საქმე №ას-1367-1289-2012 26 ოქტომბერი, 2012 წელი

ქ.თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

ბესარიონ ალავიძე (თავმჯდომარე, მომხსენებელი)

მოსამართლეები:

ვასილ როინიშვილი, პაატა ქათამაძე

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორები - ა. და ჰ. ი-ები (მოპასუხე)

მოწინააღმდეგე მხარე - ე. ი-ა (მოსარჩელე)

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 აგვისტოს განჩინება

კასატორების მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა

დავის საგანი - ნასყიდობის ხელშეკრულების ნაწილობრივ ბათილად ცნობა, ქონების ნაწილის მესაკუთრედ ცნობა

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ე. ი-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ჰ. და ა. ი-ების მიმართ მოპასუხეებს შორის 2012 წლის 1 მარტს დადებული უძრავი ქონების ნასყიდობის ხელშეკრულების 1/2 ნაწილში ბათილად ცნობისა და ამ ნაწილში ქონების მესაკუთრედ მოსარჩელის აღიარების მოთხოვნით შემდეგ გარემოებათა გამო:

მოსარჩელე და მოპასუხე ჰ. ი-ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებიან 1986 წლიდან. დაძაბული ურთიერთობის გამო მოსარჩელე აპირებდა მეუღლესთან განქორწინებას რის თაობაზეც აცნობა მოპასუხეს სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე. განქორწინების შესახებ ინფორმაციის მიღების შემდეგ, მოპასუხემ მამასთან - ა. ი-თან (რომელიც მანამდეც ცხოვრობდა და ახლაც სადავო სახლში ცხოვრობს), 2012 წლის 1 მარტს დადო თვალთმაქცური გარიგება ე. ი-სა და ჰ. ი-ის ქორწინების განმავლობაში, 2008 წლის 25 ივლისს შეძენილ თანასაკუთრებაში მყოფ მარნეულის სოფელ ყ-ში, .. მ-ის ქN67-ში მდებარე (საკადასტრო კოდით ...) უძრავ ქონებაზე. სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე ზემოაღნიშნული უძრავი ქონება ირიცხება მოპასუხე ჰ. ი-ის მამის - ა. ი-ის სახელზე.

მოპასუხეებმა სარჩელი არ ცნეს და მოითხოვეს მის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

სადავო უძრავი ქონება და მასზე აღმართული საცხოვრებელი სახლი მოპასუხე ჰ. ი-ის მამის - ა. ი-ის აშენებულია, ჰ. ი-მა ქონება მამის - ა. ი-ისაგან 2008 წელს შეიძინა შეძენილი უძრავი ქონების გამოსყიდვის პირობით, რაც უკან გამოისყიდა ა. ი-მა 2012 წლის 1 მარტს, ამასთანავე, ქონება მეუღლეთა თანასაკუთრებას არ წარმოადგენს.

ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილებით სარჩელი დაკმაყოფილდა, ბათილად იქნა ცნობილი ჰ. ი-სა და ა. ი-ს შორის 2012 წლის 1 მარტს დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულება 1/2 ნაწილში და ბათილად ცნობილ ნაწილში ქონების მესაკუთრედ ცნობილ იქნა ე. ი-ა.

საქალაქო სასამართლოს გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრეს მოპასუხეებმა.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 29 აგვისტოს განჩინებით ჰ. ი-ისა და ა. ი-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა, უცვლელად დარჩა ბოლნისის რაიონული სასამართლოს 2012 წლის 18 მაისის გადაწყვეტილება შემდეგი დასაბუთებით:

სააპელაციო პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ ე. ი-ა და ჰ. ი-ი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებიან 1986 წლიდან. მარნეულის რაიონის სოფელ ყ-ში მდებარე უძრავი ქონება შეძენილია 2008 წლის 25 ივლისს, ე. ი-სა და ჰ. ი-ის რეგისტრირებულ ქორწინებაში ყოფნის პერიოდში. 2012 წლის 1 მარტს ჰ. ი-სა და მყიდველ ა. ი-ს შორის დადებული ნასყიდობის ხელშეკრულების საფუძველზე, სადავო უძრავი ქონება ამჟამად მოპასუხე ჰ. ი-ის მამის - ა. ი-ის სახელზე ირიცხება, რომლისთვისაც ცნობილი იყო, რომ ჰ. ი-ის მეუღლე ე. ი-ა წარმოადგენდა მარნეულის რაიონის სოფელ ყ-ში მდებარე უძრავი ქონების ½ წილზე უფლებამოსილ პირს. მოპასუხე ა. ი-ისთვის ცნობილი იყო, რომ ჰ. ი-ს ჰყავდა მეუღლე, რომელთანაც იგი რეგისტრირებულ ქორწინებაში იმყოფებოდა, შესაბამისად, სასამართლომ ჩათვალა, რომ დაოჯახებული პირის მიერ ამა თუ იმ ქონებაზე უფლების არსებობა ნებისმიერ მესამე პირისათვის წარმოშობს ვარაუდს, რომ ქონებაზე უფლებამოსილ პირს ასევე წარმოადგენს მესაკუთრის მეუღლე. მეუღლეთა შორის უთანხმოების არსებობის პირობებში ასეთ ქონებაზე უფლების მოპოვება, პალატის მოსაზრებით, უფლების შემძენის მხრიდან ერთ-ერთი მეუღლის ინტერესების უგულებელყოფაზე მიუთითებს, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც ქონების განკარგვა განპირობებულია სწორედ ამგვარი უთანხმოებით. იმ გარემოების გათვალისწინებით, რომ ა. ი-ი ჰ. ი-ის მამაა და მოსარჩელე ე. ი-ს მამამთილი, რომელიც სადავო ნასყიდობის ხელშეკრულების დადებამდე და მის შემდეგაც ცხოვრობს სადავო სახლთმფლობელოში, ამასთან, სადავო ხელშეკრულება დაიდო მაშინ, როდესაც მოსარჩელე იმყოფებოდა საზღვარგარეთ და მოპასუხეებს მოსარჩელისათვის ნასყიდობის შესახებ არ უკითხავთ იმ მიზეზით, რომ მოსარჩელესთან დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდათ (მოპასუხე ა. ი-ის ახსნა-განმარტება), სასამართლომ მიიჩნია, რომ ა. ი-ისთვის სადავო ქონების შეძენისას ცნობილი იყო ნასყიდობის საგანზე მეუღლეთა თანასაკუთრების არსებობა და, რომ ქონების გამსხვისებელი მოქმედებდა მეუღლესთან შეუთანხმებლად. აღნიშნულის გამო კი, პალატამ ჩათვალა, რომ ა. ი-ის დამოკიდებულება სადავო ქონების განკარგვის დამაბრკოლებელი გარემოებების მიმართ, ვერ მიიჩნეოდა კეთილსინდისიერად. დაოჯახებული პირის მიერ ამა თუ იმ ქონებაზე უფლების არსებობა ნებისმიერი მესამე პირისათვის, მით უფრო, ოჯახის წევრის - მამამთილისთვის, წარმოშობდა ვარაუდს, რომ ქონებაზე უფლებამოსილ პირს წარმოადგენდა ასევე მესაკუთრის მეუღლე.

პალატა დაეთანხმა გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივ დასაბუთებას და მიიჩნია, რომ პირველი ინსტანციის სასამართლომ, დადგენილი გარემოებების გათვალისწინებით, მართებულად იხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 1158-ე, 183-ე და 56-ე მუხლებით. პალატამ მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლზე, რომელიც მეუღლეთა საერთო ქონების განკარგვისათვის აუცილებლად მიიჩნევს მეუღლეთა ურთიერთშეთანხმებას, მიუხედავად იმისა, თუ რომელი მეუღლე განკარგავს ამ ქონებას. სასამართლოს განმარტებით, ამგვარი შეთანხმების არარსებობის პირობებში, ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ქონების განკარგვა წარმოადგენს კანონის დარღვევით დადებულ გარიგებას და იგი ბათილად უნდა იქნეს ცნობილი. მეუღლეთა შეთანხმების არარსებობის პირობებში ერთ-ერთი მეუღლის მიერ ქონების განკარგვისას იცავს შემძენის ინტერესებს და ადგენს, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების განკარგვასთან დაკავშირებით ერთის მიერ დადებული გარიგება ვერ იქნება ბათილად ცნობილი მეორის მოთხოვნით იმ საფუძველზე, რომ: ა) მან არ იცოდა გარიგების შესახებ, ბ) ის არ ეთანხმებოდა გარიგებას. სასამართლოს განმარტებით, სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლით დაცულია შემძენის ინტერესი იმ მეუღლის პრეტენზიისაგან, რომელიც საჯარო რეესტრში ქონების მესაკუთრედ რეგისტრირებული არ იყო, თუმცა, მას აღნიშნული უფლება გააჩნდა რეგისტრირებული ქორწინების პირობებში ქონების შეძენის საფუძვლით. ამ თვალსაზრისით სასამართლომ ასევე მიუთითა სამოქალაქო კოდექსის 185-ე მუხლზე, 312-ე მუხლის პირველ და მე-2 ნაწილებზე და აღნიშნა, რომ კანონი მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების შეძენისას იცავს მხოლოდ კეთილსინდისიერი შემძენის ინტერესებს ქონების თანამესაკუთრედ არარეგისტრირებული მეუღლის პრეტენზიისაგან. სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის ხსენებული რედაქცია კანონში აისახა 2007 წლის 29 ივლისის ცვლილების შედეგად და აღნიშნულ ცვლილებასთან ერთად საჯარო რეესტრის მონაცემთა უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფციის დამდგენ 312-ე მუხლს დაემატა მე-3 და მე-4 ნაწილები. აღნიშნული კი ადასტურებს იმ გარემოებას, რომ მეუღლეთა თანასაკუთრებაში არსებული ქონების შემძენის ინტერესების დასაცავად სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლის მე-2 ნაწილით დაწესებული სტანდარტი განვრცობილია 312-ე მუხლის მე-3 და მე-4 ნაწილებში და არაორაზროვნად ასახავს კანონმდებლის ნებას, რომელიც საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის მიერ ქონების განკარგვისას გამორიცხავს არარეგისტრირებული მესაკუთრის თანხმობის საჭიროებას, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც შემძენმა იცოდა ქონებაზე სხვა უფლებამოსილი პირის არსებობის თაობაზე. ამდენად, ვინაიდან მოპასუხე ა. ი-ისთვის ცნობილი იყო, რომ ჰ. ი-ის მეუღლე ე. ი-ა მარნეულის რაიონის სოფელ ყ-ში მდებარე უძრავი ქონების ½ წილზე უფლებამოსილ პირს წარმოადგენდა, პალატამ მიიჩნია, რომ აპელანტების მოსაზრება, სამოქალაქო კოდექსის 1160-ე მუხლზე მითითებით, საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული მესაკუთრის უფლებამოსილებაზე განეკარგა საკუთარი ქონება, უსაფუძვლო იყო.

სააპელაციო სასამართლოს განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრეს ა. და ჰ. ი-ებმა, მოითხოვეს გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილებით სარჩელის დაკმაყოფილებაზე უარის თქმა შემდეგი საფუძვლებით:

გასაჩივრებული გადაწყვეტილება განსხვავდება მსგავს საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დადგენილი პრაქტიკისაგან, ამასთანავე, გადაწყვეტილების მიღებისას სასამართლომ დაარღვია კანონი, კერძოდ, მან არასწორად გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 56-ე მუხლის პირველი ნაწილი და არასწორად ჩათვალა, რომ გარიგებას იურიდიული შედეგი არ მოჰყოლია. სასამართლოს დასკვნის საწინააღმდეგოდ, სადავო გარიგებით 53 წლის შეუღლებულმა ცოლ-ქმარმა 3,5 წლის წინ გასხვისებული ქონება დაიბრუნა, ასევე არასწორია სასამართლოს მითითება სადავო გარიგების საზღაურის საბაზრო ფასთან არათანაფარდობის თაობაზე. სასამართლოს გადაწყვეტილების მიღებისას უნდა ეხელმძღვანელა სამოქალაქო კოდექსის 170-ე მუხლით და ამავე კოდექსის 1160-ე მუხლთან ერთობლიობაში უნდა დაედგინა, რომ მეუღლეს არ ჰქონდა უფლება, მოეთხოვა გარიგების ბათილად ცნობა იმ საფუძვლით, რომ მან არ იცოდა გარიგების თაობაზე ან არ ეთანხმებოდა მას, ამასთანავე, სასამართლომ, გამოიყენა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლი, თუმცა არასწორად განმარტა იგი, ვინაიდან გარიგება წერილობით გაფორმდა, რაც მის ნამდვილობაზე მიუთითებს. სასამართლომ სწორად დაადგინა, რომ სადავო სახლი ა. ი-ის აშენებულია და 2008 წელს 7000 ლარად ქონება მან შვილს მიჰყიდა, ხოლო 2012 წელს თითქმის 1,5-ჯერ ძვირად გამოისყიდა, პირველი გარიგება სასამართლომ ნამდვილად მიიჩნია, თუმცა, მეორე გარიგება მტკიცებულების არარსებობის პირობებში თვალთმაქცურად იქნა მიჩნეული. სასამართლო სხდომაზე მოსარჩელემვე აღიარა, რომ 2008 წლიდან 2012 წლამდე სახლისათვის არაფერი მიუმატებია და ის სადავო სახლში ცხოვრობდა მოპასუხეებსა და დედამთილთან ერთად, თუმცა დაუსაბუთებელია სასამართლოს დასკვნა, რომ სადავო გარიგებას შედეგი არ მოჰყოლია, ხოლო თავდაპირველი ხელშეკრულება ნამდვილი იყო.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 15 ოქტომბრის განჩინებით ჰ. და ა. ი-ების საკასაციო საჩივარი წარმოებაში იქნა მიღებული სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 396-ე მუხლითა და ამავე კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, დასაშვებობის შესამოწმებლად.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის შესაბამისად, შეამოწმა ჰ. და ა. ი-ების საკასაციო საჩივრის დასაშვებობის საკითხი და თვლის, რომ იგი დაუშვებლად უნდა იქნეს მიჩნეული შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის მეხუთე ნაწილის შესაბამისად, საკასაციო საჩივარი ქონებრივ და სხვა არაქონებრივ დავებში დასაშვებია, თუ: ა) საქმე მნიშვნელოვანია სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბებისათვის; ბ) სააპელაციო სასამართლოს გადაწყვეტილება განსხვავდება ამ კატეგორიის საქმეებზე საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მანამდე არსებული პრაქტიკისაგან; გ) სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე განხილულია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევით, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე; დ) გასაჩივრებულია სააპელაციო სასამართლოს მეორე დაუსწრებელი გადაწყვეტილება ან განჩინება დაუსწრებელი გადაწყვეტილების უცვლელად დატოვების თაობაზე. ზემოაღნიშნული ნორმები განსაზღვრავს იმ მოთხოვნებს, რომელთაც საკასაციო საჩივარი უნდა შეიცავდეს და ეფუძნებოდეს.

საკასაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ წარმოდგენილი საკასაციო საჩივარი არ არის დასაშვები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლით გათვალისწინებული არც ერთი ზემოთმითითებული საფუძვლით.

სააპელაციო სასამართლოს მიერ საქმე არ არის განხილული მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევებით, ვერც კასატორი მიუთითებს რაიმე ისეთ საპროცესო დარღვევაზე, რომელსაც შეეძლო არსებითად ემოქმედა საქმის განხილვის შედეგზე, რის გამოც საკასაციო საჩივარს არა აქვს წარმატების პერსპექტივა.

ამასთან, საკასაციო საჩივრის განხილვისა და საკასაციო სასამართლოს ახალი გადაწყვეტილების მიღების საჭიროება არ არსებობს არც სამართლის განვითარებისა და ერთგვაროვანი სასამართლო პრაქტიკის ჩამოყალიბების აუცილებლობის თვალსაზრისით. აღნიშნულ საკითხზე არსებობს საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მიერ დამკვიდრებული მყარი ერთგვაროვანი პრაქტიკა (იხ. სუსგ №ას-794-747-2012, 5 ივლისი, 2012 წელი).

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე მუხლის საფუძველზე, საკასაციო სასამართლო არ არის უფლებამოსილი დაუშვას ჰ. და ა. ი-ების საკასაციო საჩივარი, რის გამოც მას უარი უნდა ეთქვას განხილვაზე.

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 401-ე მუხლის მესამე ნაწილის თანახმად, თუ საკასაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, პირს დაუბრუნდება მის მიერ გადახდილი სახელმწიფო ბაჟის 70%. ამდენად, საკასაციო პალატა თვლის, რომ კასატორებს: ჰ. და ა. ი-ებს უნდა დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ჰ. ი-ის მიერ 2012 წლის 11 ოქტომბერს №5752.19.1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 391-ე, 401-ე მუხლებით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1. ჰ. და ა. ი-ების საკასაციო საჩივარი დარჩეს განუხილველად დაუშვებლობის გამო.

2. კასატორებს: ჰ. ი-სა (პირადი №...) და ა. ი-ს (პირადი №...) სახელმწიფო ბიუჯეტიდან (ქ.თბილისი, „სახელმწიფო ხაზინა“, ბანკის კოდი TRESGE22, მიმღების ანგარიშის №200122900, სახაზინო კოდი 300773150) დაუბრუნდეთ სახელმწიფო ბაჟის სახით ჰ. ი-ის მიერ 2012 წლის 11 ოქტომბერს №5752.19.1 საგადახდო დავალებით გადახდილი 300 ლარის 70% – 210 ლარი.

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე ბ. ალავიძე

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

პ. ქათამაძე