№ას-524-493-2012 4 ოქტომბერი, 2012 წელი
ქ. თბილისი
სამოქალაქო საქმეთა პალატა
შემადგენლობა:
თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),
ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი
საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე
საკასაციო საჩივრის ავტორი – ვ. ლ-ე
მოწინააღმდეგე მხარე – ა. ბ-ი
გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 თებერვლის განჩინება
საკასაციო საჩივრის ავტორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება
დავის საგანი – უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვა
ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:
ვ. ლ-მ სარჩელი აღძრა სასამართლოში ა. ბ-ის მიმართ და მოითხოვა ნივთის უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვა და მატერიალური ზიანის ანაზღაურება შემდეგი დასაბუთებით: თავდაცვის სამინისტროს ქ.თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის სხდომის №15 ოქმით ბინის აღრიცხვაზე მყოფ მოსარჩელეს მიეკუთვნა საცხოვრებელი ფართი შემდეგ მისამართზე: ქ.თბილისი, ო-ის დასახლება, ა-ის ჩიხი №33, ბინა №12. აღნიშნულ უძრავ ქონებას თვითნებურად დაეპატრონა მოპასუხე და წლების მანძილზე ფლობს მას, ამასთან, მოპასუხე მოსარჩელეს არ აძლევს საშუალებას, შეადგინოს აზომვითი ნახაზები და კანონის შესაბამისად დაირეგისტრიროს საკუთრება. აღნიშნული ქონება წარმოადგენს ყოფილ სასტუმრო „უ-ს“, რომელიც ირიცხებოდა სამინისტროს ბალანსზე. თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდის შესახებ თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 27 მაისის №138 ბრძანების საფუძველზე, სამხედრო მოსამსახურეების საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით, ამ სამინისტროს ბალანსზე რიცხული უძრავი ქონება და მათ შორის სასტუმროს შენობა გადაკეთდა საცხოვრებელ ფართად და დაერიცხა სამინისტროს საბინაო ფონდს. როდესაც მოსარჩელემ დააპირა მისი კუთვნილი ბინის საკუთრებად დარეგისტრირება, სამინისტრომ მოსარჩელეს სახელზე გასცა №3-11/6199 ცნობა, რომლის თანახმადაც, ვ.ლ-ის მიმართ არ არსებობს საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 30 აპრილის №219 ბრძანებულებით დამტკიცებული „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართების საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ დებულების მე-4 მუხლით გათვალისწინებული გარემოებები და მითითებულ ბინაზე არ მიმდინარეობს სასამართლო დავა. ეს ნიშნავს, რომ მოსარჩელეს უფლება აქვს, ბინა საჯარო რეესტრში დაირეგისტრიროს.
მოპასუხე ა. ბ-მა წარმოდგენილი შესაგებლით სარჩელი არ ცნო და აღნიშნა: მოსარჩელეს საბინაო აღრიცხვაზე აყვანის შესახებ გარემოების დამადასტურებელი მტკიცებულება არ წარმოუდგენია. ამ გარემოების დამადასტურებელ მტკიცებულებად მიუთითებს №5, 6 და მე-7 დანართებზე. როდესაც ამ დანართებში მითითებულია მოსარჩელის არა აღრიცხვაზე აყვანის შესახებ, არამედ საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის №15 სხდომის ოქმზე და ამ ოქმის თაობაზე თავდაცვის სამინისტროს იურიდიული დეპარტამენტის 2009 წლის 24 ნოემბრის წერილზე. №7 დანართი წარმოადგენს ნახაზს, რომელზეც რაიმე საიდენტიფიკაციო მონაცემი არ არის აღნიშნული, გარდა დაშტრიხული ფართობისა, რომლის კალკულაცია ბევრად მეტ ფართობს ასახავს, ვიდრე ეს მათ მიერვე მოყვანილ №15 სხდომის ოქმშია. თავდაცვის სამინისტროს №138 ბრძანებით სასტუმროს შენობა მართლაც გადაკეთდა საცხოვრებელ ფართად და აღირიცხა სამინისტროს საბინაო ფონდში. არსებობს საქართველოს პრეზდენტის 2008 წლის 30 აპრილის №219 ბრძანებულებით გათვალისწინებული დამაბრკოლებელი გარემოება, კერძოდ, 2006 წლის შემდგომ დათხოვნილი სამხედრო მოსამსახურეები ცდილობდნენ დაკავებული ბინის საკუთრებაში მოთხოვნას, ის, რომ მოპასუხე 1991 წლიდან 2006 წლის 23 ივნისამდე იყო სამხედრო მოსამსახურე, დასტურდება შსს მიერ 2003 წლის 29 აგვისტოს და 2009 წლის 5 სექტემბერს გაცემული ცნობებით. ასევე 2006 წლის 25 მაისამდე სანამ „საქართველოს თავდაცვის შესახებ“ კანონში შესაბამისი ცვლილება შევიდოდა, სახელმწიფო საზღვრის დეპარტამენტი საქართველოს სამხედრო ძალების შემადგენლობაში შედიოდა, ხოლო „სამხედრო მოსამსახურის სტატუსის“ კანონის პირველი მუხლი სამხედრო მოსამსახურედ მიიჩნევს პირს, რომელიც მსახურობს საქართველოს სამხედრო ძალებში ანუ მოპასუხე იყო სამხედრო მოსამსახურე 2006 წლის 23 ივნისამდე და მას დაკავებული ჰქონდა საცხოვრებელი ბინა, რაც ამ ბინაზე საკუთრების უფლების მოთხოვნის დამაბრკოლებელი გარემოებაა. სარჩელი არ უნდა დაკმაყოფილდეს სამოქალაქო კოდექსის 128-129-ე მუხლებიდან გამომდინარე, რადგან მოთხოვნა ხანდაზმულია. მოსარჩელეს თავისი უფლების დარღვევის თაობაზე უნდა სცოდნოდა თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის №15 სხდომის ოქმის გადაწყვეტილების მიღებიდან მეორე დღეს, როდესაც, როგორც მოსარჩელე ამბობს, გადაეცა საცხოვრებელი ბინისათვის ფართი. მოსარჩელე თუ მართლაც უბინაო იყო, უნდა მისულიყო სადავო ბინაში და, თუ ვინმე სხვა დახვდებოდა, მოეთხოვა მისთვის მისი განთავისუფლება. უარის მიღების შემთხვევაში კი, მიემართა ან თავდაცვის სამინისტროსათვის, ან პირდაპირ სასამართლოსათვის. საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრისათვის მოპასუხეს უკვე დაწყებული ჰქონდა სამშენებლო-აღდგენითი სამუშაოები.
თბილისის საქალაქო სასამართლოს 2010 წლის 3 მაისის გადაწყვეტილებით ვ. ლ-ის სარჩელი არ დაკმაყოფილდა.
საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ლ-მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.
საქმე განხილულ იქნა ზემდგომი ინსტანციების სასამართლოების მიერ და ბოლოს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 თებერვლის განჩინებით ვ. ლ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.
სააპელაციო სასამართლომ გაიზიარა პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 27 მაისის №138 ბრძანებით განისაზღვრა სამხედრო მოსამსახურეების საბინაო პირობების გაუმჯობესების მიზნით თბილისში, ო-ის დასახლება, ა-ის ჩიხში (ს/ქ 231) მდებარე სასტუმროს ტიპის „უ-ის“ 4-სართულიანი №33 შენობის გადაკეთება საცხოვრებელ ფართად და შენობის ჩარიცხვა თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში, როგორც სამსახურებრივი საცხოვრებელი. 2003 წლის 21 ოქტომბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ წერილობით ეცნობა თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროს, რათა მომხდარიყო თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული ყოფილი სასტუმრო „უ-ის“ შენობის აყვანა აღრიცხვაზე, როგორც სამხედრო _ საუწყებო საბინაო ფონდის. აღნიშნული მიმართვის საფუძველზე თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში გაკეთდა შესაბამისი ჩანაწერი;
თბილისში, ო-ის დასახლებაში, ა-ის ჩიხში №33 სახლში მდებარე ბინა №12-ს (ს/ქ №231) ფლობდა მოპასუხე ა. ბ-ი. მოსარჩელემ მფლობელობის შეწყვეტის თაობაზე მოპასუხეს პრეტენზია წარუდგინა 2004 წელს. მოსარჩელემ უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვის შესახებ თავდაპირველად მიმართა პოლიციის განყოფილებას 2009 წლის 12 ოქტომბერს, ხოლო შემდეგ სარჩელი აღძრა სასამართლოში 2010 წლის 18 იანვარს;
საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ 2003 წლის 30 ოქტომბერს მფლობელობა სადავო ბინაზე გადასცა მოსარჩელე ვ. ლ-ს;
საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს №603 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ“ დროებითი დებულების მე-12 და მე-13 პუნქტების შინაარსიდან გამომდინარე, ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანილ სამხედრო მოსამსახურეებს ბინები ეძლეოდათ საბინაო კომისიის გადაწყვეტილებით. საქმეში წარდგენილი იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის სხდომის ოქმი №15, რომლის თანახმად გადაწყდა სამხედრო მოსამსახურეთათვის საბინაო ფონდის განაწილების საკითხი. ოქმის შესაბამისად, მოსარჩელე ვ. ლ-ს გაუნაწილდა ო-ის დასახლებაში, ა-ის ჩიხში №33 სახლში მდებარე 65 მ2 4-ოთახიანი №12 ბინა (ს/ქ №231).
ზემოაღნიშნული დოკუმენტი, მოსარჩელის შემთხვევაში, იყო საკმარისი ბინაზე კანონიერი მფლობელობის უფლების მოპოვებისთვის და ამ დოკუმენტით დასტურდებოდა მათ შორის ისეთი გარემოებებიც, როგორიც იყო მოსარჩელის ბინის მიღების აღრიცხვაზე ყოფნა და იმავდროულად მის მიერ იმ ყველა პირობის დაკმაყოფილება, რომელიც იყო სავალდებულო საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს №603 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ“ დროებითი დებულების შესაბამისად, წინააღმდეგ შემთხვევაში, თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის მიერ გადაწყვეტილება მოსარჩელისათვის ბინის გამოყოფის შესახებ არ იქნებოდა მიღებული. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის №15 სხდომის ოქმის კანონიერებაზე სარჩელი წარდგენილი არ ყოფილა და ამასთან ვერც სამოქალაქო სამართალწარმოების წესით გახდებოდა მსჯელობის საგანი აღნიშნული ოქმის კანონიერება. მოსარჩელეს, რომ კანონით დადგენილი წესით ჰქონდა გამოყოფილი სადავო ბინა, აღნიშნულს სადავოდ არ გაუხდია არც საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს. აღნიშნული ასევე დასტურდება საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ჯარების ლოგისტიკური უზრუნველყოფის სარდლობის მიერ გაცემული ცნობით, საიდანაც ირკვევა, რომ სადავო ბინასთან დაკავშირებით ვ. ლ-ის მიმართ არ არსებობდა საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 30 აპრილის №219 ბრძანებულებით დამტკიცებული „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ დებულების მე-4 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“, „ბ.ა“, „ბ.ბ“ და „გ“ ქვეპუნქტებით გათვალისწინებული გარემოებები და მითითებულ ბინაზე საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მონაწილეობით არ მიმდინარეობს სასამართლო დავა.
საქართველოს პრეზიდენტის 2008 წლის 30 აპრილის №219 ბრძანებულებით დამტკიცებული „სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე რიცხული საცხოვრებელი და არასაცხოვრებელი ფართობის საკუთრებაში გადაცემის შესახებ“ დებულების მე-3 მუხლის 1-ლი პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტიც დაინტერესებული პირის მხრიდან თავდაცვის სამინისტროს ბალანსზე არსებული ბინის ფლობის დამადასტურებელ დოკუმენტად მათ შორის მიიჩნევდა, საბინაო კომისიის გადაწყვეტილებას ბინის სარგებლობაში გადაცემის შესახებ. რაც შეეხება ამავე ბრძანებულების მე-4 მუხლს, აღნიშნული მუხლით დადგენილი ამკრძალავი გარემოებები, ამავე ბრძანებულების მე-3 მუხლის მე-2 პუნქტის „ა“ ქვეპუნქტის თანახმად, არ უნდა არსებულიყო იმ დაინტერესებულ პირთან მიმართებით, რომელიც ითხოვდა ბინის უსასყიდლოდ საკუთრებაში გადაცემას და იგი არ უნდა გავრცელებულიყო იმ პირის მიმართ, ვისაც ფაქტობრივად ექნებოდა დაკავებული ბინა. საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ მოპასუხე ა. ბ-ისათვის ბინა არ ყოფილა გადაცემული მფლობელობაში.
სარჩელზე წარდგენილ შესაგებელში მოპასუხე განმარტა, რომ მან სადავო ბინა დაიკავა სამხედრო ნაწილის მეთაურ გ.მ-ის 1999 წლის 13 ნოემბრის №319 ბრძანების და მისგან გამომდინარე აქტების საფუძველზე. კერძოდ, №319 ბრძანების მე-2-4 პუნქტით უნდა წარდგენილიყო სიები, ვისაც არ გააჩნდა საცხოვრებელი ბინა, უნდა შექმნილიყო აღრიცხვაზე ასაყვანი პირების წიგნი და კონტროლი გაწეულიყო ბინების გაცემის რიგის დაცვაზე. აღნიშნული ბრძანების შესრულებისათვის მოპასუხე დაყენებულ იქნა საბინაო აღრიცხვაზე და რისთვისაც 2000 წლის 16 ოქტომბერს მოთხოვნილი იქნა შესახლებასა და ბინების დაკანონებაზე განკარგულება.
მოპასუხის მიერ წარდგენილი მტკიცებულებები: სამხედრო ნაწილის 04116-ის მეთაურის გ.მაისურაძის 1999 წლის 15 ნოემბრის ბრძანება, სამხედრო ნაწილის 04116-ის მეთაურ გ.მ-ის 2000 წლით დათარიღებული მიმართვა თავდაცვის სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსისადმი და ასევე 2000 წლით დათარიღებული მიმართვები აღმოსავლეთ საქართველოს საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსისადმი არ ადასტურებდა არც მოპასუხის ბინის აღრიცხვაზე აყვანას და არც მოპასუხისათვის კანონიერ მფლობელობაში სადავო ბინის გადაცემას. აღნიშნული დოკუმენტები რომ შუალედურ დოკუმენტებს წარმოადგენენ, ეს მათი შინაარსიდანაც ირკვეოდა. სამხედრო ნაწილის 04116-ის მეთაურ გ.მ-ის 1999 წლის 15 ნოემბრის ბრძანების მე-4 პუნქტში მითითებული იყო შემდეგი: ბინის აღრიცხვაზე ასაყვანად შეგროვილი საჭირო საბუთები გადაგზავნილიყო თს-ოს საბინაო საექსპლუატაციო სამსახურში და გაწეოდა კონტროლი. სამხედრო ნაწილის 04116-ის მეთაურის გ. მაისურაძის 2000 წლით დათარიღებული მიმართვა თავდაცვის სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსისადმი ეხებოდა მათ შორის ავთანდილ ბაზერაშვილის საბუთების გადაგზავნას ყოფილი „უ-ის“ შენობაში მისი საცხოვრებელი ბინის აღრიცხვაზე დაყენების მიზნით, ანალოგიური შინაარსის იყო 2000 წლით დათარიღებული მიმართვები აღმოსავლეთ საქართველოს საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსისადმი.
პალატის მოსაზრებით, სასამართლომ მართებულად არ გაიზიარა მოპასუხის მითითება, რომ იგი აყვანილი იყო ბინის აღრიცხვაზე და მას კანონით დადგენილი წესით გამოეყო სადავო ბინა. 1999-2000 წლებში არ არსებობდა სადავო ბინის მოპასუხისათვის გადაცემის კანონით დადგენილი პირობები, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს №603 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ“ დროებითი დებულების მე-11 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, სამხედრო ნაწილებზე მათთან აღრიცხვაზე აყვანილ პირთა რაოდენობის გათვალისწინებით ხდებოდა თავდაცვის სამინისტროს კუთვნილი შეუსახლებელი (თავისუფალი) საბინაო ფონდის განაწილება. სასამართლომ გადაწყვეტილების 3.1.1. პუნქტში დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისში, ო-ის დასახლებაში, ა-ის ჩიხში (ს/ქ231) მდებარე სასტუმროს ტიპის „უ-ის“ 4-სართულიანი №33 შენობის გადაკეთება საცხოვრებელ ფართად და შენობის ჩარიცხვა თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში განხორციელდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 27 მაისის №138 ბრძანებით და 2003 წელს გაკეთდა შესაბამისი ჩანაწერი თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. ამდენად, მოპასუხისათვის 1999-2000 წლებში ბინის გადაცემა ვერ მოხდებოდა იმ მიზეზით, რომ შენობა ამ დროისთვის არ იყო თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში და არც მოპასუხე წარმოადგენდა ბინის აღრიცხვაზე აყვანილ პირს.
მოპასუხის მიერ ბინის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თანხმობის გარეშე დაკავების ფაქტი ასევე დასტურდებოდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს იურიდიული დეპარტამენტის 2009 წლის 24 ნოემბრის წერილით, სადაც მითითებულია, რომ საცხოვრებელი ბინა (მის: ქ. თბილისი, ა-ის ჩიხი, ს/ქ №231, კორპ. 33, ბინა №12), რომელიც 2003 წლის 30 ოქტომბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ქ.თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიამ (ოქმი №15) გადასცა ვიცე-პოლკოვნიკ ვ. ლ-ს, დაკავებული ჰქონდა ა. ბ-ს. ამასთან, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ქ.თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის მიერ განაწილებული ბინების ჩამონათვალში არ ფიგურირებს ა. ბ-ი.
სააპელაციო სასამართლომ დამატებით დაადგინა შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატაში 2012 წლის 23 თებერვალს გამართულ სასამართლო სხდომაზე აპელანტის წარმომადგენელმა ე. ჯ-მ განმარტა, რომ ვ. ლ-ს სადავო ბინაზე საკუთრების უფლება წარმოეშვა მაშინ, როდესაც 2003 წლის 30 ოქტომბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ გადასცა მფლობელობა და მას უფლება ჰქონდა, გამხდარიყო ბინის მესაკუთრე, მაგრამ მოწინააღმდეგე მხარემ შეუშალა ხელი მესაკუთრედ გახდომაში, მან ვერ გააკეთა ბინის აზომვითი ნახაზი და ვერ დარეგისტრირდა საჯარო რეესტრში მესაკუთრედ. ვ. ლ-ე არის მესაკუთრის უფლების მფლობელი სადავო ბინაზე და საქმეში წარდგენილი არც ერთი მტკიცებულება არ ადასტურებდა, რომ მოწინააღმდეგე მხარე ა. ბ-ი არის კეთილსინდისიერი მფლობელი და მართლზომიერად ფლობს სადავო ბინას (იხ.: 23.02.2012წ. სხდომის ოქმი).
აღნიშნულზე მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ დადგენილად მიიჩნია, რომ მოსარჩელე, როგორც მესაკუთრე, ითხოვდა ა. ბ-ის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას. ამდენად, პალატამ ვ. ლ-ის სასარჩელო მოთხოვნა მოპასუხის მიმართ ვინდიკაციურად მიიჩნია და ჩათვალა, რომ მისი სამართლებრივი საფუძველი იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლი, რომლის თანახმად, მესაკუთრეს შეუძლია, მფლობელს მოსთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მფლობელს ჰქონდა ნივთის ფლობის უფლება. ამდენად, პალატამ მოცემული დავის გადასაწყვეტად მიიჩნია, რომ უნდა დადგენილიყო მოსარჩელე იყო თუ არა ნივთის მესაკუთრე, მოპასუხე იყო თუ არა ნივთის მფლობელი და მოპასუხეს ჰქონდა თუ არა ამ ნივთის ფლობის უფლება.
ვინაიდან მესაკუთრის მიერ დაბრუნების მოთხოვნა თანაბრად უკავშირდებოდა, როგორც მოძრავ, ისე უძრავ ნივთებს, ამიტომ, პალატამ ჩათვალა, რომ მესაკუთრედ ყოფნის პრეზუმფცია სხვადასხვაგვარად დასტურდებოდა. უძრავი ნივთის მესაკუთრეობა სამოქალაქო კოდექსის 183-ე მუხლის 1-ლი ნაწილის შესაბამისად, საჯარო რეესტრიდან დასტურდებოდა. კონკრეტულ შემთხვევაში, სადავო უძრავ ქონებაზე ვ. ლ-ის საკუთრების უფლება საჯარო რეესტრში აღრიცხული არ არის, ე.ი მოსარჩელე არ იყო სადავო ნივთის მესაკუთრე (ამჟამად, სადავო ნივთის მესაკუთრე სახელმწიფოა - საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სახით).
პალატამ აღნიშნა, რომ საკასაციო სასამართლოს მითითებით, სააპელაციო სასამართლომ ვ. ლ-ე კეთილსინდისიერ მფლობელად ისე მიიჩნია, რომ არ უმსჯელია, არსებობდა თუ არა სამოქალაქო კოდექსის 155-ე და 159-ე მუხლებით გათვალისწინებული პირის კეთილსინდისიერ მფლობელად მიჩნევისათვის აუცილებელი პირობები. ნივთთან პირის უფლებამოსილების გარკვევისა და კეთილსინდისიერი მფლობელობის დადგენის შემთხვევაში, მოცემულ დავაზე გადაწყვეტილების მისაღებად აუცილებელია მოთხოვნის წარმოშობის მომენტის დადგენა სამოქალაქო კოდექსის 131-ე მუხლის შესაბამისად. ამავე დროს, გამომდინარე იქედან, რომ, მოსარჩელე, როგორც მესაკუთრე და არა, როგორც კეთილსინდისიერი მფლობელი, ითხოვდა ა. ბ-ის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას, შესაბამისად, საქმის განხილვის ამ ეტაპზე, აღარ არსებობდა სამართლებრივი საფუძვლები, რათა დადგინილიყო საკასაციო სასამართლოს მიერ მითითებული გარემოებები, რადგან სასამართლო ვერ გასცდებოდა სასარჩელო მოთხოვნის ფარგლებს.
ყოველივე აღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმების შედეგად დაასკვნა, რომ სააპელაციო საჩივრების პრეტენზია დაუსაბუთებელი იყო და მასში მითითებული გარემოებები არ ქმნიდნენ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების გაუქმების მატერიალურ და პროცესუალურ-სამართლებრივ საფუძვლებს.
თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 თებერვლის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ლ-მ, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით: კასატორის განმარტებით, სასამართლომ დაარღვია კეთილსინდისიერი მფლობელისა და მესაკუთრე ვ.ლორთქიფანიძის უფლებები, მიუხედავად იმისა, რომ სადავო ფართს უკანონოდ ფლობს მოპასუხე და ხელს უშლის საჯარო რეესტრში საკუთრების რეგისტრაციის განხორციელებას მოსარჩელის სახელზე, სააპელაციო სასამართლომ სადავო სახლის მესაკუთრედ სახელმწიფო – საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო მიიჩნია. ამასთან, არც ერთმა ინსტანციამ არ გაამახვილა ყურადღება ვ.ლ-ისათვის განაწილებულ ფართზე და მოპასუხის მიერ დაუფლებული ფართობის იდენტურობაზე, რაც მეტია, ვიდრე ვ.ლ-ს გაუნაწილდა. კასატორის აზრით, სასამართლომ არ გამოიკვლია სახელმწიფო ქონების უკანონოდ დაუფლებული პირის უფლება და სამართლებრივად არ შეაფასა იგი.
ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :
საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:
ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;
ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.
განსახილველ შემთხვევაში სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს №603 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებული სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ“ დროებითი დებულების მე-12 და მე-13 პუნქტების შინაარსიდან გამომდინარე, ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანილ სამხედრო მოსამსახურეებს ბინები ეძლეოდათ საბინაო კომისიის გადაწყვეტილებით. სააპელაციო სასამართლომ, ასევე დადგენილად მიიჩნია, რომ საქმეში წარმოდგენილი საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს №15სხდომის ოქმით გადაწყდა სამხედრო მოსამსახურეთათვის საბინაო ფონდის განაწილების საკითხი. ოქმის შესაბამისად, მოსარჩელე ვ. ლ-ს გაუნაწილდა ო-ის დასახლებაში, ა-ის ჩიხში, №33 სახლში მდებარე 65 მ2 4-ოთახიანი №12 ბინა (ს/ქ №231). ამდენად, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ მოსარჩელე ვ. ლ-ს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრომ 2003 წლის 30 ოქტომბერს გადასცა სადავო ბინა.
ამასთან, სააპელაციო სასამართლომ დაადგინა, რომ ზემოაღნიშნული დოკუმენტი იყო საკმარისი ბინაზე კანონიერი მფლობელობის უფლების მოპოვებისათვის და ამ დოკუმენტით დასტურდებოდა მათ შორის ისეთი გარემოებებიც, როგორც იყო ბინის მიღების აღრიცხვაზე ყოფნა და იმავდროულად მის მიერ იმ ყველა პირობის დაკმაყოფილება, რომელიც იყო სავალდებულო საქართველოს მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს #603 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ“ დროებითი დებულების შესაბამისად.
სააპელაციო სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ მოსარჩელე ვ. ლ-სათვის ზემომითითებული ბინის კანონიერად გამოყოფის ფაქტს სადავოდ არ ხდის საქართველო თავდაცვის სამინისტრო, არც მოპასუხე ა. ბ-ს არ გაუხდია სადავოდ საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის №15 სხდომის ოქმის კანონიერება (გასაჩივრებული განჩინების მე-9 გვ.).
სააპელაციო სასამართლოს მიერ ასევე დადგენილია, რომ მოპასუხე ა. ბ-ისათვის ბინა არ ყოფილა გადაცემული მფლობელობაში, ასევე სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ 1999-2000 წლებში არ არსებობდა სადავო ბინის მოპასუხისათვის გადაცემის კანონით დადგენილი საფუძველი, რადგან ამ დროისათვის შენობა არ იყო თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში და არც მოპასუხე წარმოადგენდა ბინის აღრიცხვაზე აყვანილ პირს.
აქედან გამომდინარე, საკასაციო პალატა ასკვნის, რომ მოსარჩელე ვ. ლ-ე წარმოადგენს სადავო ბინის მართლზომიერ მფლობელს (არაპირდაპირ მფლობელს), ხოლო მოპასუხე ა. ბ-ს არა აქვს სადავო ბინის ფლობის უფლება.
მიუხედავად ამისა, სააპელაციო სასამართლო მიიჩნევს, რომ ვ. ლ-ის მოთხოვნა სადავო ბინის გამოთხოვის თაობაზე არ უნდა დაკმაყოფილდეს. ამ დასკვნის საფუძვლად სააპელაციო სასამართლო უთითებს იმას, რომ მოსარჩელე ვ. ლ-ე, როგორც მესაკუთრე, ითხოვს ა. ბ-ის უკანონო მფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვას საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 172-ე მუხლის საფუძველზე, რომლის უფლებაც მას არ გააჩნია, რადგან ის არ არის სადავო ბინის მესაკუთრე.
საკასაციო პალატა თვლის, რომ სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრება არ შეიძლება გაზიარებულ იქნეს. ამასთან მიმართებით საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს მოსარჩელის (ვ. ლ-ე) მოთხოვნაზე, კერძოდ, მოსარჩელე ითხოვს არა მესაკუთრედ ცნობას, არამედ უძრავი ქონების უკანონო მფლობელობიდან გამოთხოვას, რასაც საფუძლად უდევს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს მიერ ვ. ლ-ისათვის სადავო უძრავი ნივთის მფლობელობაში გადაცემა (მართლზომიერი მფლობელობა), შესაბამისად, მოთხოვნის სამართთლებრივი საფუძვლების გამოყენებაში მოსამართლე არ არის შეზღუდული სამართლებრივ დანაწესებზე მხარეთა მითითებებით. აქედან გამომდინარე ისმის კითხვა: – გააჩნია თუ არა ვ. ლ-ს, როგორც მართლზომიერ მფლობელს, უკანონო ფლობელობიდან ნივთის გამოთხოვის უფლება?
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 162-ე მუხლის პირველი ნაწილის პირველი წინადადების თანახმად, დაუშვებელია მართლზომიერ მფლობელს მოეთხოვოს ნივთის უკან დაბრუნება.
განსახილველი ნორმის თანახმად, მართლზომიერ მფლობელად ითვლება პირი, რომელიც სამართლებრივ საფუძველზე ახორციელებს ნივთის მიმართ ფაქტობრივ ბატონობას, განსხვავებით კეთილსინდისიერი მფლობელისაგან, რომელსაც არ გააჩნია ნივთის ფლობის კანონისმიერი საფუძველი. კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება მიუთითებს სუბიექტურ კრიტერიუმებზე, რაც განისაზღვრება პირის დამოკიდებულებით ნივთის ფლობის სამართლებრივი საფუძვლების მიმართ. მართლზომიერი და არა მართლზომიერი მფლობელობა მიგვითითებს ობიექტურად არსებულ ფაქტორებზე, რაც ვლინდება მფლობელობის სამართლებრივი საფუძვლის არსებობაში. ამრიგად, მართლზომიერი მფლობელია მესაკუთრე და ის პირები, რომელთა მფლობელობაც მესაკუთრის მფლობელობიდანაა ნაწარმოები.
ნივთის მართლზომიერი მფლობელობა ვრცელდება მანამ, სანამ არსებობს მართლზომიერი ფლობის საფუძველი. ამასთან ერთად საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ კონკრეტულ სადავო ურთიერთობაზე არ ვრცელდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 160-ე მუხლი, რადგან ეს მუხლი ეხება კეთილსინდისიერი მფლობელის მიერ უკანონო მფლობელობიდან ნივთის უკან დაბრუნების მოთხოვნას. მაგალითად, იმ შემთხვევაში, თუ მფლობელს, რომელსაც არ გააჩნდა ფლობის უფლება, მაგრამ ამ ფაქტის მიმართ ის კეთილსინდისიერია, ჩამოერთვა მფლობელობა. ამ შემთხვევაში, მას სამი წლის განმავლობაში შეუძლია ახალ მფლობელს ნივთის უკან დაბრუნება მოსთხოვოს. ეს წესი არ გამოიყენება მაშინ, როცა ახალ მფლობელს აქვს მფლობელობის უკეთესი უფლება. მფლობელობის უკან დაბრუნების მოთხოვნა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უკეთესი უფლების მქონე პირის მიმართაც, თუკი მან ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით. აღნიშნული მუხლი იცავს კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლებას, ანუ მფლობელის, რომელსაც არ გააჩნდა მფლობელობის კანონიერი (სახელშეკრულებო) საფუძველი. განსახილველ ნორმა მიგვითითებს „მფლობელობის ჩამორთმევაზე“ და არა ვინდიკაციაზე. მითითებული ნორმის მიხედვით ახალ მფლობელს (მათ შორის მფლობელობის უკეთესი უფლების მქონე პირს) შეუძლია, ვინდიკაციის და არა თვითნებობის საფუძველზე დაიბრუნოს ნივთი. კეთილსინდისიერი მფლობელი ვერ მოითხოვს მფლობელობის დაბრუნებას უკეთესი უფლების მქონე პირისაგან, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც უკეთესი უფლების მქონე პირმა ნივთი მოიპოვა ძალადობის ან მოტყუების გზით.
კონკრეტული სადავო ურთიერთობის შემთხვევაში ვ. ლ-ე წარმოადგენს მართლზომიერ მფლობელს, რომელსაც ფლობელობა გადაეცა მესაკუთრის ნების საფუძველზე. ხოლო, ა. ბ-ი წარმოადგენს არამართლზომიერ მფლობელს, თუმცა აქვე უნდა მივუთითოთ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის დანაწესზე, რომლის თანახმად, კეთილსინდისიერია მფლობელი, რომელიც ნივთს მართლზომიერად ფლობს ან რომელიც უფლებამოსილ პირად შეიძლება იქნეს მიჩნეული საქმიან ურთიერთობებში საჭირო გულმოდგინე შემოწმების საფუძველზე. განსახილველი ნორმით მოცემულია კეთილსინდისიერი მფლობელის განმარტება, რომლის არსის დადგენისათვის აუცილებელია მართლზომიერი (არამართლზომიერი) მფლობელობისა და კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის რეალიზაციასთან დაკავშირებული სამართლებრივი დანაწესების განმარტება.
აღნიშნულთან დაკავშირებით უნდა აღინიშნოს, რომ სამოქალაქო კოდექსის მიხედვით დიფერენცირებულია მფლობელობა ობიექტური თუ სუბიექტური ფაქტორების მიხედვით (160-ე – 164-ე მუხლები). მნიშვნელოვანია, რომ კანონი გამიჯნავს კეთილსინდისიერი მფლობელის მოთხოვნას (160-ე - 161-ე მუხლები) და მართლზომიერი მფლობელის მოთხოვნას (162-ე მუხლი). ასევე, არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (163-ე მუხლი) და არაკეთილსინდისიერი მფლობელის ვალდებულებებს (164-ე მუხლი).
ამასთან ერთად, გასათვალისწინებელია, რომ კეთილსინდისიერი (არაკეთილსინდისიერი) მფლობელობის ინსტიტუტში, ასევე არსებობს განსხვავებები კეთილსინდისერი მფლობელის და არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლება-ვალდებულებებში.
ამდენად, მითითებული ნორმების ანალიზი გვაძლევს შესაძლებლობას, დავასკვნათ, რომ კეთილსინდისიერება და არაკეთილსინდისიერება იწვევს განსხვავებულ შედეგებს მართლზომიერი მფლობელობასთან მიმართებით, რომლის აღრევა დაუშვებელია. ამდენად, საკასაციო პალატა კიდევ ერთხელ დასძენს, რომ საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 159-ე მუხლის განმარტება, მისი სწორი მიზნის დადგენისათვის მოითხოვს მფლობელობის ინსტიტუტში შემავალი ცალკეული ნორმების ანალიზს.
განსახილველი სადავო ურთიერთობის თანახმად, ვ. ლ-ე წარმოადგენს პირს, რომელსაც გააჩნია ფლობის სამართლებრივი საფუძველი (მართლზომიერ მფლობელი). ამასთან ერთად მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული ის უფლება, რომელიც დგას ამ მფლობელობის უკან, კერძოდ, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის 2003 წლის 30 ოქტომბრის №15 სხდომის ოქმის საფუძველზე სადავო ბინა სარგებლობის უფლებით გადაეცა ვ. ლ-ს.
აქედან გამომდინარე, მხედველობაში უნდა იქნეს მიღებული სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტობრივი გარემოებები იმის თაობაზე, რომ ვ. ლ-ს მესაკუთრისაგან (საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო) მიღებული აქვს სადავო ბინაზე მფლობელობა, და, ამდენად წარმოადგენს სადავო ბინის მართლზომიერ მფლობელს. სააპელაციო სასამართლომ, დაადგინა, რომ მოპასუხე ავთანდილ ბაზერაშვილს არა აქვს სადავო ბინის ფლობის უფლება. ამასთან ერთად ყურადსაღებია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, რომლის თანახმად სამხედრო ნაწილის 04116-ის მეთაურ გ.მ-ის 1999 წლის 15 ნოემბრის ბრძანება, სამხედრო ნაწილის 04116-ის მეთაურ გ.მ-ის 2000 წლით დათარიღებული მიმართვა თავდაცვის სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსისადმი და ასევე 2000 წლით დათარიღებული მიმართვები აღმოსავლეთ საქართველოს საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსისადმი არ ადასტურებდა არც მოპასუხის ბინის აღრიცხვაზე აყვანას და არც მოპასუხისათვის კანონიერ მფლობელობაში სადავო ბინის გადაცემას. სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ ეს დოკუმენტები რომ შუალედურ დოკუმენტებს წარმოადგენენ ეს მათი შინაარსიდანაც ირკვეოდა. №04116 სამხედრო ნაწილის მეთაურ გ.მ-ის 1999 წლის 15 ნოემბრის ბრძანების მე-4 პუნქტში მითითებული იყო შემდეგი: ბინის აღრიცხვაზე ასაყვანად შეგროვილი საჭირო საბუთები გადაგზავნილიყო თ.ს-ოს საბინაო საექსპლუატაციო სამსახურში და გაწეოდა კონტროლი. №04116 სამხედრო ნაწილის მეთაურ გ.მ-ის 2000 წლით დათარიღებული მიმართვა თავდაცვის სამინისტროს ზურგის მთავარი სამმართველოს უფროსისადმი ეხებოდა მათ შორის ა. ბ-ის საბუთების გადაგზავნას ყოფილი „უ-ის“ შენობაში მისი საცხოვრებელი ბინის აღრიცხვაზე დაყენების მიზნით, ანალოგიური შინაარსის იყო 2000 წლით დათარიღებული მიმართვები აღმოსავლეთ საქართველოს საბინაო-საექსპლუატაციო ნაწილის უფროსისადმი.
აქედან გამომდინარე, მოპასუხე არ იყო აყვანილი ბინის აღრიცხვაზე და მას არ ჰქონდა კანონით დადგენილი წესით გამოყოფილი სადავო ბინა. ამასთან მიმართებით ყურადსაღებია სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილი ფაქტები, რომლის თანახმად 1999-2000 წლებში არ არსებობდა სადავო ბინის მოპასუხისათვის გადაცემის კანონით დადგენილი პირობები, კერძოდ, საქართველოს რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 1993 წლის 6 აგვისტოს №603 დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს რესპუბლიკის ტერიტორიაზე დისლოცირებულ სამხედრო უწყებათა მოსამსახურეების ბინის მიღების აღრიცხვაზე აყვანისა და მათი საცხოვრებელი ფართობით უზრუნველყოფის შესახებ“ დროებითი დებულების მე-11 პუნქტის შინაარსიდან გამომდინარე, სამხედრო ნაწილებზე მათთან აღრიცხვაზე აყვანილ პირთა რაოდენობის გათვალისწინებით ხდებოდა თავდაცვის სამინისტროს კუთვნილი შეუსახლებელი (თავისუფალი) საბინაო ფონდის განაწილება. სასამართლომ გადაწყვეტილების 3.1.1. პუნქტში დადგენილად მიიჩნია, რომ თბილისში, ორხევის დასახლება, ახვლედიანის ჩიხში (ს/ქ231) მდებარე სასტუმროს ტიპის „უ-ის“ 4-სართულიანი №33 შენობის გადაკეთება საცხოვრებელ ფართად და შენობის ჩარიცხვა თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში განხორციელდა საქართველოს თავდაცვის მინისტრის 2002 წლის 27 მაისის №138 ბრძანებით და 2003 წელს გაკეთდა შესაბამისი ჩანაწერი თბილისის ტექნიკური ინვენტარიზაციის ბიუროში. ამდენად, მოპასუხისათვის 1999-2000 წლებში ბინის გადაცემა ვერ მოხდებოდა იმ მიზეზით, რომ შენობა ამ დროისთვის არ იყო თავდაცვის სამინისტროს საბინაო ფონდში და არც მოპასუხე წარმოადგენდა ბინის აღრიცხვაზე აყვანილ პირს.
მოპასუხის მიერ ბინის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს თანხმობის გარეშე დაკავების ფაქტი სააპელაციო სასამართლომ ასევე დადასტურებულად მიიჩნია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს იურიდიული დეპარტამენტის 2009 წლის 24 ნოემბრის წერილით, სადაც მითითებულია, რომ საცხოვრებელი ბინა (მის: ქ. თბილისი, ა-ის ჩიხი, ს/ქ №231, კორპ. 33, ბინა №12), რომელიც 2003 წლის 30 ოქტომბერს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ქ. თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის მიერ (ოქმი №15) გადაეცა ვიცე-პოლკოვნიკ ვ. ლ-ს, დაკავებული ჰქონდა ა. ბ-ს. ამასთან, საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ქ. თბილისის გარნიზონის საბინაო კომისიის მიერ განაწილებული ბინების ჩამონათვალში არ ფიგურირებს ა. ბ-ი.
აღნიშნული ფაქტები არ არის შედავებული საკასაციო სასამართლოში, შესაბამისად, საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 407-ე მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად მითითებული ფაქტობრივი გარემოებები სავალდებულოა საკასაციო სასამართლოსათვის.
ამდენად, ზემომითითებული ფაქტები მიუთითებენ იმაზე, რომ ა. ბ-მა თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება.
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 163-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, კეთილსინდისიერი მფლობელი, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება, ვალდებულია, დაუბრუნოს ნივთი უფლებამოსილ პირს. ვიდრე უფლებამოსილი პირი არ გამოიყენებს თავის ამ უფლებას, ნივთისა და უფლების ნაყოფი ეკუთვნის მფლობელს.
განსახილველი ნორმით განსაზღვრულია არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელის უფლება-ვალდებულებები, ანუ მფლობელის, რომელსაც თავიდანვე არ ჰქონია ნივთის ფლობის უფლება ან დაკარგა ეს უფლება. აღნიშნული დანაწესი მიგვითითებს იმაზე, რომ არაუფლებამოსილი კეთილსინდისიერი მფლობელი თავის შინაარსით წარმოადგენს არამართლზომიერ მფლობელს, ანუ პირს, რომელსაც არ გააჩნია მფლობელობის სამართლებრივი საფუძველი. მითითებული წინაპირობის არსებობის შემთხვევაში უფლებამოსილ პირს უფლება აქვს, გამოითხოვოს უკანონო მფლობელობიდან ნივთი.
საკასაციო პალატა ყურადღებას ამახვილებს ვ. ლ-ს მოთხოვნაზე, რომლითაც ის ითხოვს ბ-ის მიერ დაკავებული ფართის მის მფლობელობაში გადაცემას, მაგრამ გასათვალისწინებელია რომ მიუხედავად იმისა, რომ სააპელაციო სასამართლო უთითებს საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს №15 სხდომის ოქმის საფუძველზე, მოსარჩელე ვ. ლ-ისათვის 65 კვ.მ. ფართის გადაცემაზე, არ იკვლევს თუ რეალურად რა ფართს ფლობს ა. ბ-ი (რაც მითითებულია საკასაციო საჩივარში გვ.4). სადავო ფართის მიმატება–გაუმჯობესებებზე მხარეები, ასევე მოწმეები ამახვილებდნენ ყურადღებას, რაც მოითხოვს შესაბამის კვლევას (ტ.1 გვ. 101–114, ტ. 2.გვ 108).
საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.
ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ უნდა დაადგინოს ვ. ლ-ის მიერ სამინისტროსაგან მიღებული 65 კვ.მ. ფართი იმ მიმატებებისა და გაუმჯობესების გარეშე, რითაც შესაძლოა გაიზარდა სადავო ფართის ოდენობა ა. ბ-ი მიერ. მხოლოდ ამის შემდეგ ვ. ლ-ს უნდა დაუბრუნდეს ო-ის დასახლებაში, ა-ის ჩიხში, №33 სახლის, №12 ბინაში (ს/ქ №231) მდებარე სამინისტროსაგან მისთვის გადაცემული 65 კვ.მ. ფართი.
ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:
საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და
დ ა ა დ გ ი ნ ა:
1. ვ. ლ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;
2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 23 თებერვლის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;
3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.
თავმჯდომარე თ. თოდრია
მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი
მ. სულხანიშვილი
