№ას-1111-1042-2012 2 ოქტომბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ი. გ-ე

მოწინააღმდეგე მხარე – ააიპ „თბილისის №... საბავშვო ბაგა-ბაღი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა, სახელფასო დავალიანებისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 20 თებერვალს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა ი. გ-მ მოპასუხე ააიპ „თბილისის №... საბავშვო ბაგა-ბაღის“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა სამუშაოდან მისი გათავისუფლების შესახებ მოპასუხე დაწესებულების დირექტორის 2012 წლის 9 იანვრის ბრძანების ბათილად ცნობა, სამუშაოზე აღდგენა, აგრეთვე, 2012 წლის 3 იანვრიდან 9 იანვრის ჩათვლით სახელფასო დავალიანებისა (90 ლარი) და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილებით ი. გ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება მოსარჩელემ გაასაჩივრა სააპელაციო წესით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 11 ივლისის განჩინებით ი. გ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 17 აპრილის გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ი. გ-ე 2011 წლის 1 თებერვლის №34 შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე დაინიშნა ააიპ თბილისის №... საბავშვო ბაგა-ბაღის აღმზრდელის თანამდებობაზე; ხელშეკრულების მოქმედების ვადა განისაზღვრა 2011 წლის 1 თებერვლიდან 2011 წლის 31 ივნისამდე.

ააიპ თბილისის №... საბავშვო ბაგა-ბაღის დირექტორის 2011 წლის 1 ივლისის №09 ბრძანებით, ბაღის თანამშრომლებს გაუგრძელდათ ხელშეკრულება 2 თვით, 2011 წლის 1 სექტემბრამდე.

ააიპ თბილისის №... საბავშვო ბაგა-ბაღის დირექტორის 2011 წლის 1 სექტემბრის №03/20 ბრძანებით, თანამშრომლებს გაუგრძელდათ ხელშეკრულება 4 თვით, 2011 წლის 31 დეკემბრამდე.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მტკიცება იმასთან დაკავშირებით, რომ იგი 2011 წლის 1 ივლისისა და ამავე წლის 1 სექტემბრის ბრძანებებს შრომის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების თაობაზე არანაირი ფორმით არ გაცნობია და, რომ, მან და მოწმის სახით დაკითხულმა სხვა თანამშრომლებმა აღნიშნული ბრძანებები პირველად ნახეს წინამდებარე საქმეზე ირმა გერაძისათვის შესაგებლის ჩაბარების შემდეგ. როგორც თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 3 აპრილის სხდომაზე მოწმის სახით დაკითხულმა პირებმა: თ. დ-მა, ნ. პ-მა, ხ. მ-მ, მ. მ-მ, დ. დ-მა და რ. ლ-მ დაადასტურეს, მათთვის ცნობილი იყო შრომის ხელშეკრულების ვადის გაგრძელების თაობაზე. ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მითითებული გარემოებების საპირისპირო მტკიცებულება აპელანტს სასამართლოში არ წარუდგენია.

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ დადასტურებულად მიიჩნია, რომ მხარეთა შორის არსებობდა შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობა განსაზღვრული, შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადით. ააიპ თბილისის №... საბავშვო ბაგა-ბაღის დირექტორის 2012 წლის 9 იანვრის ბრძანებით, შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლასთან დაკავშირებით, ი. გ-ე გათავისუფლდა დაკავებული თანამდებობიდან და მიეცა ერთი თვის შრომის ანაზღაურება.

სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორი სამართლებრივი შეფასება მისცა საქმეზე დადგენილ ფაქტობრივ გარემოებებს და მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს შრომის კოდექსის 1-ლი, მე-2, მე-6, 31-34-ე, 37-ე, 38-ე და 53-ე მუხლებით, საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის მე-2 ნაწილით.

მოცემულ შემთხვევაში, მოსარჩელის გათავისუფლების თაობაზე ბრძანების გამოცემის საფუძვლად დასახელდა საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე და 38-ე მუხლები. შრომის კოდექსის 1-ლი მუხლით, ეს კოდექსი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანამდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ წესრიგდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით. შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კოდექსი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით. შრომის კოდექსის მე-6 მუხლის თანახმად, შრომითი ხელშეკრულება იდება წერილობით ან ზეპირი ფორმით, განსაზღვრული, განუსაზღვრელი ვადით ან გარკვეული სამუშაოს შესრულების ვადით. სამოქალაქო კოდექსის 327-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, ხელშეკრულება დადებულად ითვლება, თუ მხარეები მის ყველა არსებით პირობაზე შეთანხმდნენ საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, არსებითად ჩაითვლება ხელშეკრულების ის პირობები, რომლებზეც ერთ-ერთი მხარის მოთხოვნით მიღწეულ უნდა იქნეს შეთანხმება, ანდა რომლებიც ასეთად ჩაითვლება კანონის მიერ.

სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ შრომითი ხელშეკრულების მოქმედების ვადა წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების ერთ-ერთ არსებით პირობას, რომელიც საჭიროებს მხარეთა შორის შეთანხმებას. ვადის განსაზღვრა, როგორც წესი, მხარეთა პრეროგატივაა, ისევე როგორც ხელშეკრულების სხვა ძირითად პირობებზე შეთანხმება. მხარეთა მიერ ვალდებულების შესრულების ვადის განსაზღვრა გამომდინარეობს სამოქალაქო სამართალში აღიარებული სახელშეკრულებო თავისუფლების პრინციპიდან, რომელმაც ნორმატიული ასახვა ჰპოვა სამოქალაქო კოდექსის 319-ე მუხლის პირველ ნაწილში. ამ მუხლის თანახმად, კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ ამ ხელშეკრულებათა შინაარსი. მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებები, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ არ ეწინააღმდეგება მას. შესაბამისად, მხარეებს სრული თავისუფლება აქვთ, შეთანხმდნენ ვალდებულების შესრულების ვადებთან დაკავშირებულ საკითხებზე. ისინი ამით საკუთარი ნებით განსაზღვრავენ ვალდებულების შესრულების საზღვრებს დროში. სახელშეკრულებო სამართალში ერთმანეთისაგან განასხვავებენ დადგენილ (განსაზღვრულ) და დაუდგენელ (განუსაზღვრელ) ვადებს. განსაზღვრულია ვადა, როდესაც ცნობილია მოვლენის დადგომის თარიღი. განუსაზღვრელია ვადა, როდესაც მოვლენის დადგომა სარწმუნოა, მაგრამ უცნობია მისი დადგომის ზუსტი თარიღი. როდესაც მხარეთა შეთანხმებით მოვლენის დადგომის კონკრეტული თარიღი მკაფიოდაა განსაზღვრული, ასეთ შემთხვევაში სახეზეა განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულება, ხოლო როდესაც ასეთი თარიღი არ არის განსაზღვრული და იგი არც ხელშეკრულების შინაარსიდან გამომდინარეობს – იგულისხმება განუსაზღვრელი ვადით დადებული ხელშეკრულება.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ როგორც განსახილველ შემთხვევაში დადგინდა, 2011 წლის 1 თებერვლის №34 შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე, რომლის მოქმედების ვადაც გაგრძელდა 2011 წლის 1 ივლისისა და ამავე წლის 1 სექტემბრის ბრძანებებით, მხარეები ერთმანეთთან შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ განსაზღვრული ვადით – 2011 წლის 1 თებერვლიდან 2011 წლის 31 დეკემბრამდე. დადგინდა ისიც, რომ შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლის შემდეგ ერთ-ერთმა მხარემ, დირექტორმა თანამშრომლებს 2012 წლის 3 იანვარს წარუდგინა ახალი ხელშეკრულებები, თუმცა, ი. გ-მ არ მოიწონა შეთავაზებული პირობები და მას ხელი არ მოაწერა. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ მოსარჩელე 2012 წლის 1 იანვრიდან შრომით ურთიერთობაში აღარ იმყოფებოდა მოპასუხესთან, რის საფუძველზეც, 2012 წლის 9 იანვარს გამოიცა ბრძანება, ხელშეკრულების ვადის გასვლის გამო, 2012 წლის 3 იანვრიდან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ.

შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის „ბ“ ქვეპუნქტის თანახმად, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენს შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა. სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა ნიშნავს შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის დასრულებას დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის, რაც შეიძლება განხორციელდეს სხვადასხვა მიზეზით და საფუძვლით, როგორიცაა: შრომითი ხელშეკრულების ვადის გასვლა, შრომითი ხელშეკრულების პირობების დარღვევა, მხარეთა შეთანხმება და ა.შ. აღნიშნული საფუძვლები განმტკიცებულია საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველ ნაწილში. ხელშეკრულების ვადის გასვლა წარმოადგენს შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს (შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის პირველი ნაწილის „ბ“ პუნქტი).

ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ არ არსებობდა ბრძანების ბათილად ცნობის და სამუშაოზე აღდგენის თაობაზე სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველი. შესაბამისად, არ არსებობდა იძულებითი განაცდურის, როგორც თანმდევი შედეგის, ანაზღაურების საფუძველი.

რაც შეეხებოდა სახელფასო დავალიანების ანაზღაურებას, სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნულთან დაკავშირებით ასევე გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა და მიუთითა, რომ როგორც საქმის მასალებით ირკვეოდა, ი. გ-ის სასარგებლოდ დამსაქმებლის მიერ გაიცა ერთი თვის შრომის ანაზღაურება, რაც უდავოდ აღემატებოდა 2012 წლის პირველი იანვრიდან 9 იანვრამდე პერიოდში ასანაზღაურებელ სახელფასო დავალიანებას.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება ი. გ-მ საკასაციო წესით გაასაჩივრა. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და საქმეზე ახალი გადაწყვეტილების მიღებას, რომლითაც ბათილად იქნება ცნობილი სადავო ბრძანება, ი. გ-ე აღდგენილ იქნება სამსახურში და მოპასუხეს მის მიმართ დაეკისრება თვეში 300 ლარის ოდენობით იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება (საშემოსავლო გადასახადის გარეშე), 2012 წლის 9 იანვრიდან გადაწყვეტილების აღსრულებამდე, მასვე დაეკისრება ნამუშევარი დღეების (2012 წლის 3, 4, 5, 6 და 9 იანვარი) სახელფასო დავალიანების გადახდა 90 ლარის ოდენობით.

კასატორის მოსაზრებით, მხარეთა შორის არსებული შრომითი ხელშეკრულების, შინაგანაწესისა და შრომის კოდექსის მიხედვით, მოპასუხეს არ აქვს უფლება ცალმხრივად შეიტანოს ცვლილება აღნიშნულ შრომით ხელშეკრულებაში, მითუმეტეს განსაზღვროს ისეთი პირობა, როგორიცაა ხელშეკრულების მოქმედების ვადა. ამიტომ, მხარეთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპიდან გამომდინარე (შრომის კოდექსის მე-2 მუხლის მე-2 ნაწილი) აუცილებელია არსებული ფორმით მხარეთა ორმხრივი შეთანხმება, კონსენსუსი. ორმხრივ ხელშეკრულებაში ასეთი ორმხრივი შეთანხმების არარსებობა გამორიცხავს სამართლებრივ შედეგს. ამდენად, მოპასუხის მიერ გამოვლენილი ცალმხრივი ნება (საუბარია მის მიერ გამოცემულ ზემომითითებულ ბრძანებებზე) თავისთავად არ წარმოშობს სამართლებრივ შედეგს.

საკასაციო საჩივრის თანახმად, შრომის ხელშეკრულების ვადის განსაზღვრასთან მიმართებით მოპასუხის ბრძანებებზე მითითება ვერ შეცვლის იმ ფაქტს, რომ 2011 წლის 1 ივლისიდან 5 თვით დადებული შრომითი ხელშეკრულება გახდა უვადო. მისი მოქმედების ვადის ამოწურვიდან დამსაქმებელსა და დასაქმებულს შორის არ გაფორმებულა ორმხრივი წერილობითი დოკუმენტი ხელშეკრულების ვადის გაგრძელებაზე საამისოდ გათვალისწინებული ფორმით. აქედან გამომდინარე, შრომითი ხელშეკრულება გაგრძელდა უვადოდ, ხელშეკრულების შეწყვეტამდე (2012 წლის 9 იანვრამდე).

კასატორის მითითებით, შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის 1-ლი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით, შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძველს წარმოადგენს ვადის ამოწურვა, რასაც ი. გ-ის შემთხვევაში ადგილი არ ჰქონია. ამიტომ, აღნიშნული ნორმის გამოყენების ფაქტობრივი საფუძველი არ არსებობდა. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 54-ე მუხლის მიხედვით, 2012 წლის 9 იანვრის ბრძანება ბათილია და სარჩელი ექვემდებარება დაკმაყოფილებას თანმდევი მოთხოვნებით.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ი. გ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ი. გ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე შ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი) 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ი. გ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ ი. გ-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე შ. მ-ის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (300 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 20 აგვისტო, საგადასახადო დავალება №1) 70% – 210 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე