№ას-1156-1085-2012 29 ოქტომბერი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. ა-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი - საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. ა-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი დასაბუთებით: ნ. ა-ე მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში ზეინკლად. მან სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს, 1983 წლის 10 თებერვალს, მიიღო საწარმოო ტრავმა და უკვე მრავალი წელია მოპასუხე მხარისაგან ღებულობს ყოველთვიურ სარჩოს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით, შეიცვალა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი, თუმცა მოპასუხე ნ.ა-ს სარჩოს არ უანგარიშებს მოქმედი ზეინკლის ხელფასიდან, რის გამოც, მოსარჩელე კარგავს იმ შემოსავალს, რომელიც მას კანონით ეკუთვნის.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება სპეციალურად ტრავმით მიყენებული ზიანიდან წარმოშობილი ურთიერთობების რეგულირებისთვისაა მიღებული და მასში არაფერია ნათქვამი სარჩოს გაზრდაზე სახელფასო განაკვეთის შესაბამისად, ხოლო სარჩოს გაზრდის საფუძველი არ შეიძლება გახდეს სამოქალაქო კოდექსის ნორმების მოსარჩელისეული ინტერპრეტაცია, ამიტომ მისი მოთხოვნა შპს „ს. რ-სათვის“ 2012 წლის აპრილიდან გაზრდილი სარჩოს, 348,80 ლარის, დაკისრების ნაწილში უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 14 მაისის გადაწყვეტილებით ნ. ა-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს ,,ს. რ-ს“ მოსარჩელე ნ. ა-ის სასარგებლოდ 2009 წლის აპრილიდან, 2012 წლის აპრილამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს - 6996 ლარისა და 24 თეთრის სხვაობის სახით გადახდა დაეკისრა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. მოპასუხე სს ,,ს. რ-ს~ ნ. ა-ის სასარგებლოდ 2012 წლის აპრილიდან ყოველთვიურად ზეინკლის ხელფასის 80%-ის ოდენობით 348 ლარისა და 80 თეთრის გადახდა დაეკისრა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს. რ-მ“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 25 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ნ. ა-ე მუშაობდა რკინიგზის თბილისის-საკვანძო გზების დისტანციის სახელოსნოში ზეინკლად. ნ. ა-მ სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და 1988 წლის 4 აგვისტოდან შრომითი დასახიჩრების გამო, უვადოდ დაეკარგა პროფესიული შრომითი უნარი 80%-ით. მოსარჩელე 2009 წლის აპრილიდან დღემდე, დასახიჩრების გამო სს ,,ს. რ-ისგან” იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს 154 ლარსა და 46 თეთრს. 2009 წლის აპრილიდან დღემდე მოქმედი ზეინკლის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 436 ლარს. საქმეში წარმოდგენილი მეწარმეთა და არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირების რეესტრის ამონაწერის მონაცემებით დადასტურებულია, რომ შპს „ს. რ-მ“ შეიცვალა ორგანიზაციულსამართლებრივი ფორმა და ჩამოყალიბდა სააქციო საზოგადოებად.

პალატამ სრულად გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მსჯელობა მასზე, რომ საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით ახლებურად მოწესრიგდა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებული პირისათვის ზიანის ანაზღაურების წესი და რომ სხეულის დაზიანებით და ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენებით გამოწვეული ზიანი ანაზღაურდება არასახელშეკრულებო (დელიქტური) პასუხისმგებლობის ფორმით. პალატამ მიუთითა, რომ ნ. ა-ის მიერ საწარმოო ტრავმის მიღების შესახებ ფაქტობრივი გარემოება და ის გარემოება, რომ საწარმოო ტრავმის შედეგად მას შრომის უნარი დაკარგული აქვს 80%–ით სადავო არ ხდება. ასევე უდავოა, რომ ნესტორ ანთიძე მოპასუხისაგან წლების განმავლობაში ყოველთვიურად იღებდა სარჩოს. შესაბამისად, სამოქალაქო კოდექსის 992–ე მუხლის და 316–ე მუხლის პირველი ნაწილით ნ. ა-ის წინაშე ზიანის ანაზღაურებაზე პასუხისმგებელ პირს წარმოადგენდა მოპასუხე მხარე. სამოქალაქო კოდექსის 408–ე მუხლის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე–2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მისი მოთხოვნილებები, დაზარებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. ამავე კოდექსის 411-ე მუხლის თანახმად კი, ზიანი უნდა ანაზღაურდეს არა მხოლოდ ფაქტობრივად დამდგარი ქონებრივი დანაკლისისთვის, არამედ მიუღებელი შემოსავლისთვისაც. მიუღებლად ითვლება შემოსავალი, რომელიც არ მიუღია პირს და, რომელსაც იგი მიიღებდა, ვალდებულება ჯეროვნად რომ შესრულებულიყო.

პალატამ მიიჩნია, რომ სწორედ დასახელებულ ნორმათა შინაარსი აძლევს მოსარჩელეს სამართლებრივ საფუძველს, რომ მოითხოვოს სარჩოს გადახდევინება გაზრდილი ხელფასის კვალობაზე, რამდენადაც ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების – საწარმოო ტრავმის, არარსებობის და შრომის უნარის შენარჩუნების პირობებში ნესტორ ანთიძე მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს. პალატამ მიიჩნია, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის არსებითი მნიშვნელობისაა თავად ის გარემოება, რომ მუშაკმა ნ. ა-მ მიიღო სხეულის დაზიანება საწარმოო ტრავმის შედეგად და მას წაერთვა შრომის უნარი 80 %–ით სამუდამოდ. პალატამ გაიზიარა ის მოსაზრება, რომ სარჩოს ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოების დადგომა, პირს ართმევს შესაძლებლობას, ჰქონდეს სამუშაო და იღებდეს შესაბამის ანაზღაურებას. ამასთან, სარჩოს მიღების უფლება წარმოადგენს პირის შესაძლებლობას, აუნაზღაურდეს ზიანი, რაც მიიღო საწარმოო ტრავმის სახით. ამასთან სარჩოს მიღებით ხდება პირისათვის შემოსავლის მიღების უზრუნველყოფა საწარმოო ტრავმის არარსებობის პირობებში შესაძლო შრომის ანაზღაურების შესაბამისად. თავად ის გარემოება, რომ, საწარმოო ტრავმის მიღების გამო მოსარჩელემ დაკარგა სამუშაო და შესაბამისი ანაზღაურების მიღების შესაძლებლობა, თავის მხრივ წარმოშობს საფუძვლიან და კანონიერ ვარაუდს იმასთან დაკავშირებით, რომ საწარმოო ტრავმის არმიღების შემთხვევაში მუშაკი განაგრძობდა მუშაობას და მიიღებდა გაზრდილ ხელფასს.

პალატამ მიიჩნია, მოპასუხე სს „ს. რ-ა“ არამართლზომიერად ანგარიშობს მოსარჩელის სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშებას, ზეინკლის გაზრდილი ხელფასის ოდენობის გათვალისწინებით და რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ის” მიერ მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობაში ზეინკლის გაზრდილი ხელფასის გაუთვალისწინებლობით, მოსარჩელე არასრულად იღებს მისაღებ სარჩოს 2009 წლის აპრილიდან, რითაც მას ადგება ზიანი. დადგენილია, რომ მოპასუხე სს „ს. რ-ში“, რკინიგზის თბილისის-საკვანძო გზების დისტანციის სახელოსნოში ზეინკლის ყოველთვიური ხელფასი 2009 წლის აპრილის თვემდე იყო 154 ლარი და 46 თეთრი, ხოლო მისი ოდენობა 2009 წლის აპრილიდან შეადგენს 436 ლარს, 2009 წლის აპრილიდან 2012 წლის აპრილამდე ზეინკლის ხელფასის - 436 ლარის და დაკარგული პროფესიული შრომის უნარის ოდენობის გათვალისწინებით, მოსარჩელეს 2009 წლის აპრილიდან 2012 წლის აპრილამდე, უნდა მიეღო სარჩო: 436 ლარის 80%, ნაცვლად 154 ლარისა და 46 თეთრისა; საბოლოოდ დადგინდა, რომ სულ მოსარჩელის მიუღებელი სარჩოს ოდენობა შეადგენს: 6996 ლარს და 24 თეთრს. ამასთან, 2012 წლის აპრილიდან ყოველთვიური სარჩოს ოდენობა განისაზღვრა 348.80 ლარით. პალატა აღნიშნა, რომ განსახილველ დავაში სასამართლოს მიერ დასადგენ გარემოებათა წრეს განეკუთვნებოდა ზეინკლის ყოველთვიური ხელფასის ოდენობის დადგენა, მოსარჩელისათვის მისაცემი სარჩოს ოდენობის გადაანგარიშების საკითხის გადაწყვეტის მიზნით, შესაბამისად, სასამართლოს მიერ მოპასუხისათვის დაკისრებული სარჩო წარმოადგენს იმ თანხას, რომელიც მთლიანად უნდა მიიღოს მოსარჩელემ.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 25 ივნისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სს „ს. რ-მ“ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: 2012 წლის 25 ივნისის გადაწყვეტილებაში სასამართლომ არასწორად განმარტა კანონი, რადგან არ არსებობს სამართლებრვი ნორმა, რომელიც რკინიგზას ავალდებულებს ზეინკლის დღევანდელი სახელფასო მდგომარეობის შესაბამისად გასცეს სარჩო. სასამართლომ დაარღვია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ნორმები და არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, დავის გადაწყვეტისას არ იხელმძღვანელა საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით, რომელიც სპეციალურად ტრავმით მიყენებული ზიანიდან წარმოშობილი ურთიერთობების რეგულირებისთვისაა მიღებული და მასში არაფერია ნათქვამი სარჩოს გაზრდაზე სახელფასო განაკვეთის შესაბამისად. აქედან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება რკინიგზისთვის 2012 წლის აპრილიდან გაზრდილი სარჩოს - 348,80 ლარის დაკისრების ნაწილში უსაფუძვლო და დაუსაბუთებელია. გადაწყვეტილება გამოტანილია სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე მუხლის მე-2 ნაწილის „გ“ პუნქტის დარღვევით, რადგან სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე მუხლები, რომლებიც არ განსაზღვავენ ტრავმის მიღების შედეგად დანიშნული სარჩოს გადაანგარიშების წესს.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, იგი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

მოცემული დავის საგანია საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კასატორი სადავოდ მიიჩნევს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 411-ე, მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებები საქმე #ას-544-853-09; #ას-512-486-2011), რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 349.81 ლარის, 70% – 244.86 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

სს „ს. რ-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე 2012 წლის 26 სექტემბერს №453 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 349.81 ლარის, 70% – 244.86 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. კვანტალიანი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე