№ას-1204-1133-2012 15 ოქტომბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – ე. დ-ი

მოწინააღმდეგე მხარეები – ნ. შ-ი, ნ. და თ. ა-ები

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი – ბინის წილზე მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 16 დეკემბრის გადაწყვეტილებით დაკმაყოფილდა ნ. შ-ის, ნ. და თ. ა-ების სარჩელი, დასახელებული პირები ცნობილნი იქნენ თბილისში, გლდანის მე-.. მ/რ-ის 105-ე კორპუსში ე. დ-ის საკუთრებად რეგისტრირებული №176 ბინის თანამესაკუთრეებად – სამი თითო მეოთხედი ნაწილის (ჯამში ¾ ნაწილის) მესაკუთრეებად.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ე. დ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 27 ივნისის განჩინებით ე. დ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

მოსარჩელე ნ. შ-ი და მოპასუხე ე. დ-ი არიან დედა-შვილი, მოსარჩელეები ნ. და თ. ა-ები არიან ნ. შ-ის შვილები და ე. დ-ის შვილიშვილები.

1996 წლის 20 აგვისტოს ე. დ-თან გაფორმდა პრივატიზაციის ხელშეკრულება N2-584 (ნოტარიუსი მ. მ-ი) და მას საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილებით გათვალისწინებული სამართლებრივი საფუძვლით უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაეცა თბილისში, გლდანის მე-.. მ/რ-ის 105 მისამართზე მდებარე N176 ბინა. აღნიშნულს გარდა მხარეთა ახსნა-განმარტებებისა, ასევე ადასტურებდა ამონაწერი საჯარო რეესტრიდან, სადაც ე. დ-ის საკუთრების უფლების საფუძვლად სწორედ ხსენებული ხელშეკრულებაა მითითებული.

ნოტარიუს მ. მ-ის მიერ ნაწარმოები სანოტარო საქმის მასალებიდან წარდგენილი ცნობით საბინაო პირობების შემოწმების შესახებ დასტურდებოდა ის გარემოებები, რომ 1996 წლის 20 აგვისტოს პრივატიზაციის N2-584 ხელშეკრულების გაფორმებისას სადავო ბინაში ჩაწერილები იყვნენ ე. დ-ი, ნ. შ-ი და ორი არასრულწლოვანი: 1985 წლის 23 მაისს დაბადებული თ. ა-ი და 1989 წლის 27 აპრილს დაბადებული ნ. ა-ი.

ნოტარიუს მ. მ-ის მიერ ნაწარმოები სანოტარო საქმის მასალებიდან წარდგენილი წერილობითი თანხმობის ასლით დასტურდებოდა ის გარემოება, რომ 1996 წლის 20 აგვისტოს პრივატიზაციის N2-584 ხელშეკრულების გაფორმებისას ნ. შ-მა ნოტარუსის თანდასწრებით გამოხატა ნება თბილისში, გლდანის მე-.. მ/რ-ის 105-ე კორპუსში მდებარე N176 ბინა პრივატიზაციის წესით, კერძო საკუთრების უფლებით გადასცემოდა ე. დ-ს.

თბილისში, გლდანის მე-.. მ/რ-ის 105-ე კორპუსში მდებარე N176 ბინა (საკადასტრო კოდი ...) საჯარო რეესტრში დღემდე მოპასუხე ე. დ-ის საკუთრებადაა რეგისტრირებული.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა სააპელაციო საჩივრის ძირითადი დასაბუთება მოთხოვნის ხანდაზმულობასთან დაკავშირებით და განმარტა, რომ სამოქალაქო უფლების განხორციელების ხანდაზმულობის ვადა არის ვადა, რომლის განმავლობაშიც პირს, რომლის უფლებაც დაირღვა, შეუძლია მოითხოვოს თავისი უფლების იძულებით განხორციელება ან დაცვა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ მესაკუთრის დარღვეული უფლების იძულებით დაცვის შესაძლებლობა კანონით განსაზღვრული რაიმე სპეციალური ვადით არ არის შეზღუდული.

მოცემულ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელეებმა მოიპოვეს საკუთრების უფლება სადავო უძრავი ქონების ნაწილზე, რაც დასტურდებოდა საქმის მასალებით, კერძოდ, დგინდებოდა, რომ თბილისში, გლდანის რაიონის მე-.. მ/რ-ის 105-ე კორპუსში მდებარე N176 ბინის პრივატიზაციის დროს (1996 წლის 20 აგვისტო) რეგისტრირებული იყო ოთხი პირი: ე. დ-ი, ნ. შ-ი, თ. ა-ი, ნ. ა-ი. ამ გარემოების გათვალისწინებით და საქართველოს რესპუბლიკაში ბინების პრივატიზაციის (უსასყიდლოდ გადაცემის) შესახებ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების მე-5 პუნქტის საფუძველზე სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ სამართლებრივად ქონებაზე თანაბარი ¼-ის საკუთრების უფლება მოპოვებული ჰქონდათ მოსარჩელეებს მიუხედავად იმისა, რომ მთელი სადავო ქონების პრივატიზება განხორცილდა მხოლოდ მოპასუხის სახელზე. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოებიდან გამომდინარე სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა ზემოხსენებული უფლების რეალიზებაზე ხანდაზმულობის 6-წლიანი ვადის გავრცელების შესახებ აპელანტის მოსაზრება და მიუთითა, რომ მოცემულ შემთხვევაში, მხარეთა თანასაკუთრება წარმოიშვა არა ხელშეკრულების საფუძველზე, არამედ ნორმატიული აქტის – საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1992 წლის 1 თებერვლის N107 დადგენილების საფუძველზე და მოსარჩელეთა ამ უფლებაზე არ ვრცელდებოდა უძრავ ნივთებთან დაკავშირებული სახელშეკრულებო მოთხოვნის ხანდაზმულობის 6-წლიანი ვადა. ამასთან, პრივატიზაციაზე თანხმობის გამოცხადების მიუხედავად, ბინაში ჩაწერილ პირებს მათ წილზე საკუთრების უფლება არ დაუკარგავთ, სადავო ბინა, როგორც საერთო საკუთრების ობიექტი, საზიარო უფლების მატარებელი იყო და მისი გაუქმების მოთხოვნა არ ექვემდებარებოდა ხანდაზმულობას (სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნული მსჯელობის საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკასთან შესაბამისობის დასადასტურებლად მიუთითა საქართველოს უზენაესი სასამართლოს 2004 წლის 26 ივლისის განჩინებაზე, საქმეზე Nას-284-610-05, აგრეთვე, 2005 წლის 14 ნოემბრის განჩინებაზე, საქმეზე Nას-516-838-08 14.11.2005წ.).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ სადავო ფართის პრივატიზაციით ბინაში ჩაწერილ ყველა პირზე კანონიერად გავრცელდა საკუთრების უფლება (თანასაკუთრების ინსტიტუტი). შესაბამისად, კონკრეტულ შემთხვევაში, მოსარჩელეები სადავოდ კი არ ხდიდნენ პრივატიზაციის ჩანაწერს, არამედ პრივატიზაციის შესაბამისად წარმოშობილი საკუთრების შეძენის (საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი) ინსტიტუტთან დაკავშირებული მოქმედებების განხორციელებას მოითხოვდნენ.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება სადავო უძრავ ნივთზე მის მიერ ხანდაზმულობით საკუთრების უფლების შეძენის თაობაზე და განმარტა, რომ სამოქალაქო კოდექსის 167-ე მუხლის თანახმად, თუ პირი საჯარო რეესტრში შეტანილია მიწის ნაკვეთის ან სხვა უძრავი ქონების მესაკუთრედ ისე, რომ არ შეუძენია საკუთრების უფლება მათზე, იგი მოიპოვებს ამ საკუთრების უფლებას, თუკი რეგისტრაცია არსებობდა თხუთმეტი წლის განმავლობაში და ამ ხნის მანძილზე პირი ფლობდა მათ, როგორც საკუთარს. განსახილველ შემთხვევაში, დადგინდა რომ აპელანტის საკუთრების უფლების რეგისტრაცია სადავო უძრავ ქონებაზე საჯარო რეესტრში განხორციელდა 1996 წლის პრივატიზაციის ხელშეკრულების საფუძველზე. დადგინდა ის გარემოებაც, რომ 1996 წლის მდგომარეობით სადავო ბინაში ჩაწერილები იყვნენ მოსარჩელეებიც, რის შესახებაც ცნობილი უნდა ყოფილიყო აპელანტისათვის. ამდენად, მის მიერ მოსარჩელეების წილის, როგორც საკუთარი ქონების ფლობის თაობაზე მოსაზრება სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა დაუსაბუთებლობის გამო.

გარდა ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის დასაბუთება იმის თაობაზე, რომ საქმის განმხილველი სასამართლო არასწორად დაეყრდნო საქმეში წარდგენილ პრივატიზაციაზე სანოტარო თანხმობის ასლს, მაშინ როდესაც არ იყო წარდგენილი ამ დოკუმენტის დედანი. ამასთან დაკავშირებით სააპელაციო სასამართლომ მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 135-ე მუხლზე, რომლის თანახმად, წერილობითი მტკიცებულება, როგორც წესი, წარდგენილ უნდა იქნეს დედნის სახით. თუ წარდგენილია საბუთის ასლი, სასამართლოს, მხარეთა შუამდგომლობით ან თავისი ინიციატივით, შეუძლია მოითხოვოს დედნის წარდგენა. პირი შეიძლება გათავისუფლდეს დედნის წარდგენისაგან მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ დაამტკიცებს, რომ ასეთი საბუთის წარდგენა გარკვეული მიზეზით, რომელსაც სასამართლო საფუძვლიანად მიიჩნევს, შეუძლებელია. საბუთის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭება დამოკიდებულია სასამართლოს შეხედულებაზე. ნორმის შინაარსიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ კანონმდებელი კატეგორიული წესით არ მოითხოვს დოკუმენტის მხოლოდ დედნის სახით წარდგენას, არამედ ითვალისწინებს სასამართლოს მიერ წერილობითი დოკუმენტის ასლისათვის მტკიცებულებითი მნიშვნელობის მინიჭებას. კონკრეტულ შემთხვევაში, წარდგენილი დოკუმენტი, რომლითაც მოსარჩელე ნ. შ-მა თანხმობა განაცხადა სადავო ბინა პრივატიზაციის წესით გადასულიყო ედემია შავერდაშვილის სახელზე, თბილისის საქალაქო სასამართლომ გაიზიარა, რაც აისახა გადაწყვეტილებაში და რაც შესაბამისობაში იყო მოქმედ კანონმდებლობასთან.

სააპელაციო სასამართლომ უსაფუძლოდ მიიჩნია აპელანტის მოთხოვნა მოწმეთა დაკითხვაზე უარის თქმის შესახებ თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2011 წლის 16 დეკემბრის საოქმო განჩინების გაუქმების თაობაზე და განმარტა, რომ მოპასუხეს მოწმეთა დაკითხვის თაობაზე შუამდგომლობა არ დაუყენებია თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარდგენილ შესაგებელში, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 201-ე მუხლის მე-2 ნაწილის ,,ზ.დ“ ქვეპუნქტის მოთხოვნათა შესაბამისად. ამიტომ, მას წაერთვა ამ უფლებამოსილებით შემდგომში სარგებლობის პროცესუალური შესაძლებლობა.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება აუდიტის ხარჯების დაკისრების ნაწილშიც და მიუთითა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 44-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,ა“ ქვეპუნქტზე, რომლის თანახმად, საქმის განხილვასათან დაკავშირებულ ხარჯებს წარმოადგენს ასევე სპეციალისტის მომსახურებისათვის გაწეული ხარჯი. მოცემულ შემთხვევაში, წარდგენილი იყო საგადასახადო აუდიტორული ბიუროს შეფასების შედეგი და დასკვნა, რომლითაც განისაზღვრა სადავო ქონების საბაზრო ღირებულება, საბოლოოდ, ამ დოკუმენტის საფუძველზე განისაზღვრა სარჩელის ფასი. შესაბამისად, სააპელაციო სასამართლომ ჩათვალა, რომ აღნიშნული ხარჯი, რომელიც გასწია მოსარჩელემ სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, სწორად დაეკისრა მოპასუხეს.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ე. დ-მა. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმას, შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის შეხედულებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად დაადგინა ის ფაქტობრივი გარემოება, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნა არ წარმოშობილა ხელშეკრულების საფუძველზე და რომ მასზე არ ვრცელდება უძრავი ნივთებისათვის დადგენილი 6-წლიანი ხანდაზმულობის ვადა. ე. დ-ის სახელზე გაცემულ საჯარო რეესტრის ამონაწერში, ისევე როგორც პრივატიზაციის განხორციელების ნებისმიერ შემთხვევაში, საკუთრების საფუძვლად ეთითება პრივატიზაციის ხელშეკრულება. სწორედ ხელშეკრულებაა კონრეტული ურთიერთობის წარმომშობი საფუძველი და არა ზოგადად კანონი, მითუმეტეს მოსარჩელეთათვის, რომელთათვისაც იმთავითვე ცნობილი იყო ხელშეკრულების ე. დ-თან დადების ფაქტი.

სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა, კერძოდ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების მე-6 გვერდზე სასამართლომ მოიხმო უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა და აღნიშნა, რომ მოსარჩელეთა მოთხოვნის ხანდაზმულობას გამორიცხავს თავად მოთხოვნის არსი, საზიარო უფლების გაუქმების მოთხოვნაზე ხანდაზმულობა არ ვრცელდება. სინამდვილეში, მოსარჩელეები მოითხოვენ არა საზიარო უფლების გაუქმებას, არამედ უფლების აღიარებას. უზენაეს სასამართლოს არც ერთ გადაწყვეტილებაში არ მიუთითებია მსგავს შემთხვევაზე ხანდაზმულობის გაუვრცელებლობის შესახებ. მოსარჩელეთა მოთხოვნა ქონებრივი ხასიათისაა, ქონებრივ მოთხოვნებზე კი ხანდაზმულობა ყოველთვის ვრცელდება, მათ შორის, ხანდაზმულობა ვრცელდება საკუთრებიდან გამომდინარე მოთხოვნაზე, როდესაც საქმე შეეხება მაგალითად არა ხელშეშლის აღკვეთას ან ვინდიკაციას, არამედ საკუთრების უფლების აღიარებას. საკონსტიტუციო და უზენაესი სასამართლოს გადაწყვეტილებებში არაერთხელ აღნიშნულა, რომ საკუთრება არ არის აბსოლუტურად შეუზღუდავი უფლება, მით უფრო იმ პირს არ აქვს უფლება დროში შეუზღუდავად მოითხოვოს საკუთრების უფლების აღიარება, ვინც იცის, რომ 15 წელზე მეტი დროის განმავლობაში სადავო ქონებაზე აღრიცხულია სხვა პირის უფლება.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ე. დ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ე. დ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. ე. დ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე