№ას-545-513-2012 5 ოქტომბერი, 2012 წელი

ქ. თბილისი

სამოქალაქო საქმეთა პალატა

შემადგენლობა:

თეიმურაზ თოდრია (თავმჯდომარე, მომხსენებელი),

ვასილ როინიშვილი, მაია სულხანიშვილი

საქმის განხილვის ფორმა – ზეპირი მოსმენის გარეშე

კასატორი – ვ. ღ-ი

მოწინააღმდეგე მხარე – სსიპ საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტი

გასაჩივრებული განჩინება – თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის განჩინება

კასატორის მოთხოვნა – გასაჩივრებული განჩინების გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება

დავის საგანი – ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახუში აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება

ა ღ წ ე რ ი ლ ო ბ ი თ ი ნ ა წ ი ლ ი:

ვ. ღ-მა სარჩელი აღძრა სასამართლოში სსიპ საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის წინააღმდეგ და მოითხოვა ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახუში აღდგენა და განაცდურის ანაზღაურება შემდეგი საფუძვლებით: მოსარჩელის განმარტებით, 1984 წელს დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო კვლევითი ინსტიტუტი. 1991 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო 1998 წლის 12 დეკემბრიდან არის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს პრეზიდენტის 1999 წლის 6 სექტემბრის №526 ბრძანებით მას დაენიშნა ახალგაზრდა მეცნიერთა პირველი ხარისხის სტიპენდია, 2001 წლის 22 ნოემბერს მიენიჭა პროფესორის წოდება, იგი არის საქართველოს ეროვნული ააკადემიის ნამდვილი წევრი, აკადემიკოსი, 50-ზე მეტი სამეცნიერო შრომის ავტორი. 2006 წლის 1 ივნისიდან მუშაობდა საქართველს აგრარული უნივერსიტეტის სამეცნიერო-კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის უფროსის თანამდებობაზე. 2010 წლის 1 მარტის №04-01/12 ბრძანების საფუძველზე ვ. ღ-ი გათავისუფლებულ იქნა სამსახურიდან.შრომითი ხელშეკრულების მოშლის ბრძანებაში არ იყო მითითებული ლეგიტიმური, პატივსადები, კეთილსინდისიერი და არადისკრიმინაიცული მოტივი, ამასთან არ არსებობს სამსახურიდან გათავისუფლების შესახებ წინასწარი გაფრთხილება. აქედან გამომდინარე, მოსარჩელემ მოითხოვა ბრძანების ბათილად ცნობა, სამსახურში აღდგენა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურება.

მოპასუხე სსიპ საქართველოს აგრარულმა უნივერსიტეტმა სარჩელი არ ცნო და განმარტა, რომ მოსარჩელეს არ მიუთითებია იმ ფაქტის შესახებ, თუ კონკრეტულად რაში გამოიხატა შრომითი უფლებების დარღვევა, ან რატომ იყო კანონშეუსაბამო ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტი თანამდებობიდან განთავისუფლების შესახებ. მოსარჩელის მიერ აღწერილ მისი სწავლისა და მოღვაწეობის ეტაპებს, სასწავლო ხარისხებს, სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობასა და მიღწევებს, 1984 წლიდან დღემდე, რისთვისაც დანართების სახით იმოწმებს სამეცნიერო-კვლევით მოღვაწეობაში მიღწეული შედეგების ამსახველ მასალებს, რაიმე კავშირი არ აქვს დავის არსთან, ანუ ვ. ღ-ის გათავისუფლების ფაქტთან ან ამ საკითხზე უნივერსიტეტის მიერ გამოცემულ ინდივიდუალურ-სამართლებრივი აქტის კანონიერებასთან. ასევე არ აქვს კავშირი დავის არსთან მოსარჩელის მიერ მითითებულ გარემოებებს მისი ოჯახის შემადგენლობისა და სოციალურ მდგომარეობის თაობაზე. ამასთან დაცულია მოსარჩელის სამსახურიდან გათავისუფლების ბრძანების ფორმა და რეკვიზიტები, სადაც ვ. ღ-თან შრომითი ურთიერთობის მოშლის შესახებ მითითებულია: ა.ბრძანების ინიციატორი: ადამიანური რესურსების მართვის სამსახური; ბ. განთავისუფლების საფუძველი: შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის ,,დ” ქ/პუნქტისა და 38-ე მუხლის პირველი და მე-3 პუნქტები. დ. დაკავებული თანამდებობიდან გათავისუფლების შესახებ უნივერსიტეტის 01.03.2010 წლის №01/01/12 ბრძანებას ვ. ღ-ი თავად გაეცნო 2010 წლის 3 მარტს რაც დადასტურებულია ხელმოწერით.

თბილისის საქალაქო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა კოლეგიის 2010 წლის 28 დეკემბრის გადაწყვეტილებით ვ. ღ-ის სარჩელი, მოპასუხე სსიპ საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის მიმართ, 2010 წლის პირველი მარტის ბრძანება №04-01/12 ის ბათილად ცნობის, სამუშაოზე აღდგენისა და იძულებითი განაცდურის ანაზღაურების თობაზე არ დაკმაყოფილდა.

საქალაქო სასამართლოს დასახელებული გადაწყვეტილება სააპელაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ღ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მიღებით სარჩელის დაკმაყოფილება.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის განჩინებით ვ. ღ-ის სააპელაციო საჩივარი არ დაკმაყოფილდა.

სააპელაციო სასამართლომ საქმეზე დადგენილად მიიჩნია შემდეგი ფაქტობრივი გარემოებები:

ვ. ღ-ი სსიპ საქართველოს აგრარულ უნივერსიტეტში 2006 წლის 1 ივლისიდან მუშაობდა სამეცნიერო–კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის უფროსად;

2010 წლის 1 მარტის №04-01/12 ბრძანებით ვ. ღ-ი გათავისუფლებულ იქნა სსიპ საქართველოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის თანამდებობიდან. დასახელებულ ბრძანებაში ვ. ღ-ის გათავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლად მიეთითა საქართველოს შრომის კოდექსის 37–ე მუხლის „დ“ პუნქტი და ამავე კოდექსის 38–ე მუხლის 1-ლი და მე–3 ნაწილები;

საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული პირების (იხ. 2011 წლის 5 დეკემბრის და 26 დეკემბრის სხდომის ოქმის ჩანაწერი) – გ. გ-ისა და გ. ჯ-ის ჩვენებები, პალატამ მიიჩნია, რომ შეიცავდა მნიშვნელოვან ინფორმაციას აპელანტის მიერ სადავოდ გამხდარ ფაქტობრივ გარემოებასთან დაკავშირებით, კერძოდ, აპელანტის მტკიცებით, სამსახურიდან გაანთავისუფლეს ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე, რაც არღვევს, როგორც მოქმედ შრომით კანონმდებლობას, ასევე საერთაშორისო შეთანხმებებით და პაქტებით გათვალისწინებულ ნორმებს. მოწმე გ.გ-ის ჩვენების თანახმად, ღ-ი, როგორც სამეცნიერო–კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის უფროსი, იმყოფებოდა ფ.გ-ის, როგორც სსიპ საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტის რექტორის მოადგილის თანამდებობრივ დაქვემდებარებაში, მოწმის ჩვენებიდან გამომდინარე გაირკვა ასევე, რომ 2009 წლისათვის უნივერსიტეტის რექტორს მოხსენება ჰქონდა დასაწერი განვლილ საქმიანობასთან დაკავშირებით და საჭირო გახდა სამეცნიერო კვლევითი საქმინობაზე მასალების მოგროვება, რაც ზეპირი სახით დაევალა ვ.ღ-ს, თუმცა მან უარი განაცხადა ამ დავალების შესრულებაზე (იხ. 2011 წლის 5 დეკემბრის სხდომის ოქმი მე–3 გვ. მე–2 აბზ., მე–4 აბზ, მე–6აბზ, მე–10 აბზ. ასევე მე–4 გვერდზე მე–აბზ. მე–7 აბზ.). მოწმეთა ჩვენებიდან გაირკვა ასევე, რომ ვ.ღ-ი ზოგიერთ შემთხვევაში აარაჯეროვბნად ასრულებდა დავალებას, კერძოდ, მოწმეეების ჩვენებით დადასტურებულად იქნა მიჩნეული, რომ უნივერსიტეტი თავისი საქმიანობის შესახებ აკეთებდა ყოველწლიურ ანგარიშს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში წარსადგენად. 2009 წლის საქმიანობის შესახებ უნივერსიტეტის წლიური ანგარიში უნდა წარდგენილიყო 2010 წლის დაახლოებით პირველი თებერვლისათვის. მოწმეები, მათ შორის, აპელანტის მიერ მოწვეული მოწმე – გ.გ-ე, ცალსახად ადასტურებენ, რომ მიუხედავად ზეპირი სახით არაერთგზის დავალებისა, ვ.ღლიღვაშვილი თავდაპირველად უარს აცხადებდა ანგარიშის მოსამზადებლად საჭირო სამეცნიერო–კვლევითი მასალების შეგროვებასა და ანგარიშის პროექტის შედგენაზე. მოწმეთა ჩვენებით დადასტურდა, რომ საბოლოოდ ანგარიში და საჭირო მასალა ვ.ღ-ის მხრიდან მომზადდა, თუმცა დაგვიანდა მისი წარდგენა.

სააპელაციო პალატამ მიუთითა საქართველოს შრომის კოდექსის I მუხლის I ნაწილზე, რომლის თანახმად, ეს კანონი აწესრიგებს საქართველოს ტერიტორიაზე შრომით და მის თანმდევ ურთიერთობებს, თუ ისინი განსხვავებულად არ რეგულირდება სხვა სპეციალური კანონით ან საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებით. შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით.

სააპელაციო პალატამ მიიჩნია, რომ განსახილველ შემთხვევაში მხარეთა შორის შრომით-სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტის შესახებ სამართლებრივი ურთიერთობის მოწესრიგება არ ექცეოდა რაიმე სპეციალური კანონით გათვალისწინებულ მოწესრიგების სფეროში და იგი ექვემდებარებოდა შრომის კოდექსის შესაბამისი ნორმებით დადგენილ რეგულირებას.

პალატამ აღნიშნა, რომ შრომითი ხელშეკრულების მოშლა, როგორც შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველი, პირდაპირაა გათვალისწინებული სშკ-ის 37-ე მუხლის პირველი პუნქტის ,,დ” ქვეპუნქტით და ამავე კოდექსის 38-ე მუხლით. პალატამ მიიჩნია, რომ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის ’’დ’’ პუნქტით გათვალისწინებული დანაწესიდან გამომდინარე, განმტკიცებულია შრომითი ხელშეკრულების მოშლის უფლებამოსილება. ამასთან, პალატამ გაიზიარა მოსაზრება მასზე, რომ აღნიშნული უფლებამოსილების განხორციელებისათვის ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა არსებობდეს ამ უფლების განხორციელებისათვის შესაბამისი, მართლზომიერი საფუძველი. ამასთან, საკითხი იმის შესახებ თუ რა უნდა ჩაითვალოს ხელშეკრულების მოშლის შესახებ, უფლებამოსილების განხორციელების მართლზომიერ საფუძვლად, უნდა შეფასდეს ყოველ ცალკეულ შემთხვევაში კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით.

პალატამ არ გაიზიარა აპელანტის არგუმენტი იმის შესახებ, რომ დამსაქმებელმა ყოველგვარი საფუძვლის გარეშე მოშალა მასთან შრომითი ხელშეკრულება.

განსახილველ შემთხვევაში პალატამ დადგენილად მიიჩნია, რომ სადავო ბრძანების მიღებას და, შესაბამისად, ვ. ღ-თან შრომის სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტას, წინ უძღოდა ვ. ღ-ის, როგორც სამეცნიერო კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის უფროსის მხრიდან გარკვეული ქმედებები, რომელთა გათვალისწინებითაც დამსაქმებელმა მიზანშეწონილად მიიჩნია მასთან შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა. მოწმეთა ჩვენებებით დადასტურდა, რომ ვ. ღ-ის მხრიდან უნივერსიტეტის რექტორის მიერ გაცემული ცალკეული დავალების – მოხსენების, წლიური ანგარიშის პროექტის მომზადება, საჭირო სამეცნიერო კვლევით მასალასთან ერთად, ერთ შემთხვევაში არ განხორციელდა, ხოლო, მეორე შემთხვევაში –არაჯეროვნად. პალატამ აღნიშნა, რომ მოცემულ შემთხვევაში შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტა მხარესთან განხორციელდა შრომითი ხელშეკრულების მოშლისა და არა შრომითი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დასაქმებულის შრომითი მოვალეობის დარღვევის გამო, შესაბამისად, დავის სწორად გადაწყვეტისათვის მოცემულ შემთხვევაში აუცილებლობას არ წარმოადგენდა ვ. ღ-ის მხრიდან მისი, როგორც სამეცნიერო–კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის უფროსის მოვალეობათა კვლევა და მათი დარღვევის შესახებ ფაქტობრივი გარემოებების დადგენა. არამედ თავად შრომითი ხელშეკრულების შეწყვეტის საფუძვლის გათვალისწინებით, მნიშვნელოვანი იყო იმ საპატიო მიზეზის გამოკვეთა, რომლის არსებობის პირობებშიც დამსაქმებელი უფლებამოსილი გახდებოდა განეხორციელებინა კანონმდებლობით მისთვის მინიჭებული უფლებამოსილება შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ. შესაბამისად, მოცმეულ შემთხვევაში დავის სწორად გადაწყვეტისათვის განმსაზღვრელი იყო არა ის გარემოება, რომ ვ.ღ-ის მიერ ცალკეული დავალებების შეუსრულებლობამ თუ არაჯეროვანმა შესრულებამ გამოიწვია თუ არა რაიმე უარყოფითი შედეგი დასაქმებულისათვის, არამედ ის გარემოება, რომ ვ.ღ-ი, როგორც ერთ–ერთი საპასუხისმგებლო სამსახურის უფროსი, სავალდებულოდ აღარ მიიჩნევდა უნივერსიტეტის რექტორის და მისი მოადგილის მიერ გაცემულ ცალკეულ დავალებათა შესრულებას. ამასთან, პალატამ მიუთითა, რომ ის დავალებები, რომლებზეც მოწმეთა ჩვენება შეიცავდა მონაცემებს, თავისი არსით განეკუთვნებოდა სამეცნიერო კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის უფროსის კომპეტენციას და ნიშანდობლივი იყო, რომ, როგორც საქმის ზეპირი განხილვისას გამოირკვა 2006 წლიდან მოყოლებული წლიურ ანგარიშებს შესაბამის მასალებთან ერთად, ამზადებდა სწორედ სამეცნიერო–კვლევითი საკოორდინაციო სამსახურის უფროსი, ვ. ღ-ი (იხ. 2011 წლის 5 დეკემბრის სხდომის ოქმის მე–8 გვ. მე–13 აბზაცი).

პალატამ მიიჩნია, რომ არგუმენტაცია იმის შესახებ, რომ წლიური ანგარიშის ერთი დღით დაგვიანებას რაიმე ზიანი არ შეიძლებოდა მოჰყოლოდა უნივერიტეტისათვის, არ იყო მნიშვნელოვანი, რამდენადაც მოცემულ დავაში დავის საგნის გათვალისწინებით, იურიდიული მნიშვნელობის მქონე იყო თვითონ ფაქტი, რომ ვ.ღ-ი, როგორც ერთ–ერთი საპასუხისმგებლო სამსახურის უფროსი, სავალდებულოდ აღარ მიიჩნევდა უნივერსიტეტის რექტორის და მისი მოადგილის მიერ გაცემულ ცალკეულ დავალებათა შესრულებას. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება, პალატის მოსაზრებით, წარმოშობდა იმ კონკრეტულ საფუძველს, რომელიც დამსაქმებელს ანიჭებდა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის შესახებ შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის ‘’’დ’’ პუნქტით გათვალისწინებულ უფლებამოსილებას.

პალატა ასევე აღნიშნა, რომ საქმეში არ მოიპოვებოდა რაიმე მტკიცებულება, რაც სარწმუნოდ მიუთითებდა აპელანტის მიმართ დისკრედიტაციის მცდელობასა და დამსაქმებლის მხრიდან ვ. ღ-ის მიმართ თავისი უფლებამოსილების ბოროტად გამოყენებას. საყურადღებოა, რომ გ. ჯ-ის რექტორობის პერიოდში ვ. ღ-ი წლების განმავლობაში მუშაობდა დასახელებულ თანამდებობაზე. როგორც დადგინდა, აპელანტთან შრომითი სამართლებრივი ურთიერთობის შეწყვეტა განპირობებული იყო იმ ფაქტობრივი გარემოების გამო, რომ ვ.ღ-ი, როგორც ერთ–ერთი საპასუხისმგებლო სამსახურის უფროსი სავალდებულოდ აღარ მიიჩნევდა უნივერსიტეტის რექტორის და მისი მოადგილის მიერ გაცემული ცალკეულ დავალებათა შესრულებას (რაც თემატურად მის კომპეტენციას გაენეკუთვნებოდა).

ამდენად, ზემოთ მითითებული მსჯელობისა და ფაქტობრივი გარემოებების გათვალისწინებით, პალატამ მიიჩნია, რომ დამსაქმებელი უფლებამოსილი იყო, შეეწყვიტა დასაქმებულთან, ვ.ღ-თან შრომით–სამართლებრივი ურთიერთობა შრომითი ხელშეკრულების მოშლის გზით. შესაბამისად, პალატის მოსაზრებით, მოსარჩელის მოთხოვნა სადავო ბრძანების ბათილობის თაობაზე დაუსაბუთებელი იყო, ხოლო დანარჩენი მოთხოვნები, იძულებით განაცდურის ანაზღაურებისა და სამსახურში აღდგენის თაობაზე, როგორც ძირითადი მოთხოვნიდან გამომდინარე მოთხოვნები, არ ექვემდებარებოდნენ დაკმაყოფილებას. საბოლოოდ პალატამ მიიჩნია, რომ ის მტკიცება და ის მტკიცებულებები რაც მოსარჩელემ სასამართლოს წარუდგინა, არ ქმნიდა სარჩელის დაკმაყოფილების საფუძველს.

თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის განჩინება საკასაციო წესით გაასაჩივრა ვ. ღ-მა, მოითხოვა მისი გაუქმება და ახალი გადაწყვეტილების მირებით სარჩელის დაკმაყოფილება შემდეგი საფუძვლებით:

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ გამოიყენა კანონი, რომელიც არ უნდა გამოეყენებინა და არასწორად განმარტა იგი, კერძოდ, გადაწყვეტილების მიღებისას დაეყრდნო საქართველოს შრომის კოდექსისა და საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მუხლებს და არ გაითვალისწინა ის გარემოება, რომ, ვინაიდან შრომის კოდექსი არ შეიცავდა შრომითი ხელშერკულების მოშლის არსობრივად მარეგულირებელ ნორმებს, უნდა გამოყენებულიყო საქართველოს კონსტიტუცია და სამოქალაქო კოდექსის ნორმები.

კასატორის მოსაზრებით, სასამართლომ არასწორად განმარტა ნების ავტონომიურობის პრინციპი, ვინაიდან მოცემულ შემთხვევაში დამსაქმებლის ნება სადავო აქტის გამოცემისას შეზღუდული იყო საქართველოს კონსტიტუციის 30-ე მუხლით და წინამდებარე სააპელაციო საჩივარში აღნიშნული სხვა საერთაშორისო და შიდა სამართლებრივი ნორმებით.

კასატორის განმარტებით, სააპელაციო სასამართლომ არასწორად განმარტა სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 102-ე მუხლით დადგენილი საპროცესო მხარის მტკიცების ვალდებულება, ვინაიდან მისი სარჩელი ემყარება კონკრეტულ დავის საგანს კონკრეტული მტკიცებულებებით, რომელიც ეფუძნება მოპასუხის უკანონო და დაუსაბუთებელ გადაწყვეტილებას, რის გამოც მტკიცების ტვირთი ეკისრება არა მოსარჩელეს, არამედ მოპასუხეს, ხოლო მოპასუხე კი, ვერ ასაბუთებს ვ. ღ-ის სამასხურიდან განთავისუფლების პატივსადებ მიზეზებს. ამასთან, კასატორის აზრით, სასამართლომ არასწორად და არასრულად მიუთითა მოწმეთა ჩვენებებზე და შეგნებულად აარიდა თავი საქმესთან დაკავშირებულ მნიშვნელოვან ფაქტობრივ გარემოებას, რომელიც რეალურად გახდა მისი განთავისუფლების მიზეზი.

ს ა მ ო ტ ი ვ ა ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი :

საკასაციო სასამართლო საკასაციო საჩივრის საფუძვლების შესწავლისა და გასაჩივრებული გადაწყვეტილების იურიდიული დასაბუთების შემოწმების შედეგად მიიჩნევს, რომ ვ. ღ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ უნდა დაკმაყოფილდეს და საქმე ხელახლა განსახილველად უნდა დაუბრუნდეს იმავე სასამართლოს შემდეგ გარემოებათა გამო:

სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლის თანახმად, საკასაციო სასამართლო აუქმებს გადაწყვეტილებას და საქმეს ხელახლა განსახილველად აბრუნებს სააპელაციო სასამართლოში, თუ:

ა) საქმის გარემოებები საპროცესო ნორმების ისეთი დარღვევითაა დადგენილი, რომ ამ დარღვევების შედეგად საქმეზე არასწორი გადაწყვეტილება იქნა გამოტანილი და საჭიროა მტკიცებულებათა დამატებითი გამოკვლევა;

ბ) არსებობს ამ კოდექსის 394-ე მუხლით გათვალისწინებული საფუძვლები, გარდა აღნიშნული მუხლის „გ“ და „ე“ ქვეპუნქტებისა.

განსახილველ შემთხვევაში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დადგენილია, რომ ვ. ღ-ი სსიპ საქართველის აგრარულ უნივერსიტეტში 2006 წლის 1 ივლისიდან მუშაობდა სამეცნიერო-კვლევითი საკორდინაციო სამსახურის უფროსად.

2010 წლის 1 მარტის №04-01/12 ბრძანებით ვ. ღ-ი გათავისუფლდა სსიპ საქართველოს სახელმჭიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო კვლევითი საკორდინაციო სამსახურის თანამდებობიდან. დასახელებულ ბრძანებაში ვ. ღ-ის განთავისუფლების სამართლებრივ საფუძვლად მითითებულია საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტი და იმავე კოდექსის 38-ე მუხლის 1-ლი და მე-3 ნაწილები.

სააპელაციო სასამართლომ აღნიშნა, რომ საქმეზე მოწმის სახით დაკითხული მოწმეების ჩვენებები შეიცავენ მნიშვნელოვან ინფორმაციას სადავო ფაქტობრივ გარემოებებთან მიმართებით, კერძოდ, მოწმეთა დაკითხვის შედეგად სააპელაციო სასამართლომ დაასკვნა, რომ ვ. ღ-ის მხრიდან უნივერსიტეტის რექტორის მიერ გაცემული დავალების - მოხსენების, წლიური ანგარიშის პროექტი საჭირო სამეცნიერო კვლევით მასალასთან ერთად, ერთ შემთხვევაში არ მომზადდა, ხოლო მეორე შემთხვევაში განხორციელდა არაჯეროვნად. აქვე სააპელაციო სასამართლო აღნიშნავს, რომ დავის სწორად გადაწყვეტისათვის განმსაზღვრელია არა ის გარემოება, რომ ვ. ღ-ის მიერ ცალკეული დავალებების შეუსრულებლობამ ან არაჯეროვანმა შესრულებამ გამოიწვია თუ არა უარყოფითი შედეგი დასაქმებულისათვის, – ვ. ღ-ი, როგორც ერთერთი საპასუხისმგებლო სამსახურის უფროსი, სავალდებულოდ აღარ მიიჩნევდა უნივერსიტეტის რექტორის და მისი მოადგილის ცალკეული დავალებათა შესრულებას.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ, კონკრეტულ შემთხვევაში, პასუხი უნდა გაიცეს შემდეგ კითხვებზე: მართლზომიერი იყო თუ არა ვ. ღ-ის გათავისუფლება და დასტურდება თუ არა მოწმეთა ჩვენებებით ვ. ღ-ის განთავისუფლების საფუძველი.

აღნიშნულთან დაკავშირებით, საყურადღებოა საერთაშორისო აქტები, რომლებიც იცავს დასაქმებულს სამუშაოდან წინასწარი შეტყობინებისა და ყოველგვარი დასაბუთების გარეშე განთავისუფლებისაგან. ევროპის სოციალური ქარტიის, 4.4 მუხლით (რატიფიცირებულია საქართველოს პარლამენტის 2005 წლის 1 ივლისის №1876_რს დადგენილებით), შრომის სამართლიანი ანაზღაურების მიღების უფლების განხორციელების მიზნით, მხარეები ვალდებულებას კისრულობენ, აღიარონ თითოეული მუშაკის მიერ დასაქმების შეწყვეტის შესახებ შეტყობინების წინასწარი მიღების უფლება. ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტის (საქართველოში ძალაშია 1994 წლის 3 აგვისტოდან) მე-6 მუხლის თანახმად, ამ პაქტის მონაწილე სახელმწიფოები აღიარებენ შრომის უფლებას, ხოლო ამავე მუხლის მეორე ნაწილით, ამ პაქტით მონაწილე სახელმწიფოთა ღონისძიებანი, ამ უფლების სრულად განხორციელების მიზნით, შეიცავს პროფესიულ-ტექნიკური სწავლებისა და მომზადების პროგრამებს, განუხრელი ეკონომიკური, სოციალური და კულტურული განვითარებისა და სრული საწარმოო დასაქმების გზებსა და მეთოდებს ისეთ პირობებში, რომლებიც უზრუნველყოფენ ადამიანის ძირითად პოლიტიკურ და ეკონომიკურ თავისუფლებებს. ადამიანის სოციალურ უფლებებთან დაკავშირებით ასევე მნიშვნელოვან დანაწესს ადგენს 1948 წლის 10 დეკემბრის ადამიანის უფლებათა საყოველთაო დეკლარაციის (ძალაშია საქართველოს უზენაესი საბჭოს 1991 წლის 15 სექტემბრის დადგენილებით) 22-ე მუხლი, რომლის თანახმად, ყოველ ადამიანს, როგორც საზოგადოების წევრს, აქვს სოციალური უზრუნველყოფის უფლება და უფლება, განახორციელოს ეკონომიკურ, სოციალურ და კულტურულ დარგებში, ნაციონალური მეცადინეობისა და საერთაშორისო თანამშრომლობის მეშვეობით და ყოველი სახელმწიფოს სტრუქტურისა და რესურსების შესაბამისად, ის უფლებები, რომლებიც აუცილებელია მისი ღირსების შენარჩუნებისა და პიროვნების თავისუფალი განვითარებისათვის. ეჭვს არ იწვევს ის გარემოება, რომ შრომის თავისუფლება ფართო გაგებით პირდაპირ უკავშირდება ადამიანის ღირსებასა და თავისუფალ განვითარებას.

ამდენად, ზემოაღნიშნული საერთაშორისო ნორმები იძლევა დასკვნის საშუალებას დასაქმებულთა შრომის უფლების მინიმალური სტანდარტებით დაცვაზე სახელმწიფოს ვალდებულებასა და მიზანზე.

საკასაციო პალატა განმარტავს, რომ ნებისმიერი უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 115-ე მუხლის თანახმად, სამოქალაქო უფლება უნდა განხორციელდეს მართლზომიერად. დაუშვებელია უფლების გამოყენება მარტოოდენ იმ მიზნით, რომ ზიანი მიადგეს სხვას.

საქართველოს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ პუნქტი წარმოადგენს შრომის ხელშეკრულების შეწყვეტის ერთ-ერთ საფუძველს, კერძოდ, განსახილველი პუნქტის თანახმად, შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტის საფუძველია შრომითი ხელშეკრულების მოშლა. შესაბამისად, ხელშეკრულების მოშლა ეს არის შრომითი ურთიერთობის მონაწილის უფლება. ამდენად, გასარკვევია საკითხი, სსიპ საქართველოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორმა რამდენად მართლზომიერად განახორციელა კანონით მისთვის მინიჭებული უფლება.

საქართველოს შრომის კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად შრომით ურთიერთობასთან დაკავშირებული საკითხები, რომლებსაც არ აწესრიგებს ეს კანონი ან სხვა სპეციალური კანონი, რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ნორმებით.

„უმაღლესი განათლების“ შესახებ საქართველოს კანონის 41-ე მუხლი ითვალისწინებს სახელმწიფოს მიერ დაფუძნებული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების ადმინისტრაციული თანამდებობიდან პირის ვადამდე განთავისუფლების საფუძვლებს. მითითებული ნორმით გათვალისწინებული საფუძვლები არ არიან მოცემული ამომწურავად, რადგან, ამავე მუხლის „ზ“ ქვეპუნქტის თანახმად ადმინისტრაციული თანამდებობიდან პირის ვადამდე განთავისუფლების საფუძვლებია უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულების წესდებით გათვალისწინებული სხვა შემთხვევა. აღნიშნულთან მიმართებით უნდა აღინიშნოს, რომ სააპელაციო სასამართლომ დაკითხა მოწმეები ვ. ღ-ის თანამდებობიდან განთავისუფლების საფუძვლის დასადგენად ისე, რომ არ გამოარკვია ზემომითითებული ნორმით გათვალისწინებით წესდებით განსაზღვრული თანამდებობიდან განთავისუფლების საფუძვლები.

ასეთის არარასებობის შემთხვევაში საქართველოს შრომის კოდექსის 1-ლი მუხლის მე-2 ნაწილის თანახმად, სასამართლომ უნდა გამოიყენოს საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი. ამ შემთხვევაში მნიშვნელობა ენიჭება ხელშეკრულების მოშლის წინაპირობების შინაარს. კერძოდ, თუ ხელშეკრულების მოშლა (შკ 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტი) არ უკავშირდება ვალდებულების დარღვევას, მაშინ მისი მოშლა შესაძლებელია სამოქალაქო კოდექსის 399-ე მუხლის მოთხოვნათა დაცვით, რომლითაც რეგულირდება უარი გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე, კერძოდ, განსახილველი მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად ხელშეკრულების ნებისმიერ მხარეს შეუძლია, პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, უარი თქვას გრძელვადიან ვალდებულებით ურთიერთობაზე ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის დაუცველად. პატივსადებია საფუძველი, როცა ხელშეკრულების მომშლელ მხარეს კონკრეტული ვითარების, მათ შორის, დაუძლეველი ძალისა და ორმხრივი ინტერესების გათვალისწინებით, არ შეიძლება, მოეთხოვოს სახელშეკრულებო ურთიერთობის გაგრძელება შეთანხმებული ვადის ან ხელშეკრულების მოშლისათვის დაწესებული ვადის გასვლამდე. იმ შემთხვევაში, თუ საფუძველი სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევას წარმოადგენს, მაშინ ამავე მუხლით დადგენილი მოთხოვნათა გათვალისწინებით გამოიყენება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 352-ე, 405-ე მუხლებით მოცემული დანაწესი, რომლითაც რეგულირდება ხელშეკრულების მოშლასთან დაკავშირებულ ურთიერთობები.

ხელშეკრულების მოშლა, როგორც აღმჭურველი უფლების რეალიზაციის თავისებურებები, მოცემულია საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის ზემომითითებული მუხლებით.

ამ ნორმებით მოცემული ხელშეკრულების მოშლის ინსტიტუტით განსაზღვრულია არა მარტო ხელშეკრულების მოშლა პატივსადები საფუძვლიდან გამომდინარე, რაც შეიძლება უკავშირდებოდეს კონკრეტულ ვითარებას, მათ შორის, დაუძლეველი ძალასა და ორმხრივი ინტერესების არსებობას, და ასევე სახელშეკრულებო ვალდებულებათა დარღვევას, არამედ ამ უფლების რეალიზაციის სამართლებრივი მექანიზმსაც, რაც, თავისი შინაარსით, წარმოადგენს უფლების მართლზომიერად განხორციელების სამართლებრივ წესს.

გასათვალისწინებელია, რომ სააპელაციო სასამართლო დაეყრდნო მოწმეთა ჩვენებებს და მიიჩნია, რომ ვ. ღ-ის თანამდებობიდან განთავისუფლების საფუძველი გახდა ის, რომ ვ. ღ-ი, როგორც ერთ-ერთი საპასუხისმგებლო სამსახურის უფროსი სავალდებულოდ აღარ მიიჩნევდა უნივერსიტეტის რექტორის და მისი მოადგილის მიერ გაცემული ცალკეული დავალებათა შესრულებას. აღნიშნული ფაქტობრივი გარემოება სააპელაციო სასამართლოს მოსაზრებით, წარმოშობს შრომის კოდექსის 37-ე მუხლის „დ“ ქვეპუნქტით გათვალისწინებულ შრომითი ხელშეკრულების მოშლის საფუძველს.

ამდენად, საკასაციო პალატა მიიჩნევს, რომ სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა უკავშირდება ვ. ღ-ის მიერ თავისი ვალდებულებების შეუსრულებლობას.

საკასაციო პალატა იზიარებს კასატორის მოსაზრებას სასამართლოს მიერ მოწმეთა არასათანადოთ შეფასებასთან დაკავშირებით.

საკასაციო პალატა აღნიშნავს, რომ მოწმე გ. გ-ის ჩვენების მიხედვით ვ. ღ-ს ევალებოდა პრეზენტაციის მომზადება, რომლის შესრულებაზეც, მან უარი განაცხადა იმ საფუძვლით, რომ ეს არ იყო მისი საქმე. ამასთან ერთად, მოწმე გ. გ-ის ჩვენებიდან არ ირკვევა, რომ ანალოგიურ ფაქტებს ვ. ღ-ის მხრიდან ადრეც ჰქონდა ადგილი. პირიქით, ინტერესს იწვევს მოწმე გ. გ-ის ჩვენება, რომლის თანახმად „ვ. ღ-ის თანამდებობიდან გათავისუფლებამდე მოვალეობას კარგად ასრულებდა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მანამდე გათავისუფლდებოდა იგი თანამდებობიდან“ (ტ. 2, ს.ფ. 133). აგრეთვე, მოწმე გ. გ-ე კითხვაზე, ვ. ღ-მა 2008 წელსაც გამოთქვა თუ არა პრეტენზია ანგარიშის მომზადებაზე, პასუხობს, რომ „არა, არ გამოუთქვამს პრეტენზია“ (ტ. 2, ს.ფ. 138).

ამასთან ერთად ყურადსაღებია მოწმე გ. გ-ის განმარტება იმის თაობაზე, რომ ანგარიშთან დაკავშირებით მოხსენება რექტორმა თავად მოამზადა (ტ. 2, ს.ფ. 135), ხოლო მოწმე გ. ჯ-მა აღნიშნა, რომ ეს ანგარიში მას მოადგილემ მოუტანა და ამავე დღეს მას გაეცნო (ტ. 2, ს.ფ. 166). შესაძლებელია ვიფიქროთ, რომ მოწმეთა ჩვენებებში მითითებულია სხვადასხვა დოკუმენტებზე (ანგარიში, პრეზენტაციაზე), თუმცა ამ საკითხზე სასამართლო არ მსჯელობს. იმ შემთხვევაშიც თუ ეს სხვადასხვა დოკუმენტებზეა ყურადღება გამახვილებული, სასამართლოს მიერ არა არის გამოკვეთილი, თუ კონკრეტულად რომელი დოკუმენტის დაგვიანებით შესრულებას მოჰყვა ვ. ღ-ის განთავისუფლება.

მოწმე გ. გ-ის ჩვენებისაგან განსხვავებით მოწმე გ. ჯ-მა აღნიშნა, რომ „პატარა-პატარა მიზეზები ვ. ღ-ის სამსახურიდან განთავისუფლების შესახებ გარკვეული პერიოდის განმავლობაში დაგროვდა.“ მოწმემ, ასევე, აღნიშნა, რომ ძირითადი მიზეზი იყო თავის დროზე ანგარიშის წარუდგენლობა (ტ. 2, ს.ფ. 162). ამდენად, მოწმე გ. ჯ-ის (სადავო ბრძანების გამოცემის დროს საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის რექტორი), კასატორის თანამდებობიდან განთავისუფლების ძირითად მიზეზად მიიჩნევს თავის დროზე ანგარიშის წარუდგენლობის ფაქტს.

ამდენად, სააპელაციო სასამართლოს მიერ დაკითხული მოწმეების ჩვენებები არ შეიცავენ ერთიან ინფორმაციას თანამდებობიდან განთავისუფლების საფუძლის არსებობაზე. აღნიშნული ჩვენებებიდან არ გამომდინარეობს სააპელაციო სასამართლოს დასკვნა იმის თაობაზე, რომ ვ. ღ-ი, როგორც ერთ-ერთი საპასუხისმგებლო სამსახურის უფროსი სავალდებულოდ აღარ მიიჩნევდა უნივერსიტეტის რექტორის და მისი მოადგილის მიერ გაცემული ცალკეული დავალებათა შესრულებას. მოწმე გ. გ-ის ჩვენებიდან, როგორც აღინიშნა, გამომდინარეობს, რომ ადრე ესეთ დარღვევებს ვ. ღ-ის მხრიდან ადგილი არ ჰქონდა და ვ. ღ-ი თანამდებობიდან გათავისუფლებამდე მოვალეობას კარგად ასრულებდა, ხოლო მეორე შემთხვევაში მოწმე გ. ჯ-ის ჩვენებიდან გამომდინარე ვ. ღ-ს ადრეც ჰქონდა ანალოგიური დარღვევები, მაგრამ თანამდებობიდან განთავისუფლების ძირითადი მიზეზი იყო თავის დროზე ანგარიშის წარუდგენლობა.

აქედან გამომდინარე, შესაძლებელია დავასკვნათ, რომ მოწმეთა ჩვენებები ემთხვევა ერთმანეთს წლიური ანგარიშის თავის დროზე წარუდგენლობის ფაქტის არსებობის ნაწილში. ამასთან ერთად გასათვალისწინებელია სააპელაციო სასამართლოს მოწმეთა ჩვენებების საფუძველზე დადგენილი ფაქტი – წლიური ანგარიშის წარდგენა მოხდა ერთი დღის დაგვიანებით.

საკასაციო პალატა ამავე დროს ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ მოწმის სახით დაკითხული იყვნენ პირები (გ. ჯ-ი- რექტორი, გ. გ-ე - რექტორის მოადგილე) რომლებიც ხელს აწერენ კასატორის თამამდებობიდან განთავისუფლების ბრძანებას, რომლის კანონიერებაც წარმოადგენს განხილვის საგანს. ამდენად, იმ საკითხის გარკვევა, თუ რამდენად საფუძვლიანი და, შესაბამისად კანონიერი იყო სადავო ბრძანება იმ პირებისაგან, რომლებიც ამ ბრძანების კანონიერებას ადასტურებენ ხელისმოწერით, არ არის მიზანშეწონილი. ამ მოწმეებმა შესაძლებელია, განმარტონ ბრძანების გამოცემის მიზეზი, მაგრამ აქვე გასათვალისწინებელია ის, რომ უშუალოდ სსიპ საქართველოს აგრარული უნივერსიტეტის წარმომადგენელები პირველი ინსტანციის სასამართლოში არ უთითებდნენ იმ მიზეზებზე, რაზეც სააპელაციო სასამართლოში მოწმეებმა მიუთითეს.

ამდენად, ზემოაღნიშნული მოწმეების შეფასებისას, საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ენიჭება იმ საკითხის გარკვევას, თუ რა გახდა ვ. ღ-ის თანამდებობიდან განთავისუფლების საფუძველი და რამდენად თანაზომიერად შეიძლება მივიჩნიოდ ამ საფუძვლით ხელშეკრულების მოშლა.

ამასთან ერთად, მოწმეთა ჩვენებებიდან ირკვევა, რომ უნივერსიტეტში იყო ტექნიკურ თუ სხვა სახის პრობლემები (საწერი ქაღალდით მომარაგებასთან, ელ.ენერგიასთან, რექტორის მოუცლელობასთან დაკავშირებული პრობლემები), რაზედაც სააპელაციო სასამართლო ყურადღებას არ ამახვილებს. გასარკვევია ამ მიზეზებმა ხომ არ განაპირობეს საბოლოოდ ერთი დღით წლიური ანგარიშის წარდგენა.

ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, სააპელაციო სასამართლომ სწორად უნდა შეაფასოს საქმეზე დაკითხულ მოწმეთა ჩვენებები საქმეში არსებულ სხვა მტკიცებულებებთან ერთობლიობაში და გამოარკვიოს შემდეგი საკითხები: უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობამ რამდენად მართლზომიერად გამოიყენა აღმჭურველი უფლება - ხელშეკრულების მოშლა. ევალებოდა თუ არა ვ. ღ-ს ანგარიშის მომზადება (რომლის თავის დროზე წარმოუდგენლობა, მოწმე გ. ჯ-ის ჩვენების თანახმად, წარმოადგენდა კასატორის თანამდებობიდან განთავისუფლების ძირითად საფუძველს). არსებობდა თუ არა წლიური ანგარიშის დაგვიანებით წარდგენის ობიექტური მიზეზები, არსებობს თუ არა დღეის მდგომარეობით თანამდებობა, რომელზედაც აღდგენას ითხოვს კასატორი.

ს ა რ ე ზ ო ლ უ ც ი ო ნ ა წ ი ლ ი:

საკასაციო სასამართლომ იხელმძღვანელა საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 412-ე მუხლით და

დ ა ა დ გ ი ნ ა:

1 ვ. ღ-ის საკასაციო საჩივარი ნაწილობრივ დაკმაყოფილდეს;

2. გაუქმდეს თბილისის სააპელაციო სასამართლოს სამოქალაქო საქმეთა პალატის 2012 წლის 30 იანვრის განჩინება და საქმე ხელახალი განხილვისათვის დაუბრუნდეს იმავე პალატას;

3. საკასაციო სასამართლოს განჩინება საბოლოოა და არ გასაჩივრდება.

თავმჯდომარე თ. თოდრია

მოსამართლეები: ვ. როინიშვილი

მ. სულხანიშვილი