საქმე №ას-1160-1089-2012 22 ოქტომბერი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ბესარიონ ალავიძე, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები- ე. ვ-ი, დ. რ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. მ-ი

მესამე პირი - სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ვაკე-საბურთალოს სოციალური მომსახურების ცენტრი

გასაჩივრებული განჩინებები – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 10 მაისის განჩინება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე და 21 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი – მამობის დადგენა, დაბადების სააქტო ჩანაწერში ცვლილების შეტანა, ბავშვისთვის მამის გვარის მინიჭება, შვილის ნახვის დღეების განსაზღვრა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. მ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში ე.ვ-ისა და დ.რ-ის მიმართ და მოითხოვა მამობის დადგენა, დაბადების სააქტო ჩანაწერში ცვლილების შეტანა, ბავშვისთვის მამის გვარის მინიჭება და შვილის ნახვის დღეების განსაზღვრა შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელეს ახლო ურთიერთობა ჰქონდა ე. ვ-თან, მათ შეეძინათ ვაჟი გ-ი. ე. ვ-მა მოსარჩელესთან შეუთანხმებლად ბავშვის მამად დაბადების მოწმობაში მიუთითა თავისი მეუღლე დ. რ-ი, რის გამოც ბავშვის გვარად რ-ი განისაზღვრა. ამ პერიოდში მეუღლეებს ჰქონდათ დაძაბული ურთიერთობა. მოგვიანებით ე. ვ-ი შეურიგდა მეუღლეს. მიუხედავად ამისა, მოსარჩელე იღებდა მონაწილეობას შვილის რჩენასა და აღზრდაში. ამჟამად ე. ვ-ი ცდილობს, მოსარჩელეს შვილთან ურთიერთობა შეუზღუდოს.

მოპასუხეებმა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნეს შემდეგი დასაბუთებით: მოსარჩელესა და ე. ვ-ს არასოდეს უცხოვრიათ ერთად. მოპასუხეები იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში და მათ არასოდეს ჰქონიათ ოჯახური კონფლიქტი. გ. რ-ის მამა არის დ. რ-ი, რომელიც დაბადებიდან ზრუნავს მასზე. მოსარჩელეს გ-ის აღზრდაში რაიმე წვლილი არ მიუძღვის. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ მოსარჩელე არის გ-ის ბიოლოგიური მამა, მამობის დადგენა ეწინააღმდეგება ბავშვის ინტერესებს, ვინაიდან ბავშვისათვის პრიორიტეტულია ოჯახურ გარემოში ცხოვრება. ამასთან, სასარჩელო მოთხოვნა არის ხანდაზმული, ვინაიდან გასულია ერთ წელზე მეტი იმ დროიდან, როდესაც მოსარჩელემ გაიგო ბავშვის მამის შესახებ ჩანაწერის თაობაზე.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 23 მარტის გადაწყვეტილებით ნ. მ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა ნაწილობრივ, 2008 წლის 1 ოქტომბერს დაბადებული გ. რ-ის (პირადი #...) მამად აღიარებულ იქნა ნ. მ-ი (პირადი #...), რის შესახებაც შევიდა ცვლილება გ. რ-ის დაბადების სააქტო ჩანაწერში #... (რეგისტრირებული 2008 წლის 7 ოქტომბერს სამოქალაქო რეესტრის სააგენტოს საბურთალოს სამსახურში); გ. რ-ის დაბადების სააქტო ჩანაწერიდან ამოღებულ იქნა მამად მითითებული პირის - დ. რ-ის შესახებ მონაცემები. გ. რ-ს მიენიჭა მამის გვარი - მ-ი; ნ. მ-ს ყოველკვირეულად განესაზღვრა შვილის ნახვის დღეები, კერძოდ, სამშაბათს - 14.00 საათიდან 20.00 საათამდე და ხუთშაბათს - 10.00 საათიდან შაბათს 21.00 საათამდე წაყვანის უფლებით. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 ივნისის განჩინებით ე.ვ-ისა და დ.რ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა გასაჩივრებული გადაწყვეტილება შემდეგ გარემოებათა გამო: ე. ვ-ი და დ. რ-ი იმყოფებიან რეგისტრირებულ ქორწინებაში 1990 წლის 6 ოქტომბრიდან. თანაცხოვრების პერიოდში შეეძინათ ორი შვილი – 1991 წლის 15 მარტს დაბადებული ს. რ-ი და 1998 წლის 18 აპრილს დაბადებული ს. რ-ი. ე. ვ-ს 2008 წლის 1 ოქტომბერს შეეძინა შვილი – გ. რ-ი, რომლის მამად დაბადების მოწმობაში მითითებულია ე. ვ-ის მეუღლე – დ. რ-ი. სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნული ბიუროს 2011 წლის 3 ოქტომბრის №018490-2011/12 ექსპერტის დასკვნის თანახმად, ნ. მ-ი არის 2008 წლის 1 ოქტომბერს დაბადებული გ. რ-ის ბიოლოგიური მამა. მცირეწლოვანი გ. რ-ი პირველი ინსტანციის სასამართლოში საქმის განხილვისას იმყოფებოდა უკრაინაში, ქალაქ ოდესაში, დედასა და დ. რ-თან ერთად ოჯახურ გარემოში, სადაც თავს კარგად გრძნობდა. დაბადებიდან უკრაინაში გამგზავრებამდე, მცირეწლოვან გ. რ-სა და მის ბიოლოგიურ მამას – ნ. მ-ს შორის ჩამოყალიბდა თბილი მამაშვილური ურთიერთობა. ბავშვი იცნობდა მოსარჩელის ოჯახის სხვა წევრებსაც. სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ვაკე-საბურთალოს სოციალური მომსახურების ცენტრის სოციალური მუშაკის, ნ. გ-ის, 2012 წლის 18 ივნისის №1040 დასკვნის თანახმად, ბიოლოგიურ მამას უნდა მიეცეს საშუალება, სისტემატური ურთიერთობა ჰქონდეს შვილთან, რათა გ-ის ააცილოს ფსიქო-ემოციური ტრავმით გამოწვეული მოსალოდნელი შედეგი.იმისათვის, რომ მცირეწლოვანი გ-ი დაცული ყოფილიყო ფსიქოემოციური ტრავმით გამოწვეული შედეგებისგან, სსიპ სოციალური მომსახურების სააგენტოს ვაკე-საბურთალოს სოციალური მომსახურების ცენტრის მიერ ბავშვის შეფასების პროცესში ჩართულ იქნა ბავშვის ფსიქოლოგიური დახმარების ცენტრიდან ფსიქოლოგი, რომლის რეკომენდაციით, ბავშვისთვის ბიოლოგიური მამის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება ყველაზე მეტად ხელსაყრელია სკოლამდელ ასაკში (3-დან 6 წლამდე), რადგან მათ ჯერ კიდევ არ შეუძლიათ ამგვარი სიახლის სრულად შეფასება და მათთვის უფრო ადვილია მისი მიღება, ვიდრე – მოზარდებისთვის. ამავდროულად, ბავშვის ადაპტაციის ხარისხის გასაზრდელად, ინფორმაციის მიწოდებასთან ერთად, საჭიროა მამასთან შეხვედრების, ურთიერთობის ხარისხის გაზრდაც. მამასთან ახლო ურთიერთობისას, ბავშვის პოზიტიური ადაპტაციის ხარისხი იზრდება, ბავშვი უკეთეს კომუნიკაციურ უნარებს ავლენს. აქტიური ჩართულობა გულისხმობს მამა-შვილის უწყვეტ ურთიერთობას 24-საათიან სადღეღამისო ციკლში, უწყვეტ ემოციურ და ფიზიკურ მხარდაჭერას. მამასთან შემცირებული ჩართულობა ქცევის სირთულეებს უკავშირდება, განსაკუთრებით, ბიჭებში (იხ. საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვისა და მედიცინის განვითარების ფონდის ფსიქოლოგის, ე. თ-ის, 2012 წლის 18 ივნისით დათარიღებული პასუხი სოციალური მომსახურების სააგენტოსადმი).

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 ივნისის საოქმო განჩინებით წინამდებარე საქმეზე სპეციალისტის სახით მოწვეულ იქნენ საქართველოს საზოგადოებრივი და მედიცინის განვითარების ფონდის ფსიქოლოგი – ე. თ-ე და ვაკე-საბურთალოს სოციალური მომსახურების ცენტრის სოციალური მუშაკი – ნ. გ-ე. 2012 წლის 20 ივნისის სასამართლო სხდომაზე ფსიქოლოგმა ე. თ-მ, განსახილველი საქმის გარემოებების გათვალისწინებით, კიდევ ერთხელ განმარტა, რომ ბავშვისთვის ბიოლოგიური მამის შესახებ ინფორმაციის მიწოდებისთვის ყველაზე მეტად ოპტიმალურია მოცემული მომენტი, სკოლამდელ ასაკი, როცა ბავშვი ემოციურად რეაგირებს და ინფორმაციის მიწოდებისას არ უჩნდება კრიტიკული შეკითხვები ცალკეული ნიუანსების მიმართ (20.06.2012 წ. სხდომის ოქმი, 10:33:17-10:45:24). ამავე სხდომაზე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს სპეციალისტმა – ნ. გ-მ, რამდენიმე დღის განმავლობაში ბავშვისა და ბიოლოგიურ მამას შორის ურთიერთობის დაკვირვების შედეგად, ცალსახად მიუთითა ბავშვის მამასთან ურთიერთობის აუცილებლობაზე (20.06.2012 წ. სხდომის ოქმი, 10:12:06-10:31:56). ყოველივე აღნიშნულის საფუძველზე, თბილისის სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის დასკვნა იმასთან დაკავშირებით, რომ, ბავშვის ინტერესებიდან გამომდინარე, საქმეში არსებული მტკიცებულებების, ასევე მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოსა და ფსიქოლოგის განმარტებების მხედველობაში მიღებით, მიზანშეწონილია, მამა-შვილს მიეცეს ყოველკვირეულად, 24-საათის მანძილზე თავისუფალი დროის გატარების შესაძლებლობა.

სააპელაციო სასამართლოს მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ სამართლებრივად სწორად შეაფასა საქმეზე დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები და მართებულად იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის პირველი, მე-2 და მე-3 ნაწილით, 1195-ე, 1202-ე, 1198-ე, 1199-ე და 1201-ე მუხლებით.

სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის თანახმად, შვილის წარმოშობა ერთმანეთთან დაუქორწინებელი მშობლებისაგან დგინდება სააგენტოს ტერიტორიულ სამსახურში მშობლების მიერ ერთობლივი განცხადების შეტანით. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის მიხედვით, მშობელთა ერთობლივი განცხადების არარსებობის შემთხვევაში მამობა შეიძლება დადგინდეს სასამართლო წესით ერთ-ერთი მშობლის, მეურვის ან იმ პირის განცხადებით, რომლის კმაყოფაზეც იმყოფება ბავშვი, აგრეთვე თვით ბავშვის განცხადებით მის მიერ სრულწლოვანების მიღწევის შემდეგ. მე-3 ნაწილის თანახმად, მამობის დადგენისას სასამართლო მხედველობაში იღებს ბავშვის დედისა და მოპასუხის ერთად ცხოვრებასა და საერთო მეურნეობის წარმოებას ბავშვის დაბადებამდე ან ბავშვის ერთად აღზრდას, ან რჩენას, ანდა დამამტკიცებელ საბუთს, რომელიც სავსებით ადასტურებს მოპასუხის მიერ მამობის აღიარებას. საქმეში წარდგენილი სსიპ ლევან სამხარაულის სახელობის სასამართლო ექსპერტიზის ეროვნულ ბიუროს 2011 წლის 3 ოქტომბრის №018490-2011/12 ექსპერტის დასკვნის თანახმად, ნ. მ-ი არის 2008 წლის 1 ოქტომბერს დაბადებული გ. რ-ის ბიოლოგიური მამა. ბავშვთა უფლებათა კონვენციის მე-3 მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, ბავშვის მიმართ ნებისმიერ ქმედებათა განხორციელებისას, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის მათი განმახორციელებელი, სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, რომლებიც მუშაობენ სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები უპირველესი ყურადღება ეთმობა ბავშვის ინტერესების დაცვის უკეთ უზრუნველყოფას. მოცემულ შემთხვევაში, მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანოს, ასევე, ფსიქოლოგის დასკვნების შესაბამისად დადგენილია, რომ ბავშვის ფსიქოემოციური ტრავმით გამოწვეული მოსალოდნელი შედეგის თავიდან აცილების მიზნით, ბიოლოგიურ მამას უნდა მიეცეს საშუალება, სისტემატური ურთიერთობა ჰქონდეს შვილთან.

„ბავშვთა უფლებათა შესახებ“ კონვენციის შესაბამისად, ბავშვს, მისი ფიზიკური და გონებრივი მოუმწიფებლობის გამო, ესაჭიროება სპეციალური დაცვა და ზრუნვა, შესატყვისი სამართლებრივი დაცვის ჩათვლით, როგორც დაბადებამდე, ისე დაბადების შემდეგ, ბავშვის დაცვისა და ჰარმონიული განვითარების საქმეში მნიშვნელოვანია ყოველი ხალხის ტრადიციებისა და კულტურული ფასეულობების გათვალისწინება. სწორედ, აღნიშნული ღირებულებების შეფასებითა და ბავშვის ინტერესების შესაბამისად, სასამართლომ უნდა გადაწყვიტოს მშობლებისათვის შვილების აღსაზრდელად გადაცემის საკითხები. ამავე კონვენციის მე-8 მუხლის თანახმად, მონაწილე სახელმწიფოები ვალდებულებას იღებენ, პატივი სცენ ბავშვის უფლებას, შეინარჩუნოს თავისი ინდივიდუალობა, მოქალაქეობის, სახელისა და ოჯახური კავშირების ჩათვლით, როგორც ეს გათვალისწინებულია კანონით და არ დაუშვან ამაში მართლსაწინააღმდეგო ჩარევა.

სამოქალაქო კოდექსის 1198-ე მუხლის მე-5 ნაწილის თანახმად, მშობლებს ენიჭებათ უფლება და ეკისრებათ ვალდებულება, ჰქონდეთ ურთიერთობა თავიანთ შვილებთან. ამავე კოდექსის 1199-ე მუხლით მშობლების უფლებები არ უნდა განხორციელდეს ისე, რომ ამით ზიანი მიადგეს ბავშვის ინტერესებს, ხოლო, 1202-ე მუხლის პირველი და მე-2 ნაწილების შესაბამისად, მშობლებს თანაბრად აქვთ ყველა უფლება და მოვალეობა თავიანთი შვილების მიმართ, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი განქორწინებული არიან ან ცალ-ცალკე ცხოვრობენ. მშობელს, რომელთანაც შვილი ცხოვრობს, უფლება არა აქვს, შეზღუდოს მეორე მშობლის უფლება-მოვალეობები. იმ პირობებში, როდესაც დადგენილია, რომ ბავშვი ბიოლოგიურ მამასთან არის საოცრად ლაღი, მხიარული, მასთან ერთად დარბის, თამაშობს და მასთან განშორება ძალიან უჭირს, ამასთან, როგორც მეურვეობისა და მზრუნველობის ორგანო, ასევე ფსიქოლოგიც ბავშვის სრულყოფილი განვითარებისათვის მიზანშეწონილად მიიჩნევს, რომ ბიოლოგიურ მამას მიეცეს საშუალება, სისტემატური ურთიერთობა ჰქონდეს შვილთან, სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა შვილის ნახვის დღეების განსაზღვრასთან დაკავშირებით, ბავშვის ინტერესებს შეესაბამება.

სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-7 ნაწილის მიხედვით, ,,პირს, რომელსაც აქვს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ თვითონ არის ბავშვის მამა, შეუძლია, სადავო გახადოს ამ მუხლის შესაბამისად სამოქალაქო აქტების რეგისტრაციის ორგანოში ბავშვის მამის შესახებ შესრულებული ჩანაწერი ერთი წლის განმავლობაში იმ დროიდან, როდესაც გაიგო ან უნდა გაეგო აღნიშნული ჩანაწერის თაობაზე. აღნიშნული ნორმა ხსენებული რედაქციის სახით მიღებულ იქნა 2011 წლის 9 დეკემბერს, მაშინ, როდესაც სარჩელი აღძრულ იქნა 2011 წლის 29 ნოემბერს, ამრიგად, სააპელაციო სასამართლო ვერ გაიზიარებს აპელანტების წარმომადგენლის მოსაზრებას იმის თაობაზე, რომ ნ. მ-ის სარჩელი მამად აღიარების თაობაზე იყო ხანდაზმული. ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლო გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმების შედეგად ასკვნის, რომ სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია არის დაუსაბუთებელი და მასში მითითებული გარემოებები არ ქმნიან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 393-ე და 394-ე მუხლებით გათვალისწინებულ გადაწყვეტილების გაუქმების მატერიალურ და პროცესუალურსამართლებრივ საფუძვლებს.

2012 წლის 8 მაისს ნ.მენთეშაშვილმა სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით მიმართა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს და მოითხოვა ე.ვ-ისა და დ.რ-ისათვის არასრულწლოვანი გ. მ-ის საზღვარგარეთ გაყვანის აკრძალვა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 10 მაისის განჩინებით განცხადება დაკმაყოფილდა, მოპასუხეებს, ე. ვ-სა და დ. რ-ს, მოცემულ საქმეზე დავის დასრულებამდე აეკრძალათ 2008 წლის 1 ოქტომბერს დაბადებული გ. მ-ის (რ-ის) საქართველოდან გაყვანა. აღნიშნული განჩინება საჩივრით გაასაჩივრეს ე.ვ-მა და დ.რ-მა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 ივნისის განჩინებით ძალაში დარჩა გასაჩივრებული განჩინება შემდეგ გარემოებათა გამო: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 191-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოსარჩელეს შეუძლია მიმართოს სასამართლოს სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ განცხადებით, რომელიც უნდა შეიცავდეს მითითებას იმ გარემოებებზე, რომელთა გამოც სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიებათა განუხორციელებლობა გააძნელებს ან შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას და შესაბამის დასაბუთებას, თუ სარჩელის უზრუნველყოფის რომელი ღონისძიების გატარება მიაჩნია მოსარჩელეს აუცილებლად. თუ სასამართლოს გაუჩნდება დასაბუთებული ვარაუდი, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიებათა განუხორციელებლობა გააძნელებს ან შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას, იგი გამოიტანს განჩინებას სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ.

სარჩელის უზრუნველყოფის მიზანს წარმოადგენს დავის საგნის დაცვა. სარჩელის უზრუნველყოფის განცხადებაში ნ. მ-ი მიუთითებდა, რომ არსებობდა დიდი ალბათობა იმისა, რომ ე. ვ-ი და დ. რ-ი მის ვაჟთან ერთად დაბრუნდებოდნენ საქართველოში, რის შემდეგაც ეცდებოდნენ ისევ დაეტოვებინათ საზღვარი და სხვა ქვეყანაში დაემალათ ბავშვი, ხოლო სარჩელის უზრუნველყოფის მიუღებლობით, შესაძლოა შემდგომში შეუძლებელი გამხდარიყო გადაწყვეტილების აღსრულება. აღნიშნული გარემოების მითითება სასამართლომ მიიჩნია საკმარის საფუძვლად, რათა გამოყენებულ ყოფილიყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 ივნისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრეს ე. ვ-ა და დ. რ-მა შემდეგი დასაბუთებით: პირველ რიგში, უმნიშვნელოვანესია, განისაზღვროს რა წარმოადგენს ბავშვის ინტერესებს და რამდენიმე ინტერესიდან, რომელიც შეიძლება კოლიზიაში იყოს ერთმანეთთან, გადაწყდეს რომელს უნდა მიენიჭოს პრიორიტეტი, ამასთანავე, სასამართლომ უნდა გაითვალისწინოს მშობლების უფლებები, ისე, რომ ზიანი არ მიადგეს ბავშვის ინტერესებს და ბავშვის ბიოლოგიურ მშობლებს შორის არსებული კონფლიქტის ფონზე იპოვოს საუკეთესო გადაწყვეტილება ყველა ინტერესისა და უფლების დაბალანსების მიზნით. სასამართლოს უნდა გამოეყენებინა და არ გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის მე-8 ნაწილი, რომლის მიხედვითაც სასამართლოს შეუძლია, უარი თქვას მამობის დადგენაზე, თუ ეს ეწინააღმდეგება ბავშვის ინტერესებს. სასამართლოს უნდა დაედგინა, რა უფრო მნიშვნელოვანი იყო, ბიოლოგიური მამისათვის მამობის უფლების დადგენა თუ მცირეწლოვანის თითქმის 4 დღით მოგლეჯა იმ გარემოსაგან, რომელშიც იგი თავს გრძნობს, როგორც საკუთარ ოჯახში, დემურ როსტომაშვილს აღიქვამს, როგორც მამას, ხოლო ე. ვ-ს, როგორც დედას, ჰყავს უფროსი და-ძმა. სააპელაციო სასამართლომ, ყოველგვარი კრიტიკული შეფასების გარეშე, გაიზიარა ფსიქოლოგ ე. თ-ის და ვაკე-საბურთალოს სოციალური მომსახურების ცენტრის მუშაკის ნ. გ-ის განმარტებები, აგრეთვე, ე.თ-ის 2012 წლის 18 ივნისით დათარიღებული პასუხი სოციალური მომსახურების სააგენტოსადმი. მიუხედავად იმისა, რომ ზემოაღნიშნულმა პირებმა აღიარეს, რომ ანალოგიური შემთხვევა პრაქტიკაში არ ჰქონიათ, ამასთანავე ლიტერატურაში, რომელიც მითითებულია 2012 წლის 18 ივნისის წერილში, არ არის განხილული ანალოგიური შემთხვევები, სასამართლომ ყოველგვარი კრიტიკული შეფასების გარეშე გაიზიარა მათი მოსაზრება. ეს მოსაზრება ემყარება სულ სხვაგვარ პრაქტიკულ შემთხვევებს და მიღებულია მათი განზოგადების შედეგად, კერძოდ, ძირითადად მითითებულია განქორწინებული მეუღლეების შვილებთან ურთიერთობის ან ქორწინების გარეშე შეძენილ შვილებთან ურთიერთობის საკითხები, რომელთა დედებიც შემდგომ დაქორწინდნენ.

სასამართლომ გადაწყვეტილებაში მიუთითა ბავშვთა უფლებათა კონვენციის მე-3 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის თანახმადაც, ბავშვის მიმართ ნებისმიერ ქმედებათა განხორციელებისას, მიუხედავად იმისა, თუ ვინ არის მათი განმახორციელებელი - სახელმწიფო თუ კერძო დაწესებულებები, რომლებიც მუშაობენ სოციალური უზრუნველყოფის საკითხებზე, სასამართლოები, ადმინისტრაციული თუ საკანონმდებლო ორგანოები – უპირველესი ყურადღება ეთმობა ბავშვის ინტერესების დაცვის უკეთ უზრუნველყოფას. მიუხედავად აღნიშნულ ნორმაზე მითითებისა, სასამართლოს არ უმსჯელია სიღრმისეულად იმ საკითხებზე, თუ რა წარმოადგენს რეალურად მცირეწლოვანის ინტერესებს, სასამართლოს არ უმსჯელია იმაზე, თუ რა შედეგის მომტანი შეიძლება იყოს მისთვის იმ ადამიანთან თითქმის ოთხდღიანი ურთიერთობა კვირაში, რომელიც უდიერად ექცევა მის დედასა და და-ძმას, რაც დასტურდება საქმეში არსებული მასალებით.

სასამართლო მიუთითებს, რომ ბავშვსა და ბიოლოგიურ მამას შორის უწყვეტი, 24 - საათიანი კავშირი აუცილებელია, სხვაგვარი ურთიერთობა ქცევის სირთულეებს უკავშირდება. სასამართლო ყურადღების გარეშე ტოვებს იმ გარემოებას, რომ გ-ი მამად აღიქვამს არა ნ. მ-ს, არამედ დ. რ-ს და იგი უმამობას არ განიცდის, პირიქით, როგორც მამაზე, მიჯაჭვულია დ. რ-ზე. ასევე დაუსაბუთებელია სასამართლოს პოზიცია გ-ის გვარის განსაზღვრასთან დაკავშირებით, ისეთ ვითარებაში, როდესაც ბავშვი ამაყობს თავისი გვარით, აქვს ერთიანობის შეგრძნება ოჯახის სხვა წევრებთან - დასა და ძმასთან, ხისტად გადაწყვეტა ბავშვისათვის გვარის შეცვლისა, არასწორია.

რაც შეეხება, თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 10 მაისის განჩინებაზე (უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე) ე.ვ-ისა და დ.რ-ის მიერ წარდგენილ საჩივარს, იგი ეფუძნება შემდეგ ფაქტობრივ გარემოებებს: მოსარჩელის მოთხოვნა სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების შესახებ დაუსაბუთებელი და უკანონოა, მან მიუთითა არასწორი ფაქტები, რაც თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 10 მაისის განჩინებას დაედო საფუძვლად. მოსარჩელემ ვერ დაასაბუთა, გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის შემდეგ თუ რატომ ვერ აღსრულდება სასამართლო გადაწყვეტილება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. ვ-ისა და დ. რ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, იგი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

მოცემული დავის საგანია მამობის დადგენა, დაბადების სააქტო ჩანაწერში ცვლილების შეტანა, ბავშვისთვის მამის გვარის მინიჭება, შვილის ნახვის დღეების განსაზღვრა. კასატორი სადავოდ ხდის სამოქალაქო კოდექსის 1190-ე მუხლის გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლო პრაქტიკა, რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 10 მაისის განჩინებასთან დაკავშირებით, რომლითაც დაკმაყოფილდა ნ.მ-ის განცხადება სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე, საკასაციო სასამართლო მიუთითებს შემდეგს: სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 197¹ მუხლის მეოთხე ნაწილის თანახმად, ზემდგომი ინსტანციის სასამართლოში საჩივარი განიხილება ამ კოდექსის 419-ე და 420-ე მუხლებით დადგენილი წესებით.

სარჩელის უზრუნველყოფის განცხადებაში ნ. მ-ი მიუთითებდა, რომ ე. ვ-ი და დ. რ-ი, სავარაუდოდ, მის ვაჟთან ერთად დაბრუნდებოდნენ საქართველოში, რის შემდეგაც ეცდებოდნენ ისევ დაეტოვებინათ საზღვარი და სხვა ქვეყანაში დაემალათ ბავშვი, ხოლო სარჩელის უზრუნველყოფის მიუღებლობით, შესაძლოა, შემდგომში შეუძლებელი გამხდარიყო გადაწყვეტილების აღსრულება. აღნიშნული გარემოების მითითება სასამართლომ მიიჩნია საკმარის საფუძვლად, რათა გამოყენებულიყო სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება,კერძოდ, მოპასუხეებს, ე. ვ-სა და დ. რ-ს, მოცემულ საქმეზე დავის დასრულებამდე აეკრძალათ 2008 წლის 1 ოქტომბერს დაბადებული გ. მ-ის (რ-ის) საქართველოდან გაყვანა.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 191-ე მუხლის ანალიზი ცხადყოფს, რომ თუ სასამართლოს გაუჩნდება დასაბუთებული ვარაუდი, რომ უზრუნველყოფის ღონისძიებათა განუხორციელებლობა გააძნელებს ან შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების აღსრულებას, იგი გამოიტანს განჩინებას სარჩელის უზრუნველყოფის შესახებ. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, იმისათვის, რომ დაკმაყოფილდეს მოთხოვნა, სასამართლოს განმცხადებლის მითითების საფუძველზე უნდა შეექმნას მყარი შინაგანი რწმენა, რომ სარჩელის უზრუნველყოფის კონკრეტული ღონისძიების გამოუყენებლობა შეუძლებელს გახდის გადაწყვეტილების შემდგომ აღსრულებას.

სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენებას, საფუძვლად უნდა ედოს მოსამართლის ვარაუდი, რომ მხარის სასარჩელო მოთხოვნა შეიძლება დაკმაყოფილდეს და უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოუყენებლობამ ზიანი მიაყენოს განმცხადებლის ინტერესს. განსახილველ შემთხვევაში, ვინაიდან საქმეში არსებული მასალებით დასტურდება, რომ გ. მ-ი კასატორებთან ერთად იმყოფებოდა უკრაინაში (აღნიშნული მითითებულია წარდგენილ საჩივარშიც), არსებობდა საფუძვლიანი ეჭვი, რომ ე.ვ-ი და დ.რ-ი კვლავ შეეცდებოდნენ ბავშვის საქართველოდან წაყვანას. საჩივრის ავტორების აღნიშნული ქმედება საფრთხეს შეუქმნიდა სასამართლო გადაწყვეტილების აღსრულებას, რასაც მოსარჩელე სარჩელის აღძვრის ეტაპზე ისახავს მიზნად.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, ვინაიდან არსებობდა სარჩელის უზრუნველყოფის გამოყენების წინაპირობები და სააპელაციო პალატამ გასაჩივრებული განჩინებით სწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 191-ე მუხლის დანაწესი და სწორად გამოიყენა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 198-ე მუხლის მეორე ნაწილის „ბ“ პუნქტით გათვალისწინებული სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიება, საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საჩივარი არ უნდა დაკმაყოფილდეს.

ამავდროულად, საკასაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ წინამდებარე განჩინებით კანონიერ ძალაში შევიდა რა თბილისის სააპელაციო სასამართლოს განჩინება, რომლითაც ნ.მ-ი ცნობილ იქნა გ. რ-ის მამად და მიენიჭა მამის გვარი - მ-ი, გამოყენებული სარჩელის უზრუნველყოფის აუცილებლობა გადაწყვეტილების აღსრულების შემდეგ არ არსებობს, თუმცა გადაწყვეტილების აღსრულებამდე სარჩელის უზრუნველყოფის ღონისძიების ძალაში დატოვება მიზანშეწონილია.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ე. ვ-სა და დ. რ-ს უნდა დაუბრუნდეს ე.ვ-ის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის, 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 197, 197¹ მუხლის მე-4 ნაწილით, 419-ე, 420-ე, 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

ე. ვ-ისა და დ. რ-ის საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 10 მაისის განჩინება უზრუნველყოფის ღონისძიების გამოყენების თაობაზე დარჩეს უცვლელი.

ე. ვ-სა და დ. რ-ს სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე 2012 წლის 10 აგვისტოს №1 საგადასახადო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 300 ლარის, 70% – 210 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. კვანტალიანი

მოსამართლეები: ბ.ალავიძე

პ.ქათამაძე