№ას-1168-1097-2012 29 ოქტომბერი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე - ნ. წ-ი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი - საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ნ. წ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი დასაბუთებით: ნ. წ-ი მუშაობდა მოპასუხე დაწესებულებაში მემანქანედ და მან 1964 წლის 5 თებერვალს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის გამოც, მოპასუხესგან შრომითი დასახიჩრების გამო ყოველთვიურ სარჩოს ღებულობს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შეიცვალა შრომითი დასახიჩრების შედეგად მუშაკისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი, თუმცა მოპასუხე მხარე მოსარჩელეს სარჩოს არ უანგარიშებს მისი კატეგორიის მოქმედი მუშაკის ხელფასიდან, რის გამოც ის კარგავს იმ შემოსავალს, რაც მას კანონით ეკუთვნის. აქედან გამომდინარე, შპს „ს. რ-ს“ ნ. წ-ის სასარგებლოდ 2012 წლის მარტიდან საგადასახადო კოდექსის საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით ყოველთვიური სარჩოს - 990 ლარის გადახდა უნდა დაეკისროს.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: 1965 წლის 8 მარტის სასამართლო გადაწყვეტილებით, შპს „ს. რ-ს“ ნ. წ-ის სასარგებლოდ 1965 წლის აპრილიდან 1965 წლის 17 აგვისტომდე სარჩო აქვს დაკისრებული, შესაბამისად, მისი ვალდებულება სარჩოს ანაზღაურებაზე შემოიფარგლება მხოლოდ სასამართლოს გადაწყვეტილებით დადგენილი ოდენობითა და ვადით. ამავე გადაწყვეტილებით, რომლითაც ნ. წ-ს დაენიშნა სარჩო, დადგენილია, რომ მისთვის ზიანის მიყენებაში ბრალი მიუძღვით მესამე პირებს და არა მოპასუხეს. საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების პირველი მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს ყოველთვიური სარჩოს გადახდით ზიანი უნდა აუნაზღაუროს დამქირავებელმა, რომელთანაც იგი ზიანის მიყენებისას შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა, ამ უკანასკნელის ბრალის არსებობის შემთხვევაში. დღეს მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის“ პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის და თუ არ არის გასული მოთხოვნის წარდგენის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა. აღნიშნული დანაწესები გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან, რომელიც შეეხება ზიანის ანაზღაურების დაკისრებისათვის ბრალის არსებობის აუცილებლობას. სარჩოს ანაზღაურება, თავისი შინაარსით წარმოადგენს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის საშუალებას, ხოლო მისი გადაანგარიშების მოთხოვნა უპირობოდ, სამოქალაქო კოდექსის რეგულირების პირობებში, სცდება პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის მიზანს, რაც დაუშვებელია. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენის საკითხი მაშინ შეიძლება დადგეს, როდესაც არსებობს შესაბამისი ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლები, კერძოდ, ზიანის მიმყენებლის ბრალი, მიზეზშედეგობრივი კავშირი და ზიანი.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 10 აპრილის გადაწყვეტილებით ნ. წ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, მოპასუხე შპს ,,ს. რ-ს“ მოსარჩელე ნ. წ-ის სასარგებლოდ 2009 წლის მარტიდან, 2012 წლის მარტამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს 17319,24 ლარის სხვაობის სახით გადახდა დაეკისრა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. მოპასუხე შპს ,,ს. რ-ს“ დაეკისრა ნ. წ-ის სასარგებლოდ 2012 წლის მარტიდან ყოველთვიურად მემანქანის ხელფასის 90%-ის ოდენობით 990 ლარის გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს. რ-მ“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 21 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: ნ. წ-ი წლების განმავლობაში მუშაობდა მოპასუხე შპს ,,ს. რ-ის” სალოკომოტივო დეპოში მემანქანედ, სადაც 1964 წლის 5 თებერვალს მიიღო საწარმოო ტრავმა, რის გამოც მან დაკარგა პროფესიული შრომის უნარი სამუდამოდ 90%-ით. სამოქალაქო კოდექსის 361-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ყოველი შესრულება გულისხმობს ვალდებულების არსებობას. გამომდინარე იქიდან, რომ მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო შპს ,,ს. რ-ა“ 2009 წლის მარტიდან ყოველთვიურად უხდიდა და დღემდე უხდის სარჩოს ნ. წ-ს 350 ლარისა და 41 თეთრის ოდენობით, პალატამ მიიჩნია, რომ განხილვის საგანს სარჩოს დანიშვნა კი არ წარმოადგენს, არამედ, სარჩოს გადაანგარიშება. საქართველოს პრეზიდენტის 2007 წლის 6 თებერვლის №53 ბრძანებულებით ძალადაკარგულად გამოცხადდა საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულებით დამტკიცებული ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად ზიანის ანაზღაურების წესი“ და საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით განისაზღვრა შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი. აღნიშნული წესის 1.1 მუხლის შესაბამისად, საწარმოში, დაწესებულებასა თუ ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულ-სამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში. იმავე წესის 1.2 მუხლის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის. აღნიშნულიდან გამომდინარე, პალატამ მიიჩნია, რომ 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მიღებული ზიანის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული საკითხის გადაწყვეტა სწორად განისაზღვრა შრომის კოდექსისა და სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე.

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით, რომლის ოდენობის გაანგარიშებას, მართალია, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს, თუმცა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანზე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც, შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც, მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით, რომელსაც იგი მიიღებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება.

აღნიშნულის შესაბამისად, ყოველთვიური სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს, სწორედ, ხელფასის ის ოდენობა წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ნ. წ-ს 2009 წლის მარტიდან 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით (24 თვე) ყოველთვიურად უნდა მიეღო 840 ლარის 90%, რაც შეადგენდა 756 ლარს. ამასთან, აღნიშნულ თანხას უნდა გამოკლებოდა მოსარჩელის მიერ სარჩოს სახით უკვე მიღებული 350 ლარი და 41 თეთრი. საბოლოოდ, სხვაობა შეადგენდა 405 ლარსა და 59 თეთრს. მიღებული სხვაობის 24 თვეზე გადაანგარიშებით დადგენილ იქნა, რომ მოსარჩელეს სარჩოს სახით უნდა ანაზღაურებოდა სხვაობა, რომელიც შეადგენდა 9734 ლარსა და 16 თეთრს. 2011 წლის მარტიდან 2011 წლის აპრილამდე (1 თვე) მოსარჩელეს უნდა მიეღო 1000 ლარის 90%, რაც შეადგენდა 900 ლარს. აღნიშნულ თანხას უნდა გამოკლებოდა მოსარჩელის მიერ სარჩოს სახით უკვე მიღებული 350 ლარი და 41 თეთრი. საბოლოოდ, სხვაობა შეადგენდა 549 ლარსა და 59 თეთრს. 2011 წლის აპრილიდან 2012 წლის მარტამდე (11 თვე) მოსარჩელეს უნდა მიეღო 1100 ლარის 90%, რაც შეადგენდა 990 ლარს. აღნიშნულ თანხას უნდა გამოკლებოდა მოსარჩელის მიერ სარჩოს სახით უკვე მიღებული 350 ლარი და 41 თეთრი. საბოლოოდ, სხვაობა შეადგენდა 639 ლარსა და 59 თეთრს. მიღებული სხვაობის 11 თვეზე გადაანგარიშებით დადგენილ იქნა, რომ მოსარჩელეს სარჩოს სახით უნდა ანაზღაურებოდა სხვაობა, რომელიც შეადგენდა 7035 ლარს და 49 თეთრს. პალატამ მიიჩნია, რომ შპს ,,ს. რ-ს“ მოსარჩელისათვის უნდა აენაზღაურებინა 17319 ლარი და 24 თეთრი (9734,16+549,59+7035,49), ხოლო 2012 წლის მარტიდან შპს ,,ს. რ-მ“ მოსარჩელეს უნდა დაუნიშნოს ყოველთვიური სარჩო - 990 ლარი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 21 ივნისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სს „ს. რ-მ“ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის“ პირველი მუხლის პირველი პუნქტის თანახმად, საწარმოში, დაწესებულებასა და ორგანიზაციაში, ორგანიზაციულსამართლებრივი ფორმის მიუხედავად, შრომითი მოვალეობის შესრულებისას დასაქმებულის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება ამ წესით, საქართველოს შრომის კოდექსითა და სამოქალაქო კოდექსით განსაზღვრულ შემთხვევებში, რაც დაზარალებულისათვის აღნიშნული სარჩოს გადაანგარიშების საფუძველს არ წარმოადგენს, ვინაიდან მას არც აღნიშნული წესი, არც შრომის კოდექსი და არც სამოქალაქო კოდექსი არ ითვალისწინებს.

სასამართლოს მიერ არასწორად იქნა განმარტებული საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების პირველი მუხლის მეორე პუნქტი, რომელიც მიუთითებს, რომ დამსაქმებელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის. საქმეში კი არ არსებობს მტკიცებულებები, რომლებიც ადასტურებდნენ საქართველოს რკინიგზის ბრალეულობას ნ. წ-ის ჯანმრთელობისათვის ზიანის მიყენებაში, გარდა 1965 წლის 8 მარტის სასამართლო გადაწყვეტილებისა, რომელიც ბუნდოვანია, და მიუთითებს, რომ ნ.წ-ზე ზიანის მიყენებაში ბრალი მიუძღვით მესამე პირებს და არა კასატორს. ამასთან, არ არის მითითებული, რომ ეს პიროვნებები მოპასუხის თანამშრომლები იყვნენ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, იგი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

მოცემული დავის საგანია საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კასატორი სადავოდ მიიჩნევს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 415-ე, მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა (იხ.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებები საქმე #ას-544-853-09; #ას-512-486-2011), რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1249.72 ლარის, 70% – 874.8 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

სს „ს. რ-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე 2012 წლის 25 ივლისს №394 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 1249.72 ლარის, 70% – 874.8 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. კვანტალიანი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე