№ას-1260-1189-2012 25 ოქტომბერი, 2012 წელი

თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

პაატა ქათამაძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

ვასილ როინიშვილი, ბესარიონ ალავიძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი განხილვის გარეშე

საკასაციო საჩივრის ავტორი – თ. ხ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – შპს „დ. გ. ნ.-ა-ი“

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ივნისის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ზიანის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი :

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2012 წლის 21 მარტის გადაწყვეტილებით არ დაკმაყოფილდა თ. ხ-ის სარჩელი მოპასუხე შპს „დ. გ. ნ.-ა-ის“ მიმართ.

პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა თ. ხ-მა, რომელმაც მოითხოვა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 28 ივნისის განჩინებით სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა თბილისის საქალაქო სასამართლოს გასაჩივრებული გადაწყვეტილება.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად ცნო შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

თ. ხ-მა 2010 წლის 14 ივნისს მიმართა შპს ”დ. გ. ს. ც-ს” (ამჟამად შპს „დ. გ. ნ.-ა-ს”) დიაგნოზით: მარცხენა სარძევე ჯირკვლის სიმსივნე, ფეხების შეშუპება.

შპს „დ. გ. ს. ც-ში” გაიხსნა ბარათი, რომლის თანახმად, მოსარჩელე თ. ხ-მა გაიტანა „დ-ი” და „გ-ი” 2010 წლის 14 ივლისიდან 9 აგვისტომდე პერიოდში.

2010 წლის აგვისტოს შემდეგ თ. ხ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების ფაქტი არ დადგინდა.

სააპელაციო სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო სამართალწარმოება მიმდინარეობს შეჯიბრებითობის პრინციპის საფუძველზე, რაც იმას ნიშნავს, რომ თითოეული მხარეს ეკისრება როგორც ფაქტების მითითების, ისე მათი დამტკიცება-დასაბუთების ტვირთი. აღნიშნული მსჯელობა გამომდინარეობს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მე-4 მუხლის დანაწესიდან, რომლის პირველი ნაწილის თანახმად, მხარეები სარგებლობენ თანაბარი უფლებებითა და შესაძლებლობებით, დაასაბუთონ თავიანთი მოთხოვნები, უარყონ ან გააქარწყლონ მეორე მხარის მიერ წამოყენებული მოთხოვნები, მოსაზრებები თუ მტკიცებულებები. მხარეები თვითონვე განსაზღვრავენ, თუ რომელი ფაქტები უნდა დაედოს საფუძვლად მათ მოთხოვნებს ან რომელი მტკიცებულებებით უნდა იქნეს დადასტურებული ეს ფაქტები. ამავე კოდექსით განსაზღვრულია მტკიცების ტვირთის სტანდარტი, კერძოდ, 102-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის თანახმად, თითოეულმა მხარემ უნდა დაამტკიცოს გარემოებანი, რომლებზედაც იგი ამყარებს თავის მოთხოვნებსა და შესაგებელს, ნორმის მე-2 ნაწილის შესაბამისად, ამ გარემოებათა დამტკიცება შეიძლება თვით მხარეთა (მესამე პირთა) ახსნა-განმარტებით, მოწმეთა ჩვენებით, წერილობითი თუ ნივთიერი მტკიცებულებებითა და ექსპერტთა დასკვნებით, ხოლო მე-3 ნაწილის მიხედვით, საქმის გარემოებები, რომლებიც კანონის თანახმად უნდა დადასტურდეს გარკვეული სახის მტკიცებულებებით, არ შეიძლება დადასტურდეს სხვა სახის მტკიცებულებებით. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 103-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, მტკიცებულებებს სასამართლოს წარუდგენენ მხარეები.

სააპელაციო სასამართლოს მითითებით, მოცემულ შემთხვევაში, თ. ხ-ი თავისი სარჩელის მოთხოვნას – მოპასუხე შპს ,,დ. გ. ნ.-ა-სათვის’’ მის სასარგებლოდ ჯანმრთელობისათვის მიყენებული მატერიალური და მორალური ზიანის ანაზღაურების დაკისრების შესახებ, აფუძნებდა იმ გარემოებაზე, რომ მოპასუხის მიერ მისთვის არაკვალიფიციურად და არასწორად ჩატარებულმა ,,სამედიცინო’’ ქმედებებმა გამოიწვია მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გართულება, რითაც მას მიადგა მატერიალური და მორალური ზიანი. ამდენდ, თ. ხ-ის მოთხოვნა წარმოიშვა დელიქტური ვალდებულებიდან, რომლის პასუხისმგებლობის დაკისრების საფუძვლები გათვალისწინებულია სამოქალაქო კოდექსის 992-ე მუხლით. დასახელებული მუხლის მიხედვით, პირი, რომელიც სხვა პირს მართლსაწინააღმდეგო, განზრახი ან გაუფრთხილებელი მოქმედებით მიაყენებს ზიანს, ვალდებულია აუნაზღაუროს მას ეს ზიანი.

სააპელაციო სასამართლომ ასევე განმარტა, რომ დელიქტიდან გამომდინარე საფუძვლით სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა – ზიანის ანაზღაურების ვალდებულება, პირს დაეკისრება ერთდროულად შემდეგი პირობების არსებობის შემთხვევაში: 1. უნდა არსებობდეს მართლსაწინააღმდეგო მოქმედება; 2. სახეზე უნდა იყოს ზიანი; 3. უნდა არსებობდეს მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის; 4. ზიანის მიმყენებელს უნდა მიუძღოდეს ბრალი. ამ პირობების ერთობლიობა წარმოადგენს იურიდიულ შემადგენლობას და თუნდაც ერთ-ერთი მათგანის არარსებობა გამორიცხავს ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებლობის დაკისრების შესაძლებლობას.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ აპელანტი (მოსარჩელე) ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების ფაქტის დასადასტურებლად უთითებდა 2010 წლის 22 ნოემბერს გაცემულ ცნობაზე ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ, აგრეთვე, 2010 წლის 23 სექტემბრის ულტრაბგერითი გამოკვლევის შედეგებზე, სადაც მითითებულია, რომ ,,არეოლის ირგვლივ ისახება 16x10 მმ. ზომის არათანაბარკონტურიანი, არაერთგვაროვანი სტრუქტურის მქონე წარმონაქმნი.’’ სადავო გარემოების სამტკიცებლად აპელანტის (მოსარჩელის) მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები ასახავდა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობას მოპასუხისაგან შეძენილი წამლის მიღების შემდეგ, ანუ, 2010 წლის 9 აგვისტოს შემდგომ. რაც შეეხებოდა მტკიცებულებას, რომლითაც დადგინდებოდა მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა 2010 წლის 14 ივლისამდე პერიოდში (შპს ,,დ. გ. ნ.-ა-სათვის’’ მიმართვამდე), ასეთი საქმეში წარდგენილი არ იყო. სააპელაციო სასამართლოს შეფასებით, მხოლოდ მითითებული მტკიცებულებებით არ შეიძლებოდა დადასტურებულიყო სადავო ფაქტი, რამდენადაც მისი დადგენა უნდა მომხდარიყო შესაბამისი დარგის განათლებისა და სპეციალობის მქონე პირების მიერ გაცემული საექსპერტო დასკვნით, რომელიც ნათელს გახდიდა იმ გარემოებას, რომ მოსარჩელის ჯანმრთელობის მდგომარეობა დროის მცირე მონაკვეთში გაუარესდა. აღნიშნული მსჯელობა გამომდინარეობდა იმ ძირითადი პრინციპიდან, რომ ასანაზღაურებელი ზიანი უნდა გამოხატულიყო მხოლოდ იურიდიულად დაცული ინტერესის დარღვევაში, რომ ეს ზიანი, თავისი ხანგრძლივობით, უნდა დადგენილიყო საფუძვლიანად და არ ყოფილიყო ნავარაუდევი ან შესაძლო. ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ მიიჩნია, რომ პირდაპირი და მყარი მტკიცებულება მოსარჩელეს სასამართლოსათვის არ წარუდგენია.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ თ. ხ-ის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების ფაქტისა და მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედების დადასტურებულად მიჩნევის შემთხვევაშიც კი, სახეზე არ იყო დელიქტიდან გამომდინარე საფუძვლით სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობის დაკისრების ერთ-ერთი კომპონენტი – მიზეზობრივი კავშირი დამდგარ შედეგსა (ზიანს) და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის, ანუ, ის გარემოება, რომ თამარ ხუციშვილის ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესება უშუალოდ გამოიწვია მოპასუხის მართლსაწინააღმდეგო ქმედებამ.

სააპელაციო სასამართლომ, მოცემული დავის შინაარსის გათვალისწინებით განმარტა, რომ კონფლიქტები, რომელთა გადაწყვეტასა და გადაჭრაში მონაწილეობენ იურისტები (კონკრეტულ შემთხვევაში დავას განიხილავს სასამართლო), ამ უკანასკნელთგან, ანუ მედიცინის სფეროს არასპეციალისტებისაგან, მოითხოვს გადასაჭრელი პრობლემის ღრმა და შესატყვის გაგებას არა მხოლოდ იურიდიული, არამედ ფაქტობრივი თვალსაზრისითაც. ამ პრობლემათა გადაწყვეტა ხდება სამართლებრივი პროცედურების წესისამებრ, თუმცა სამედიცინო სპეციფიკა მსგავს დავათა გადაწყვეტის შესაძლებლობაზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს, რადგან სამედიცინო სპეციფიკის გათვალისწინების გარეშე ჯანმრთელობის დაზიანებასთან დაკავშირებული დავების კვალიფიციური გადაჭრა შეუძლებელია. სამედიცინო დელიქტის (სამედიცინო მომსახურებისას მიყენებული ზიანი) შემთხვევაში აუცილებელია გამოირკვეს ის გარემოებები, რომლებიც საჭიროებს პროფესიულ სამედიცინო შეფასებას, იმდენად რამდენადაც ამგვარი შეფასება ვერ მოხდება მხოლოდ სამართლებრივი ინტერპრეტაციის გზით. სამედიცინო დელიქტის განხილვისას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ზიანის წარმომშობი მიზეზების შესწავლას, რადგან ჯანმრთელობის დაზიანება შეიძლება მოჰყვეს არამხოლოდ მცდარ სამედიცინო მოქმედებას, არამედ ავადმყოფობის პათოლოგიის სპეციფიკურობას, ადამიანის ორგანიზმის ინდივიდუალურ თავისებურებებსა და ზოგ შემთხვევაში, თვით პაციენტის მიერ ისეთი ვალდებულებების დარღვევას, როგორიცაა სამკურნალო დანიშნულების შესრულების ან სხვა პირობების დარღვევა. ამ საკითხების გამოსარკვევად მნიშვნელოვანია სამედიცინო ექსპერტიზის დასკვნა. სამედიცინო მომსახურებისას წარმოშობილ ზიანსა და მართლსაწინააღმდეგო მოქმედებას შორის მიზეზობრივი კავშირის დადგენა დიდწილად დამოკიდებულია სპეციალური ცოდნით აღჭურვილი კვალიფიკაციის მქონე პირთა დასკვნაზე. პრობლემის ამგვარი სპეციფიკის გათვალისწინებით, დაუშვებელია ფართო და ,,ხელგაშლილი“ იურიდიული ინტერეპრეტაცია. საკითხის განხილვა უნდა მოხდეს დიფერენცირებული, სრულიად კონკრეტული, სათანადოდ დადასტურებული ფაქტების შეფასების შდეგად. ამდენად, მოსარჩელის მტკიცების საგანში იმთავითვე შედიოდა მისთვის არასასურველ შედეგსა და სამედიცინო მომსახურების გამწევ მოქმედებას შორის მიზეზობრივი კავშირის არსებობის სასამართლოსათვის დადასტურება. ამ კონტექსტში სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ სამედიცინო დელიქტით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისას, მოსარჩელემ თავად უნდა იზრუნოს ინფორმაციისა და მტკიცებულებების დროულად და სათანადო ფორმით მოძიებაზე. განსახილველ შემთხვევაში, თ. ხ-მა ვერ წარადგინა მიზეზ-შედეგობრივი კავშირის დამადასტურებელი მტკიცებულებები. ერთ-ერთი ფაქტობრივი წინაპირობის არარსებობა კი თავისთავად გამორიცხავდა დელიქტიდან გამომდინარე ზიანის ანაზღაურების შესახებ სარჩელის დაკმაყოფილების სამართლებრივ საფუძველს.

სააპელაციო სასამართლომ არ გაიზიარა თ. ხ-ის სააპელაციო საჩივრის პრეტენზია მოპასუხის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის, 500 ლარის მოსარჩელისათვის დაკისრების ნაწილში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის თანახმად, იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯების გადახდა, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, ეკისრება მეორე მხარეს, თუნდაც ეს მხარე გათავისუფლებული იყოს სახელმწიფოს ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან. თუ სარჩელი დაკმაყოფილებულია ნაწილობრივ, მაშინ მოსარჩელეს ამ მუხლში აღნიშნული თანხა მიეკუთვნება სარჩელის იმ მოთხოვნის პროპორციულად, რაც სასამართლოს გადაწყვეტილებით იქნა დაკმაყოფილებული, ხოლო მოპასუხეს – სარჩელის მოთხოვნათა იმ ნაწილის პროპორციულად, რომელზედაც მოსარჩელეს უარი ეთქვა. იმ მხარის წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეულ ხარჯებს, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება, სასამართლო დააკისრებს მეორე მხარეს გონივრულ ფარგლებში, მაგრამ არა უმეტეს ამ კოდექსის 47-ე მუხლის მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ოდენობისა. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ, მართალია, მოსარჩელე თ. ხ-ი ,,სახელმწიფო ბაჟის შესახებ’’ საქართველოს კანონის მე-5 მუხლის 1-ლი ნაწილის ,,მ’’ ქვეპუნქტის თანახმად გათავისუფლებულია სახელმწიფო ბიუჯეტში სასამართლო ხარჯების გადახდისაგან, მაგრამ აღნიშნული მას არ ათავისუფლებს იმ მხარის მიერ გაღებული ხარჯებისაგან, რომლის სასარგებლოდაც იქნა გამოტანილი გადაწყვეტილება (სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 53-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის პირველი წინადადება), კონკრეტულ შემთხვევაში კი - მოპასუხის მიერ წარმომადგენლის დახმარებისათვის გაწეული ხარჯის ნაწილის - 500 ლარის გადახდისაგან.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინებაზე თ. ხ-მა შეიტანა საკასაციო საჩივარი. კასატორი მოითხოვს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმებას და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის სრულად დაკმაყოფილებას.

საკასაციო საჩივარი არგუმენტირებულია შემდეგნაირად:

შპს „დ. გ. ნ. ა-სათვის“ მიმართვამდე თ. ხ-ს დაუდგინდა მარცხენა სარძევე ჯირკვლის ავთვისებიანი სიმსივნის დიაგნოზი, ხოლო აღნიშნული აფთიაქისათვის მიმართვისა და დიაგნოსტიკის შემდეგ სიმსივნე კიდევ უფრო გაიზარდა, რის გამოც საჭირო გახდა ოპერაციული ჩარევა. ამდენად, თ. ხ-ის მკურნალობამ შპს „დ. გ. ნ. ა-ში“ გამოიღო უარყოფითი შედეგი და მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობა კიდევ უფრო გაუარესდა. რაც შეეხება ზიანს, მოპასუხე დაწესებულების მიერ მისთვის გამოწერილი წამლების მიღების შემდეგ კასატორის მდგომარეობა კიდევ უფრო დამძიმდა. გარდა ამისა, კასატორს მიადგა მორალური ზიანი. აღნიშნული იმაში გამოიხატა, რომ მას ჰქონდა მოპასუხე დაწესებულების მიერ გამოწერილი მედიკამენტებით განკურნების იმედი, რადგან დ. გ. ს. დ-ს უკეთდებოდა დიდი რეკლამა. შესაბამისად, თ. ხ-საც გაუჩნდა ნდობა ამ დაწესებულების მიმართ ნდობა.

კასატორი არ იზიარებს სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებას იმასთან დაკავშირებით, რომ არ შეიძლება დადასტურდეს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების ფაქტი მხოლოდ წარდგენილი ცნობით ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ და ულტრაბგერითი გამოკვლევის შედეგებით, ვინაიდან ხსენებული მტკიცებულებები ასახავდა მის ჯანმრთელობის მდგომარეობას მოპასუხისაგან შეძენილი წამლების მიღების შემდეგ. კასატორი ყურადღებას მიაქცევს იმ გარემოებაზე, რომ აღნიშნული ცნობები გამოწერილია მკურნალობამდე და მკურნალობის შემდეგ, მათი მეშვეობით დგინდება, რომ ადგილი ჰქონდა დაავადების პროგრესირებას, სიმსივნური წარმონაქმნის ზრდას, რაც გამოიწვია სწორედ მოწინააღმდეგე მხარის მიერ დანიშნულმა მკურნალობამ.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საქმის შესწავლის, საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი არ აკმაყოფილებს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მოთხოვნებს, რის გამოც მიჩნეულ უნდა იქნეს დაუშვებლად, შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არცერთი ზემომითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები არც სააპელაციო სასამართლოს განჩინების საკასაციო სასამართლოს სტაბილური პრაქტიკისაგან განსხვავების არსებობის საფუძვლით. სააპელაციო სასამართლოს გასაჩივრებული განჩინება არ განსხვავდება საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, რის გამოც საკასაციო საჩივარს უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა :

1. თ. ხ-ის საკასაციო საჩივარი, როგორც დაუშვებელი, დარჩეს განუხილველად;

2. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე პ. ქათამაძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

ბ. ალავიძე