№ას-1045-980-2012 2 ოქტომბერი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა _ ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი _ ბ. ბ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე _ მ. ბ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა _ გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – მამობის დადგენა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ბ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ბ. ბ-ის მიმართ და მოითხოვა მამობის დადგენა შემდეგი დასაბუთებით: მ. ბ-ის დედა ი. ბ-ე მოპასუხე ბ. ბ-თან 1978 წლიდან არარეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფება. მოპასუხის მიზეზის გამო ქორწინება არ დარეგისტრირებულა. მან ოთხი თვის ორსული ი.ბ-ე ბაღდათის რაიონის სოფელ რ-ში მშობლების სახლში მოტყუებით დატოვა. 1979 წლის 25 აპრილს იზო ბაღდავაძეს შეეძინა ქალიშვილი - მ. ბ-ს ასული ბ-ე. მოპასუხე უარს აცხადებს მისი შვილის – მ. ბ-ის შვილად აღიარებასა და გვარის მიკუთვნებაზე, ბ.ბ-ს, მიუხედავად კანონით დაკისრებული ვალდებულებისა, ეზრუნა შვილზე, შვილის მიმართ რაიმე ყურადღება არ გამოუჩენია.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლის საფუძველზე მოსარჩელე ვალდებულია, დაადასტუროს გარემოებები რაზეც ამყარებს თავის მოთხოვნას. წინამდებარე სასარჩელო განცხადებით და თანდართული საბუთებით არ დასტურდება სარჩელში მითითებული არც ერთი გარემოება. სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლით დადგენილია გარემოებები, რომელთა არსებობა სავალდებულოა მამობის დადგენისას, ესაა ბავშვის დედისა და მოპასუხის ერთად ცხოვრებისა და საერთო მეურნეობის წარმოება ბავშვის დაბადებამდე. არც ერთი ეს გარემოება სარჩელით დადგენილი არ არის.

ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 11 აპრილის გადაწყვეტილებით მ. ბ-ს სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბ. ბ-ის მამობა 1979 წლის 25 აპრილს დაბადებული მ. ბ-ის მიმართ დადგინდა. მ. ბ-ის დაბადების მოწმობის მამის გრაფაში ბ. ბ-ი ჩაიწერა. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ბ. ბ-მა.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 ივნისის განჩინებით ბ.ბ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ძალაში დარჩა გასაჩივრებული განჩინება. პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მ. ბ-ის დედა, ი. ბ-ე და ბ. ბ-ი დაქორწინებული არ ყოფილან. მ. ბ-ე დაიბადა 1979 წლის 25 აპრილს. დედის გრაფაში მითითებულია ი. ბ-ე, ხოლო მამის გრაფა ცარიელია. ქალაქ ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სასამართლოს 1982 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა ი. ბ-ის სარჩელი ბ. ბ-ის მიმართ მამად ცნობის, ბავშვის საზრდოდ ალიმენტის დაკისრებისა და ერთჯერადი დახმარებისათვის თანხის გადახდევინების შესახებ. ეს გადაწყვეტილება შევიდა კანონიერ ძალაში.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ მოცემული საქმის წარმოება უნდა შეწყდეს. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის პირველი მუხლის მეორე ნაწილის თანახმად, სამოქალაქო საქმეების წარმოება ხორციელდება საპროცესო კანონმდებლობით, რომლებიც მოქმედებს საქმის განხილვის, ცალკეული საპროცესო მოქმედების შესრულების ან სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულების დროს. ამ ნორმის მიხედვით, მოცემული საქმის წარმოების შეწყვეტის საკითხი უნდა გადაწყდეს დღეს მოქმედი საპროცესო კანონმდებლობით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, სასამართლო, მხარეთა განცხადებით ან თავისი ინიციატივით, შეწყვეტს საქმის წარმოებას, თუ არსებობს სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გადაწყვეტილება ან განჩინება, რომელიც გამოტანილია დავაზე იმავე მხარეებს შორის, იმავე საგანზე და იმავე საფუძვლით. აქედან გამომდინარე, სასამართლო მხოლოდ მაშინ არის ვალდებული, შეწყვიტოს საქმის წარმოება, თუ განსახილველ და უკვე განხილულ დავაში მონაწილეობდნენ და მონაწილეობენ ერთი და იგივე პირები, იდენტური იყო და არის დავის საგანი და საფუძველი. ქალაქ ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სასამართლოს 1982 წლის 3 ივნისის გადაწყვეტილებიდან დგინდება, რომ ამ საქმის განხილვაში მონაწილეობდნენ ი. ბ-ე და ბ. ბ-ი. ამავდორულად, ი. ბ-ე საქმეში მონაწილეობდა საკუთარი სახელით და არა - როგორც მ. ბ-ის კანონისმიერი წარმომადგენელი. აღსანიშნავია, რომ 1982 წლისათვის მოქმედი საქართველოს საქორწინო და საოჯახო კოდექსის 51-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეეძლო, დაედგინა დაუქორწინებელ მშობელთა შვილის მამობა, როგორც ერთ-ერთი მშობლის, მეურვის, მზრუნველის ან აღმზრდელის ასევე, სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ, თავად ბაშვის განცხადებით. ეს ნიშნავს, რომ ბავშვის სრულწლოვანებამდე უფლებამოსილი პირები სასამართლოში გამოდიოდნენ საკუთარი სახელით და ამ საქმეზე მიღებული გადაწყვეტილება ხელს არ უშლიდა თავად ბავშვს, სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ, თავად მოეთხოვა მამობის დადგენა. იგივე არის დადგენილი საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მოქმედი რედაქციის 1190-ე მუხლის მე-2 ნაწილით. როგორც აღინიშნა, ქალაქ ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სასამართლოში საქმის განხილვაში ი. ბ-ე მონაწილეობდა საკუთარი სახელით. ეს ნიშნავს, რომ ამ საქმის განხილვაში მ. ბ-ს მონაწილეობა არ მიუღია. ამიტომ, უკვე განხილულ დავაში მონაწილეობდნენ სხვა მხარეები და, ამის გამო, არ არსებობს საქმის წარმოების შეწყვეტის საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 272-ე მუხლის „ბ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული საფუძველი. თუმცა, ასეც რომ არ იყოს, პალატამ მიუთითა, რომ ოჯახური ცხოვრების პატივისცემის უფლება გარანტირებულია საქართველოს კონსტიტუციის 36-ე მუხლით და ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-8 მუხლით. ოჯახურის ცხოვრების პატივისცემა ნიშნავს ადამიანის უფლებასაც, იცოდეს ის, თუ ვინ არის მისი მშობელი. 1982 წლისათვის მეცნიერებს არ შეეძლოთ მამასა და შვილს შორის გენეტიკური კავშირის საიმედოდ განსაზღვრა. სწორედ ამიტომ, იმ დროს მოქმედი კანონმდებლობით, მამობა დასტურდებოდა სხვა ფაქტების ერთობლიობით, კერძოდ: სავარაუდო მშობლების ერთად ცხოვრებით, საერთო მეურნეობის წარმოებით, ზრუნვით და ა.შ. ამ ფაქტებით კი, პრაქტიკულად, შეუძლებელი იყო არარეგულარული, მათ შორის, ე.წ შემთხვევითი სქესობრივი კავშირის შედეგად დაბადებული ბავშვების მამობის დადგენა.

ამჟამად, ზემოხსენებული ფაქტის ე.წ მაღალი ალბათობით დადასტურება შესაძლებელია გენეტიკური ექსპერტიზით. პალატამ მიიჩნია, რომ მეცნიერული პროგრესის ამ მიღწევით სარგებლობის საშუალება, უთუოდ, უნდა მიეცეთ ადრე დაბადებულ პირებსაც, თუნდაც მათ საქმეზე სასამართლოს გადაწყვეტილება უკვე მიღებული ჰქონდეს, წინააღმდეგ შემთხვევაში, ეს ადამიანები აღმოჩნდებიან არათანაბარ მდგომარეობაში სხვა, მოგვიანებით დაბადებულ პირებთან შედარებით, ეს კი შეეწინააღმდეგება კანონის წინაშე ყველას თანასწორობის ძირითად პრინციპს, ამიტომ, პალატამ მიიჩნია, რომ 1982 წელს საქმის განხილვაში მ. ბ-ს რომც მიეღო მონაწილეობა, საქმის წარმოება მაინც არ უნდა შეწყვეტილიყო, რადგან იმ დროს გენეტიკური ექსპერტიზის ჩატარების შეუძლებლობა, ხოლო ამჟამად მისი ჩატარების შესაძლებლობა იქნებოდა საქმის განხილვის ახალი ფაქტობრივი საფუძველი.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიციას იმის თაობაზე, რომ მ. ბ-ის მოთხოვნა ხანდაზმულია. პალატამ მიიჩნია, რომ ადამიანის უფლება, იცოდეს ვინ არის მისი მამა, პირადი არაქონებრივი უფლებაა, ამგვარ უფლებებზე კი, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 128-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტის, ისევე, როგორც მ. ბ-ის დაბადების დროისათვის მოქმედი საქართველოს სამოქალაქო სამართლის კოდექსის 87-ე მუხლის თანახმად, ხანდაზმულობა არ ვრცელდება. პალატა არ დაეთანხმა აპელანტს მასში, რომ საქალაქო სასამართლომ არასწორად ჩათვალა მოსარჩელის პოზიცია დადასტურებულად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-3 ნაწილის თანახმად, ბავშვის მამობის დადგენის საკითხს სასამართლო წყვეტს ბიოლოგიური (გენეტიკური) ან ანთროპოლოგიური გამოკვლევის შედეგების (მტკიცებულებების) შესაბამისად, რომელიც შეეხება ბავშვის მამობის განსაზღვრის საკითხს. ამ მუხლის მიხედვით, სასამართლომ სარჩელის საფუძვლიანობის გამოსაკვლევად სავსებით კანონიერად დანიშნა გენეტიკური ექსპერტიზა. საქმის მასალებით დგინდება, რომ ექსპერტიზა დაინიშნა ქუთაისის საქალაქო სასამართლოს 2011 წლის 17 იანვრის განჩინებით, თუმცა იგი არ ჩატარდა იმიტომ, რომ, მიუხედავად სამჯერადი წერილობითი შეტყობინებისა, ბ. ბ-ი ექსპერტიზაზე ნიმუშის ასაღებად არ გამოცხადებულა. ამის შემდეგ, სასამართლომ განაახლა საქმის წარმოება, თუმცა 2012 წლის 3 თებერვლის განჩინებით, საქმე დააბრუნა ექსპერტიზის ჩასატარებლად და ბ. ბ-ს განუმარტა, რომ ექსპერტიზის ჩატარებისათვის ხელის შეშლის შემთხვევაში, მოწინააღმდეგე მხარის პოზიცია ჩაითვლებოდა დადასტურებულად. აქედან გამომდინარე, ნათელია, რომ ექსპერტიზა არ ჩატარდა აპელანტის ბრალით. პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ იგი ექსპერტიზის ბიუროში ვერ გამოცხადდა უსახსრობისა და ავადმყოფობის გამო. ამის დამადასტურებელი მტკიცებულებები მას სასამართლოსათვის არ წარმოუდგენია. პირიქით, პირველი ინსტანციის სასამართლოსა და, შემდეგ, სააპელაციო საჩივარშიც აპელანტმა განმარტა, რომ იგი მზად იყო წასულიყო ექსპერტიზის ბიუროში, თუ მის გამგზავრებას უზრუნველყოფდა მოწინააღმდეგე მხარე. ეს კი ეწინააღმდეგება აპელანტის პოზიციას - თუ ექსპერტთან მის გამოცხადებას ხელს უშლიდა ავადმყოფობა, იგი ექსპერტთან ვერ გამოცხადდებოდა, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ დაფარავდა მგზავრობის ხარჯებს. ამასთან, საქალაქო სასამართლოს სხდომის ოქმიდან ჩანს, რომ აპელანტმა ექსპერტთან გამგზავრებაზე უარი განაცხადა არა იმიტომ, რომ არ ჰქონდა მგზავრობის ხარჯის დაფარვის საშუალება, არამედ იმიტომ, რომ მიაჩნდა - ამ ხარჯის გადახდის ვალდებულება უნდა დაკისრებოდა მოსარჩელეს. სააპელაციო სასამართლოს სხდომაზე კი აპელანტმა თქვა, რომ ექსპერტიზაზე არ გამოცხადდა ექსპერტიზის სამსახურისადმი უნდობლობის გამო. პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტს არ ჰქონდა ექსპერტიზაზე გამოუცხადებლობის საპატიო მიზეზი. აღსანიშნავია ისიც, რომ სააპელაციო სასამართლომ შესთავაზა აპელანტს საქმის დაბრუნება ექსპერტიზის ჩასატარებლად, თუმცა აპელანტმა ამაზე უარი განაცხადა (ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 ივნისის სხდომის ოქმი 11:40:45-11:44:10). სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 169-ე მუხლის მე-4 ნაწილის თანახმად, მ. ბ-ის პოზიცია იმის თაობაზე, რომ ბ. ბ-ი არის მისი მამა, დადასტურებულად ითვლება.

ქუთაისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 ივნისის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ბ.ბ-მა შემდეგი დასაბუთებით: ქუთაისის ავტოქარხნის რაიონის სახალხო სასამართლოს 1982 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილებით ი. რ-ს ასულ ბ-ს უარი ეთქვა სარჩელზე მოპასუხის მიმართ 1979 წლის 25 აპრილს დაბადებული მ.ბ-ის მამად ცნობის თაობაზე. გადაწყვეტილება ხანდაზმულია. იგი განხილულია 30 წლის წინ. რაც შეეხება იმას, რომ კასატორი არ იცნობდა ი.ბ-ს, ამას თავადაც ადასტურებს და აღმასკომის თავმჯდომარის სახელზე დაწერილ წერილში უთითებს, რომ „მე ი. ბ-ე არასდროს არ ვყოფილვარ ბ. ბ-ის ცოლი და არც არასდროს მიცხოვრია მის სახლში“. 1982 წლის 6 ივნისის გადაწყვეტილება საბოლოოა და არ გასაჩივრებულა. აღნიშნული საქმის ხელახლა განხილვა კანონის უხეში დარღვევაა.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრების დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ბ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.

მოცემული დავის საგანია მამობის დადგენა. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

რაც შეეხება, ბ. ბ-ის მიერ 2012 წლის 20 ივლისს წარმოდგენილ განცხადებაზე დართულ მტკიცებულებებს, პალატა თვლის, რომ ისინი უნდა დაუბრუნდეს ბ.ბ-ს, რადგანაც სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის პირველი ნაწილის მიხედვით, საკასაციო სასამართლო იმსჯელებს მხარის მხოლოდ იმ ახსნა-განმარტებაზე, რომელიც ასახულია სასამართლოთა გადაწყვეტილებებში ან სხდომათა ოქმებში. აღნიშნული ნორმა ადგენს საკასაციო სასამართლოს მიერ ფაქტობრივი გარემოებების შეფასების პროცესუალურ ფარგლებს, საკასაციო სასამართლოში ახალ ფაქტებზე მითითება და ახალი მტკიცებულებების წარმოდგენა არ დაიშვება. ამასთან, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 104-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, სასამართლო არ მიიღებს, არ გამოითხოვს ან საქმიდან ამოიღებს მტკიცებულებებს, რომლებსაც საქმისათვის მნიშვნელობა არ აქვთ. აღნიშნულიდან გამომდინარე, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბ. ბ-ს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ 2012 წლის 20 ივლისს წარმოდგენილ განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები, 8 ფურცლად.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ბ. ბ-ს უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის, 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ბ. ბ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

ბ. ბ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე 2012 წლის 26 ივლისს №1 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის, 70% – 210 ლარი.

ბ. ბ-ს დაუბრუნდეს მის მიერ 2012 წლის 20 ივლისს წარმოდგენილ განცხადებაზე დართული მტკიცებულებები, 8 ფურცლად.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. კვანტალიანი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე