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის თანახმად, მტკიცების ტვირთი განსახილველ შემთხვევაში აკისრია მოსარჩელე მხარეს, რომელმაც სასამართლოს უტყუარად უნდა დაუდასტუროს, რომ მან 1979-1980 წლებში, ანუ მშობლების გარდაცვალების შემდგომ 6-თვიან ვადაში ფაქტობრივი ფლობით მიიღო სამკვიდრო. პალატამ ჩათვალა, რომ აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება საქმეზე შეკრებილი მტკიცებულებებით, ანუ მოწმეთა ჩვენებებით არ დასტურდება.
კიდევ ერთი მტკიცებულება, რომლითაც მოსარჩელე შეეცადა მოთხოვნის (ანუ სამკვიდრო ქონების დაუფლების) დადასტურებას, ეს არის ვიდეოჩანაწერი ი. ტ-ისათვის ოქროს ნივთების გადაცემის თაობაზე. მოსარჩელე თავისი მოთხოვნის მართებულობას სწორედ აღნიშნულ მტკიცებულებას აყრდნობს და მიიჩნევს, რომ ამ ვიდეოჩანაწერით დასტურდება მოსარჩელის მიერ მშობლების სამკვიდროში შემავალი ოქროს ნივთების დაუფლების ფაქტი.
სასამართლომ მიიჩნია, რომ მსგავსი ფაქტობრივი გარემოების დამადასტურებელ არანაირ გარემოებას მითითებული მტკიცებულება არ შეიცავს, არამედ მასში ასახულია იმ გარემოების შესახებ, თუ როგორ დაუტოვა შესანახად ლ. ჩ-მ თავისი ოქროს ნივთები დას, მოსარჩლე გ. ჩ-ს, რომელსაც ლ. ჩ-ის შვილი სთხოვს დედის ნივთების დაბრუნებას. მითითებულ სამართლებრივ დანაწესთა და ფაქტობრივ გარემოებათა გათვალისწინებით პალატამ უსაფუძვლოდ ჩათვალა გ. ჩ-ის მოთხოვნა, მის მიერ სამკვიდრო ქონების ფაქტობრივი ფლობით დაუფლების გამო, ლ. ჩ-ის სამკვიდრო მოწმობის, ასევე ი. ტ-ის სამკვიდრო მოწმობის ნაწილობრივ გაუქმებისა და სადავო ქონების ½ წილზე მესაკუთრედ ცნობის შესახებ, რის გამოც პირველი ინსტანციის სასამართლომ სარჩელი კანონშესაბამისად არ დააკმაყოფილა.
სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველი დავა უნდა მოწესრიგდეს სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე, 1307-ე, 1319-ე, 1328-ე და 1421-ე მუხლებით. საქმის მასალებით უტყუარად არ დასტურდება გ. ჩ-ის მიერ 6-თვიან ვადაში სამკვიდრო ქონების დაუფლება და მისი მართვა, როგორც საკუთარის, რაც სარჩელის დაკმაყოფილების გამომრიცხავ გარემოებას წარმოადგენს. პალატის მითითებით, თავისი სამართლებრივი ბუნებით სამკვიდროს მიღება ცალმხრივი გარიგებაა, რომელიც გამოხატავს სამკვიდროს მიღების სურვილს, მემკვიდრის ნებას. სამკვიდროს მიღება ნიშნავს, რომ სამკვიდრო მემკვიდრემ შეიძინა, ფლობს და მართავს მას, როგორც საკუთარს.
პალატას შეექმნა შინაგანი რწმენა, რომ მოსარჩელეს თავისად არ ჰქონდა მიჩნეული სადავო ქონება, რის საფუძვლად მიუთითა ის გარემოება, რომ დის სიცოცხლეში და არა მშობლების გარდაცვალების შემდგომ (საიდანაც უკვე 30 წელია გასული) მოსარჩელეს არ უდავია სამკვიდროზე და არ განუცხადებია მასზე არანაირი პრეტენზია.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება გ. ჩ-მ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ ყოველგვარი მტკიცებულებების გარეშე დადგენილად ცნო ის ფაქტი, რომ ლ. ჩ-ე სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის განმავლობაში ფაქტობრივი ფლობით დაეუფლა სადავო სამკვიდრო ქონებას, ხოლო მოსარჩელე ლ. ჩ-ს სამკვიდროს გახსნიდან ექვსი თვის ვადაში არ მიუმართავს სანოტარო ბიუროსთან წერილობითი განცხადებით და იგი სამკვიდროს ფაქტობრივი ფლობით არ დაუფლებია. აღნიშნული არ გამომდინარეობს საქმეზე წარდგენილი მტკიცებულებებიდან.
სასამართლოს არ შეუფასებია, რომ ნოტარიუსმა 2007 წლის 14 მაისს ისე გასცა სამკვიდრო მოწმობა ლ. ჩ-ის სახელზე, რომ ამ უკანასკნელს არ დაუდასტურებია 1979-1980 წლებში თუ სად ცხოვრობდა იგი. როგორც საქმის მასალებითაა დადგენილი, 1996 წლამდე იგი ჩაწერილი იყო გ-ის ქ.№57/59 ბინა №48-ში. სხვა რაიმე ოფიციალური დოკუმენტი მას ნოტარიუსთან არ წარუდგენია, ასეთ შემთხვევაში ნოტარიუსს არ ჰქონდა უფლება, სამკვიდრო ქონების მიღების ვადის გაგრძელების გარეშე გაეცა სამკვიდრო ქონება, ვადა უნდა გაეგრძელებინა სასამართლოს.
მხარეები შეთანხმდნენ სამკვიდრო ქონების გაყოფაზე, მოსარჩელე ფაქტობრივად დღესაც ფლობს სამკვიდროს.
სასამართლო დაეყრდნო მხოლოდ დაინტერესებული მოწმეების – დ. მ-ის, ფ. ლ-ისა და ნ. ჩ-ის ჩვენებებს. დ. მ-ე და ფ. ლ-ე მხარეთა მშობლების გარდაცვალების დროისათვის საერთოდ არ იყვნენ არც ლ-ს და არც ოჯახის მეგობრები. მათი ურთიერთობა დაიწყო გასული საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს, ამდენად, მათთვის ცნობილი არ არის საქმის ფაქტობრივი გარემოებები სამკვიდროს გახსნის დროისათვის, ხოლო რაც შეეხება ნ.ჩ-ს, იგი მოსარჩელის მამის ძმისშვილია, მაგრამ წლების განმავლობაში მოსარჩელესთან ცუდი ურთიერთობა აქვს, რადგანაც სადავო სამკვიდროდან ისიც გარკვეულ წილს მოითხოვდა.
სასამართლომ არასწორად არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მოწმის – ნ. მ-ის ჩვენება, რომელიც მშობლების მეზობელია, იცნობდა მათ, ასევე იცნობდა მხარეებს და კატეგორიულად დაადასტურა, რომ მშობლების გარდაცვალების პერიოდში ლ. ჩ-ე მათთან არ ცხოვრობდა, ბინადრობდა გ-ის ქუჩაზე მეუღლესთან ერთად და დედის გარდაცვალებიდან რამდენიმე ხნის შემდეგ გადავიდა სადავო სახლში, მშობლებთან კი ცხოვრობდა მოსარჩელე.
მოწმე მ. ფ-ის განმარტებით, მისთვის ცნობილია, რომ მოსარჩელემ მამისეული სახლიდან წამოიღო ავეჯის ნაწილი და ასევე დებს განაწილებული ჰქონდათ ოქროულობა.
მოწმის სახით დაკითხულმა ი. ყ-მ დაადასტურა, რომ იგი დაიბადა და იზრდებოდა ოთხ წლამდე დედის მშობლების ოჯახში, მან იცოდა, რომ მშობლების გარდაცვალების შემდეგ დებმა გაინაწილეს ოქროულობა, ქონების ნაწილი დღესაც ინახება სადავო სახლში, დღესაც ოჯახში უდგათ ავეჯის ნაწილი, რომელიც წამოღებულია დედის მშობლების ოჯახიდან. მისმა დეიდაშვილმა ი. ტ-მ ოქრულობის დაბრუნების დროს დავა დაუწყო მოსარჩელეს, რადგან ოქროულობის უფრო მეტი ნაწილი შეხვდა მოსარჩელეს და ნაკლები – მის დედას, ეს საუბარი მის მიერ გადაღებულ იქნა მობილურით, რაც წარედგინა სასამართლოს.
საქმეზე მოწმის სახით დაკითხულმა ს. გ-მა დაადასტურა, რომ მოსარჩელე გ. ჩ-ის ნივთები, როგორიცაა წიგნები, ჭურჭლეულობა, „ნოხები“ და სხვა დღესაც ინახება სადავო სახლში.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 131-132-ე მუხლებთან მიმართებით აღსანიშნავია და საგულისხმოა თვით მოპასუხის განმარტება, რომელმაც ფაქტობრივად ვერ უარყო ის გარემოება, რომ დებს მემკვიდრეობა ფაქტობრივად მიღებული ჰქონდათ, მაგრამ მთელი ყურადღება გადაიტანა იმაზე რომ მისმა დედამ – ლ. ჩ-მ გაყიდა გ-ის ქუჩაზე მდებარე ოროთახიანი ბინა და ბინის ღირებულება მიიღო გ. ჩ-მ, რითაც მან დაადასტურა, სამკვიდრო ქონებიდან წილის მიღების ფაქტი. აღნიშნული სინამდვილეში არ მომხდარა. ბინის ღირებულება მიიღო ლ. ჩ-მ, ბინის მესაკუთრემ, რაც დასტურდება ხელშეკრულებით. მოპასუხე ი. ტ-მ ვერ უარყო და დაადასტურა ის გარემოებაც, რომ სამკვიდროს დამტოვებლის ოქროს საათი და ჯიბის საათი წაღებული აქვს მოსარჩელეს და იგი დღესაც მასთან ინახება.
სასამართლომ არ გამოიკვლია სარჩელთან ერთად წარდგენილი ვიდეოჩანაწერი, რომლითაც დასტურდება დებს შორის ძვირფასეულობის გაყოფა. მოპასუხე ი. ტ-ე უკმაყოფილო იყო, რომ დედამისმა განაწილების დროს ნაკლები ოქროულობა მიიღო.
სასამართლომ მიღებული გადაწყვეტილების დასაბუთებისას იმსჯელა ოქროულობის დაბრუნებისას შედგენილ ხელწერილზე. თუ სასამართლოს ეჭვი ეპარებოდა წარდგენილი ხელწერილის ნამდვილობაში, მისი მოთხოვნით კასატორი წარადგენდა დედანს. რაც შეეხება მინაწერებს ქსეროასლზე, მითითებული საჭირო იყო, რომ სასამართლო გარკვეულიყო, რომელი ნივთები ეკუთვნოდა მშობლებს და რომელი შეიძინა პირადად ლ. ჩ-მ.
სასამართლო პალატამ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღების დროს დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 105-ე, 249-ე, 389-ე და 390-ე მუხლების მოთხოვნები, კერძოდ, პალატამ მიღებულ გადაწყვეტილებაში ნაწილობრივ მიუთითა მხარეთა მიერ წარმოდგენილ მტკიცებულებაზე, მაგრამ არ დაასაბუთა, რატომ არ გაიზიარა მოსარჩელის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები და გაიზიარა მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 ივლისის განჩინებით გ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად. ამავე განჩინებით კასატორი სახელმწიფო ბაჟის გადახდისაგან გათავისუფლდა.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა გ. ჩ-ის საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
გ. ჩ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. სულხანიშვილი
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
თ. თოდრია
