საქმე №ას-1051-986-2012 4 ოქტომბერი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
მაია სულხანიშვილი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)
ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
კასატორი – სს „ს. რ-ა“ (მოპასუხე)
მოწინააღმდეგე მხარე – ტ. მ-ე (მოსარჩელე)
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 მაისის განჩინება
კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა
დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ტ. მ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ და მოითხოვა მიუღებელი სარჩოს ანაზღაურება, ასევე სარჩოს სხვაობის დაკისრება შპს „ს. რ-ის“ დასავლეთის ელექტრომომარაგების სამმართველოს მე-5 ჯგუფის ელექტრომონტიორის ხელფასის 90%-ის ოდენობით 2009-2010 და 2011 წლის 1 ნოემბრამდე და 2011 წლის ნოემბრიდან ყოველთვიურად აღნიშნული თანამდებობის მუშაკის ხელფასის 500 ლარის 90%-ის ოდენობით.
მოპასუხემ სარჩელი არ ცნო.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 12 მარტის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს „ს. რ-ს“ ტურფა მ-ის სასარგებლოდ დაეკისრა 2009, 2010, 2011 წლის ნოემბრამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩო სხვაობის სახით 10064 ლარის გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით, მოპასუხეს დაეკისრა ტ. მ-ის სასარგებლოდ 2011 წლის 1 ნოემბრიდან ყოველთვიურად დასავლეთის ელექტრომომარაგების სამმართველოს მე-5 ჯგუფის ელექტრომონტიორის ხელფასის – 500 ლარის 90%-ის ოდენობით (450 ლარის) გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.
საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სს „ს. რ-მ“ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 31 მაისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, ხოლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილება დარჩა უცვლელად შემდეგ გარემოებათა გამო:
სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილებაში მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები.
სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი და მეორე ნაწილების სამართლებრივი ანალიზის შედეგად სასამართლომ ჩათვალა, რომ იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც მოსარჩელე მიიღებდა ხელფასს ზიანის ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება რომ არ დამდგარიყო.
სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით დადგენილი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, პირს ზიანის ანაზღაურება დაეკისრება, თუ დამდგარია ზიანი, იგი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით, მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას და დამდგარ ზიანს შორის არსებობს მიზეზობრივი კავშირი და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს იურიდიულ შემადგენლობას და თუნდაც ერთ-ერთი მათგანის არარსებობა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმის საფუძველია.
კონკრეტულ შემთხვევაში, სააპელაციო პალატამ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა, რომ ზემოთ ჩამოთვლილი ნორმის ყველა წინაპირობა დადასტურებულია.
სასამართლომ დაადგინა, რომ 1959 წლის 24 დეკემბერს მოსარჩელის მეუღლე ო. ს-მ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის გამოც განუვითარდა განგრენა, შედეგად მოჰყვა ორივე კიდურის ამპუტაცია და 1999 წლის 16 აპრილს მისი გარდაცვალება.
სააპელაციო პალატამ ჩათვალა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 1006-ე მუხლის, „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების მე-2 მუხლის, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სარჩო უნდა ანაზღაურდეს დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ, გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა, რაც, თავის მხრივ, ითვალისწინებს, რომ დამსაქმებლის გაკოტრების ან ლიკვიდაციის შემთხვევაში წყდება დანიშნული სარჩოს გაცემის ვალდებულება.
რაც შეეხება სარჩოს გაანგარიშებას, მართალია, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს სარჩოს გაანგარიშების წესს, თუმცა სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას ამახვილებს თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანზე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაშია. ამისათვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის მიყენების შემდგომ, როდესაც, შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, მას უკვე არ აქვს უნარი მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით.
აღნიშნულის შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით.
პალატამ აღნიშნა, რომ შპს „ს. რ-ის“ სამმართველოს მე-5 ჯგუფის ელმონტიორის ხელფასი შეადგენდა 2000-2001 წლებში – 90,67 ლარს, 2002 წელს – 117 ლარს, 2003-2004 წლებში – 154 ლარს, 2006-2007 წლებში – 217 ლარს, 2008, 2009, 2010, 2011 წლის პირველ აპრილამდე – 490 ლარს, 2011 წლის პირველი აპრილიდან კი – 500 ლარს. სააპელაციო სასამართლო სრულად დაეთანხმება თბილისის საქალაქო სასამართლოს მსჯელობას, რომ სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებში შპს „ს. რ-ს“ მოსარჩელე ტ. მ-ის, როგორც იმ პირის სასარგებლოდ, რომლის რჩენაც დაზარალებულს ევალებოდა, გადასახდელად უნდა დაეკისროს გადაანგარიშებული მიუღებელი სარჩოს სხვაობა – 10 064 ლარისა და 2011 წლის პირველი ნოემბრიდან ყოველთვიურად 500 ლარის 90%-ის – 450 ლარის გადახდა საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით.
სააპელაციო სასამართლოს განჩინება სს „ს. რ-მ“ გაასაჩივრა საკასაციო წესით, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:
სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე, 992-ე და 1006-ე მუხლებით, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებითა და საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების მუხლებით, რომლებიც არ ითვალისწინებს მარჩენალდაკარგული პირისთვის სარჩოს გადაანგარიშების წესს.
მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ“, რომელიც აწესრიგებს ტრავმით გამოწვეული ზიანის დროს წარმოშობილ ურთიერთობებს, არ ითვალისწინებს მარჩენალგარდაცვლილი პირისათვის სარჩოს გადაანგარიშების წესს. მეტიც, ამ დადგენილებამდე საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №49 მოქმედი ბრძანებულების 38-ე მუხლში 2005 წლის 7 ნოემბრის №923 ბრძანებულებით შევიდა ცვლილება და დანიშნული სარჩო ხელფასის ცვლილებასთან ერთად აღარ გადაანგარიშდება.
ამდენად, სამართლებრივი ნორმა, რომელიც მოპასუხეს ავალდებულებს, გადაიანგარიშოს ტრავმით მიყენებული სარჩოს ოდენობა არ არსებობს და ტ. მ-ის სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილებულიყო. აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა ზემოაღნიშნული ნორმები.
საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 17 ივლისის განჩინებით სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი მიღებულ იქნა წარმოებაში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.
ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.
საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი მითითებული საფუძვლით.
საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით.
ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი პრაქტიკის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი, დაუშვას მოცემული საკასაციო საჩივარი, რის გამოც კასატორს უარი უნდა ეთქვას საკასაციო საჩივრის განხილვაზე.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორ სს „ს. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 9 ივლისს გადახდილი 715,60 ლარის 70% – 500,92 ლარი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.
კასატორ სს „ს. რ-ს“ (საინდენტიფიკაციო კოდი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს სახელმწიფო ბაჟის სახით მის მიერ 2012 წლის 9 ივლისის №376 საგადასახადო დავალებით გადახდილი 715,60 ლარის 70% – 500,92 ლარი.
საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე მ. სულხანიშვილი
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
პ. ქათამაძე
