№ას-1217-1146-2012 22 ოქტომბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – გ. ხ-ე (წარმომადგენელი რ. მ-ე)

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს სადაზღვევო კომპანია „ა. ჯ-ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 ივლისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – სადაზღვევო თანხის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

2012 წლის 9 მარტს თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიას სარჩელით მიმართა გ. ხ-მ მოპასუხე შპს სადაზღვევო კომპანია „ა. ჯ-ის“ მიმართ. მოსარჩელემ მოითხოვა მოპასუხისათვის ზიანის ასანაზღაურებლად მის სასარგებლოდ 8300 აშშ დოლარის, აგრეთვე საექსპერტო და იურიდიული მომსახურების ხარჯების, 1060 ლარის დაკისრება.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2012 წლის 6 აპრილის გადაწყვეტილებით გ. ხ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა მოსარჩელემ, რომელმაც მოითხოვა ამ გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 18 ივლისის განჩინებით გ. ხ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

2011 წლის 5 სექტემბერს გ. ხ-სა და შპს სადაზღვევო კომპანია „ა. ჯ-ს“ შორის დაიდო ხელშეკრულება ავტოტრანსპორტის დაზღვევის შესახებ, მოსარჩელეს გადაეცა სადაზღვევო პოლისი. დაზღვევის პერიოდი განისაზღვრა 2011 წლის 5 სექტემბრიდან 2012 წლის 5 სექტემბრის ჩათვლით.

ზემომითითებული სადაზღვევო ხელშეკრულებითა და მის საფუძველზე გაცემული პოლისით დაზღვეულ იქნა გ. ხ-ის კუთვნილი ავტომანქანა – რენო ქლიო, სახელმწიფო ნომრით № ....

2011 წლის 5 სექტემბრის ხელშეკრულების 3.2.3 პუნქტის მიხედვით, სადაზღვევო შემთხვევად არ ჩაითვლება და სტანდარტულ გამონაკლისად მიიჩნევა შემთხვევა (ზარალი), რომელიც დადგა: დამზღვევის, დაზღვეულის, მოსარგებლის, მძღოლის, მისი ოჯახის წევრის, თანამშრომლის ან წარმომადგენლის განზრახი ან უხეში გაუფრთხილებელი ბრალით (მათ შორის, დანაშაული, ნორმის/წესის დაუცველობა, ზარალის ასაცილებლად ან შესამცირებლად სათანადო ზომის მიუღებლობა).

2011 წლის 6 ნოემბერს ქ.ბოლნისში მომხდარი ავტოსაგზაო შემთხვევის შედეგად დაზიანდა გ. ხ-ის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომანქანა რენო ქლიო. მოსარჩელის მითითებით, ავტომანქანა მთლიანად გამოვიდა მწყობრიდან და ზიანმა შეადგინა 8300 აშშ დოლარი.

ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ჩადენის გამო მოსარჩელის მიმართ გამოყენებულ იქნა ადმინისტრაციული სახდელი. ეს გარემოება დადასტურდა ელექტრონული საჯარიმო ქვითრით, რომლის მიხედვით, გ. ხ-ე ავტოსატრანსპორტო საშუალების მანევრირების წესების დარღვევის გამო, რასაც შედეგად მოყვა შეჯახება, საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125-ე მუხლის მე-10 პუნქტის საფუძველზე, დაჯარიმდა 250 ლარით.

დასახელებულ ფაქტზე ასევე დაიწყო სისხლის სამართლის საქმის გამოძიება, რომელიც შეწყდა ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის განყოფილების პროკურორ გ. ლ-ის 2011 წლის 13 დეკემბერის დადგენილებით. დადგენილების მიხედვით, ავტოსაგზაო შემთხვევა გამოწვეულ იქნა გ. ხ-ის მიერ ტრანსპორტის მოძრაობის უსაფრთხოების წესების დარღვევის შედეგად. ამავე დადგენილების თანახმად, გ. ხ-ის მართვის ქვეშ მყოფი ავტომობილი გადავიდა საავტომობილო გზის მარჯვენა მხარეს და შეეჯახა ხეს. ამ მოქმედებით გ. ხ-მ დაარღვია „საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოების შესახებ“ საქართველოს კანონის 29-ე მუხლით გათვალისწინებული მოთხოვნები.

დადგინდა ისიც, რომ 2012 წლის 11 იანვრის წერილით სადაზღვევო კომპანიამ გ. ხ-ს უარი უთხრა მოთხოვნილი სადაზღვევო თანხის ანაზღაურებაზე მხარეთა შორის გაფორმებული ხელშეკრულების 3.2.3 პუნქტის საფუძველზე.

სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, პირველი ინსტანციის სასამართლომ სწორად არ გაიზიარა მოსარჩელის მითითება იმის შესახებ, რომ ავტოსაგზაო შემთხვევაში მას ბრალი არ მიუძღოდა. ეს გარემოება, გარდა თავად მოსარჩელის განმარტებისა, სხვა მტკიცებულებით არ დასტურდებოდა. მოსარჩელის მიერ მითითებული გარემოების დასადასტურებლად ვერ გამოდგებოდა მის მიერ წარდგენილი ავტოტექნიკური ექსპერტიზის დასკვნა, რადგან იგი მთლიანად ეფუძნებოდა უშუალოდ გ. ხ-ის მიერ აღწერილ გარემოებებს საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევის შესახებ. ამასთან, ეს დასკვნა არ იყო კატეგორიული ხასიათის.

ზემოაღნიშნულის საწინააღმდეგოდ, მოსარჩელე გ, ხ-ს ბრალეულობა მომხდარ საგზაო-სატრანსპორტო შემთხვევაში სრულად დადასტურდა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ელექტრონული საჯარიმო ქვითრით, საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტის ქვემო ქართლის სამმართველოს გამომძიებლის მიერ შედგენილი დათვალიერების ოქმით და მასზე დართული სქემით, ქვემო ქართლის საოლქო პროკურატურის განყოფილების პროკურორ გ. ლ-ის 2011 წლის 13 დეკემბერის დადგენილებითა და საქმის სხვა მასალებით.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა აპელანტის მოსაზრება იმის შესახებ, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმზე მითითებით, არასწორად მიიჩნია სატრანსპორტო შემთხვევის თავად მოსარჩელის მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებით გამოწვევის ფაქტი. სააპელაციო სასამართლომ განმარტა, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მე-10 მუხლის პირველი აბზაცის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად (გადაცდომად) ჩაითვლება სახელმწიფო ან საზოგადოებრივი წესრიგის, საკუთრების, მოქალაქეთა უფლებებისა და თავისუფლებების, მმართველობის დადგენილი წესის ხელმყოფი მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული (განზრახი ან გაუფრთხილებელი) მოქმედება ან უმოქმედობა, რომლისთვისაც კანონმდებლობით გათვალისწინებულია ადმინისტრაციული პასუხისმგებლობა.

სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მოსარჩელის მიმართ შედგენილი ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი, რომლის მიხედვითაც, გ. ხ-მ ჩაიდენა ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125.10 მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევა, ადასტურებდა იმ გარემოებას, რომ სატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული იყო თავად მოსარჩელის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული მოქმედებით. ამ ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს დასკვნა იმის შესახებ, რომ მოცემულ შემთხვევაში ზარალი გამოწვეული იყო თავად დამზღვევის (მოსარჩელის) მართლსაწინააღმდეგო ქმედებით.

დავის განხილვისას სააპელაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 316-ე, 317-ე მუხლებით, 799-ე მუხლის 1-ლი ნაწილით, 829-ე მუხლით. მითითებული 829-ე მუხლის თანახმად, მზღვეველი თავისუფლდება თავისი მოვალეობის შესრულებისაგან, თუ დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით.

სააპელაციო სასამართლომ, ავტოსაგზაო შემთხვევის ყველა გარემოების გათვალისწინებით, დადგენილად მიიჩნია, რომ მოცემულ შემთხვევაში დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოწვეული იყო დამზღვევის – გ. ხ-ის უხეში (და არა მარტივი) გაუფრთხილებლობით. კერძოდ, დადგინდა, რომ მომხდარ ფაქტზე მოსარჩელის (დამზღვევის) მიმართ შედგენილ იქნა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ოქმი. ამასთან, კონკრეტულ შემთხვევაში მხედველობაში იყო მისაღები, რომ მოსარჩელე მოძრაობდა სწორ, 6.5მ. სიგანის ცალმხრივი მიმართულების მქონე უდეფექტო გზაზე, მშრალ ამინდში, ყოველგვარი წინაღობისა და ხელისშემშლელი ფაქტორების გარეშე, რა დროსაც შეეჯახა სამანქანე გზის გვერდით არსებულ ტროტუარზე მდგარ ხეს. აღნიშნულის შედეგად მიღებული დაზიანებების გამო, თავად მოსარჩელის მითითებით, მისი ავტომანქანა გახდა გამოუსადეგარი და მიყენებულმა ზიანმა შეადგინა 8300 აშშ დოლარი. უდავო იყო ის, რომ მცირე ძალით შეჯახებისას ავტომანქანა ამგვარად არ დაზიანდებოდა.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ სატრანსპორტო შემთხვევა გამოწვეული იყო თავად მოსარჩელის უხეში გაუფრთხილებელი მოქმედებით, რის გამოც მოპასუხეს არ ეკისრებოდა დაზღვევის თანხის ანაზღაურების ვალდებულება მხარეთა შორის არსებული სახელშეკრულებო პირობების მიხედვით.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე გ. ხ-მ შეიტანა საკასაციო საჩივარი, რომლითაც მოითხოვა გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

საკასაციო საჩივარი არგუმენტირებულია შემდეგნაირად:

სააპელაციო სასამართლომ, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების დასაბუთება დააფუძნა სამოქალაქო კოდექსის 377-ე მუხლის პირველ ნაწილზე, კერძოდ, მიუთითა, რომ სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ამოწმებს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით, თუმცა მოცემულ შემთხვევაში ასეთი რამ არ განუხორციელებია. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 390-ე მუხლის მე-3 ნაწილის „გ“ ქვეპუნქტიდან გამომდინარე, სასამართლოს არ შეუძლია შემოიფარგლოს მხოლოდ გასაჩივრებულ გადაწყვეტილებაში ასახული დასკვნების გაზიარებითა და სამართლებრივი ნორმების აღწერით, სააპელაციო სასამართლოს განჩინება უნდა შეიცავდეს მოკლე დასაბუთებას გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების ან უცვლელად დატოვების შესახებ. „მოკლე დასაბუთება“ არ ნიშნავს „ბლანკეტურ მითითებას“, დასაბუთებით არ უნდა ირღვეოდეს 249-ე მუხლით განსაზღვრული სასამართლო გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილის შინაარსი, რომლის მიხედვითაც გადაწყვეტილების სამოტივაციო ნაწილში უნდა აღინიშნოს სამართლებრივი შეფასება და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა. გასაჩივრებული განჩინების სამოტივაციო ნაწილში ასახული არ არის სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 249-ე მუხლის მე-4 ნაწილით გათვალისწინებული სამართლებრივი შეფასებები და კანონები, რომლებითაც სასამართლო ხელმძღვანელობდა.

სასამართლომ არ გამოიყენა კანონი, რომელიც უნდა გამოეყენებინა, საუბარია, „ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა დაცვის“ ევროპული კონვენციის მე-6 მუხლის პირველ პუნქტზე, რომლის მიხედვით, ყველას აქვს გონივრულ ვადაში მისი საქმის სამართლიანი და საქვეყნო განხილვის უფლება კანონის საფუძველზე შექმნილი და მიუკერძოებელი სასამართლოს მიერ. აღნიშნული საერთაშორისო აქტით განმტკიცებული სამართლიანი სასამართლოს უფლება გულისხმობს სასამართლოს ვალდებულებას, დაასაბუთოს მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილება. მოცემული საქმის განხილვით დასტურდება, რომ სასამართლომ სრულყოფილად არ შეისწავლა საქმეში არსებული მტკიცებულებები, ამ მტკიცებულებების გამოკვლევისა და შეფასების გარეშე გამოიტანა არასწორი გადაწყვეტილება.

სასამართლოს არ უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო კოდექსის 829-ე მუხლი. ხსენებული ნორმით დადგენილია მზღვეველის პასუხისმგებლობისაგან გათავისუფლების პირობები მაშინ როდესაც, დამზღვევმა დაზღვევით გათვალისწინებული შემთხვევა გამოიწვია განზრახ ან უხეში გაუფრთხილებლობით. სააპელაციო სასამართლომ თავისი შინაგანი რწმენით ისე დაასკვნა სატრანსპორტო შემთხვევის გ. ხ-ის მიერ უხეში გაუფრთხილებლობით გამოწვევის ფაქტი და გამორიცხა თანხის ანაზღაურებაზე მოპასუხის პასუხისმგებლობა, რომ საქმეში არ მოიპოვება ამ დასკვნის დამადასტურებელი შესაბამისი მტკიცებულება.

კასატორის მოსაზრებით არასწორია სააპელაციო სასამართლოს მსჯელობა იმის თაობაზე, რომ ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის 125.10 მუხლით გათვალისწინებული სამართალდარღვევა და შესაბამისად, სატრანსპორტო შემთხვევა დადგა მოსარჩელის მართლსაწინააღმდეგო, ბრალეული მოქმედებით. სააპელაციო საჩივრის ერთ-ერთ საფუძველს წარმოადგენდა ის, რომ სადავოდ იყო გამხდარი საჯარიმო ქვითრის კანონიერება და აღნიშნულთან დაკავშირებით საქმე განიხილებოდა თბილისის საქალაქო სასამართლოს ადმინისტრაციულ საქმეთა კოლეგიაში. მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლომ არ გამოიკვლია სააპელაციო საჩივრის დასახელებული მოტივი, დადებით შემთხვევაში მას აუცილებლად უნდა გამოეყენებინა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 279-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი და მოცემულ საქმეზე წარმოება უნდა შეეჩერებინა ადმინისტრაციული საქმის გადაწყვეტამდე.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ გ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას გ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401.4 მუხლის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. მოცემულ შემთხვევაში, ვინაიდან საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნა მიჩნეული, კასატორს უნდა დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (690.50 ლარი) 70% – 483.35 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. გ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. კასატორ გ. ხ-ს დაუბრუნდეს საკასაციო საჩივარზე მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის (690.50 ლარი, გადახდის თარიღი – 2012 წლის 8 ოქტომბერი, საგადახდო დავალება №1) 70% – 483.35 ლარი;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ საჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე