№ას-1196-1125-2012 29 ოქტომბერი, 2012 წელი,

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ნუნუ კვანტალიანი (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

პაატა ქათამაძე, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა - ზეპირი განხილვის გარეშე

კასატორი - სს „ს. რ-ა“

მოწინააღმდეგე მხარე - მ. ხ-ე

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა - გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება

დავის საგანი - საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

მ. ხ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში სს „ს. რ-ის“ მიმართ საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით შემდეგი დასაბუთებით: მ.ხ. მუშაობდა მოპასუხე ორგანიზაციაში მემანქანის თანაშემწედ. მან 1967 წლის 2 დეკემბერს მიიღო საწარმოო ტრავმა და დღემდე ღებულობს მოპასუხე მხარისგან ყოველთვიურ სარჩოს. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის 53-ე დადგენილებით შეიცვალა საწარმოო ტრავმის შედეგად მუშაკისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესი, თუმცა, სს „ს. რ-ა“ მოსარჩელეს არ უხდის სარჩოს მისი კატეგორიის მოქმედი მუშაკის ხელფასიდან, რის გამოც, მ.ხ-ე კარგავს იმ შემოსავალს, რაც მას კანონით ეკუთვნის.

მოპასუხემ წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო შემდეგი დასაბუთებით: მ. ხ-ის საწარმოო ტრავმის გამომწვევი მიზეზის საფუძვლად დადგენილია შერეული ბრალი, კერძოდ, დამსაქმებლის ბრალი – 80%, ხოლო დაზარალებულის – 20%. პასუხისმგებლობის პროცენტული გადანაწილების გათვალისწინება ვალდებულების მოცულობის განსაზღვრისათვის აუცილებელია. თბილისის სალოკომოტივო დეპოს უფროსის 1968 წლის 27 აგვისტოს წერილით მოპასუხე აღნიშნავს, რომ მ. ხ-ს მისდამი ჰუმანური დამოკიდებულებიდან გამომდინარე, უბედურ შემთხვევასთან დაკავშირებით პასუხისმგებლობის ზემოაღნიშნული მოცულობებით გადანაწილების მიუხედავად, დაკარგული შრომის უნარის პროცენტის პროპორციულად, სრულად უხდის სარჩოს. პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენა სხვადასხვა გარემოებებიდან გამომდინარე, ყოველთვის არ არის შესაძლებელი, ამასთან, მისი აღდგენა მხარეს სრულად მხოლოდ მაშინ შეიძლება დაეკისროს, როდესაც არსებობს აშკარად დაკარგული აქტივი ფაქტობრივად დამდგარი თუ მიუღებელი შემოსავლის სახით. მოცემულ საქმესთან დაკავშირებით არსებული ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით, შეუძლებელია, განისაზღვროს ზუსტად აქტივი, რომელსაც მხარე აუცილებლად მიიღებდა სრულად იმ ოდენობით, რა ოდენობითაც ის მოითხოვს, რადგან, აღნიშნული დამტკიცებას საჭიროებს. უდავოა, რომ შპს „ს. რ-ის“ შიდა ნორმატივების თანახმად, მატარებლის მოძრაობასთან დაკავშირებულ მუშაკთა მაქსიმალური ასაკია 65 წელი, რაც გამომდინარეობს იქიდან, რომ აღნიშნული სამუშაო თავისი შინაარსით მეტად სარისკოა და უდიდეს ძალისხმევასა და ყურადღებას მოითხოვს. შესაბამისად, მოსარჩელე მ. ხ-ე 65 წლის მიღწევის შემდგომ ვეღარ იმუშავებდა შპს „ს. რ-ში“ და ის ვეღარ მიიღებდა იმ ხელფასს, რასაც მოითხოვს მით უმეტეს გაზრდილი ოდენობით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 29 მარტის გადაწყვეტილებით მ. ხ-ის სარჩელი დაკმაყოფილდა, შპს ,,ს. რ-ს“ მოსარჩელე მ. ხ-ის სასარგებლოდ გადასახდელად დაეკისრა 2009 წლის თებერვლიდან, 2012 წლის თებერვლამდე პერიოდის გადაანგარიშებული სარჩოს სხვაობის სახით 12641,92 ლარის გადახდა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. მოპასუხე შპს „ს. რ-ს“ მ. ხ-ის სასარგებლოდ 2012 წლის თებერვლიდან ყოველთვიურად მემანქანის თანაშემწის ხელფასის - 80%-ის 640 ლარის გადახდა დაეკისრა იმ დროისთვის მოქმედი საგადასახადო კანონმდებლობით განსაზღვრული საშემოსავლო გადასახადის განაკვეთის გათვალისწინებით. აღნიშნული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა შპს „ს. რ-მ“.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს 2012 წლის 13 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, პალატამ დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები: მოსარჩელე მ. ხ-ე მუშაობდა თბილისის სალოკომოტივო დეპოში მემანქანის თანაშემწედ. 1967 წლის 2 დეკემბერს სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას მიიღო საწარმოო ტრავმა და შრომითი დასახიჩრების გამო, უვადოდ დაეკარგა პროფესიული შრომითი უნარი 80%-ით. მიღებული საწარმოო ტრავმის გამო მოსარჩელე 2009 წლის თებერვლიდან დღემდე, დასახიჩრების გამო, შპს ,,ს. რ-ისგან“ იღებდა ყოველთვიურ სარჩოს 183 ლარსა და 28 თეთრს. სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლის თანახმად, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია, აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი. ნორმით დადგენილი დელიქტური ვალდებულებიდან გამომდინარე, პირს ზიანის ანაზღაურება შეიძლება, დაეკისროს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ არსებობს პასუხისმგებლობის დაკისრების კანონით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, სახეზეა ზიანი, ზიანი მიყენებულია მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით და არსებობს მიზეზობრივი კავშირი მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებასა და დამდგარ ზიანს (რეზულტატს) შორის და ზიანის მიმყენებელს მიუძღვის ბრალი. კონკრეტულ შემთხვევაში, პალატამ მიიჩნია, რომ არსებობს ზემოთ ჩამოთვლილი ნორმით გათვალისწინებული წინაპირობები, კერძოდ, მოსარჩელეს შპს ,,ს. რ-ში“ მუშაობის პერიოდში მიღებული აქვს საწარმოო ტრავმა, რის გამოც, მას შეზღუდული აქვს შრომის უნარი.

სამოქალაქო კოდექსის 408-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, იმ პირმა, რომელიც ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, უნდა აღადგინოს ის მდგომარეობა, რომელიც იარსებებდა, რომ არ დამდგარიყო ანაზღაურების მავალდებულებელი გარემოება. ამავე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, თუ სხეულის დაზიანებით ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს წაერთვა შრომის უნარი ან შეუმცირდა იგი, ანდა იზრდება მოთხოვნილებები, დაზარალებულს უნდა აუნაზღაურდეს ზიანი ყოველთვიური სარჩოს გადახდით. საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილების ,,შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესის შესახებ” მე-2 მუხლის თანახმად, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების მოთხოვნათა დაცვით დანიშნული სარჩო ექვემდებარება ანაზღაურებას დამსაქმებლის ან მისი უფლებამონაცვლის მიერ, გარდა ამ მუხლის მე-3 პუნქტით გათვალისწინებული შემთხვევისა, რაც, თავის მხრივ, ითვალისწინებს, რომ დამსაქმებლის გაკოტრების ან ლიკვიდაციის შემთხვევაში წყდება დანიშნული სარჩოს გაცემის ვალდებულება.

რაც შეეხება სარჩოს გაანგარიშებას, მართალია, საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილება არ ითვალისწინებს სარჩოს გაანაგრიშებს წესს, თუმცა, პალატამ ყურადღება გაამახვილა თავად ზიანის ანაზღაურების მიზანზე, რომლის არსი სწორედ დაზარალებულის კომპენსირებაში მდგომარეობს, რისთვისაც მხედველობაშია მისაღები ის შემოსავალი, რომელიც დაზარალებულს გააჩნდა ზიანის დადგომამდე ორგანიზაციაში მუშაობისას და ზიანის დადგომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც, შრომის უნარის შეზღუდვის გამო, დაზარალებული ვეღარ ახერხებს მუშაობას, რის გამოც მას უკვე არ აქვს უნარი, მიიღოს შემოსავალი ხელფასის სახით. აღნიშნულის შესაბამისად, პალატამ მიიჩნია, რომ სარჩოს სახით ზიანის ანაზღაურების ოდენობის განსაზღვრის კრიტერიუმს სწორედ ის ხელფასი წარმოადგენს, რასაც დაზარალებული იღებდა დაწესებულებიდან ჯანმრთელობის დაზიანებამდე შრომის უნარის დაკარგვის ხარისხთან შეფარდებით. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ 2009 წლის თებერვლიდან, 2011 წლის თებერვლის ჩათვლით მოქმედი მემანქანის თანაშემწის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 612 ლარს და მოსარჩელეს პროფესიული შრომის უნარი დაკარგული ჰქონდა 80%-ით, ამიტომ მას უნდა მიეღო სარჩო, ნაცვლად 183 ლარისა და 28 თეთრსა - 489 ლარი და 60 თეთრი (612 ლარის 80%), ხოლო ამ თანხას უნდა გამოაკლდეს მოსარჩელის მიღებული თანხა 306,32 ლარი და შრომის ანაზღაურების სარჩო უნდა განისაზღვროს 25 თვის მანძილზე 7658 ლარით. 2011 წლის მარტში მოქმედი მემანქანის თანაშემწის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 750 ლარს, შესაბამისად, მოსარჩელეს სარჩოს სახით უნდა მიეღო 600 ლარი. ამ თანხას ასევე უნდა გამოაკლდეს უკვე მიღებული თანხა, რაც შეადგენს 183,28 თეთრს და შესაბამისად მოსარჩელის სარჩოს ოდენობა მარტში უნდა განისაზღვროს 416,72 ლარით. 2011 წლის 1 აპრილიდან 2012 წლის თებერვლამდე მოქმედი მემანქანის თანაშემწის ყოველთვიური ხელფასი შეადგენდა 800 ლარს. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ მ. ხ-ს პროფესიული შრომის უნარი დაკარგული აქვს 80%-ით, ამიტომ მას სარჩოს სახით მითითებულ პერიოდში უნდა მიეღო 800 ლარის 80%, რაც შეადგენს 640 ლარს. ამ თანხას უნდა გამოაკლდეს უკვე მიღებული 456,72 ლარი და სარჩოს ოდენობა 10 თვეზე საბოლოოდ უნდა განისაზღვროს 4567,20 ლარით. ზემოაღნიშნული მსჯელობიდან გამომდინარე დგინდება, რომ მოსარჩელეს საბოლოოდ უნდა აუნაზღაურდეს 12641,92 ლარი.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 13 ივნისის განჩინება საკასაციო საჩივრით გაასაჩივრა სს „ს. რ-მ“ და მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება შემდეგი დასაბუთებით: განსხვავებით სხვა სახელშეკრულებო ურთიერთობისგან, როდესაც მხარეს ყოველთვის შეიძლება, ჰქონდეს ლეგიტიმური მოლოდინი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ვალდებულების შესრულებისა, ეს მოლოდინი დასაქმებულს ვერ ექნება შრომითსამართლებრივი ურთიერთობების დროს, რამდენადაც, მოქმედი „საქართველოს შრომის კოდექსის“ 37-ე და 38-ე მუხლების თანახმად, დამსაქმებელს, ნებისმიერ დროს, ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე შეუძლია, დასაქმებულთან მოშალოს შრომითი ხელშეკრულება და აღნიშნული დანაწესიც ემყარება თავისუფალი, ლიბერალური საბაზრო ეკონომიკის იმ უმთავრეს პრინციპს, რომ სახელმწიფომ არ შეიძლება მეწარმეს აიძულოს კონკრეტულ პიროვნებასთან შრომითი ურთიერთობის გაგრძელება.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, შეუძლებელია იმის თქმა, მოსარჩელე იმუშავებდა თუ არა მოპასუხე საწარმოში და, შესაბამისად, მიიღებდა თუ არა მთელი ამ წლების განმავლობაში შრომის ანაზღაურებას. იმის გათვალისწინებით, რომ მუშაკის ჯანმრთელობის დაზიანების შემთხვევაში პირველადი მდგომარეობის აღდგენა სარჩოს გადაანგარიშების გზით არაეფექტური და არაზუსტი გადაწყვეტაა პრობლემისა, აღნიშნული საკითხის სირთულიდან არსებობს გამოსავალი, რაც კანონმდებელმაც გაითვალისწინა და გაუქმდა სარჩოს უპირობოდ გადაანგარიშების წესი. კანონი ლოგიკურად დარჩა საკითხის მოწესრიგების იმგვარ ფორმაზე, როგორიცაა, სარჩოს გამოანგარიშება და დანიშვნა იმ ოდენობიდან, რა ოდენობითაც დაზარალებული იღებდა ხელფასს ზიანის მიყენების დროს და მას ეს სარჩო ერიცხება ცხოვრების ბოლომდე.

სასამართლოს ყურადღება არ გაუმახვილებია იმ გარემოებაზე, რომ მ. ხ-ის საწარმოო ტრავმის გამომწვევი მიზეზის საფუძვლად დადგენილია შერეული ბრალი, კერძოდ, დამსაქმებლის ბრალი – 80%-ია, ხოლო დაზარალებულის 20%. გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გამომტანმა სასამართლომ არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 9 თებერვლის №48 ბრძანებულების პირველი მუხლის მე-3 პუნქტის თანახმად, სხეულის დაზიანების ან ჯანმრთელობისათვის ვნების მიყენების შედეგად დაზარალებულს ყოველთვიური სარჩოს გადახდით ზიანი უნდა აუნაზღაუროს დამქირავებელმა, რომელთანაც იგი ზიანის მიყენებისას შრომით ურთიერთობაში იმყოფებოდა, ამ უკანასკნელის ბრალის არსებობის შემთხვევაში. დღეს მოქმედი საქართველოს მთავრობის 2007 წლის 24 მარტის №53 დადგენილებით დამტკიცებული „შრომითი მოვალეობის შესრულებისას მუშაკის ჯანმრთელობისათვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების წესით“ პირველი მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია, აანაზღაუროს ზიანი, რომელიც მიადგა დასაქმებულის ჯანმრთელობას შრომითი მოვალეობის შესრულებისას, თუ ზიანი გამოწვეულია დამსაქმებლის ბრალეული მოქმედებით და შრომის კოდექსი და სამოქალაქო კოდექსი ითვალისწინებს ზიანის ანაზღაურების ვალდებულებას ასეთი მოქმედებისათვის და თუ არ არის გასული მოთხოვნის წარდგენის საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ხანდაზმულობის ვადა. აღნიშნული დანაწესები გამომდინარეობს სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი ზოგადი პრინციპიდან, რომელიც შეეხება ზიანის ანაზღაურების ვალდებულების დაკისრებისათვის ბრალის არსებობის აუცილებლობას. შესაბამისად, მუშაკის მიერ მიღებული ტრავმიდან გამომდინარე ზიანი დამსაქმებლის მხრიდან სრულად ანაზღაურდება მხოლოდ ამ უკანასკნელის 100%-იანი ბრალის არსებობის შემთხვევაში.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლო საქმის მასალების შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც, იგი მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის მიხედვით, საკასაციო საჩივარი სხვა ქონებრივ და არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგებზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთ მითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო, არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე.

მოცემული დავის საგანია საწარმოო ტრავმის შედეგად მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. კასატორი სადავოდ მიიჩნევს სამოქალაქო კოდექსის 408-ე და 415-ე, მუხლების გამოყენების კანონიერებას. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს სასამართლოს პრაქტიკა (ი.: საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის განჩინებები საქმე #ას-544-853-09; #ას-512-486-2011), რაც ასახულია სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებულ განჩინებაში.

სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან. ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ სს „ს. რ-ს“ უნდა დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 906.13 ლარის, 70% – 634.29 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

სს „ს. რ-ის“ საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

სს „ს. რ-ს“ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეს მის მიერ საკასაციო საჩივარზე 2012 წლის 25 ივლისს №395 საგადახდო დავალებით გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის, 906.13 ლარის, 70% – 634.29 ლარი.

საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ნ. კვანტალიანი

მოსამართლეები: პ. ქათამაძე

ბ. ალავიძე